Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus, sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum ... : [Series Latina ...]"

See other formats 

































- CURSUS COMPLETUS 


SIVE e 


TEC UNIVERSALIS, VI RORA. UNIFORMIS, Led OECONOMICA, 


d ANO APOSTOLICO AD INNOCENTII IH TEMPORA | 


-M d m ! FLORUERUNT ; 4 
" PEN. v. 


3 T RECUSIO CHRONOLOGICA 


! wc qux EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDEOII P PRIORA. 
; |. . ECCLESLE SCULA, 


GUuxmA EDITIONES ACCURATISSINAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, 
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; 
T / DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
e. OYNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUIE TRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS . 
m. DETECTIS, AUCTA ; LA 
] qxDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE. TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI- 
: EV, - SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; 
 CAPITULIS axis IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPER1UREN às 

| "*^ DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; : 
OPERIBUS CUM DUBIIS TUM! APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM 
A - . . ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATÀ ; 

m DUOBUS INDICIBUS- GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID - 
- - UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO ( 
(5  — — SCRIPTURJE SACUJE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES 
: ET IN QUIBUS OPERIUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 
M SCRIPTURE TEXTUS COMMENTATI SINT. . S Le 
, EDITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS, - 

| CHARTE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS: 

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, 

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, 

PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES /ETATES, 
LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 


E SERIES SECUNDA, 
3 por 7 IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECOLESLE LATINE 








$ 















Pu. .A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTIUM 1l. 
Er. ACCURANTE J.-P. MIGNE, 
i : Bibliotheez Cleri universe, 


: SIVE 
 CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE. 





| PATROLOGIA BINA EDITIONES TYPIS MANDATA EST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GIRJECO-LATINA, — VENEUNT 
— MILLE ET TRECENTIS FRANCIS SEXAGINTA ET DUCENTA VOLUMINA EDITIONIS LATINE; OGCTINGENTIS 
ET MILLE TRECENTA GR/ECO- -LATINZE. — MERE LATINA UNIVERSOS AUCTORES TUM OGCCIDENTALES; 

. TUM ORIENTALES EQUIDEM AMPLECTITÜR ; HI AUTEM, IN EA, SOLA VERSIONE LATINA DONANTUR. 


, 





—— 


E | .. PATROLOGLE TOMUS CCI. 


ARNULFUS LEXOV. EPISC. GUILLELMUS TYR. LUCIUS III ROM. PONT. ALANUS ANTISS. EPISC. 
AIMERICUS PATRIARCHA ANTIOCH. B. PETRUS CLARAEVALL. ABBAS VIII. TERRICUS 


| TEMPLARIUS. 





ex Ec j PARISIIS 
APUD GARNIER FRATRES EDITORES, ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES 
IN VIA. DICTA ; AVENUE DU MAINE, 205 





- 


SEHE EG 
La a 





PEE VOS rw oW ATI CU 
VOCE ETE an 


RICE caa 


- PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SIVE 


BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 
MNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 
| AB /EVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA 


FLORUERUNT ; 


RECUSIO CHRONOLOGICA 


- OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE S/ECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, 
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; 

DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUJE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; 

INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI 
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; 

CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM 
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIDBUS, ADORNATA ; 

OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM 
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA '; 

DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID 
UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO 
SORIPTURJE SACHJE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES 
ET IX QUIBUS OPERIUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 
SCRIPTURJE TEXTUS COMMENTATI SINT. 

EDITIO ACCURATISSIMA, CJETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS, 
CHARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, 

PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES JETATES, 

LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. 


SERIES SECUNDA, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINJE 
A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTIUM III. 


ACQUHANTE J.P. MIGNE, 


Bsibliothecze Cleri universe, 
SIVE 


CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICUE RAMOS EDITORE. 





er 


PATROLOGIA BINA EDITIONES TYPIS MANDATA EST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GR/ECO-LATINA, — VENEUNT 
MILLE ET TRECENTIS FRANCIS SEXAGINTA ET DUCENTA VOLUMINA EDITIONIS LATINJE; OCTINGENTIS 
ET MILLE TRECENTA GRJECO-LATIN/E. — MERE LATINA UNIVERSOS AUCTORES TUM OCCIDENTALES, 
TUM ORIENTALES EQUIDEM AMPLECTITUR ; HI AUTEM, IN EA, SOLA VERSIONE LATINA DONANTUR. 





PATROLOGLE TOMUS CCI. 


ARNULFUS LEXOY. EPISC. GUILLELMUS TYR. LUCIUS III ROM. PONT. ALANUS ANTISS. EPISC. 
AIMERICUS PATRIARCHA ANTIOCH. B. PETRUS CLARJEVALL. ABBAS VIII. TERRICUS 


TEMPLARIUS. 





PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES EDITORES, ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208 


1903 


Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asniéres. 9.1.1903. 





SJECULUM XII 


ARNULFEI 


LEXOVIENSIS EPISCOPI 


OPERA OMNIA 


JUXTA NUPERRIMAM EDITIONEM. OXONIENSEM 


ACCBDIT 


GUILLELMI TYRENSIS 
HISTORIA DELLI SACRI 


CUM CONTINUATIONE 


INTERMISCENTUR 


LUCI Il ROMANI PONTIFICIS, ALANI ANTISSIODORENSIS EPISCOPI, AIMERICI 
PATRIARCHZE ANTIOCHENI, B. PETRI CLARJEVALLENSIS ABBATIS OCTAVI, 
TERRICI. TEMPLARII 


OPUSCULA, DIPLOMATA, EPISTOL/E 


ACCURANTE J.P. MIGNE 


BIBLIOTHEC/E CLERE UNIVERS/E 
SIVE 
CURSUUM COMPLETONRUM IN SINGULOS SCIENTLE  ECCLESIASTICZ RAMOS EDITORE. 


M — ti Qo (Q Qe  — —À— 


TOMUS UNICUS. 





VENIT ; 8 FRANCIS GALLICIS 


PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES EDITORES, ET J.-P. MIGNE, SUCCESSORES 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 208. 


1903 


: ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CCI CONTINENTUR 





—-—-— 


ARNULFUS LEXOVIENSIS EPISCOPUS. 


Epistolow. Col. A1 
Sermones. 151 
Tractatus De schismate. 113 
Carmina. 195 


GUILLELMUS TYRENSIS ARCHIEPISCOPUS. 


Historia rerum in partibus transmarinis gestarum a tempore successorum  Mahumeth 
usque ad annum Domini MCLXXXIV. 
Continuatio Gallica. 801 


LUCIUS III PONTIFEX ROMANUS. 


Epistole et privilegia. 1069 
ALANUS ANTISSIODORENSIS EPISCOPUS. 
Epistole. 1383 
Diplomata. 1387 
Testamentum. 1389 
Vita S. Bernardi. 1391 
B. PETRUS CLARZEVALLENSIS ABBAS OCVAVUS. 
Epistole. 1391 
AIMERICUS PATRIARCHA ANTIOCHENUS ET TERRICUS TEMPLARIUS. 
Epistola. 1403 





^O0/02 


leo ANNO DOMINI MCLXXXIV 


(9 .— ARNULFUS 
. . LEXOVIENSIS EPISCOPUS 


NOTITIA 


(Gallia Christiana nova, tom. XI, 774) 





Patria Nortmannus Arnulfus Joannis I, przede- A pape xvii marcas de thesauro ecclesie assumere 


cessoris nepos, fraterque natu minor Joannis Sa- 
giensis episcopi, cujus studio in Sagiensi schola 
8 puero in optimis disciplinis eruditus, ac morum 
iategritate etiam informatus, tanta probate indo- 
lis specimina indidit, ut ejusdem ecclesie factus 
- sit archidiaconus regularis, quo tempore Romam 
? profeetus, canonici juris ediscendi gratia, inde tra- 
t ctatum de schismate orto post Ilonorii II pape de- 
cessum ad Gaufridum episcopum Carnotensem 
direxit, in quo acerrime invehitur in Girardum 
Encolismensem episcopum, Petri Leonis factioni ad- 
haerentem, ita ut omnem ante actam ipsius vitam 
| acetiam preclarissima queque facinora vehemen- 
1 lius, ut videtur, quam verius carpat. Hac autem 
scribebat circa an. 1134, seu post coronatum ab 
: Innocentio II Lotharium imperatorem, et ante red- 
i 


Li n cui 


integratum in cathedra Piclaviensi Willelmum 
episcopum, quorum alterum anno 1133, alterum 
F vero 1135 contigit. Defuncto Joanni anno 14i suc- 
cessit vir admodum callidus, eloquens et litteratus, 
electus a clero et populo Arnulfus, cujus electioni 
cum obsister et Gaufridus Andegavorum comes, pro 
electo cum insigni elogio scripsit Petrus venerabi- 
lis ad Innocentium papam ut ejus electionem ap- 
probaret, neque comilis Andegavensis intercessio- 
nem admitteret, quippe qui nomine appellationis 
vellet nequitie sus moras lucrari, ut pastore ab- 
sente, non esset qui lupo resisteret. Summo ponti- 
fici pro eodem electo adversus Gaufridum scripsit 
quoque S. Bernadus épistolam 348. Horum quidem 
preces admisit pontifex,et Arnulfi meritissimi pree- C 
sulis electionem confirmavit ; sed quia absque dis- 
positione comitis ab Hugone archiepiscopo conse- 
cratus fuerat Arnulfus, bona omnia episcopalia per 
duos annos el tres menses occupavit Gaufridus, pro 
quibus redimendis cum de suo nongentas jam li- 
bras expendisset episcopus, de licentia Innocentii 


Parnor. CCI. 


coactus est. 

Anno 1142 pontificatus secundo, conciliavit Hen- 
ricum abbatem Fiscanni cum Ricardo abbate Ber- 
naii, qui priori obsequium denegabat. Testis fuit 
xir Karl. Octobris 1143 charte Guillelmi comitis 
Pontivi date in gratiam Radulfi abbatis S. Andrea 
in Gouffer, presens ejusdem ecclesie dedicationi 
cum Joanne germano Sagiensi episcopo. Interfuit 
anno eodem translationi capitis S. Juliani apud 
Cenomannos. Quod in asserenda sibi recenti novi 
principis gratia, resarciendis ecclesiae et domus sue 
ruinis, necnon curandis germanorum funeribus 
gravius occupatus, per seipsenon potuit, per episto- 
lam Colestinum II post Innocentium electum sum- 
mum pontificem convenit. Scripsit quoque ei anno 
1143 pro canonicis regularibus ecclesie Sagiensis 
a fratre suo institutis, quos a successore impune 
vexatos ibidem retinere per annos 20 conatus est 
Arnulfus, qua de causa Romum petiit anno 1145. 
Circa id tempus subscripsit charte IIugonis de Mon- 
tefortiecclesiam Saneti Imerii donantis ecclesic Bec- 
censi. Auri et argenti quantum potuit magna in 
necessitate prestitit Ludovico regi, de quo ut illi 
infra mensem reliqui: 104 marca argenti reddantur 
Sugerio abbati precipit rex epist. 92, qui epistola 
55 eidem abbati mandat ut A . preecordiali amicosuo 
ux modios de optimo vino suo Aurelianensi dare non 
renuat. Ecclesias de Frevilla et Descaville inter 
capitulum Lexoviense et monasterium S. Salvatoris 
equaliter dividit anno 1147. Stans apud Novumbur- 
gum anno eodem Arnulfus 1v ecclesias apud S. Phi- 
libertam monachis Beccensibus donavit. Seripsit 
ei Eugenius III vii Idus Maii ut. Beccense mona- 
sterium in his qua in dioecesi possidet non inquie- 
taret. In transmarina expeditione, pro qua in con- 
ventu Vizeliacensi crucem acceperat anno 1146, 
cruce signatos comitatus est anno 1147, invitus 

1 


11 


ARNUÜLFÍ LEXOVISENSIS EPISCOPI 


quidem, sedjussusab Eugenio papa, decujus man- A tractatum in hexameron, cujus fragmentum habes 


dato calicem aureum xxxiv unciarum ad hoc opus 
expendit. Eugenius aulem ei et Lingonensi epi- 
scopo reginem populi christiani cum rege Jerosoly- 
mam profeeturi commisit. Ipse vero Guillelmum 
priorem Sancte Barbare ecclesie sue prefecit, qui 
cum a summo pontifice Autissiodori degenti excu- 
satus fuisset, subrogatus est ei Ebroicensisepiscopus 
Rotrocus qui episcopalus diu custos fuit. Conven- 
tui Aceonensi cum Ludovico rege adfuit pro [nego- 
iio terre sancte anno 1148. Reversus Arnulfus 
pacem componere salegit inter Gaufridum Ande- 
gavensem comitem et Ludovicum VII Francie re- 
gem cirea 1151. Henricus II postea rex Anglorum 
Lexovii 18 Maii 1152 duxil uxorem Alienoram, 
quam paulo ante Ludovicus junior ob consanguini- 
tatem dimiserat. 

Anno ineunte 1153 post octavam Epiphanie de 
Nonanto juxta Bajocas ad exsequias Guillelmi prio- 
ris S. Barbare festinavit Arnulfus, iisque celebratis 
fratres ad eligendum successorem hortatus est, ele- 
" clumque Danielem regendo domui prefecit. Eodem 
subscripsit donate Fontanellensibus monachis ec- 
' elesie S. Sidonii, Interfuit anno 1154 coronationi 
IIenrici II regis Anglie, a quo paulo post Romam 
cum aliis missus est pro quibusdam arduis ipsius 
negotiis, huieque adfuit anno 1157 eonfirmanti fun- 
dationem abbatiarum de Blanca landaet de Lucerna, 
et judicium ferenti Cadomi in gratiam Montis S. Mi- 
chaelis. Subscripsit charte regis ejusdem pro mo- 
nasterio Beccensi, el cum Philippo Bajocensi epi- 
scopo ejusdem diplomati, donationes eeclesie de 
Treutham in agro Slaffordiensi confirmantis, et 
eum eodem ac Guillelmo Cenomannensi episcopo 
chart; ejusdem regis Tironensibus monachis xx 
marcas argenti de thesauro Wintoniensi cum Ma- 
thilde matre concedentis. Subsceripsit quoque char- 
tis Henrici II Anglorum regis pro S. Florentio Sal- 


D 


muriensi, pro S. Stephano Cadomensi, pro Lira, . 


pro B. Maria de Voto apud Gz»saris burgum, et pro 
- Fontaneto. Adstitit consecrationi ecclesie S. Ju- 
liani Cenomannensis anno 1158. Alexandro III 
anno 1159 recens electo per litteras congratulatus 
est, Alexanderque ei respondit mense Aprili 1160, 
el de rebus gestis in concilio Papiensi eum certio- 
rem fecit, et laudavit quod Henricum regem in 


unitate Ecclesi» catholicz tune schismate turbate D 


fluctuantem stabilivisset. Interfuit anno 1162 apud 
Fiscannum translatis ab Henrico legato reliquiis et 
Richardi I et IT ducum corporibus, et anno 1163 r1 
Idus Octobr. translationi corporis S. Eduardi An- 
glie regis apud Westmonasterium. In synodo Turo- 
nensi anni ejusdem jussu pontificis orationem 
habuit, a quo per totam Northmanniam judex dele- 
gatus est pro dirimendis controversiis quam plures 
episcopos interet abbates com posuit. Inibi egregiam 
navavit operam pro Alexandro III contra Victorem 
pseudopontificem. Hugo Rothomagensis archiepi- 
scopus defunctus anno 1104 Arnulfo dedicaverat 


Anecdot. tom. V, col. 1001. Pro S. Thoma Can- 
tuariensi archipresule, qui cum Henrieo Anglorum 
rege graves exercuit inimicitias, i Arnulfus pacis 
componende gratia, regem in Angliam convenit, 


sed frustra studuit ad pristinam concordiam utrum- 


que revocare anno 1165, unde in vita ejusdem 
Thome frequens Arnulfi fit mentio. Legenda pre- 
sertim ejus epistola ad S. Thomam tom. II, Spi- 
cileg. pag. 485, ubi aperte mentem suam depromit 
de famoso illo dissidio inter regem et primatem 
Anglie, primum damnans. Neque tamen ob id gra- 
tia regis excidit, quod ejus animo versipelli quidam 
tribuunt, imo inter precipuos ejus consiliarios ad- 


missus in collatione habita anno 1166 apud castrum - 


Cainonem in Turonibus, cum rex previderet se 
brevi sententia excommunieationis feriendum a 
S. Thoma, quem pontifex legatum in Anglia con- 
slituerat, Arnulfus consilium regi dedit appella- 
tionis ad summum pontificem significandze S. Tho- 
ma, idque exsequendum cum episcopo Sagiensi 
suscepit. Post eedem quoque sancti Thome scripsit 
ad Alexandrum papam nomine episcoporum om- 
nium Anglie, excusans Henricum, et tanti sceleris 
notam diluens epist. 79. Reperitur annis 1170 et 
1170 in instrumentis Vallis Richerii, quo ultime 
concessit monachis libertatem et immunitatem in 
civitate et mercato Lexoviensi. Eodem astitit trans- 
lationi eorporis S. Romani archiepiscopi Rotho- 
magenusis. Biennio ante acceptam olim ab Henrico 
rege cappellaniam de Boscham restituerat et mona- 
sterio S. Victoris Parisiensis dederat ecclesiam 
B. Petri de Gaceio anno 1177. 

Memoratur adhue in chartis Saviniaci anno 1180. 
Insequenti 1181 regis summique pontifieis indigna- 
Üonem incurrit ; hoc enim anno ad Lucium papam 
querelas adversus Arnulfum detulerunt canonici 
quidam Lexovienses, quibus acceptis, Lucius a 
magna officii episcopalis parte eum suspendit. La- 
tam quidem a judicibus sententiam postea rescidit 
summus pontifex, sed judicio statim apostolico 
damnatus Arnulfus cesserat dignitate, ut. semper 
oplaverat. Priusquam aulem cederet, virum inter 
suos erudilissimum. Petrum Blesensem consuluit 
cuinam loco sese addiceret seclusus ab omni laico- 
rum consortio seculari. Respondit Pelrus epist. 44 
eique suadet ut episcopatui minime cedat ob mo- 
lestias sive a principe, sive a capitulo, sive ab aliis 
injuste illatas ; deserendum tamen eum docet, si 
per ambitum sit obtentus. Negare videtur Gussan- 
villeus in notis ad dietam epistolam Arnulfum 
secessisse propter regis IIenrici II odium ; at con- 
trarium evineitar tum ex Rogerio Hovedeno et 
Baronio, tum ex hac epistola, tum ex epistola 
ipsius Arnulfi ad Lucium papam, quam habes 
Spicileg. tom. II, pag. 482. Neque vero probro esse 
polerat secedere pro bono pacis el regi cedere. In 
epistola quam ad abbatem Cisterciensem scripsit 
Arnulfus, ut sibi liceret finire vitam in monasterio 


43 


NOTITIA 


14 


Mortui maris, duo speciatim commemorat, qu: ad A nicam et dalmaticam, eapsam et duo pallia ; dedit 


pontificale onus abdieandum illum pertrahebant. 
« Confectus, inquit, senio et aliquarum egritudinum 
gravatus accessu, ad medicine salutare remedium 


confugere, et confracta laboribus membra necessa- 
ria requie sublevare constitui ; si quidem in per- 


niciem meam veluli conjurate veniunt debilitas, 
infirmitas ae senectus, mihique tot incommodorum 
instantia fiduciam vitz longioris abrumpit. Accedit 
extrinsecus negotiorum, quibus distrahor, impor- 
tuna vexalio, que miserabiliter anhelantem, vel ad 
momentum etiam respirare non sinit; si quidem ga- 
pius ad regales cum ceteris trahor angarias, eo- 
rumque, quibus deesse non possum, frequentibus 
infestor injuriis. » Sed cum secessus ille suum 
haud sortitus esset effectum, ad Victorinum apud 
Parisios monasterium se recepit, ut habent chronica 
Northmannie : « Arnulfus Lexoviensis episcopus 
mense Junio senio fractus Lexoviensem episcopatum 
dimisit, et ad S. Victorem Parisius se transtulit, 
ibique anno sequenti mortuus est. » Et Robertus de 
Monte in appendice ad Sigebertum ad annum 1182: 
« Arnulfus Lexoviensis episcopus, cum per xr an- 
nos eamdem ecclesiam rexisset, in edificando ec- 
clesiam et pulcherrimas domos laborasset, renun- 


"liavit episcopatui, et perrexit Parisius suos dies 


dimidiaturus apud S. Victorem in domibus pulcher- 


"rimis, quas ibi ad opus suum construxerat. » Ibi 


autem diu non mansit, siquidem decessit an. 1184 
pridie Kal. Septembris, qua die quotannis in necro- 
logio Victorino recitatur « anniversarium solemne 
Patris nostri pi: recordationis Arnulfi Lexoviensis 
episcopi, qui magn: devotionis affectu, quem a mul- 
tis retro annis erga ecclesiam nostram habuerat, 
de episcopatu suo ad nos veniens, canonicus noster 
effectus est, quielisque sibi ae sepulture locum 
eumdem inter omnes alias ecclesias preelegit, mul- 


tis et magnis beneficiis dignum et perpetuum sui 


nominis etamoris memoriale posteris derelinquens ; 
siquidem dedit nobis idem pater in cullu altaris 


- duos textus, crucem et calicem, tres casulas, tu- 


B 


C 


et nobis ad solvenda ecclesi& coc libras Andega- 
vensium ; in quibusdam vero vasis argenteis et 
libris quibusdam legalibus centum libras Parisien- 
sium ad emendos reditus. Preterea mediorum quo- 
rumdam librorum legalium sex volumina, et alios 
diversi generis libros ad retinendum in armario no- 
bis dedit ; sed et diversis temporibus multa nobis in 
vita sua beneficia contulit. Statutum est ergo ut 
lanti Patris anniversario recurrente, singulis annis 
ipsum solemniter celebretur, fiat commendatio ante 
missam. » Jacet prope choram ad altare Saneti 
Dionysii eum hac epigraphe : « Epitaphium Arnulfi 
Lexoviensis episcopi, qui postquam xr annis potens 
opere et sermone populo suo prefuit, frater noster 
effectus, moriens demum in veteri basilica sepul- 
tus est, nunc vero translatus hic quiescit. 


Tu qui dives eras, et magnus episcopus, ob quid 
Sortem mulasti pauperiore statu ! 

Imo pauperiem mutavi fenore magno, 

Mundo dives eram, pius fuit esse Deo. » 


Postmodum renovatum est ejus sacellum, et ad 
perennem notitiam incripla sunl superliminari haec 
carmina : 

Hoc templum junctequé dés sunt praesulis olim 

Arnulfi antiquum Lexoviensis opus. 
Si ter quingentos annos irigintaque et unum 
Annumeres, Ghrisio cum repararer habes. 


Arnulfi epistole et epigrammata exstant mss. in 
bibliotheca Vaticana nu. 189 et 537. Odo Turnebus 
Adriani filius epistolas primus edidit cum sermoni- 
bus et carminibus, unde in Bibliotheca Patrum 
transiere tom. XXII. Arnulfi tractatum de schis- 
mate inter Innocentium II et Petrum Leonem, di- 
ctum Anacletum, edidit Dacherius tom. II Spicileg, 
ubi etiam exhibet plurimas ejus epistolas antea non 
editas, scilicet ad Lucium papam, quem majestatis 
titulo compellat, apologeticum ad suorum adver- 
sariorum confutandas calumnias, ad Alexandrum 
papam, ad Henricum regem Anglorum. 








 ARNULFI LEXOVIENSIS 


EPISCOPI 
OPERA QU/E EXSTANT OMNIA 


EDÉNTE 


J. 4. GILES, LL. D., 


Ecclesie Anglicane presbytero et collegii Corporis Christi Oxon. olim socio. 
(Oxonii J. H. Parker, 1844.) 





J. A4. GILES EPISTOLA DEDICATORIA. 


Reverendo et spectatissimo fratri Philippo WvwrER, venerabilis Academia Oxoniensis vice-cancellario, 
et collegii Sancti Joannis Baptistze praesidi, caeterisque egregiis viris et bonis fratribus suis in eodem collegio 
degentibus, Joannes A. GirgS, humilis eorum consacerdos salutem et ad omnia servitium ! 

Quanto gaudio, quali mentis exsultatione afficerer, cum librum Zstum eximium, cujus mihi vestra frater- 
nilas usum prabuerat, ilerum oculis percurrerem, nemini, nisi ei soli e vestra sodalitate, qui librum in 
meas manus tradidit, facile esset conjicere. Nec enim. multum temporis in. examine istius codicis occupatus, - 
inveni epistolas illas quae in hoc libro in lucem prodeunt, stylo. haud. ineleganti scriptas et ad. celeberrimos 
quamplures viros, inter quos suni Henricus Il, rex Anglia, sanctus Thomas et Gilbertus Londoniensis, di- 
rectas, nec unquam, quod sciam, in mundum editas. 

Vobis igitur, viri reverendi et charissimi, ut. decet, reddo munus quod vestra fraternitas mihi obtulit : 
obnixiusque imploro ut episcopus Arnulfus sub vestra tutela eas laudes, quas mihi nullas debere poterit, 
merito consequatur. Valeat fraternitas vestra. 

Datum Oxon. an. In. Dom. 1844, ind. n. 





J. A. GILES PR/EFATIO. 


Affinitatis ratione habita quse Angliam olim et Normanniam junxit facile intelligitur eur Normannum 
episcopum inter primitive Ecclesie Anglicana scriptores admittamus. Arnulfi preterea, Henrico II, An- 
glorum regi, genere conjuncti, epistole multa narrant extranearum Anglice dilionis provinciarum res 
ecclesiasticas et historiam illustrantia que non alibi reperire est. De lite etiam quz tune temporis spi- 
ritualem inter et temporalem potestatem exorta est, pretiosissima documenta habemus ex Arnulfo qui 
pàrtes adversas conciliare conatus est. 

Superfluum duximus hie multa de Vita Arnulfi reterre. Pauca qui sequuntur sufficiant. Multis adver- 
santibus, sed favente summo pontifice, anno 1141, Lexoviensis dicsecis episcopus creatus est, cui annis 
quadraginta prefuit. Juvenis adhuc terram sanctam cum exercitu crucesignatorum adiisse videtur. 
Familiaritatem cum S. Thoma Cantuariensi, tunc regni cancellario, junxit, et in epistola nunc primum 
in lucem edita illum monet ut a periculis et insidiis caveat quibus patent in aula degentes. Dicecesis 
suc negotiis nihil antiquius habuit, adeo ut :s alienum grave contraheret de quo nunquam se expedierit, 
Hoc nos docent epistolzte nunc primum in hoe tomo vulgatz. Prostremos vit:e annos egit in conventus ca- 
nonicorum S. Vioctoris Parisiensis, quo post abdicatum, iterum atque iterum urgente Henrico II, episco- 
patum se receperat. 

Ex epistolis Arnulfi septuaginta una edit» sunt Parisiis, ex bibliotheca Odonis T urnebi Hadriani, 8», 
1585, et in Bibliothecis Patrum recuss. Tres preterea reperire est in D. Bouqueti Scriptoribus rerum 
Francic., d'Acherii Spicilegio, et Vita et Epistolis divi Thom. Prodeunt nunc numero ferme duplici - 
auctiores, ope vetustissimi codicis ms. quem cum editore communicavit D. Winter, Saneti Joannis col- 
legii preses et Universitatis Oxoniensis vice-cancellarius. 

Epistolis Arnulfi quas suppeditavit prestantissimus hic codex accedunt ejusdem Carmina el Sermones 
ex editione principe, nec non Tractatus De schismate, Roms ab auctore nostro scriptus anno 1131, occa- 
Bione schismatis post Honorii II decessum de summi pontificis electione orti. 

d. A. G 


TT 





EPISTOLA. 





18 








ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 
EPISTOLJE 


AD HENRICUM II REGEM ANGLLE, S. THOMAM ARCHIEPISCOPUM CANTUARIENSEM, ET ALIOS 


E codice ms. qui in collegio S. Joannis Baptistae Oxoniensi servatur. 


i. 
PRJEFATIO, ÀD JEGIDIUM ARCHIDIAC. ROTHOM. 

Epistolas quz: aliquando diversis a me sunt desti- 
nate personis in libellum redigi, tuoque desiderio 
postulas exhiberi. Acquievissem libentius, si sci- 
rem quod eas esses quasi furtivum aliquid habitu- 
rus, quia in lucem prodire proprie imperfectionis 
conscientià non presumunt. Timeo enim, si pu- 
blicis exponentur aspectibus, ne lectorem jejune 
macies orationis offendat, mihique ad jactantiam 
reputetur editio, quam tamen non fastus ostenta- 
tionis elicuit, sed instantia tuc» charitatis extorsit. 
Decreveram eas futuris non reservare temporibus, 
sed omni protinus abdicare memoria, quia non sa- 
tis de cultu sermonis, vel sententiarum peritia con- 
fidebam. Mallem siquidem eas tenebris damasse 
perennibus quam ridendi materiam invidiew praesti- 
tisse, que eo securius aliena subsannat, quia sua 
simili periculo non exponit. Non enim cateri nos 
vel nostra tuis oculis intuentur; a quo si quid in 
nobis bonum est, magnificatur attentius, et imper- 
fectioni venia facilis indulgetur. Animi siquidem 
eorum, quos odii sibi vel invidie vindicavit affectio, 
sicut benignitatem indulgentie nesciunt, sic ratio- 
nis judicium non attingunt, sed omnia metiuntur 
affectibus, nihil sua meritorum estimationne tax- 
antes. Ego itaque voluntati tue deesse non audeo, 
ne forteverecundiam negligentiam putes, quia sicut 
alternis amicitia convalescit obsequiis, sic alter- 
utrius ineuria procedente laxatur. Summo itaque 
studio congregavi quas polui, quia nulla earum 
apud me exemplaria residebant, sed ab his a qui- 
bus aliquo casu servate fuerant, velut. emendica- 
tas accepi. Et antiquiores quidem, studia scilicet 
melioris etatis, elapse sunt, qus recentius exer- 
citia scholaria redolebant, quia ibi et sentenlie 
promptiore tractabantur, ingenio, et usus accurati 
sermonis copiam ministrabat. Tunc enim leta fe- 
. gtivo quodam schemate decurrebat oralio, cum in- 
genio doctrina concurrens rerum invenliones com- 
-moda fecundi sermonis elocutione formabat. Qua 
vero novissime scripla sunt, quemdam trahunt de 
presenli senectute defectum, quia provectior stas 
memoria jam segniore torpescit, et occupationes 
necessaria studiis spatia non indulgent, quoniam 


AÀ instantia pontificalis officii non tam figuris elocutio- 


B 


num quam saluti prospicit animarum. Verumta- 
men, si quandoque me vel reverentia persons 
vel negotii quantitas protrahit ad scribendum, om- 
nia mihi cum difficultate proveniunt, cum et hebe- 
tiorem senectus reddat et insolentia tardiorem. 
Mitto itaque quod postulanti negare non audeo, 
sciasque non exhiberi judici, sed amico, apud quem 
gralia potius patrocinetur ad veniam, quam ex- 
actior peritia reducat ad formam. 

; II. 

AD DOMINUM PAPAM COELESTINUM. 

Sustulit virum gloriose memorie Innocentium 
papam necessitas humane conditionis e medio, 
eujus Ecclesia Dei liberata triumphis, cujus ador- 
nata virtutibus, cujus denique magnificentia fuerat 
sublimata, qui eam humilibus placabilem, tyrannis 
autem formidabilem reddens, quanto plus pravitati 
terroris intulerat, tanto religioni plus exhibuit 
charitatis. Quod sane tam regularis discipline quam 
monastice religionis provectus ostendit, cum civita- 
tes et castella passim pro secularibus regulares 
clerieos habeant, et deserla quaeque plus hodie 
monachorum quam ferarum quondam habuerunt 
bestiarum. In morle igitur ejus spem sibi redivi- 
vam posuerat desperata malignitas, ut tunc ad ne- 
farios libere conatus erumperet et statum trium- 
phantis in omnibus Ecclesi:  conculcaret. At vero 
in promotione vestra, quasi quodam slatim lan- 
guore, spes maligna contabuit, bonis orta est ex 
limore securitas, et exsultationes Dei in gutture 
omnium sonuerunt. Non enim ambiguntquin vestre 
sanctitatis studio propagetur quod pio ejus labore 
plantatum est. Quis enim audeat sperare dissimilia 
vel minora de vobis, quem adeo et prioris vite 
rudimenta commendant el moderne promotionis 
auspicia divina probant voluntate prelatum? Sa- 
pientia enim, cujus est a fine usque ad finem forti- 
ler ac. suaviter bene cuncta disponere (Sap. viu), 
fortiter hoc de vobis, quia éfficaciter ; suaviter, 
quia concorditer adimplevit. Sed nec soli sibi Ro- 
mana Ecclesia tanti operis laudem arroget, nec in- 
vidiose adversum nos de tanta concordia glorietur, 
quoniam in hoc ipsum a multo jam tempore mino- 
rum Ecclesiarum vola convenerant, nec silum adeo 


19 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


magnificenti, tanti prz»decessoris idoneum Roma A secularitatis adduxit. Quorum primusadolescens et 


nobis offerre poterat successorem. Fecit sane tan- 
tam excellens virtutis vestre praerogativa concor- 
diam, contra quam vel nullus erat vel nullus ausus 
est adversarius apparere. Verum est etiam electo- 
res vestros longe antea inde a nobis quasi quoddam 
accepisse mandatum, cujus fines excedere non 
habebant, quoniam quod multo ante advenarum 
presagio presumptum erat, incolarum voce com- 
pletum est, ipsorumque consensum nostra desideria 
creaverunt. Loquar ergo ad dominum meum, cum 
sim pulvis et cinis. Loquar filius devotus unico patri 
meo. Quanto, domine, pluribus desideriis expe- 
tius es, quanto faciliore concordia preelectus, 
quanto majore omnium exsultatione susceptus, 
tanto te Deo et hominibus intelligis obligatum. 
Gratiam divine dignationi, gratiam humane bene- 
volentie debes. Insistendum tibi est ut dignus sit 
exspectatione proventus, ut, Deo scilicet reveren- 
tiam, hominibus exhibeas pietatem. Inter alios vero 
obsecro, ne serenitatem tuam mihi majestas tante 
dignitatis obducat. Sed vivat mihi apud te semper 
pristine benignitatis affeclus, teque predecessori 
tuo in gratia mihi et benevolentia sentiam succes- 
sisse! Venissem autem ad vos, nisi circa confir- 
mandam mihi recentem novi principis gratiam, et 
resarciendas ecclesie et domus nostre ruinas et 
curanda germanorum funera gravius occuparer. 
Quibus causis nectempus adhuc, nec alacritatem ha- 
bui necexpensas. Veniam autem, Deo volente, quan- 
tocius, ut oculis meis vultus vestri serenitas illu- 
cescat, et ariditatem meam quasi uberiorde proximo 
nove benedictionis riget ubertas, quia modicum id 
quod sum, totus sum sanctitatis vestre sancteque 
Romane Ecclesie devotissimus servus. 
I. 
AD EUMDEM. 

Pro Sagiensi Ecclesia tota mente pedibus vestre 
sanctitatis advolvor, confidens de vobis in Domino 
quia bonum quod in illa per antecessores vestros, 
Deo auctore, fundatum est vestro tempore non solve- 
tur. Solvi autem necesse est, si inexpertlo regulam 
regula conservanda mandatur, si imperito agricole 
credatur nova plantatio, si denique cuiquam alicu- 
jus rei magisterium credatur cujus ille non attigit 
disciplinam ; perniciose siquidem vinea propaganda 
committilur ei, cujus est studium potius exstirpare. 
Unde etiam, si eum de quo agitur Girardum aliqua 
electionis forma defenderet, quia pro Eocclesiis li- 
bertas electionum introducta est, liquet quia quod 
earum favore comparatum est, hoc ad earum l:»- 
sionem retorqueri non debet. Retorquebitur autem, 
si electionis favor usque in detrimentum principalis 
cause processerit, si non quis, vel ad quid, sed 
qualiter electus sit attendatur, nec finis aut utilitas 
operis, sed sola negotii series exquiratur. At vero 
quod hic electio nulla precesserit, et verum est et 
omnis Ecclesia contestalur, preler paucos quos ad 
optandam sscularem personam amor ei desiderium 

(4) C. , assensu, 


D 


frater ; secundus, ex familiari neophytus ; tertius, 
nescio qua sanguinis cognatione conjunctus;quartus, 
claustrali discipline mancipatus a puero, imberbis 
adhue et nihil sciens penitus, nisi mundum. Quos 
ille per furlivas litteras, studio fratris, persuasioni- 
bus et promissis illectos ad hoe schisma pertraxit, 
ratus secure quidlibet adversus paupertatem eecle- 
sie presumendum. Sperabatenim adversus reliquos 
omnia posse trium aut qualuor hujusmodi testium 
depositione probari, quoniam negantis factum per 


rerum naturam nulla est probatio, actori autem - 


onus probationis incumbit. Sic opus illud primo qui- 
dem de ambitione conceptum est, exinde vero teme- 


raria levitate promotum, ut ad extremum posset. 
B perjuriis consummari. Accessit etiam postmodum 


propter injuriam quam passus est ex incommodi- 
tate fiducia, ad quam lamen si eum inconsulta per- 
traxit ambitio, nec innocentibus imputandum est, 
nec in detrimentum Ecclesie convertendum. Porro 
in auctores sceleris severitatis apostolice vindicta 
procedat; persons vero que lesa est, salva tamen 
indemnitate Ecclesie, consulatur, ul reis pcena, 
lesis remedium, sua religioni justitia conservetur. 
Caeterum de eo quod factum esl,innocentiam suam 
multis comes excusat, adeo ut auctores ipsos, li- 
cet ipsius se putaverint gratiam promereri, eccle- 
siastico permiserit arbitrio puniendos. Neve adver- 
sus libertatem Ecclesie laborare credatur, univer- 
sam Ecclesia dispositionem,archiepiscopi nostroque 
scilicet episcoporum consilio, relaxavit. Ecce, do- 
mine, in potestate tua omnia sunt posita ; nec est 
qui tuze possit resistere voluntati. Esto officii tui se- 
dulus exsecutor, ne personarum vel cause merita 
confundantur, ut reos scilicet castigatio digna coer- 
ceat, l:esos pia miseratio consoletur, regularis au- 
tem conventus accipiat Patrem regulari institutione 


formatum, ne stalus aurese caput eeneum tuo (quod. 


absit !) opificio dicatur affixum, et ubi ex privilegio 
predecessoruta tuorum archidiaconos seeulares 
esse non licet, sententia tua creet episcopum 
secularem. Valeat in Christo sanctitas vestra! 


IV. 
AD ROBERTUM LINGOLNIENSEM EPISCOPUM. 


Litteras vestre dilectionis accepi, quas in tanta 
charitate complexus sum quanta tanti viri gratiam 
decuit gratulatione complecti. Timueram sane ne 
memoriam mei apud vos diulurnitas temporis, vel 
distantia regionum, vel ipsa novissime vestra pro- 
motio delevisset, quoniam nove dignitates veteres 
solent amicitias immutare. Creat enim cor novum 
et novos affectus nove conscientia dignitalis, divi- 
tesque facti paupertatis amicos cum ipsa paupertate 
fastidiunt, ne quid penes eos de veteri videatur ino- 
pia resedisse. Solos autem venerantur et diligunt 
quos fortuna conducit, solisque gaudent sublimus 
inhaerere, ne majestas dignitatisinferiorum frequen- 
tia vel humili mediocrium gravetur accessu (1). At 


20 


ccs 





! E 


EPISTOLJE. 


22 


vero constantia vesira, veterem amieum recenti me- A nostras precibus eorum apud misericordiam vestram 


moria eontinens,absentem presenti charitate com- 
plectitur; ipsumque spiritualibus oculis frequentius 
intuens, episcopalis nunc fastigii divitias, gratiam 
et obsequium non minus liberaliter offert quam me- 
diocres olim ingenue (2) primitias juventutis. Reti- 
nendos creditis quos ad diligendum liberalisinvita- 
vit affectio, quos fidei veritas, non dolus cupidita- 
tis illexit, qui fidi persons» comites, non fortuna, 
omnes vobis compartientur eventus. Et ego quidem, 
quantum ad me. spectat, quem ejusdem ordinis et 
similis, licet non tante dignitatis, gratia sublimavit, 
hane in vobis virtutem longanimitatis admiror, qua 
scilicet ibi tanto admirabilior est, ubi minoribus 
eumdem exhibetis affectum. Vivebat autem vobis 
nihilominus apud me vetus, sed non inveterata di- 
lectio, qua, licet ab adolescentia prima processerit, 
nullam adhuc potuit incurrere senectutem, sed me 
ad omnia que vobis placita forent paratum tota de- 
votione servabat. Quia igitur otiosus amor esse non 
debet, sel alternis invicem pascitur et revirescit ob- 
sequiis, id interima dilectione vestra petendum cen- 
sui, ut ducem nostrum, cui jus successionis here- 
ditari& regni vestri gubernacula debet, quantum 
honestate vestra poteritis diligatis, mihique, cum 
occasio suggesserit, quod placuerit injungatis, ut 
mutus dilectionis affectus mutua semper operis ex- 
hibitione concrescat. Vale. 
v. 
AD SUGERIUM ABBATEM S. DIONYSII. 

Venerabili et dilectio Patri e£ domino SucEn10,Dei 
gratia abbati Sancti Dionysii, AnNuLFUS Lexoviensis 
Ecclesie humilis minister salutem. 

Apud dominam imperatricem et filium ejus du- 
cem Northmannie, de negolio de quo vobiscum tra- 
ctivi, quantum ad Northmanniam pertinet, bonam 
spem, Domino volente, concepi,nuntiosque statim ad 
comitem Andegavensem, pro altero verbo quod ad 
partem illam spectat, cum festinatione miserunt, 
supplicantes ut ipse verbum illud ad pacem tempe- 
ret, et illi quoque verbo quod ad Northmanniam 
perüinet, benignum consilium pariter commodet et 
assensum. Consilio quoque vestro plurimum aequi- 
escere decernentes, benevolentise vestre non ingra- 
tos se fore multa hilaritate promittunt. Agat itaque 
vestra sanetitas quod nobis tam sancte benigneque 
promisit, diemque in quem regia responsa posfula- 
tionibus Anglorum vestrostudio dilata fuerunt, per 
cursorem istumlitteris familiaribus non gravemini 
indicare. 

VIE. 
AD DOMINUM PAPAM EUGENIUM (3). 

Petitionem Bajocensis Ecclesi! de revocatione 
episcopi sui debita devotione prosequimur, preces 


(2) B. om. ingenua. 

(3)Hec et qua sequitur epistolam editis et in 
, C. ad papam Adrianum inscripte sunt : primus eas 

Eugenio ex conjectura restituit Bouquet in Scripp. 
Franc. Collect, 


humiliter adjungentes. Supplicat cum eis quisquis 
antiqua Ecclesie detrimenta cognovit, quam ille de 
pulvere paupertatis et dejectionis erectam, de pau- 
pere divitem, de contemptibili venerabilem, de igno- 
bili reddidit gloriosam. In quibus sane perficiendis 
quisquis laborem ejus industriamque perspexerit, 
probabit cum in exsecutione prudentiam, tum ma- 
gnificenliam in effectu. Testatur hoc sdificiorum 
reparatio, revocatio possessionum, et. antique re- 
stauratio dignitatis quam in coneulcationem dede- 
ral malignitas et potentia (4j perversorum. Exsul- 
tabunt igitur illi, si migraverit is quo debellante 
dejecti sunt, jamque manus avidas reparant ad ra- 
pinam qui licentius consueverant in jura Ecclesie 
malignari. Quia igitur filii et fideles Ecclesie immi- 
nentia jam sibi detrimenta praesentiun!, ad discre- 
lionis et misericordie vestre subsidium singulare 
concurrunt,utad conservanda que collegitsuum epi- 
scopum eis remiltatis. Homo enim consilii et forti- 
tudinisest, potens in opereetsermone,in regalibus 
consiliis et negotiis ecclesiasticis acceptus et efficax, 
plurimumquetam ipsi archiepiscopo,quam omnibus 
provincialibus episcopis necessarius ad reprimen- 
dam et repellendam ab Ecclesia Dei insolentiam ms- 
lignorum. Desideratur autem regressus ejus ab his 
qui in terra prudentiores sunt, et si quis adversus 
eum furtiva malignitate submurmurat, nontam eha- 
rilate quam invidia, nec tantum delictis ejus quan- 
tum suspecta magnificentia commovetur. Dominus 
personam vestram Ecclesie suc per tempora multa 
GG conservet incolumem. 
VII. 
AD EUMDEM. 

Litteras jamdudum optatas (5) vestre timidus 
offero majestati, quia diu est quod coram vestra 
non'apparui sanctitate. Venturus aulem fueram re- 
vera jam tertio, nisi me fallax invidi casus impor- 
tunitas impedisset, que (6) tribus annis jam hoec 
propositum meum ad contrarios rapuit violenter 
eventus. Primo siquidem per bella Franecoram, de- 
inde perinsperatum comitis Andegavensisinteritum, 
novissime per regiam quein filium ejus ira reeru- 
duit, ad quam non solum civitatis nostre, sed ip- 
sius etiam ecclesic liminatremuerunt. Verum nunc 
respirandi fiduciam prestant (7) tum partis nostre 


p justitia, tum ducis nostri virtus illustrior, que gla- 


dios hostium quandoque perterruit, et ad pacis in- 
clinavit affectum. Cum igitur, Deo volente, sublata 
fuerit, vel dilata turbatio, nihil poterit incolumem 
retinere, quin me quamceitius pedibus vestre san- 
ctitatis advolvam, gratissime suscepturus omnia, 
quibus moram meam, quantumeunque excusabilis 
appareat, vesira paternitas increpabit. Neque enim 


(4) B., impotentia. 
(9) B., om. optatas. 
(0) B., quo. 

(7) B., parant. 


23 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI eM 24 


apud eum audeo desperare de venia cujus benigni- A ritudine nunliavit, affectum animi lacrymarum te- 


tas manifeste excusationis impotentiam non exelu- 
dit. Iterum autem ex veteri procedit audacia, quod 
venientem ad vos venerabilem et dilectum fratrem 
nostrum episcopum Constantinum precibus com- 
mendare presumo, quamvis pro eo plurimum. fa- 
cere videatur ad gratiam, quod inter initia novi 
episcopatus nihil faciendum potius repulavit quam 
Romani pontificis gratiam querere seque totum fa- 
miliaritati Romane Ecclesi: eo devotius quo velo- 
cius mancipare. 


VIII. 


AD DANIELEM PRIOREM S8. BARBARJE. 


Ad gerendam sollicitudinem domus tuc non pro 
tua te, frater, virtute vocavimus, sed pro divine 
fiducia bonitatis, que his qui ad regimen animarum 
pure vocantur et humiliter obedire consentiunt, 
uberiorem largiri gratiam consuevit. Sicut autem 
non debebastie non vocatus ingerere, ila vocatus 
reeusare non debes, quia non minus delictum tumor 
inobedientie quam zelus ambitionis importat. Quod 
si non ex tumore, sed ex humilitate potius, sicut 
putas, et timore desistis, pusillanimitatem hee mihi 
sapit humilitas, qu: tanto (8) studiosius devitanda 
est quanto magis periculo desperationis aceedit. 
Sed etsi qua unquam ratione ab hae vocatione fue- 
ras absolvendus, non debuisti apud fratres fuos, 
nee apudauctoritatem nostram litteris excusari, nec 
proprie voluntati, cui te renuntiasse cognoscis, mo- 
rem gerere, sed personam tuam, que quodammodo 
(9) magis nostra quam tua est, pedibus nostris hu- 
milis et devotus offerre, fratumque tuorum trahi 
desideriis et mandatis pontificalibusinclinari. Porro 
mora tua rerum temporalium, et (quod gravius est) 
periculum eontinetanimarum;quia incustoditas oves 
luporum incursibus esse constat expositas, detri- 
mentumque omne ab eo requirendum est, qui debi- 
tam custodiam detrectat aliquibus occasionibus ad- 
hibere. Veni igitur, quoniam cum ipso onere gratia 
tibi divina concrescet, et nos personam tuam et 
domum ipsam solita vel majore etiam charitate fo- 
vebimus. Et si qua forte intrinsecus difficultas 
emerserit, ego in manu forti ante faciem tuam pro- 
tinus omnia complanabo. Veni, inquam, et infra 
octavam diem post acceptionem presentium littera- 
rum iter aggredere, nullasque in veniendo causas 
dilationis admittas, nisi quas necessitas invincibilis 
vel enormis damni evitatio suggesserit ad mittendas. 
Quod si non feceris, exinde te tanquam inobedien- 
tem episcopali auctoritate ab omnium ecclesiarum 
introitu submovemus. 


IX. 
AD ARNALDUM BONZEVALLENSEM ABBATEM. 


Venerabilis frater et amicus noster Philippus 
abbas infirmitatem vestram cum magna nobis ama- 


(8) B., quanto. 


stimonio prosecutus. Quod verbum primo statim 
auditu tanto nobis acerbius exstitit, quanto proxime 
de vestra fueramus presentia gratulati. Coperunt 
igitur gceurrere mihi qua de vestra dilectione ju- 
cunda provenerant, et si quid simile in futurum 
sperabatur, semperque discurrens inter utrumque 
consideratio vim meemoris augebat, Occurrebat si- 
quidem mihi charitatis vestre sanctum illud dulce- 
que colloquium, quo prevaletis auditorum mentes 
rerum erudire solertia, et aures jucundi sermonis 
suavitate mulcere. Recordabar quantam vobis seri- 
bendi gratiam bonitas divina contulerat, in qua ne- 
scio an magis quis sententiarum fructum, an dicendi 
peritiam debeat admirari. Heec enim apud vos tanta 
sibi invicem paritate respondent, ut neque rerum 
majestas verborum coarctari videatur angustiis, nec 
sermonis dignitas aliqua sententiarum excellentia 
pregravari, in his sane que vel intellectus conci- 
pere, vel humana facundia sufficit explanare. Palam 
est de illius hoc processisse doctrina, cujus spiritus 
familiarium mentes et linguas tam notitia verita- 
tis quam affluentia sermonis illustrat. Denique do- 
lor in miserationem conversus est, dum incom- 
moda vestra laboresque eontemplor quibus inno- 
centiam vestram sollicitudo domestica et persecu- 
toris immanitas incessanter affligunt. Sed et de 
proximo sperata tranquillitas, quasi de manibus 
videbalur erepta, ut omnem vobis de presenti cre- 
deretur fortuna requiem invidisse. Potiorem tamen 
requiem, sicut presumitur, vobis resolutio contu- 
lisset,quia regem in decore suo viderent oculi vestri, 
ad adimpleret vos letitia cum vultu suo quem pro- 
pter setot ad presens tribulationibus passus est in- 
festari. Nobis autem jucundum est vestra vel ad 
modicum tempus frui presentia, vestro recreari 
colloquio, vestro consilio relevari, quoniam vestra, 
si dilata est vobis retributio, non auferlur, sed re- 
posita vobisestin tuto coronajustitie,depositumque 
fidele quod suum est suo tempore qui commisit ag- 
noscet. Dum igitur his super statu vestro conside- 
rationibus mea mens compassione debita raptaretur, 
subitus tanquam ex insperato morbis obrepsit, ut 
facile credi posset vestre partem infirmitatis in me 
compassionis aífeetio transfudisse. Hec tamen est 
privata passione sublata compsssio, sed utrique 


I) prospiciens animus duplici cepitstatim incommodo 


laborare. Visitavit igitur utrumque misericors el 
miserator Dominus, et utrique earatione beneficium 
sanitatis indulsit, quia alter sine altero perfecte sa- 
nari minime potuisset. Vobis ergo servatus sum, 
vestra mihi nihilominus sapientia reservata, ut se- 
cundum legem Christi alter alterius onera invicem 
supportemus (Gal. vi), et secundum exuberantem 
charitatem alter a!terius se totum gaudeat utilitati- 
bus impendisse. 


(9) B., om. quedammodo. : 


m 


25 EPISTOL E 26 


X. 

AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM CUM ESSET CANGEL* 
LARIUS, ; 

Bandinum vestrum ad regem usque perduxi, qui 
dignalioni vestra gratias agens, eum majori procu- 
ratori domus su: tradidit informandum, ut idem 
ei et. necessaria provideret, et inter alios nobiles 
eum regalibus obsequiis familiarius adhiberet, 'Et 
ile quidem imperata dilligenter exsecutus est, 
sed etiam imperium quandoque eleganti precur- 
rit ingenio, promptus ad omnia quibus debet inge- 
nui adolescentis industria collaudari. Sive igitur 
aucupationi, seu venationi, quibus studiis rex mul- 


tum (10) insistit, seu rebus bellicis intenderentur, 


regios decursus indefessa celeritate prosequebatur : 


esterisque pigritantibus non solum regi, sed et P 


omnibus qui eum ipso erant vigilanter assistebat, 
tanquam si unius cujusque esset specialite* obsequio 
deputatus. Unde plurimam apud regem et apud om- 
neslaudem et gratiam impensa sedulitate promeruit, 
At, si de moribus ducitis inquirendum, Gallicanam 
perosus incontinentiam severitatisItalice modestiam 
conservavit, vestrae memor per omnia discipline. 
Non eum reddidit sermo petulans vel effusus infe- 
stum, non regales delicie (11) fortioris adolescen- 


te robur emollierunt, non opinionem ejus aliqua 


respersit infamia, sed testis conscientie pudor ad 
omnem aspectum et omne alloquium faciem ejus 
easto laudabilis verecundisz rubore suffundit. Atque 
haee mihi quandoque ad curiam redeunti per pleros- 


A alterum poteram reputare, cui meet ipsum mihi non 


carnis identitas, licet ex eadem stirpe procederet, 
sed inseparabilis consentientium unitas asciverat 
animorum, semper alteri collibuit, quod alteri col- 
libebat; nec tam suum alter quam alterius attende- 
bat affectum, ut illius magis quam suo semper affice- 
retur incommodo, vel commodo lataretur. Sublata 


| est mihi anime mew eo decedente pars altera, et 


intra secretum peotoris inane quiddam praecordia 
sentiunt, quoniam spiritus integritas, potiore sui 
parte diminuta, languescit, At vero ad te, sicut di- 
ctum est, amplius diligendam flammam charitatis 
accendit, quod hujus te doloris sociam et vicariam 
fraterne dilectionis agnosco. Inter te enim et ip- 
sum, cum adhue esses septennis, parentum inter- 
ventu contracta fuere sponsalia, dum illi sibi de hu- 
mano conjugio nova amicitiarum federa compro- 
mittunt, et grata proventure sobolis pignora con- 
templatur, et human: quidem cogitationes ad hu- 
manos libere disponuntur affectus, sed omnis est 
inanis affectio, cui non desideratos divina bonitas 
largitur effectus. Dum enim thalamus illi nuptialis 
etconjugalis puelle maritales destinantur amplexus, 
quam nobilitas generis, quam forme gratia, quam 


denique virginalis commendabat integritas, divina 


sepulerum illi depositio preparabat, ut de flore 
juventutis in pulverem, de gloria pulchritudinis et 
virtutis in putredinem solveretur. Felix tamen ille, 
si prior, imo quia prior celestem thalamum ingres- 
sus est, ut adeptam mansionem dilecte suc: quando- 


que comperta sunt, sed gratius habui quod hzc et (; que communicet, et ad Agni nuptias pariter intro- 


alia de ipsius ore regis accepi. Adjunxit enim nul- 
lum inter tot nobiles tant: industrie tamque bons 
indolis puerum se habere, magisque ipsum in agno- 
scenda domus regis disciplina parvo tempore pro- 
fecisse (12) quam alii triennio profecissent. Comper- 
tum se habere puerum nobilis esse prosapis, cujus 
ingenuos mores ultro tam prudentia quam benigni- 
tas innata formaret. Placere sibi si apud eum ali- 
quandiu morarerur, vestro tamen remittendum ar- 
bitrio, quam primum «stivalis intemperantia praz- 
terisset. Existimabitis fortassis quce scribo fallaces 
esse blanditias; sed nec sapientem fallere tutum 
est, nec mendacio convenit labia pollui sacerdotis. 
Vale. 
XI. 
AD G. MONIALEM. 

Quoties litteras tue devotionis accipio, causam 
mihi moeroris afferunt, et ad te semper amplius 
diligendam sincere flammam charitatis accendunt. 
Et causam quidem mveeroris afferunt, quoniam re- 
presentatur menti mez frater ille meus, quem vi- 
ventem speciali pre ceteris amore dilexi, cujus 
quanto vita mihi jucundior exstitil, tanto defuncti 
laerymosa recordatio plus doloris itnportat. Requi- 
escebat in eo spiritus meus, quia ipsum vere me 

(40) B., multus. 

(11) B., divitiz. 

(12) B., processisse. 


ducti, in conspectu ejus copulari (13) valealis et in 
letitia delectari! Felix tu, qua corporales aliquando 
superasti (14) lasciva voluntatis illecebras, quam. 
ab ejusdemmodi contactu zelus divine bonitatis 
conservavit intactam, ut munere libi perpetue vir- 
ginitatis indulto, Agnum sequi quocunque ieril, et 
spirituale illud canticum possis cum assignatis mil- 
libus decantare ! (Apoc. 14.) Non ergo tibi sublata 
sunt, sed immutata sponsalia, ut jam non homini, 
sed Deo spirituali copula conjungaris, cujus deside- 
rabilis te foveat et astringat amplexus, ut sit leva 
ejus sub capite tuo, et dextera ejus amplexetur te 
(Cant. vri, 3). 

Tui itaque studii erit apud hune, ad quem toto 
corporis obsequio, tota anima devolione conversa es, 
devolis illum precibus commendare, quia zelum 
hujus habita pro illo supplicatio nonoffendet. Novit 
enim inter te et ipsum nihil carnalis intercessise 
commercii, novit quia animus tuus in illa etate nul- 
la potuit concupiscentie macula deformari. Non est 
ergo quod invideat; non est quod te minus reddat 
acceptam, sed potius in te castum tam pie dilectio- 
nis approbabit affectum: scio sane quam studiose id 
agas. Neque enim illius apud te potest proterisse 
memoria, quem defunctum non minus spirituali con- 

(43) C., epulari. 

(14) C., sperast. 


21 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 28 


templaris intuitu quam viventem corporali miraba- A 


ris aspectu. Porro quanto sincerior exstitit, tanto 
diuturnior sancte dilectionis affectio permanebit, 
Amor enim quem corruptarum carnium generant 
passionnes, corruptioni semper obnoxius, quanto 
difficilius in principio regitur, tanto postmodum 
facinius evanescit, adeo ut plerumque convertatur 
in odium, et voluptas amaritudine compensetur. 
Sed et imperfectus est, multisque declaratur indi- 
ciis ipsum ex vera charitate non nasci, quoniam 
lanto minus singulos necesse est diligas, quanto 
hunc in plures palieris affectum. Sed et qui diligitur 
sine querela participem non admittit, quoniam sibi 
derogatum reputat quidquid alii senserit imperti- 
tum. Sed incorruptibilis amor de ipsa sinceri spiri- 
tus veritate procedens, quanto fuerit dilatatus in 
plures, tanto majus de effusione contrahit incremen- 
Lum, nec invidiam participatio generat, sed insolu- 
bilem sanete inter omnes concordie firmat am- 
plexum. Hac igilur praesentem sponsum tuur cha- 
ritate complectere, eumque non oculis corporis 
inquire, sed cordis, ut speciem ejus, quoniam spe- 
ciosus est, intueri, et suavitatem ejus possis, quo- 
niam suavis est, degustare. Age etiam gratias 
incessanter, quoniam spiritui corpus servavit inta- 
ctum, ut puritas invicem puritati respondeat, et tu 
ei perpetuum valeas integritatis offerre. 
XII. 
AD DOMINUM PAPAM ADRIANUM. 

Lator presentium magister Simon miserabiles ad 
apostolicam sedem portat injurias, quarum, si ille 
]ocus episcopum habuisset, audita a vobis prius esse 
debuerat vindicta quam culpa. Audite eum, et inju. 
rias ejus, imo vestras, severitate debita vindicate, ne 
hujusmodi adversus apostolicam sedem insolescat 
audacia, presertim cum in partibus illis in con- 
temptum ejus pleraque jam incipiant germina pul- 
lulare. Occurrendum est igitur, ne tractu temporis 
impunita|malignitas convalescat,et vires iniquitati 
dissimulatio vestra, vel indulgentior gratia submini- 
stret. Jam enim nomen apostolicum, quod hactenus 
in terra illa reverentie fuerat et terroris, in causam 
seandali versum est, et contemptus, nec appellan- 
tem provocatio liberat, sed in se potius vehementiam 
judicis exacerbat. Sensit hoc iste, qui, propter ap- 
pellationem reclusus in carcerem ac miserabili tortus 


XIII. 
AD DOMINUM PAPAM ADRIANUM. 

Pro causa ex mandato vestro dirimenda, qu: in- 
ter abbatem Gemmeticanum et monachos verteba- 
tur, ad ipsum monasterium usque descendimus, ut 
nobis facilius de proximo facies Ecclesie et rerum 
veritas innotescere posset, ac sine sumptu et labore 
partium ipsa commodius controversia terminari. 
Ceterum in quamcumque patrem debeat culpa con- 
ferri, certum est monasterium antiquum et nobile 
miserabiliter in spiritualibus et temporalibus defe- 
cisse, tantusque inter abbatem et monachos omnes, 
exceptis tribus vel quatuor,zelusexarsit, ut ita omne - 
tempus de reformanda inter eos concordia despere- 
tur. Tot enim in ipsum turpitudines publice protu- 
lerunt, at necesse sit semper uiramque partem de 
vera alterius gratia dubitare, quoniam, quiescente 
fortasse litigio, odiosa proborum memoria non 
quiescet. Proposuerunt siquidem adversus eum tria 
capitula, primum de turpi et innaturali incontinen- 
tia, seeundum deSimonia, tertium de dilapidatione, 
per quam non tantum ad inopiam, sed et ad extre- 
mam inediam se dicebant esse deductos. Ne vero 
confusionem faceret multitudo, si de tribus pro- 
miscue tractaretur, elegerunt primum illud de in- 
continentiacapitulum, super quo septem accusatores 
monachos sacerdotes, et novem postmodum testes 
monachos itidem, sed diversorum ordinum produxe- 
runt. Quorum diligentius explorato testimonio, co- 
gnovimus quinque singulos de singulis actibus sin- 
gulare testimonium perhibere, nec aliquem eorum 
aliquid cum alio percepisse, sed per se sigillatim 
unumquemque quod dixerat invenisse. Duorum au- 
tem qui in unius actus attestatione producti sunt, 
reperimus alterum laicum nullius ordinis, olim mi- 
litem, ideoque ad exhibendam in presbyterum cri—- 
minis probationem minus idoneum. Alter vero cum 
eo detracto solitarius remaneret, a nobis est minus 
sufficiens reputatus. Porrodeduobus novissimis qui 
similiter in unius, sed alterius actus testimonio pro- 
cesserunt, aller subdiaconus et adolescens inventus 
est, qui etipse cum ob ulteriorem abbatis familiari- 
tatem suspectus esse fratribus incepisset, se nihil 
inhonestum de abbate percepisse constantissime co- 
ram omnibus afürmavit. Unde pro minori :wetale, et 
ordine et inconstantia sermonis exelusus, socium 


inedia, nec apud tyrannum sine pecunia, nec apud D) nihilominus solitarium fecit, licet illum quoque 


episcopum sine detrimento cause potuit liberari. 
Et ego quidem pro causa ipsius obnoxius supplicare 
decreveram, sed apud misericordiam vestram facile 
causam declarata perorabit afflictio, et apud gratiam 
vestram intercessio nostra solito congaudebit ef- 
fectu. Verum private communis causa preponde- 
ral, quoniam de Ecclesie Dei libertate tractatur, 
nec jam spes restat ulla refugii, si in irritum de- 
ducta fuerit apostolice protectionis auctoritas. 
Vindieate igitur, ne forte (quod absit!) procedat 
temeritas in exemplum, sed clarius audita correctio 
imperitiam doceat et compescat audaciam. 


lascivius se gessisse et pars adversa dicerel et fama 
consentiens predicaret. Quibus omnibus diligenter 
auditis et cognitis, visum est nobis ex sententia 
cuncta qui processerant, non ad probationem, sed 
ad presumptionem posse proficere, quia probationis 
privilegium solitaria testimonia non merentur. Quia 
igitur presumptioni standum est, donec in contra- 
rium probetur, abbati est à nobis adjudicata pur- 
gatio, septima quidem manu, trium scilicetabbatum 
et trium monachorum sacerdotum nol, opinionis 
et nominis, quorum juramentis vulnerate fame ne- 
cessarium posset remedium comparare. Appellatum 


29 


EPISTOLJE. 


30 


est ergo a monachis ad octavas Pentecostes. Apo- A cum secundo jam veneris, noluisti ad amicum nec 


stoli postulati et traditi, partibusque mandatum ne 
interim ab eis appellati nominis apostolici reveren- 
tia lederetur. 
XIV. 
AD MAGISTRUM PETRUM HELYE, 

Si ab adolescente nostro laudabilis indoles etin- 
dustria sperata defecit, certus sum a magistro nec 
doctrinam nec diligentian defecisse. Debueram vo- 
bis, si se tractabilem prabuisset, sed pluris me con- 
stituit fluxa ejus et repugnans insolentia debitorem. 
Quanto enim in eo prosecutio vestra minus invenit 
obsequii, tanto plus laboris impendi, plus molestia- 
rum oportuit sustineri. Est igitur voluntas nostra 
quod redeat, ut lam a nobis quam a Patre fratribus- 
que correptus, possit ad vos aliquando mutata in 
melius voluntate reverti. 

XV. 
AD ARNALDUM BON/EVALLENSEM ABBATEM. 

De adventu vestro nihil audieram priusquam 
vester ad me nuntius pervenisset. Neque enim vi- 
deram dominum Ebroicensem, sed eadem die ipsum 
litteras vestras Turonum quod ad regem veneramus 
accepi, litterarumque brevitatem jueunda communis 
amici supplevit oratio. Gravisus sum de incolumi- 
iate vestra, gavisus de peregrinationis proventu, 
gravisus quod vestram prudentiam et honestatem 
honore debito Romana recognovit Ecclesia. Ad cu- 
mulumtamen exsulationis accessit quod in proximo 
visitare nos dilectio vestra constituit, ut et mutuis 
exhilaremur aspectibus, et jucundis alterna collo- 
cutionis affatibus delectemur. Communicabimus et- 
enim qua nosinterim blanda vel aspera contigerunt, 
quoniam hec inter amicos communicatio movet af- 
fectus, ut prospera quidem propter congratulationem 
dulciora faciatetadversa percompatientiam leviora. 
Portosiquidem levius quod alius mecum pari com- 
passione supportat, ipsamque inler amicos facit 
exuberare letitiam conscia participatio gaudiorum. 
Quantaigitur possum acceleratione festino, Lexo- 
viumque ipso Kal. Mart. die, Domino volente, per- 
veniam, ibidem per dies aliquot vel in vicinia mora- 
turus. Nuntium autem vestrum per aliquantulum 
temporis moleste (15) detinui, quoniam incertum 
me de reditu meo gravia, qua inter reges verteban- 
tur, negotia detinebant. 

XVI. 
AD RADULFUM DE DICETO LONDONIENSEM ARCHIDIACONUM. 

Audivi te causastudiorum Parisios advenisse, au- 
diviletatus sum : laetatus equidem, ut ejus quem 
diligebam presens me lztificaretaspectuset jucunda 
eollocutionis alterne collatio delectaret. Optabam 
quoque ut aliqua exhibendi tibi officii refulgeret 
occasio, cujus me dudum merita prevenerunt. Licet 
enim solum veritas amicitie requirat affectum, li- 
- berale tamem obsequium non excludit, sed eo potius 
illustratur, quoniam, ut ait sanctus ille, « probatio 
' dilectionis exhibitio est operis. » Movet autem quod 
(18) B., modeste. 


B 


C 


D 


ad momentum etiam declinare, neque. saltem per 
cürsorem debite salutationis alloquium paucis con - 
signatum apicibus deslinare. Hesi diutius, quo- 
tiesque ab illis partibus aliquis apparebat, divina- 
bam quod ille mihi jucundum Radulfi mei nuntiaret 
adventum. Frustratus toties, ex hoc nunc nihil 
audeo divinare, sed charitatem tuam duxi litteris 
presentibus, si forte obdormierit, excitandam, aut, 
si quem forte concepit falsa suspicione languorem, 
de perseverantie mes nuntio convalescat. Noveris 
enim nihil tibi apud me de pristina charitate per- 
isse, sed quasi duplieatus amor est, cum eum tibi 
mea mens cogatur exsolvere quem aliquando duo- 
bus impendebat affectum, sublatus siquidem esl e 
medio communis amicus noster Rad. de Flur., qui 
dimidium anims mec videtur moriens abstulisse. 
Ipsius mihi semper est colenda memoria ; ipsius 
amor semper, quibuscunque modis id fieri potuerit, 
instaurandus. Duobus autem modis defuneto vicem 
amicitie judico rependendam, ut primo scilicet piis 
apud Deum intercessionibus adjuvetur, secundo 
hi quos ipse dilexerat dilectione vicaria diligantur. 
Inde est quod amor noster ab illo in te' quasi quo- 
dam hereditarie successionis jure trans(usus est, 
ut jam te non simplici, sed duplicato complectar af- 
fectu. Tibi enim pr: ceteris haec est deferendasuc- 
cessio quem ille pre caeteris diligebat, tibique eam 
quasi quodam testamento specialis amicitie prero- 
gativa consignat. Gere igitur suum amicitie mo» 
rem, certisque clarescat indiciis ipsam novas vires 
de nova duplicatione traxisse. Scribe autem interim 
aliquid, ut in alterius utriusque videar suscepisse 
sermonem. Injunge quod vis, ut in altero utrique 
videarobsequium prestitisse; visita nos, ut possim 
utriusque personam in altero comtemplari. Scribe, 
inquam, quia si scripseris, hoc ipsum tibi studii 
poterit augere materiam, nec propositi operis pro- 
vectum impediet aut. proventum. Injunge; aliquid, 
ut aliqua amicitie perseverantis argumenta proce- 
dant, quia eam efficacius comprobat petendi fiducia 
quam liberalitas offerendi. Visita nos quia te, cum 
desiderium nostrum, tum loci propinquitas, tum 
etiam solemnitas invitat. Dominus quoque Willel- 
mus de Verex promissione tenetur ut veniat ; vo- 
bisque invicem solatiari poteritis et nobis saucia 
solemnitatis gaudia duplicare. Valete. 
XVII. 
AD PAPAM ADRIANUM 

Adolescens quem ad accingendum militis cingulo 
vestra mihi dignatio commendavit, cum diverlisset 
aliquatenus, quiasecurum per urbem transitum non 
habebat, infirmatus rediit, tantique incendio caloris 
accensus est, ut de salute ejus timendura plurimi 
credidissent. Viribus tamen de hilaritate promissc 
instructionis assumptis, ad Milonem vestrum et, Pa- 
trem Radicosium usque perductus est, Plurimumque 
pater super egritudine filii debeneficii vestri gratia 


31 


* 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


39 


solamen accepit. Cum vero adolescenti requiem. A ritatis et gratie, causam Ecclesie peroravi, et prin- 


suasissem, et ego ei per assignatam personam ni- 
hilominus fidem debite promissionis implerem, ve- 
nire semper usque ad condictum locum simulata 
valetudine apud indulgentiam paterne pietatis obti- 
nuit. Sane cum in via non declinaret (16) infirmitas, 
sed importuno semper ascensu morbo morbus ac- 
cederet, veritus sum nequod dediuturnitate preca- 
visse putaveram, ex ipsa mihi brevitate temporis 
eveniret. Expertus sum affectiones animorum plu- 
rimum conferre vel auferre corporibus, sepiusque 
de earum qualitatibus ipsorum vel periculum pro- 
cedere vel salutem. Ferebatur enim animo magis 
quam corpore, quia vires eorporis animi restaura- 
bat hilaritas, fortiusque trahebatur desiderio quam 
egritudine tardaretur. Pervenimus itaque Lucam, 
ubi, sicut apparuit, infra decem dies vel plures 
arma coaptari non poterant, nec is cui purabantur. 
quoniam in lectum decubuerat, percipere potuisset. 
Porro miles quidam, qui mihia patre fuerat assi- 
gnatus, ccepit utilius de necessitate consilium, ha- 
bitaqueomnium ralione petiitsibi in eam causam xr, 
libras Pruveniensium (17) numerari. Affectabat enim 
meliores equos Jongiore tractu temporis explorare, 
cceteraque omnia quanto spaliosius, tanto commo- 
dius comparare, quoniam repentinos emptores szpe 
cireumvenit sagax astutia venditorum. Acquievi 
libentius; neque enim poteram incertam pueri vale- 
tudinem exspeclare, nec esset mihi tutum morari 
duntius,ne prenuntiato adventu meo mihi inter vias 
insidie pararentur. Adjeci autem nomine expensa- 
rum ad moram reditumque quod oportuit, ne de eo 
quod ad aliud destinatum erat aliquid detraherene- 
cessitas aliqua coegisset. Visi suntmihi multas vo- 
bis super beneficio vestro gratias habuisse, mihique 
ipsi ab eis sunt grates exhibitee quasi de reliquiis et 
vestrarum plenitudine gratiarum. 
XVIII. 
AD JOANNEM NEAPOLITANUM ET WILLELMUM PAPIENSEM 
CARDINALEM, 

, Audita sanete Roman Ecclesix turbatione con- 
dolui, quia dolorem matris audire sine compassione 
non poteram filius spiritualis (18). Mihi enim dolor 
ille specialiusincumbebat, quemipsa semper hacte- 
nus tanta charitate dilexit, tanta familiaritate di- 
gnata est, tot beneficiis et honoribus illustravit. 
Postmodum áutem auditoin cujus personam omnium 
fere vota convenerant, mcrorem gaudio, ploratio- 
nem cithara, vocem planctus organo commutavi. 
Gavisus siquidem sum paucos a generali concordia 
descivisse, quorum numerusnihil aut parum unitati 
Catholicc poterit derogare. Gavisus, inquam, quia 
ei rerum summa commissa est, per quem facile re- 
stauranda libertas Ecclesie creditur et honestas. 
Porro mea non fuitinterim otiosa devotio, sed apud 
eos in quorum oculi Deusmihi dedit aliquid aueto- 

(16) B., destinaret. 


(17) B., Pruuen. 
(18) B., specialis. 


C 


D 


cipem nostrum regem Anglorum in favorem patris 
hujus primus et solus adhibito quod oportuit in- 
stantie confirmavi. Profecto venissem jam ad pedes 
apostolice beatitudinisamplectendos et miscendum 
desiderabile cum vestra charitate colloquium, nisi, 
belligerante in partibus nostris principe, multis me 
importunitatibus necessitas improba detineret. Ve- 
stre itaque benignitatis 'eril el gratie. absentiam 
meam interim apud eum vestra supplere presentia 
obsequiumque meum, si aliqua videbitur parte op- 
portunum, offerre, quoniam ad omne quod paucis 
mihi fuerit apicibus indicatum, paratus sum ei et 
vobis tota devotione totam impendere facultatem. 
XIX. 
AD ABBATEM 8. EBRULFI. 

Scire debetis omnes obligationes predecessoris 
vestri in personam vestram recta via transisse qui- 
buscunque monasterium vestrum in decessu ipsius 
exstitit obligatum ; sed et eedem obligationes, si 
forte fuerant, religione qualibet interveniente fir- 
mate, eidem vinculo vos credatis obnoxium quem 
in locum illius successisse constat, et omnes lam 
utilitates quam onera monasterii suscepisse. Propter 
quod Hugonis et Drogonis de Cambri (19) graviter 
instantia nos infestat super pecuniaquam predicto 
pradecessori vestrototique capitulo crediderunt (20), 
cujussolutionem certum estipsum et universitatem 
totam fide per vicarias manus corporaliter interve- 
niente firmasse. Ad majorem quoque cautelam de- 
cem de fidelibus monasterii pari vinculo se ninilo- 
minus astrinxerunt, quos scilicet creditorum pro- 
videntia magisidoneos credidit ad solvendum. Post- 
modum vero qua fide, qua diligentia negotium ve- 
strum gesserim apud eos, vestra presentia recogno- 
vit, cum vobis et usuras remitti fecerim, et neces- 
sitatem solutionis in duorum annorum curricula 
prorogari. Cumque nulla inter vos posset, nisi me 
interveniente, provenire concordia, obligavi me pro 
vobis, promisso scilicet quod suo tempore fidern de- 
bitam facerem, placitis conventionibus exhiberi. 
Porro sanctitas vestra minorem meritis meis gra- 
tiam retulit, minorem episcopali reverentiam detulit 
dignitati, minusque opinioni sue, minus fidei fra- 
irum salutique prospexit. Quid enim, si semel con- 
sensit, universitas ;obligari? nunquid reatusabbatis, 
aut depositio potuit eos zere [alieno quod contraxe- 
rant, fideque super ipso prestita liberare ? In. vos 
tamen hec potius quam in ipsos debet culpa con- 
ferri, cum, eis circa spiritualia propensius oceupa- 
tis, ipsi fidei et diligentie vestre suam et potestatem 
crediderint et salutem. Quodsi vos curam animarum 
suscepistis bona fidegerendam, ad conservandam fi- 
dem eorum principaliter intendere debuistis, pre- 
sertim cum hujusmoditransgressio soleat eriminalis 
etiam in secularibus sestimari. Super quod si igno- 


(19) B., Cambium. 
(20) B., crediderit. 


33 


EPISTOLJE. 


34 


. rantiam eorum simplicitas fidelis excusat, in vos tam A sicut visum est, securitate commisit. Placuit itaque 


vesira quam ea qus eorum futura esset, si rescis- 
sent, jure culpa transfertur, duplicisque reatus du- 
plex vos constituit negligentia transgressorem. Ac- 
cedit quod prudentiam vestram semel iterumque 
commonui ut creditores exorare, adhibita etiam 
nostra intercessionne, velletis : quod facile fieri po- 
terat, ut solis precibus salva vobis adhuc esse pos- 
set et utilitas et honestas. Redile igitur ad cor, et 
contemptum hune consilio meliore deponite, fidem 
nostram et vestram et fratrum vestrorum ab hac, 
Si eliam est calumnia, liberate, quoniam res ista 
plurimam opinioni vestre jam intulit lesionem, etsi 
fortassisnon abstuleritconscientie puritatem. Quod 
si veteri proposilo decrevistis insistere, me quidem 
mendacem promissionis existere non oportet : sed 
ubi consilii mansuetudo non proficit, manum forti- 
tudinis convenit adhibere. Studii itaque vestri sit 
infra proximum Pentecosten satisfacere, sicut in 
nostra fuit presentia constitutum. Alioquin ex ea 
die fraternitatem vestram ab officio altaris noveritis 
ea qua przeeminemus auctoritate suspensam ; fra- 
irum vero vestrorum conscientie relinquo quomodo 
munus offerant ad altare, si non fuerit creditoribus 
satisfaetum, quibus ipsi se, etsi non propriis, vica- 
riis tamen manibus astrinxerunt. 
XX. 
AD EUMDEM. 

Pro Willelmo monacho olim nos fraternitati tux 
semel et iterum scripsisse meminimus, ut eum in 
monasterio tuo, in quo professus est, reciperes, et 
paratum ad omnem humilitatem et obedientiam be- 
nignitate debita confoveres. Quod si adversus eum 
fraternitas tua aliquid haberet, quomimus recipien- 
dum esse decerneres, id ipsum nobis assignato tibi 
loco et tempore congruo demonstrares, ne aut ipse 
sine culpa societate collegii privaretur, aut quies 
fratrum importuno reprobande persona turbaretur 
accessu. Ovis enim ad ovile potius humer:s est re- 
portanda pastoris quam luporum morsibus expo- 
nenda, ad eujus salutem impretiabilis illis Christi 
sanguis effusus est et institutionis evangelice do- 
ctrina coneurrit. Nos vero, cum tu nec monachum 
juxta mandata reciperes, nec post secundam eliam 
vocationem nostro te conspectui presentares, ne in 
contemptum episcopalis reverentia verteretur, ad 


veniendum te mandato severiore compulimus, pre- [) 


dieto fratri de exclusione, nobis de inobedientia re- 
sponsorum. Postmodum tamen, ne quid motu quo- 
libet facere crederemur, nosti quanta injuriam no- 
stram facilitate remisimus, ut et tu exemplo nostro 
posses ad umisericordiam invitari. Tu vero quam 
durum te et inexorabilem prestiteris meministi, as- 
serens sspe dictum fratrem publica totius capituli 
gententia condemnatum exisse, pro delicto quodam, 
quod, sicut aiebas, secundum privatas institutiones 
vestras veniam non meretur. Ille vero cum dilectum 
' modis omnibus sententiamque capituli pernegasset, 
innocentiam suam teslimonio capituli cum omni, 


nobis, consilio magnorum virorum qui aderant, ip- 
sum et religiosas ad capitulum vice nostra destinare 
personas, per quas nobis exquisitam remitteret at- 
lestatio publica veritatem. Tu autem in absentem 
testimonium dici multa instantia postulabas, nec te 
permissurum pro nobis ipsum vel capitulum intrare 
vel aliquid quod ibi diceretur audire, cum in inquisi- 
tione criminis reos presentes esse oporteat eLomnem 
eis audiendi el respondendi copiam indulgeri. Super . 
quo, quia de sxpe dicti fratris crimine noluisli nos 
facere certiores, necesse habemus ipsum interim in- 
nocentem reputare quem nec propria confessio nec 
atteslatio quelibet aliena convincit. Neque eniim ip- 
sum pro simplici delatione tua condemnari canoni- 
cusordo permittit, presertim cum te eum aliquando 
exosum habuisse constet, nec adhuc rancorem vete- 
ris iracundicx sepelisse. Per presentia itaque scripta 
Ubi mandamus ut eum in claustro cum ceteris fra- 
tribus sine dilatione, salva omni pristini status sui 
integritate, recipias, nec ullis eum molestiis in- 
quietes, sed lanto eum benigniori charitate confo- 
veas quanto ipsum es severiori vehementia persecu- 
lus. Ad benigni siquidem Patris amplexum filialis 
devotio convalescit, et sicut odia provocantur inju- 
riis, sic benignitate gralia comparatur. Quod si fra- 
ternitas tua presentibus detrectaverit obedire man- 
datis, ab altaris officio te noveris ea qua libi pre- 
eminemus auctoritate suspensum, donec et fratri de 
injuria, et nobis sit de contemptu ordine judiciario 
satisfactum. Nosse siquidem debes in eo qui religio- 
C. nem professus est, inobedientiam crimen esse, ip- 
sumque ad exactissimam diligentiam teneri, qui 
obedientiam praelato suo viva voce et scripto, jura- 
mento etiam corporaliter interveniente, adhibita 
salutiferzee crucis impressione signavit. 
XXI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM DE PROMOTIONE SUA. 
Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu 
Christi, qui Ecclesiam suam, immaculatam scilicet 
sponsam dilecti Filii sui, mirabili semper benigni- 
tate diligit et conservat. Licet enim ipsam aliquibus 
quandoque vexari patiatur injuriis, facit tamen cum 
tentatione proventum, ut possit sustinere (I Cor. x), 
nec unquam portas inferi adversus eam prevalere 
permittit (Matth. xvi). Neque enim expedit ut eon- 
tinuze prosperitatis status eam insolentem reddat 
vel otiositas negligentem, sed humilitatem conservet 
afflictio et vexatio tribuat intellectum. Et ei quidem 
omnia cooperantur in bonum (Rom. vir), dum ipsa 
tanquam aurum in fornace probatur (Sap. 11); et . 
ad augmentum coron? cuncta proficiunt, dum eam 
vis adversilatis forliorem reddit et malignitatis in- 
festatio cautiorem. Ipse vero miserator et misericors 
Dominus ad tempora tribulationis viros virtutis et 
consilii providet et preeformat, qui temeritatis au- 
daciam repellere valeant et malignitatis astuliam 
noverint declinare. Quod in sancte et gloriosse re- 
cordalionis Innocentio papa satis evidenter appa- 


35 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


26 


ruit, qui extollentem se adversus omne quod dicitur A quam ceteri gloriam vestra promotionis amplector, 


aut quod collitur Deus (1I Thess. 11) dejecit hiereti- 
cum, quem nobilitas generis, quem divitiarum cu- 
mulus, quem peccatrix eloquentia, quem prudentia 
secularis, quem denique secularium hominum fa- 
vor publicus attollebat. Prevaluit tamen (21) in 
athleta Dei veritas falsitati, et humilitati robuste 
superba cessit ambitio, et de iniquitate justitia 
triumphavit. Vidimus siquidem ipsum exaltatum et 
elevatum, sicut cedros Libani, et transivimus, et 
ecce non erat ; quesivimus, et non est inventus lo- 
cus ejus (Psal. xxxvi), quia nec inter mortuos tu- 
mulum neque titulum meruit sepulturze. Dominus 
autem sublimavit cornu Christi sui, ut in eo unitas 
Ecclesie reformari posset, et reznum ipsius omni- 
bus dominari. Memini ego, nec id a vestra reor ex- 
cidisse memoria, quanta ad mandata ejus principes 
reverentia moverentur, quam sublimis exstiterit, 
quantaque majestate refulserit Ecclesia, quantum 
in diebus ejus religio munda et immaculata profe- 
ceri, adeo ut plures hodie religiosorum deserta 
contineant quam ferarum olim habuerint bestiarum. 
Arbritrabatur ille ad regendos homines utendum po. 
tius sobriw severitatis disciplina quam remiss mi- 
sericordie lenitate, Deo potius quam hominibus 
placere desiderans, ne ob gratiam hominum coram 
Deo posset contemptibilis apparere. Unde et virtus 
ejus semper inter adversa major enituit, nec tanta 
postmodum prosperitatis ejus insignia claruerunt 
quanta pexcedentis adversitatis adhuc magnalia ce- 
lebrantur. Neque enim confidebat in homine, neque 
carnem ponebat brachium suum (Jer. xvii), sed po- 
lius eonfidebat in Domino ; eterat Dominus fiducia 
. ejus. Porro schismata hac in Ecclesia Romana fre. 
quentius accidisse etiam Lateranensis palatii picture 
demonstrant, ubi Catholicorum Patrum pedibus pro 
scabello schismatiei presumptores ascripti sunt, ubi 
superborun et sublimium colla Sapientia propria 
virtute conterit et conculecat. Quod sane ea ratione 
factum est, ut sanctis Patribus cedat ad gloriam vi- 
ctorice testis ascriptio, in qua presumptores illi vel 
compressionis poenam sustinent, vel presumptionis 
veniam deprecantur. Unde et sancti apostolatus ve- 
Stri cathedra sine scabello esse non debuit, sed no- 
biliore scabello debuit illustrari. Neque enim incerta 
vobis est aut longinqua victoria, sed humilitas ve- 
recundie vestre punitur ad tempus, qua» congrega- 
tis in Spiritu sancto Patribus distulit obedire. Pari 
elenim culpa tenetur obnoxius qui vocationem Do- 
mini prevenit, vel recusat oblatam. Redibit tamen 
in proximo, Deo volente, serenitas, el modica haec 
ad radios veri Solis nebula dissolvetur, et redinte- 
grata unitate Catholica ab omni parte pedibus ve- 
Siris universitas fidelis occurret. Interim autem 
quaecunque ceteros studia remorentur, quibus- 
cunque desideriis profana trahatur ambitio, quanta- 
cumquetemeritate detestabilis erumpat invidia, ego, 
minor licet omnibus, non minore tamen gaudio 
(21) B., om. éamen. 


C 


D 


et vos apostolum Christi, Petri vicarium, pastorem 
et episcopum omnium qui Christiano nomine cen- 
sentur agnosco, et vobiscum Catholicam profiteor 
unitatem. Gaudeo itaque, quoniam desideratus dies, 
dies scilicet exsultationis, illuxit, quo revera resti- 
tutam credimus virtutibus gratiam, virgam vitiis, 
terrorem principibus, Ecclesie libertatem. Gaudeo, 
inquam, quia ex hoc nunc sermo Dei non erit alli- 
gatus, sed verbum ejus, quod in ore vestro verum 
est, quod impossibile credebatur, facili consumma- 
bitur (22) effectu. 

Properassem igitur jam ad pedes vestre beatitu- 
dinis amplectendos, ut ariditatem meam, quasi co- 
piosior de proximo, benedictionis vestre rigaret 
ubertas, nisi me zelus utilitatis vestre maxime te- 
nuisset : ex quo elenim promotionis vestra auribus 
nostris veritas et opposite presumptionis error in- 
notuit, festinavi ad nostri notitiam principis id per- 
ferre, ut vacantem animum ejus favore vestro qui- 
bus debebam persuasionibus occuparem, ne nos 
qualibet occasione malignitatis astutia preveniret, 
facilius etenim est animos occupare vacantes quam 
lpsos a conceptis affectibus revocare. Hzsit ille ali- 
quandiu, sed statim operante Spiritus sancti gratia 
confirmatus, nullum sealium quam vossuscepturum 
hilari constantia constantique simul hilaritate pro- 
misit. In quo, cum proxime de differenda vestra sus- 
ceptione imperatoris litteras accepisset, cui diseur- 
rentibus invicem litteris et legatis, plurima videtur 
charitate conjunctus, ne preces ejus sprevisse et in 
prejudicium ejus festinasse videretur, generale qui- 
dem suppressit edictum, sed nequaquam manus aut 
linguam a litterarum norainisque vestri veneratione 
continuit, neque quemquam nostrum voluit conti- 
nere. Arbitratus est siquidem minus valituram pro 
vobis edictijactantiam quam operis veritatem Firma 
apud eum est et indubitata vestri apostolatus aucto- 
ritas, atque in quamcunque partem cor predicti 
principis fuerit inclinatum, iste procul dubio non 
sequetur errantem. Mei autem studii erit omnes 
circa eum quasi vigilias observare, ne ora loquen- 
tium iniqua convaleant ; sed ipse in vestra, sicul se- 
mel incepit, obedientia perseveret. Felicem enim 
me, inquam, si unquam in hoc vel in alio benefi- 
centi: vestre gratus inveniar, ut devolionis mes 
saltem inter ceteros aliquando velit vestra dignatio 
reminisci | Vestrum quoque est, quoties refulget oc- 
casio, provincias omnes frequentibus visitare man- 
datis, ut ab omni parte nomini vestro et obedientice 
pariter assuescant, quia non erit qui vel litteras non 
recipere, vel mandatis audeat obviare. 


XXII. 
RESCRIPTUM DOMINI PAPJE ALEXANDRI. 
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ve- 
nerabili fratri AnNuLPHO Lexoviensi episcopo, salu- 
lem et apostolicam benedictionem. 
(22) B., consummabit. 


3T 


Vide in Alexandro YII papa, ad an. 1181, inter Pa- 
trologice tomos moz edendos. 
XXII. 

. AD ARCHIEPISCOPOS ET EPISCOPOS ANGLUE. 

Quanta tempestate laboret Ecclesia atque in 
quanto videalur periculo constituta, vestra quos hic 
dolor tangit prudentia non ignorat. Et filii quidem 
Babylonis prospiciunt et exsultant, qui quasi certum 
auspicantes de procellarum quantitate naufragium, 
ad diripiendas sarcinas et ipsa navigii fabulata con- 
currunt. Nobis autem securitatem prestat divina 
promissio, qua portas inferi adversus eam praevalere 
non sinit, sed vexationis injurias victori: certitudo 
compensat. Neque enim desperationi locus est, ubi 
causam rectitudo commendat, et virtatem patientis 
firmat interim conscientia veritatis.Cause siquidem 
nostre nec ignota veritas est, nec incerta justitia, 
sed res luce clarior et pravitatis nube negotium 
purgat, et omni judicium 'absolvit errore. Si enim 
persona persone comparetur, nostram perfectio 
scientie et omnium virtutum format integritas, 
quod non magis nostra quam adversarie quoque 
partis testimonio confirmatur. Alteri vero si nobili- 
tas generis et quaesita ob hoc ipsum potentium gra- 
tia subtrahatur, non erit unde ad majestatis aposto- 
lies fastigium audeat aspirare. Sed et si facta ele- 
ctionum invicem conferantur, electionem nostram 
omni ordine, omni solemnitate, omni denique ra- 
tione subnixam, alteram plenam impudentia constat 
et omni rationis adminiculo destitutam. Nunquid 
enim unius episcopi, ipsiusque quem nostis, et duo- 
rum cardinalium toti Ecclesie prejudicabit aucto- 
ritas, et reprobata universitate;/Catholica intra qua- 
ternitatis hujus angustias coarctata credetur ? Nun- 
quid consecrationi, rite ac solemniter per eam cu- 
jus interest multitudinem celebrate, ea qus post- 
modum per paucas ipsasque emendicatas manus 
contracta est poterit prevalere? Nunquid impuden- 
Aiam conjecti sibi propriis manibus indumenti mi- 
nax redemptorum satellitum violentia consecrabit ? 
Certum siquidem est Ottonem ecclesiam Beati Petri, 
eum ibi celebranda foret eleciio, armatorum copia 
complevisse, ut quod de meritis suis et sanctorum 
Patrum gratia non sperabat striclis in cervices re- 
sistentium gladiis usurparet. Denique consensu om- 
nium in personam sanctissimi Patris Alexandri fir- 
mato,dum ipse laudabili verecundiarenuitex excu- 
sat, impositumque sibi manibus fere omnium plu- 
viale repellit, dissimulareulteriusambitio non potuit 
vel differre, sed effusa temeritate nullo adhuc car- 
dinalium, sicut dicitur, prosequente cucurrit ad 
cathedram, ea nimirum fiducia quod invitis armatis 
non posset ab inermibus amoveri. Pari quoque 
palatium festinatione conscendit, ut primus utram- 
que cathedram videretur insedisse, et quem jure 
non poterat saltem de festinatione sortiretur ascen- 
sum, quo predicti tres eum de tota universitate se- 


(23) B., jure... debent. 


EPISTOLE. 


Litteras a tua nobis prudentia deslinatas, etc. A cuti sunt. Alii gladiis discurrentibus territi, 


38 


cum 
electo suoin munitionem proximam concesserunt, 


ubi eos adversariusille novem diebus obsessos gla- 
diis tenuit et inclusos, exiguam, sicut poterant, ali- 
moniam toto illo tempore mendieantes. Unde etiam 
sibi mentiendi causam componit iniquitas, asserens 
Ottonem, priusquam alter eligoretur, pernovem dies 
apostolatus cathedram solitarium insedisse, quasi 
ille ab initio, licet renuerit, non fuisset electus, 
uniusque violenta possessio sanolificare injustitiam, 
et ambitionis audaciam valeat expiare. Porro illi 
de carcere beneficio senatus educti, ad locum quo 
apostolica insignia servabantur, Domino miserante, 
perducti sunt, ut electio manciparetur effectui, et 
electus gratiam consecrationis per manum Ostiensis 
episeopi, ad quem hoc jure speciali pertinebat, aó- 
ciperet. Denique cardinales et episcopi, qui per di- 
versas provincias legationis fungebantur officio, ad 
eum pari devotione conversi sunt ; totique jam Ec- 
clesie Dei indubitate tranquillitatis serenitas arri- 
deret, nisi homo ille ad preparatum imperaioris 
auxilium transfugisset. Verum ille glorie suse et 
non Dei sedulus emulator, desiderii complendi, 
quod de proavorum exemplo conceperat, occasionem 


: letabundus accepit. Nostis enim predecessores ejus 


D 


ad subjugandam ditioni sue Romanam Ecclesiam a 
longis retro temporibusaspirasse, ipsosque adversus 
eam semper vel suseitasse vel fovisse schismaticos, 
quo magis in jura ejus cui ipsi ministerium debe- 
bant (23), affectatum possent imperium exercere, 
eamque ad suam converso ordine non disponere, 
sed evertere voluntatem. Bene tamen, quoniam quis- 
quis ad hanc de confidentia potestatis illius proru- 
pit audaciam, in ruinam sibi factus est, caeteris in 
exemplum, quo confusa deinceps cessaret elatio et 
sua Ecclesise Dei dignitas et reverentia servaretur. 
Ceterum hic blanda schismatici desperantis humi- 
liatione seductus est, dum ille personam suam ar- 
bitrio ejus exponit et causam, neque se quidquam 
fore, nisi de sola ipsius voluntate, presumit. Unde 
et ad pedes ejus ipsa dicitur apostolatus insignia 
resignasse, posteaque de manu ipsius investituram 
accepisse per annulum, ut, veteri scilicet quaestione 
composita, regnum plane de sacerdotio, de spiritua- 
libus temporalia, de ecclesiasticis viderentur secu- 
lariatriumphasse.Indignum facinus omnibusque sae- 
culis detestanda malitia, ordinationem seilicet divi- 
nam qualibet temeritate convertere et redemptam 
sanguine Christi perimere libertatem ! 

Predictus itaque princeps negotium suum, tan- 
quam sub umbra pietatis exercens, ecclesiasticum 
congregavit seculari potestate conventum, ut pre- 
sumptionem schismatici illius proprio roboraretas- 
sensu, etquos posset ad obedientiam illius tyran- 
nies potestatis terroribus inclinaret, ea siquidem 
intentioneut, utriusque gladii virtute conjuncta, pri- 
stinam reformaret (24) imperii majestatem; ut, 
utriusque invicem cooperante potentia, omnia regna 


(24) B., comminuta., p. reformet. 


39 


ARNULFI LEXOYIENSIS EPISCOPI 


40 


proprie subjiciat ditioni. Porro illi quos schismatico A tis declaravit indiciis et expressit, quoniam Pairis 


conciliaverat necessitas aut voluntas, falsitatis et 
blasphemie symbolum conscripserunt, ut quod de 
veritate non possunt, saltem conquisite multitudi- 
nis suffragio prevalere credantur. Quod scriptum, 
si forte contigerit ad sapientiae vestre venire con- 
spectum, multa plenum falsitate credatis, licet, 
eliamsi absolutam contineret in omnibus veritatem, 
nihil quod ibi dispositum sit aliquem de jure sorti- 
reiur effectum. Neque enim arbitrium dioi potest 
ad quod voluntaria partium compromissio non 
astringit, nec judicialis sententia que nec ab ordi- 
naria jurisdictione nec a delegata procedit. Sed et 
causam communem privata auctoritate decidere 
qua arrogantia preesumpserunt nobisque, tanquam 
inferioribus,imponere magistratum,quos divina bo- 
nitas pares ordine, et eadem spectabiles constitui 
dignitate ? Sed neque causa dici debet, ubi inter 
consentientes nullum potuitesselitigium,neque sine 
contradictione questio vel formari potuit vel absolvi. 
Ad hac gi quod de Ottone factum est ab initio forte 
non valuit, ex post factoistorum nullo jure valuit 
confirmari, cum ipsejam ab eo qui poterat con- 
demnationis sententiam debitique peenam anathe- 
matis excepisset. 

Scio sapientiam vestram validioribus argumentis 
potioribusque rationibusabundare, ul Papienseillud 
conciliabulum nullius reputetis exstitisse momenti, 

.et a vobis etiam minus intelligentium simplicitas 
valeat edoceri. Benedictus autem Pater misericor- 
diarum et Deus totius consolationis, qui Ecclesie 
Gallicane soliam misericordiam benignusimpendit, 
ut eam semper et agnitione veritatis illustret et pe- 
des ejus a justitia tramite nullatenus aberrare per- 
mittat. Sieut enim omnes quos ad oppressionem 
Romans Ecclesie rabida Teutonici furoris provexit 
invidia virtus Altissimi manifesta dejecit, sic omni- 
bus quos devotio Gallicana suscepit vietoriam sem- 
per contulit et triumphum. Cumque multis conste! 
csteras regiones abundasse portentis, sola Gallia 
monstra non habuit, sed sinceritate fidei, doclrinc 
verilate, virtutum quoque tilulis et plurima operum 
exhibitione prefulsit. Unde, nunc quoque persona- 
rum penitus qualitate discussa, factisqueelectionum 
plenius exploratis, in personam sanctissimi Patris 
Alexandri, de vere Catholici et serenissimi regis 
sui beneplacito convenerunt; litterasque ejus et [ 
nuntios passim el suscipiunt et honorant. Sed quia 
inter ipsum et principem nostrum, Deo volente, 
noviter est reformata concordia, placuit ob gratiam 
ipsius ad momentum differe publicande suseeptio- 
nis edictum, donec iste noster Ecclesiam regni sui 
consuluisse posset, et quod mente concepit assensus 
vestri conniventia confirmasse. Neque enim pruden- 
tiam regalis excellenti: docuitaliquid super tanto 
negotio inconsulta vestra sapientia diffinire, ne glo- 
Tiam suam alteri dedisse videretur et reverentiam 
vestram minoris quam debuit estimasse.Qus tamen 
guper hoc ipsius ab initio voluntas exstiterit, mul- 


C 


Alexandri nuntios et litteras cum reverentia semper 
excepil et gratia, nullumque se alium suscepturum, 
adhibita sepe coram omnibus asseveratione, pre- 
dixit. Porro litteras Otto oblatas renuit manu regia, 
velut immundum aliquid sordidumque, contingere, 
sed in contemptum ejus lignez tabella, quam ipse 
de pulvere sustulit, manibus offerentis impositas, 
ipse statim coram nuntio post dorsum suum quam 
sublimius potuit, risu multitudinis que aderat pro- 
sequente, projecit. 

Ex his igitur manifestum est voluntatem ejus in 
favorem domini Alexandri,'sine omni ambiguitate 
firmatam, ipsumque vestrum magis ob reverentiam 
quesisse consilium quam pro absolvenda qualibet 
super hoe negotio questione. Solent enim principes 
dominique terrarum majora negotia quadam semper 
mora suspendere, ut dilatione crescat auctoritas, 
ma;or letitia desideria prolracta consummet. Super 
quo plane eum in idera favor principis veritasque 
concurrant, manifeste vobis viam responsionis gra- 
lia divinse bonitatis assignat. Oportel tamen vos 
propter aliquos, qui inter vos sunt, sollicite provi- 
dere qui se schismatico illi dicunt cognatione con- 
junetos, ne malignitas forte prevaleat, e& eam que 
ex Deo est supplantet carnis aífectio charitatem. 
Sed cum universitas vestra convenerit, nolite quo- 
rumlibet exspectare sententias, nec eorum timeatis 
offensam, sed conceptum statim in virtute spiritus 
usurpate sermonem, ne dissimulatio vestra pravitati 
prestel audaciam vestroquesilentio blasphemisrum 
primitia convalescant. Tempestivius igitur zelus 
justitie per os vestrum de libertate conscienlisa el 
confidentia veritatis erumpat, ut quasi quodam spi- 
rituali tonitruo terreatur iniquitas, et, preparata 
ad subversionem fidei fallacia suffocetur. Dominus 
mentes vestras in bonum sua pietate dirigat et con- 
firmet, ut Ecclesise ejus studio vestro reformetur in- 
tegritas, et qua vostanlis ultro beneficiis et honore 
praevenit, gratos in opportunitate sentiat et fideles, 

XXIV. 
AD CARDINALES ROMANJ;E ECCLESLE DE ELECTIONE 
DOMINI PAP.E ALEXANDRI. 

Quam utilis apud principesnostros ad agnitionem 
saneti apostolatus, reverentissimi domini et Patris 
nostri Alexandri pape diligentia nostre devotionis 
exstiterit, ad notitiam vestram fidelium relatione 
perveniet aut pervenit. Neque enim necessaria mihi 
est in hac parte jactantia, ut vobis rei veritas inno- 
tescat, quoniam me etiam dissimulante latere non 
poterit quod Northmannia tola mirata est, et ipsa 
de longinquo nihilominus Anglia recognovit. Bene 
autem mihi, quia jam fructum diligentia hujus prae- 
miumque laboris accipio, quoniam mihi salva est 
gloria mea, testimonium scilicet conscientie mes, 
penes quam gratia apostoliee plenitudinem et in- 
dubitatam divinse benedictionis percipio veritatem. 
Gaudeo itaque, sciens me revera matris mex gremio 
contineri, ipsiusque saeris foveri complexibus el 


41 EPISTOLAE. 42 


sinceris uberibus allaetari. Gaudeo, inquam,cogno- A tim, sicut dieitur, pluviali de manibus offerentis 


.Scens quam obstinato schismatici miserande ceci- 
tatis elaudantur errore, quorum oculos circumfu- 
$8 lucis radii non illustrant, sed ipse potius exce- 

dens manifeste fulgor claritatis offundit. Judicati 
sunt, debitamque commissi reatus excepere senten- 
liam, quos Ecclesia, tanquam degeneres, Satanw 
tradidit in interitum carnis et a Catholica depulit 
unitate. Neque caret exsecutione sententia, sed in- 
dilato mancipatur effectui, cum eos interim et con: 
scientia torqueat et imminens quotidie prevalentis 

Eeclesis lriumphus affligat.Porrobenignius Ecclesie 
suse sapientia divina providit manifestam faciens 
omnibus veritatem, ut nec simplicitas ignorantiam 
nec malignitas probabile quidlibet valeat (25) alle- 
gare. Si enim eos quosab unitate Catholica profana 
sejunxit ambitio, numerus vel opinio vel qualibet 
electionis forma defenderet, aliqua fortassis erroris 
materia contrahi potuisset. Sed tres tantum de tota 
universitate seducti sunt, et hi sane quos magis 
supportare videbatur Ecclesia quam in aliquo de 
eorum indusiria gloriari, quia scilicet eos nec vir- 
tulis elegantia nec litterarum peritia commendabat. 
Nunquid enim is qui inter eos etate precedebat et 
ordine(Tusculanum loquor), horam quietis et pran- 
dii solitus observare. Epicurus alter reputabatur, ab 
omnibus omnium negligens, nisi alicujus forte quod 
oblata sperati proventus auspicatio preveniret? 
Quod adeo verum est, ut ceteris Jaborantibus, so- 
lus premature, sicut dicitur, ab electione discesse- 
rit, quoniam hora prandii videbatur instare, ne 
avidus desiderio suo fraudaretur exactor et inania 
adversus negligentes manus inciperent viscera mur- 
murare. Alius, affectate cancellarie confusus oppro- 
brio et aliene prelationis honore dejectus, con- 
ceplum de invidia personale odium in Ecclesiam 
convertere temeraria malignitate presumpsil. Ter- 
tius vero, solius inter alios periture privilegio car- 
nis exsultans, arbitratus est nihil negandum san- 
guini, nihil sacris canonibus deferendum : neque 
enim potesl debitam eis exhibere reverenliam quos 
ignorat. Ideoque similem sibi Brutum Brutus elegit, 

. ut in utroque sibiinvicem de pari litterarum impe- 

ritia responderet. Sed et apostolice severitatis eos 


disciplina terrebat, ne eorum przcipitem cohiberet [) 


audaciam et vagos temerarie cupiditatis frenaret 
excursus. 

Hic numerus, hec tanta peritia, hoc tam vene- 
rabile sanctumque collegium Ecclesiam Dei, imma- 
culatam scilicet sponsam dilecti Filii sui, renitenti- 
bus universis affeclavil ad propriam pertrahere 
voluntatem (26), e& a. dextris Regis ad detestabiles 
Satans transferre complexus. Visa tamen tolius 
fere universitatis concordia desperati, ad unitatem 
statim redituri fuerant vel inviti : sed, stupentibus 
ipsis ideoque cessantibus, schismatici majoris diu- 
lius effrenata non tulit ambitio, preparatoque fur- 


(25) C., audeat. 
(26) B., voluptatem. 


PaATRoL. CCI 


arrepto, in humeros suos tanta festinatione conje- 
cit, ut herentibus collo fimbriis pavimentum lam- 
beret pars superior indumenti. Sic indutus ad ca- 
thedram, nullo adhuc etiam predictorum comitante 
cucurrit, nomen ipse sibi viotoris acclamans, et 
ad suffragandum sibiet decantandas laudes prepa- 
ratos (27) impudenter exhortans. Mirum spectacu- 
lum, nec manifesto carens future veritatis auspicio, 
scilicet quod hie ei in ruinam quandoque vertetur 
ascensus, sicut ipsa presumpte chlamydis inversa 
conversio presignabat. Interea reseratis ecclesie 
foribus, infame illud maledictorum genuis irrupit : 
hoe enim cogralionis illius vetus agnomen est, de 
qua ad effundendam benedictionem in omnes gen- 
les pontifiex dicebatur assumi. Qualiter autem de 
stirpe maledictionis possit benedictio propagari 
facile non apparet, presertim per istum, in quo 
veluste maledictionis opprobrium merita contracle 
noviter exsecralionis attollunt. Discurrentibus igi- 
iur armatis, ccpit per ecclesiam quasi quz:edam 
theatralis scena disponi, dum parietes fulgor illu- 
straret armorum et lasciva quasi triumphantium 
acclamatio resultaret. Horum manibus denique plu- 
viali composito, ad palatium usque perductus est, 
comitantibus his paucisque sacerdotibus, quorum 
infamis qusestus est simplicitatem peregrinorum 
eludereet assiduis altare beati Petri sacrilegiis in- 
festare. Porro hac initia ejus non sunt meliore ga- 
visa processu, si quis vel emendicate exsecratio- 
nis ordinem vel redemptam laice graliam potestatis 
exquirat. Nonne enim sacrilegii facinus de majori 
cumulum iniquitate contraxit, cum Simoniacam 
conslet intercessisse per omnia pravitatem, sicut 
refusa senatui populoque Romano pecunia, publi- 
cisque palam «eediliciis impensa convincit ? Sed et 
hoc immanius est, quod redemptam sanguine Chri- 
sli prostituit libertatem, quatenus Ecelesia, quae 
jure suo cunctis semper est dominata principibus, 
officialis sui manciparetur obsequio quo et incom- 
parabilis privilegium majestatis amitteret et ad mi- 
serabilem statum conditionis novissime deveniret. 
Et nos quidem non potuimus hec oculis presenti- 
bus intueri, sed veritas ad non per eos qui viderunt 
fideli relatione pervenit. Quod autem publice ge- 
stum est, multorum nobis testimonio potuit confir- 
mari, presertim cum testes prerepte dignitatis 
honore prefulgeant, et simplex absolutam reddat 
concordia veritatem. 

Hac igitur parte de qualitate negotii et persona- 
rum meritis estimata, jucundum mihi estad partem 
alteram oculos animumque convertere, et opus 
eorum qui elegerunt per singulas partes toto mentis 
gaudio contemplari, eique referre gratias qui san- 
elo eollegio vestro prudentiam contulit et virtutem, 
qua et serpentis declinare malitiam et grassantis 
superbie valuistis repellere pravitatem. Sed neque 


(27) D., praparator. 


43 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


A4 


nomen partis tantilla eorum meretur exceptio, nee A timores mocturnos fidelibus excubiis ambiendus 


universitatem nostram partis decet appellatione cen- 
seri, quia perditorum segregatio numerum non 
minuit electorum, nec detrimentum sentit area Do- 
mini, e£ granis manentibus pales ventilabro pur- 
gante discedunt. [gitur omnia recensenti manife- 
stum quod sanctitatis zelus consecravit initia, pro- 
cessum juncta prudentis fortitudo direxit, patientia 
debito consummabit effectu, pacem Deo volente per- 
severantie fides inconcussa prestabit. Nihil hic 
carnale, nihil terrenum, nihil vestri ad privatam 
utilitatem oculi respexerunt, sed ad commune bo- 
num ef honorem Ecclesise totis vos constat anhe- 
lasse desideriis, totis viribus insudasse.Predicabitur 
itaque nomen vestrum, et a mari usque ad mare 
excellentie vestre gloria personabit, formamque 
dabit posleris et exemplum, ne a justitia et veritate 
persecutionis cujuslibet errore discedant. Ad hec 
Spiritus quoque testimonium perhibet spiritui no- 
stro (Rom. vii) quia nobiscum schismaticum illum 
publica omnium conscientia respuit et condemnat, 
et electum nobis antistitem sincere charitatis et 
reverentie brachiis amplexatur. Opera siquidem 
illius manifesta sunt, opera scilicet maledictionis 
et scandali, opus autem istius in benedictione est, 
etfavorejus in gentes quotidie convalescit. Corda 
enim omnium nobiscum sunt, eorum etiam quorum 
lingue nobis qualibet seculari necessitate recla- 
mant, adeo ut si nondum de corporibus, de cordi- 
bustamen omnium verum sitEeclesiam triumphasse. 
Nonne enim in eos qui ab hac fidei unitate dissen- 
tiunt ultio divina manifeste procedit, et voluntas 
ejus evidentibus indiciis declarata patescit ? Nonne 
princeps ille, cui similem a multo tempore Roma 
non habuit, cujus Dominus apprehendisse dexteram 
dicebatur (lsa. xLv), cujus fere usque ad remota 
Orientis terror excesserat a die susceptionis. Otto 
divino ecepit judieio reprobari, adeo ut hi quos ante 
seeuros mcenia non reddebant, congredi cominus 
ausi sint et ei de prosperitate suecessum insultare ? 
Revera digétus Dei est hic (Exod. vir), dexlerz 
Excelsi repentina. mutatio (Psal. rxxvi), parcentis 
adhuc et in ira corripere differentis. Utinam sape- 
ret, et intelligeret et novissima provideret (Deut. 
xxxi1), quia tot detrimenta presentium quaedam sunt 
indicia futurorum ! 


B 


(Cant. 11). Ad vos, velut ad lucernam super cande- 
labrum positam (Matth. v). Orientalis pariter et Oc- 
cidentalis concurrit Ecclesia, sed ad insulas qui 
procul sunt, sonus veritatis exivit, a quibus, tan- 
quam a finibus terre (Psal. xvin), plerique jam per 
discrimina multa venerunt audire sapientiam Salo- 
monis (Math. xii). Licet enim nos plurima locorum 
spatia disjungant, charitas semper indivisa conjun- 
gil quos unus spiritus, una fides, una confessio diri- 
git ad salutem. In hae decrevimus vobiscum con- 
stantia permanere, in hac vobiscum vivendum est, 
in hac, cum voluntas divina decreverit, moriendum; 
quia neque mors, neque vita, neque aliquid unquam 
ab hujus nos sententie professione sejunget. Inte- 
rim si domino nostro etvobis nostram non possimus 
presentiam exhibere, aliqua tamen ex parte supplet 
devotio charitatis absentiam, quoniam venerabili- 
bus Patribus nostris sedis apostolicae legatis assisti- 
mus, cum eis toto studio sancte Romane Ecclesie 
utilitatibus insistentes. In quibuslanta refulget apo- 
stoliee sanctitatis et doctrinze perfeclio, ut eis plus 
gratie merita contrahant quam terroris reverentia 
discipline. Viri sunt, quorum sanctitatem miratur 
populus, sapientiam clerus usquequaque collaudat ; 
ad virtutem severitatis principes expavescunt. Ad 
summam, tantaomne opus suum mansuetudinetem- 
perant, ut neque severitas discipline pereat, et in 
omni parte sancte Romane Ecclesi: gratia conva- 
lescat. Porro super facto illo, in quo regem Fran- 
corum adversus eos scandalizatum audistis, prorsus 
excusabiles sine omni dubitatione credatis, quia 
nunquam ab consensum dispensationis illus per- 
trahi potuissent, nisi eos inexpugnabilis necessitas, 
et inestimable bonum recompensationis illico pro- 
venture (28) traxisset. Convenerant siquidem ex 
mandato regum venerabiles de regno utriusque per- 
sone, ut de Romani pontificis susceptione tracta- 
rent, de quo nihil adhuc publice fuerat constitutum. 

Stabant itaque fratres illi causam Ecclesi», non 
sine magno discrimine, prosequentes, quoniam 
apud plerosque favor iniquitatis convaluerat, adeo 
ut qui manifeste repudium veritatis suggerere non 
audebant, differendum potius seculari quadam astu* 
tia predicarent, eventum scilicet rei dubie potius 
exspectandum quam subjiciendam fortuitis casibus 


Omnibus igitur ab initio rite perspectis, dominiet D tantorum principum majestatem, non oportere eos 


patres mei, magna vos convenit exsultatione gau- 
dere, quod de omni carne singulariter estis ad hoc 
tempus electi, per quos fidei veritas, per quos forma 
justitie, per quos Ecclesi: libertas inconvulsa ser- 
vetur. Quod enim nos in hae vobiscum unitate con- 
sistimus, quod hereticam pravitatem cum suo dete- 
stamur auctore, vobis debetur gratia qui ecepistis, a 
quibus nos auctoritatem diximus et exemplum. Ipsi 
itaque duces nostri, ipsi revera do fortissimis Israel 
estis, quibus lectulus Salomonis datus est, propter 


(28) B., venturzm. 


temeritate nimie festinationis involvi quos securius 
illasos sola poterat exspectatio conservare, Roma- 
nam Ecclesiam semper onerosam exstitisse princi- 
pibus, jugum aliquando data occasione ponendum, 
donec cupiditatis peenas ambitio detestanda luisset, 
solvendum morte alterutrius questionis incertum, 
atqueinterim posse religionem episcoporum persin- 
gula regna sufficere, donec divina voluntas signis 
evidentioribus apparerel. Aecedebat legatorum im- 
peratoris et cardinalium, maledicti scilicet Joannis 


45 EPISTOLAE. 46 


et Guidonis, instantia, quibus dari videbatur de A velle credatur. Illud enim hominum genus quadam 


modica dilatione triumphus, si fratres vestros vel 
ad modicum tempus quelibet occasio suspendisset. 
Praeterea, cum animos regum in favorem domini 
nostri omnium conscientia crederet inelinatos, in 
partes imperatoris cessisse dilatione prestita cre- 
derentur, et paulo minus detrimenti suscipio quam 
notitia forte veritatis afferret. Sed et rex Francorum 
rei diffinitionem regis Anglorum voluntaticommise- 
rat, nihil se facturum publice contestatus, nisi 
quod ipsius ei sententia predictasset. Prevaluerat 
itaque consilium dilationis, ut quanto spatiosius, 
tanto utilius utrique regi posset esse consultum, 
atque interim aliqua possent de ipsis eventibus au- 
spicari. Quia igitur de arbitrio regis Anglorum tota 
causa pendebat, exaudiendus erat potius quam seve- 
ritatis alicujus austeritate terrendus, de cujus sim- 
pliei favore in momento Francorum, Anglorum, 
Hispaniensium, Hiberniensium et novissime etiam 
Norwegiensium regna copistis. Sed et unde quisori- 
turam super eo prosumpsisset offensam, quod ab 
initio pro bono pacis scripto etiam interveniente, 
regum sanctitas, religio presulum, principum fides, 
populi congratulatio devota firmavit ; nec rei effi- 
cientiam communibusregulis, sed quod magis acce- 
lerari posset, ecclesiasticz polius indulgentias desti- 
navit. Quod si quid de indulgentia contra easdem 
regulas constat esse delictum, nihil tamen criminis 
intercessit, vulnusque modicum totius operis sani- 
las asservata compensat. Hic certe zelus eorum, 
haec fuit dispensationis intentio, quam non ultronea 
voluntas obtulit, sed importunitas necessitatis ex- 
torsit, quoniam, si ea die sermo non fuissetconsum- 
matus in bonum, procul dubio fratres vestri repul- 
sam diutinam vel perennem sub dilationis imagine 
reportassent. 
XXV. 

AD HENRICUM PISANUM LEGATUM ROMANJE ECCLESLE. 

Post discessum vestrum importunum tertiano 
quater passus accessum, tandem ad medicine re- 
medium salutare confugi, quod tamen paulo minus 
mihi molestum exstitii quam caloris intemperantia 
qui precessit. Habent enim medicine remedia ne- 
scio quid abominende malignitatis admistum, et 
ne gratis conferant omne beneficium, semper ad- 
juncto maleficio recompensant, ut, etiam cum pro- 
fuerint, indignius ulciscantur. Convalui tamen et 
per gratiam Dei et merita vestra jucunda mihi spes 
optate sanitatis arridet, portumque salutis nostra 
creditur anchora eontinere. Alique tamen adhuc 
praeterite passionis inhesere reliquie, macies el 
wgritudinis cognata debilitas, delicatus appetitus, 
eujus fastidio nulla copia, nulla satisfacere potest 
industria ministrorum. Ad recidivam medieus para- 
tam dicit esse materiam, ideoque studium subtilio- 
ris observantie scrupulosus imponit, ruptisque 
labiis et lingua palpitante tanta potum tribuit par- 


citate, ut. sitim potius irritare quam compescere 


(29) B., contulit. 


austeritate semper notabili arli sue reverentiam 
sola severitatis exhibitione conquirit, e& quasi de 
benignitate vilesceret, infamat omnia quascunque 
miser patientis appetitas exposcit. Utinam quod ad 
vietualia pertinet, idem nobis usus et abstinentia 
preberetur, ut suspicionem communicatio tolleret 
el fidem pietas compassionis augeret! Ad hac defe- 
etum imperitis sus culp: semper sgrotantis ascri- 
bunt, ut :wger et inedia pereat, et calumniae con- 
tumelia crucietur. Denique ad mercedis augmentum 
sententiosis sermonibus incedentes, gratiam sibi 
misericordie divin: preripiunt, ut quod miseratio 
divina contulerit (29), de eorum videatur diligentia 
provenisse. Hxc ad presens apud celsitudinem ve- 


B stram incommodo nos excusent, quia, si personam 


eorporalis impotentia detinet, majestati tamen ve- 
stre devolio charitatis occurrit. Causa quoque no- 
strorum, qu: interim in vestro sunt auditorio ven- 
tilande, commendamus attentius, ut in eis apud 
vos et amici diligentiam et judicis inveniantequita- 
tem. Domino quoque regi supplices pro nobis gra- 
tias exhibete, quod infirmitati nostre tanta libera- 


. litate compassus est,et :s alienum quod tam ipsius 


quam alia qualibet occasione contraxeram, si secus 
accideret, regali suscepit munificentia persolven- 
dum, fidemque devotionis nostre et sedulitatem 
laudavit obsequii, eaque sibi sepius exstitisse fru- 
ctuosa cognovit. Dulcius et efficacius inter omnia 
medieamen aecepi gratiam Domini mei, in oppor- 
tunitate copiosius affluentem, cujus alacritas om- 
nem protinus injuriam passionis exclusit. Felicem 
me,inquam, si unquam inveniar accepisse non in- 
grate quod tanta tamque facili mihi bonitate colla- 
tum est, si utilitatibus ejus et glorie datum mihi 
fuerit totis facultatibus, toto studio, totis semper 
viribus inservire! Licet autem majestas beneficii 
modulum nostre parvitatis excedat, dignissimus 
profecto dicendus est quisquis totum quod potest 
ad gratiarum congerit actionem. 
XXVI. 
AD EUMDEM. 

In quo verbo reges nostri de susceptione domini 
pape convenerint, vestra sapientia non ignorat. Et 
noster quidem ad ecclesiasticas personas regni sui 
legatos destinavit in Angliam, cum litteris quas & 


]) domino papa receperat, et seripto illo quod a schi- 


smaticis est de Papiensi conventiculo fabricatum, ut 
scilicet utroque scriptotanquam allegationibus par- 
tium utrinque proposito, rectius possint, quasi de 
judicio formare consilium, et liquidius de contem- 
platione falsitatis opposile, cognoscere veritatem. 
Cui sane colloquio, quia corporaliter adesse non 
potui, per epistolam saltem interesse curavi, üt per- 
sons vicem pagina suppleat et vive vocis instan- 
tiam epistola fidelis instauret. Cujus etiam epistole 
transcriptum sanctitali vestrae censui destinandum 
ut devotionem meam, quamvis parum utilem, offi- 


AT 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISGOPI 


ciosam tamen vestra dilectio recognoscat. De c&- A 


tero, librum Ennodii vobis mitto, alienum quidem, 
sed, si experientia vestra probaverit, transcriptum 
cum quanta fieri polerit festinatione remittam. Ego 
autem librum illum non videram, priusquam mihi 
vestro füisset assignatus judicio, visoque miratus 
sum qua primum ab auctore confidentia editus, aut 
quo postmodum ab aliis fuerit favore transcriptus. 
Neque enim mihi dignus videtur, cujus studio vel 
scripture tantum tempus debeat sive census im- 
pendi, eum et volumen effusum sit, et ad intelli- 
genda que scripta sunt singula multis el tediosis 
oporteat iterationibus replicari. Prima siquidem 
facie difficilis et obscurus incedit, et cum rerum 
difficultatem stylus lucidior debeat aperire, in- 
telligentiam potius sermo tenebrosus obtundit. 
Cumque multum habeat laboris inspectio, nihil ha- 
bet assecutio voluptatis, quia nec absolutione sen- 
tentia complacet, nec oratio venustate. Summa enim 
(30) ejus intentio est, aliter omnia dixisse quam 
cieteri, ideoque totum quod loquitur exquisita qua- 
dam intricatione complicat et innodat, ut rectius 
Innodius quam Ennodius debeat appellari. Porro in 
metricis producta breviat, suaque nihilominus au- 
ctoritate brevienda producit, nullaque vitium falsi- 
tatis virtute redimitur,quia ipsum neo cultus oratio- 
nisnec dignitas materie recompensat. Unusquisque 
tamen ad observandas proposite legis tenetur an- 
gustias, dicendique libertatem necessitate supprimit 
quisquis se ad observantias hujusmodi arbitrio pro- 


prie voluntatis astringit. Facilem vero duplex culpa G 


veniam non merelur, cum et intellectum retundit 
obscuritas, et aures metrice corruptio jocunditatis 
offendit. Credo ego librum hunc apud veteres nec 
notitiam habuisse, nec gratiam, ideoque nec in ma- 
nus venisse multorum, sed sepultum diutius veteri 
quolibet armario latuisse, donec noviter in lucem 
merito obscuritatis et nova peregrini nominisadmi- 
ratione processit. Sunt enim quidam, qui eo diffici- 
lia majoris estimant, quia minus intelleeta miran- 
tur; ea miuoris et tanquam puerilia reputant que 
jucundalucidi sermonis serenitas illustrat. Ceterum 
obscuritatem tanquam tenebras evitandam Seneca 
nosler, et Tullius, et caeteri quorum soripta com- 
probantur, ostendunt. Julius quoque Cesar, vir 
illustris eloquentize (31), culpabiles esse denuntiat 
qui ea volunt loqui vel seribere que homines mi- 
rentur potius quam intelligant, et se tanquam sco- 
pulum ita fugere insolens atque infrequens verbum. 
Legite tamen, ipsumque non de estimatione mea, 
sed de vestra potius experientia judieate, ne meritis 
ejus ignorantia mea praejudicium irrogasse dicatur 
ipsumque vestri favoris sententia defraudasse. Quod 
si irrefragabilem queritis de prosa ferre sententiam, 
ipsam secundum versuum merita judicate, quia ve- 
rum est ipsum pari peritiacirca tempora syllabarum 
et dietionum naturam virtutemque versari. Valete, 


(30) B. om. enim. 


D 


48 


XXVII. 
AD WILLELMUM CENOMANENSEM EPISCOPUM. 

Dominus Radulfus thesaurarius Rothomagensis 
amicus noster est, compertumque habet quod ego 
apud sanctitatem vestram jamdudum plurimam sim 
gratiam consecutus. Inde est quod nostra apud vos 
intercessione postulat adjuvari, quoniam in duobus 
se gravari conqueritur, super assignatione loci, 
quem vos ei et domino Pictaviensi, ad agendum de 
causa qua inter eos vertitur, assignastis. Cum enim 
civitas veslra in medio si fere constituta, paulo ta- 
men & Rolhomagensi civitate remotior, vos eum 
quasi in occursum adversarii sui ad ulteriora loca 
trahere destinastis. In quo videtur ei quod affectio 
vestra in favorem opposite partis cceperit esse pro- 
clivior, quia statim ei de spatii distributione adeo 
propitius exstitistis, ut adversario quadraginta tan- 
tum milliaria ad veniendum, et ei centum ipsaque 
importuniora prefixeritis ad eundum. Quod si ei 
censuistis pro episcopali reverentia deferendum, id 
eatenus faciendum est, ne in onus aut prejudicium 
alterius liberalitas effusa procedat. Sic enim inter 
partes media debet esse judicantis religio, utliberam 
de pari singulis exhibeat &equitatem, ne sententiam 
dictasse videatur affectio, sed justitiarationis instru. 
mentis compensala formasse. Rogat igitur, nosque 
pro eo supplicamus atlentius, ut locus eis ad agen- 
dum, facta equius spatii distributione, Cenomania, 
assignetur, aut citra, ut et nos interesse possimus, 
quia,ob familiaritatem utriusque parlis et gratiam, 
plurimam intereoscomponendi fiduciam obtinemus. 
De alterius vero loci et temporis assignatione de 
vobis conqueri pars illa non poterit, quoniam hic 
citatus semel pro simplici absentia condemnari non 
potest, donec secundo vel tertio etiam citatus for- 
tasse sit, ut pro multipliei absentia de manifesta 
contumacia condemnetur. Valete. 

XXVIII. 

AD HUGONEM ROTHOMAGENSEM ARCHIEPISCOPUM. 

Super injuria quam nobis infert dominus Fisean- 
nensis litteras vestre majestatis accepimus, eonti- 
nentes quod ipse nobis sacerdotem ad Ecclesiam 
illam de qua agitur per manum vestram consentit 
offerri. Et nos nimirum sancle et benigne nobis 
diligentie vestra gratias agimus, sed versuti homi- 
nis timemus astulias, ne hoc facto et prudentiam 
vestram circumvenire,el justiti: nostrae prejudicium 
comparare disponat. Judicalum enim est inter nos, 
et a delegatis ab apostolica sede judicibus impera- 
tum ut nobis ablata restituat, et excominunieatos 
ad satisfactionem venire compellat, sacerdotem of- 
ferat, per quem et Ecclesiam et populum nobis, 
tanquam pastori et episcopo animarum suarum, fa- 
ciat obedire. [n quo si de alterius et non de ipsius 
manu suscipimus sacerdotem, non restituta nobis 
videbitur, sed sequesirata possessio, plurimumque 
hoc poterit partem nostram, cum de domino tracta - 


(31) B. om. vir ill. eloq. 


— B 


M 


A9 EPISTOL/E. 50 


bitur, impedire. Sed nec ad obsequendum judicibus A rias, ipsaque beneficia sinistra constanter interpre- 


sola sufficit sacerdotis oblatio, nisi et ea que pre- 
Scripta sunt nobis integre fecerit exhiberi. Si tamen 
ad praesens de ea inter nos compositione tractare- 
tur, que omne in futuro litigium tolleret, possemus 
ad omnemtemperantiam consilio vestre paternitatis 
adduci, sed adversario ad pugnam se totis viribus 
accingenti vires addere, non est imprudentistantum 
hominis, sed insani. 
XXIX. 
AD SANCTUM THOMAM, DUM ESSET REGIS ANGLL/E 
CANCELLARIUS. 

Venerabili et dilecto amieo suo Tnows illustri 
regis Anglorum cancellario, AnNULFUS, Lexoviensis 
Ecclesie minister humilis, salutem et plurimam di- 
lectionem. 

Litteras vestre dignationis accepi, quarum sin- 
gula verba mihi visa sunt stillare dulcedinem et 
suavi sincere charitatis melle manare. Gavisus sum 
salvam mihi esse apud vos prerogativam pristine 
familiaritatis et gratie, nec eam demigrasse loco- 
rum distantia, nec frequentibus negotiis exspirasse. 
Gavisus, inquam, quia post epistolam vestram nulla 
potuit residere dubielas, cujus majestatem nequa- 
quam convenit vel vitium falsitatis incurrere, vel in 
adulationis vilitatem descendere. Vivit autem vobis 
apud me nihilominus vere dilectionisaffectus, quem 
etsi frequens operis exhibitio non illustrat, supplet 
tamen sibi conscia prompte devotio voluntatis. In 
amicitia etenim sola animorum voluntas exquiritur, 
nec crementi patitur questionem ne prostituta possit 
vel mercenaria reputari. 

Sic namque in sua per se puritate consistit, ut in 
ipsa operum exhibitio non nisi vicem accessionis 
obtineat et sequele, nec rebus fortune tenetur ob- 
noxia, suam sibi per se tribuens et retinens digni- 
tatem. Quod adeo verum est, ut inter divites rarior 
semper soleat inveniri, e£ plane quasi divitiarum 
multiplicitatem exosa simplicitati paupertatis videtur 
securius inharere. Rara est eoque pretiosior, nus- 
quam tamen rarior quam inter eos qui ad principum 
tractanda consilia et negotia disponenda vocantur. 
Ut enim caetera taceam, sollicita mentibus eorum 
dominatur ambitio, dumque aller alterius metuit 
studio preveniri, procedit invidia, quam in odium 
statim converti necesse est. Hic elenim est mos 


tatione deprivant. Hoc mare navigalis ; in hac vos 
oportet vivere tempestate, in qua vos quoque Si- 
renes timere oportet, subitos applaudentium risus 
et melicas adulantium cantilenas. Inter que omnia, 
una vobis sit evadendi fiducia, cum sinceritas fidei, 
tum honeste operationis integritas ; potiusque de 
testimonio conscientiz vestre cum Apostolo gloriam 
querite (Rom. 11) quam aliene lingue lubricum vel 
vulgaris sstimationis redimatis incertum. Ilaec 
enim majori quam veniant pernicitate pretereunt ; 
illa quamvis ingratum quandoque sortiantur acces- 
sum, felici tamen semper exitu gloriantur. Hxc 
autem vobis scribo non ut Minervam, ut aiunt, lit- 
teras doceam, sed cum amico loquens sermonis 
cursunr retinere non potui, presertim cum congra- 
tulantis animi quasi quadam lascivia perurgeret, 
dominum Serlonem fidelem nostrum cum paucis 
modicisque negotiis qua portat, charitati vestre 
commendo, hoc scilicet adjuncto ut sub absentia 
mea gratiam principis quam 'officiosissime merui, 
vestra mihi diligentia conservetur, quoniam apud 
juvenem sine admonitionis pabulo diu non poterit 
vivere, quin exspiret. Bene semperque vale. 
XXX. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Grata mihi refulget occasio, multis exspectata 
temporibus, multis artibus exquisita, videndi scili- 
cet faciem domini mei, et matrem meam sanctam 
Romanam Ecclesiam visitandi. Jocundum est me 
quibuslibet offerre periculis, quibuslibet inferre la- 
boribus, ut merear aliquando frui desiderato vestre 
serenitatis aspectu et jocundo sacri sermonis allo- 
quio reereari. Iturus alia vice fueram destinandus 
aprincipe, sed importuna me bellorum emergentium 
retraxit invidia, quibus transigendis studium dili- 
gentie mee, cum necessitas Ecclesie, tum reipu- 
blice requirebat utilitas. Quod siquidem iter desi- 
derio magisquam imperio mandantisassumpseram, 
ut impetrata potius quam injuncta legatio videretur. 
Nune autem compositis omnibus non missus, sed 
sola devotione ductus, advenio ad exhibendum bene 
plaeito domini mei corpus et spiritum, ad impen- 
dendas utilitatibus vestris omnes, tanquam ex de- 
bito, peculii facultates. Attamen, ut veniam, oportuit 
me causas quasi necessitatis inquirere, quia nequa- 


vetustus invidie, ut successus alienos suum judicet [) quam mihi patuisset egressus, nisi aliqua crederer 


detrimentum sibique sublatum reputet quidquid ad 
commoda cesserit aliorum. Torquetur igitur, men- 
tisque tormentum contracta vultus hilaritate dissi- 
mulat, et obscuram fallacibus blanditiis induit si- 
multatem. Porro si adversus quempiam favor prin- 
cipis fuerit immutatus, eumque coeperit oculo 
severiore perstringere, omni statim solatio destitutus 
egreditur is quem sodalium gratia, quem applausus, 
quem denique sedula omnium obsequia frequenta- 
bant. Insultant quorum compassionem sperabat ad 
omnia, et veteres occasionem nacti requirunt inju- 
(32). B., nemo. . 


importunitate compelli. Cum enim principi nostra 
semper sit officiosa presentia, non tam me devo- 
tioni me: morem gerere, quam ad publicas utilita- 
tes et sua vellet obsequia retinere, Cum autem ve- 
nero, facile comparebit quid ascribi devotioni, quid 
necessitati debeat imputari. Venio (32) igitur, non 
ex animo quidem, sed tamen verbo tenus impetrata 
licentia, sí nolui mihi de silentio ipsius facere qua- 
stionem, quoniam etsi non facies oculis, votis ta- 
men oratio respondebat, neo abjicienda videbatur 
occasio, qu: tanto desiderio quaerebatur. Venio, 


51 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


59 


inquam, non insidias hostium, non itineris difficul- A batur Ecclesia, omnisque ubique religio commenda- 


tales, non aeris intemperiem, non injurias maris 
attendens, ea certe fiducia, quoniam merita vestra 
precedent faciem meam, et, Deo volente, de omni- 
bus locis obstantia quelibet amovebunt. Interim 
indicandum vobis censui composite necessitatis 
astutiam, que me a regiis occupationibus reddidit 
absolutum. Reportaverunt Silvester thesaurarius 
ecclesie me:, et Joannes nepos Sagiensis episcopi 
ad Cenomanum etAbrinconensem episcopos lilteras 
& sede vestra, super quibusdam causis adversus me 
absque omni appellationis remedio terminandis. 
Quarum cognitioni dominum Willelmum Parisien- 
sem, sancte Romane Eoclesie cardinalem, contigit 
interesse, ipsoque presente predictus thesaurarius 
omnes querimonias quas habebat refutavit in ma- 
nibus judicum, et quod eas adversum me deinceps 
non moveret fide corporaliter interveniente firmavit. 
Ego autem ei eorum intercessione gratiam reddidi, 
et, licet ingratus manifestusque calumniator in om- 
nibus appareret, delictum omne ea qui» plurimum 
inter necessitudine junctos vertitur, facilitate re- 
misi. Verum Joannes, cum hinc inde rationibus dili- 
genter auditis contrariam sententiam reportasset, 
ad solatium confusionis sue magis quam ad causa 
remedium sedem apostolicam ad Kal. Februar. ap- 
pellavit, licet de medioomnem appellandi licentiam, 
eo quod ipse a vobis reportaverat oraculo, sustu- 
lisset. Cum itaque rebus judicatis standum sit, 
presertim ubi nulla possunt appellatione suspendi, 
certum est quia ad refricationem rei judicate nulla 
me necessitatis trahit instantia, sed optatam duxi 
de appellatione materiam, ne vestram scilicet vide- 
rer reverentiam neglexisse,si provocatus ad vestram 
presentiam non venissem. Ceterum quia tot peri- 
cula fallere temeraria festinatione non possum, 
oportebit me fortassis ad complanandos transitus 
et preparationem securitatis spatiosum tempus im- 
penderet. Ideoque si Joannes ille prevenevit, bonum 
vobis erit et utile ut ipsum usque ad nostrum deti- 
neatis adventum, quia avunculum ejus et ipsum in 
personam vestram et statum totius Ecclesia gra- 
vissime deliquisse manifesta vobis veritate con- 
stabit. 
XXXI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Si ad vestrum littere pervenere conspectum, qui- 
bus ego majestatem vestram studui premunire, 
super zelo quem ad removendam de Ecclesia sua 
religionem, Sag.intendit episcopus,miroradmodum, 
multique mirati sunt, quomodo factum hujusmodi, 
scriptumque publicum super eo facto vestre potuit 
subripi sanctitati. Quid enim? Episcopalem Eecle- 
siam miserabili paupertate damnatam, religiosus 
episcopus reditibus, edificiis, ornamentis, ei ca ad 
quam plurimum intendebat religione fundaverat, 
ipsamque de paupere divitem, predicabilem de ob- 
scura, de ignobili, si dici fas est, fecerat gloriosam. 
Quod factum tota sane partium nostrarum venera- 


C 


bat, si quis vel effusam in omnes charitatem, vel 
ordinis vellet attendere disciplinam. Nec ab ipso 
tantum hoc,sed multarum venerabilium personarum 
studiis, multarum fuerat auctoritate perfectum, quo- 
niam ad studia laborum ejus prospera semper optati 
proventus auspicia concurrebant, adeo ut ad consti- 
tutionem Ecclesie illius contendere virtus et fortuna 
viderentur. Exsultabat apostolica sedes, quod prima 
tante religionis fundamenta jecisset, quod promo- 
tionem ejus continuo fovere non deslitisset auxilio, 
quod consummationem ejus privilegiis et valituro 
in perpetuum anathemate communisset, omnibus 
siquidem privilegiis ejus in perpetuum vice saluta- 
tionis invenitur ascriptum, quo manifeste voluntas 
declaratur auctoris quod id stabile fore voluerit, non 
alienis reliquerit arbitriisimmutandum. Res quippe 
transitoria titulo perpetuitalis non meretur inscribi, 
quoniam que taliter inscribuntur, vel perseveran- 
tie statum retinent, vel tituli falsitatem. Quod au- 
tem dicitur predecessorem successori suo legem 
dare non posse, vel precise falsum est, vel omnia 
possunt impune sanctorum Patrum instituta con- 
velli, quorum tamen sapientiam narrant populi, quo- 
rum laudem Ecclesia nuntiat, et sepulora eorum 
frequentibus miraculis gloria magnificentie ccelestis 
illustrat,privilegiasi quidemRomanorum pontificum, 
quasi quedam ipsorum testamenta credenda sunt, 
nec a morte testatoris exspirant, sed potius ab ipsa 
contrahunt firmitatem, nec defectu persons sublata 
perit auctoritas eorum qu: religiose semel instituta 
noscuntur. Nos tamen errores predecessorum a 
successoribus posse corrigi non negamus, et ipso- 
rum eliam in melius posse bona mutari, ubi major 
scilicet mutationem suadet utilitas, nullumque 
sentitreligio detrimentum. In prejudicium siquidem 
religionis nihil agendum est, cui quidquid adversa- 
tur divinse constat contrarium esse voluntati. Qua 
nimirum ratione seculares canonicos quos appel- 
lant, pro regularibus inducendis vidimus amoveri, 
licet Ecclesie eorum in eo statu aliqua sedis apo- 
stoliee privilegia meruissent. In quibus consíat 
adversus privilegia nihil essecommissum, in quibus 
auctoris animum potius contemplari convenit quam 
apiees amplexari, quoniam in nullo voluntas ipsius 
offenditur, ubi voluntatis intentio fidelius observa- 


p tur.Si quid autem humanius fuerit institutum, quod 


etiam sedis apostolice: scripta confirment, eo nec 
perfectionis provectus excluditur, nec devotioni 
terminus assignatur. Semper enim in anteriora 
libere debent studia sanctitatis extendi, sicque 
oportet interpretari que seripta sunt, ne nostris 
videantur processibus invidere, quia tunc recte 
suus minori bonofavor impenditur, cum nequaquam 


"boni majoris incrementa tolluntur. Ecclesia enim 


eos qui ad superiora desiderio perfectionis aspirant 
non permittit occasionibus impediri, quin libero 
erumpant ad majora consensu, sicque primc imper- 
fectionis privilegia removet, ut gratiam nova per- 


ET e EPISTOLAE. Si 


feclionis ampleclens, vetera novis non tam videatur A ceri, non statim manus imbelles caplivandas offerre 
, 


solvere quam implere. At vero sacras veterum in- 
stitutiones in deterius devocare non convenit, nec 
auctoritatem prebere defectus, ut inde fomenta 
comparentur audacie, unde timeri debuit severitas 
discipline. Plane sunt qusedam quibus, ut fiant, 
consensum adhibere non licet ; que tamen, si facta 
sunt, dissimulare necesse est, quia non possunt ha- 
bere remedium, vel, si quid recompensationis ha- 
bent, discreta mansuetudine dispensare. Culpam 
tamen indulgentia pravenire non debet, ne securi- 
tas alat audaciam, et ad delinquendum fiducia re- 
missionis invitet. 

Debet ergo severitas prohibitos cohibere conce- 
ptus, ne temerario compleantur effectu, debet ni- 
hilominus excessus illicitos congrua animadver- 
sione punire, nisi reum vel violentia potestatis eri- 
piat, vel poenitentia temperet disciplinam. Tune 
enim in potestate judicis est mollire sententiam, et 
mitius judicare quam leges, cum rerum vel perso- 
narum merita postulant, aut instantia necessitatis 
extorquet. In estimanda tamen necessitale non con- 
venit pusillanimes inveniri, ne virtuti subduxisse 
materiam, vel de divina videamur gratia desperare: 
Scio quosdam dispensationum prodigos tante be- 
nignitatis exislere, ut nihil reservent legibus, affe- 
etibus omnia largiantur, nec offensam rationis at- 
tendunt, dum hominum sibi precavisse videantur 
offensam. Metiuntur (33) igitur affeclatos de prero- 
gativa potentie sue potius quam de merito rationis 
effectus, et nomine necessitatis indulgentiam quam- 
libet excusantes, divine gratie bonitatem non sus- 
tinent experiri, sed humanum favorem pre omni- 
bus auspicantes, fugaces auras et inanes ventos stu- 
diis fallacibus amplectuntur. Quieti scilicet Eccle- 
sie providere se predicant, cujus prostituunt liber- 
tatem, et majestatem redigunt in contemplum, qua 
tamen in virtute sanctorum debet apparere terribilis 
ul castrorum actes ordinata (Cant. v1). Solebat siqui- 
dem terribilis supremis potestatibus imminere, ea- 
rumque patienter expugnare potentiam, dum tribu- 
lationibus constanter exposita, liberationem non 
nisi de liberatore pauperum exspectabat. Liberat 
enim Dominus pauperem a potente, et inopem cui non 
comparet adjutor (Psal. xxi), quoniam fidelis, est, 
neque vires nostras patitur viribus tentationis ex- 
cedi, sed facit cum tentatione proventum ut possi- 
mus sustinere (1 Cor. x). Verumtamen nos gratiam 
istam pusillanimitate desperationis excludimus, quo- 
ties desperato virtutis effectu humanis favoribus in- 
clinamus, et accelerato veritatis justitieque naufra- 
gio salutaris experientie prepedimus eventum. 
Oportebat magis, secundum doctrinam Psalmiste, 
sperare in Domino et facere bonitatem (Psal. xxxvi), 
quoniam non derelinquit sperantes in se in lempore 
iribulationis et in die superborum sine adjutorio. 
Oportebat in mandatis ejus et justificationibus exer- 


(33) B., metuntur. 


quia non potest sequi sine concertatione victoria, 
nec corona sine legitimo certamine provenire. Lex 
autem certaminis est uti viribus, virtutem patientie 
et longanimitatis amplecti, non inter initia trahi 
favoribus, et desperato divine bonitatis auxilio ce- 
dere, quoniam qui sperant in eum non confunden- 
tur (Psal. xx1); qui autem hominibus placent, con- 
fusi sunt, quoniam Deus sprevit eos (Psal. Li). Nonne 
utilius erat ipsam hominum gratiam de divina bo- 
nitate sperare, et non ei de divinitatis offensa pa- 
rare materiam, cum corda etiam regum £n manu Dei 
sint, ef ea quo voluerit inclinabit (Prov. xxx). 

Ad hac experimento didicimus divino quodam ju- 
dicio sepius evenire quod hi qui, ob affectationem 


D favoris bumani, reverentiam divine majestatis of- 


fendunt, divine quidem dispendium faciunt, sed 
humanam quam affectaverant minime consequun- 
tur. Sicut enim disciplina cautelàm, sic insolentem 
pronior indulgentia creat audaciam, gratuitumque 
liberalitatis alien: beneficium suorum reputant pras- 
mia meritorum, ipsumque quandoque beneficium 
putant injuriam, quod minoris propria existima - 
tione fuerint estimati. Quod ego vobis in hoc facto 
vereor accidisse, sicul sanctitati vestre post mo- 
"dum evidentibus liquebit indiciis, cum ad aures 
vestras veridica relatione pervenerit, quanta mal - 
gnitate et audacia predictus episcopus infirmitatem 
status vestri publice predicaverit, et hostium Eccle- 
sie victoriam rediens dixerit imminere. Exstant qui 
audierünt per quos vobis hec et alia maligniora suo 
tempore plenius innotescent, ut nulla fidem veritatis 
suspicio debeat impedire. Loquar tamen interim ad 
dominum meum. Utinam complaceant ei eloquia 
mea! Loquar, inquam, quia apud eum mihi sermo 
est, apud quem non eget vel intercessore religio, 
vel justitia defensore. Domine, quotquot ordinis 
illius observantiam profitentur aut diligunt, per 
omnes Gallorum Ecclesias et Anglorum, audito hoc 
verbo scandalizati sunt, querentes quid antecesso- 
rum vestrorum, quid denique vestrum tam recens 
solverit anathema, cum nulla vis necessitatis appa- 
reat, nec tanto vulneri remedium aliquod aliqua re- 
compensatione videatur afferri. Omnes reditus et 
omnes obventiones archidiaconatus illius, qu: ad 
communes usus regularium fratrum fuerant assi- 


D gnat», sine cause cognitione sublate sunt, atque 


unius persona ipsiusque secularis sumptibus attri- 
bute. Querunt igitur de jure quod suum est sine 
judicio spoliati, subductoque quod pauperibus sole- 
bat erogare religio, nihil se preter vacuas manus 
exhibere deplorant. Procedit interim inter ciiicia 
pauperum fratrum el sordes, chartularii filius sericis 
adornatus et variis, quem ipsi invise dissimilitudi- 
nis animal intuentes, quasi seminarium quoddam 
revocanda secularitatis tacitis, quod solum audent 
animis exsecrantur, condemnant. Auget metum 


55 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 56 


quod alius adhuc vacans archidiaconatus in eadem A riensi archiepiscopo et totius Anglie primati, An- 


servatur Ecclesia, minori nepotulo conferendus, 
quam cito in legitimam etatem videbiturexcrevisse. 
Preterea priore claustri remoto, quia acrioris in- 
genii credebatur, et ad injurias Ecclesi: non silebat 
ex conscientia, episcopus priorem constituit idio- 
tam, ut ipse scilicet locum suppleat idiote, et bona 
eorum in usus proprios sine contradiclione conver- 
tat. Agite ergo, et apostolicam vobis domesticae se- 
veritatis revocate prudentiam, ul quod sanctitati 
vestra sebreptum est, ipsa sanclitas vestra reducat 
ad formam, quatenus sancte institutionis reforre- 
tur integritas, etad vires pristinas lam vestra quam 
praedecessorum vestrorum privilegia convalescant; 
Sic enim obsiruetur os loquentium iniqua (Psal. 1xi1), 
et in laudem et gloriam nominis vestri fides vestri 
libertatesolita proclamabunt, et exempli terroresub- 
lato status Ecclesie tranquillitate pristina conquie- 
scel. Timeo ne audacius forte locutus sim quam 
vestre debuerim majestati, sed me sancte opinionis 
vestre zelus impulit ad loquendum, et Ecclesie 
illius indigna contritio, cui multis ex causis ab an- 
tiquo sum plurima charitate devinctus. Scio quia 
aoceptior erit in auribus vestris diligentis devota 
presumptio quam fallax assentatio blandientis. 


XXXII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 


Quoties aliquis apud majestatem vestram humili- 
tatis nostre precibus expetit adjuvari, honestatis et 
justitia diligentius habendam considero rationem, si 
apersonam honestas vel causam videatur justiti 
commendare. He etenim dus virtutes sunt quas 
apud excellentiam vestram nullo patrocinio novimus 
indigere, quibus ultro gratiam exhibetis, cum altera 
vos in preconium, allera mundo proposuerit ad 
exemplum. Hoe nimirum pretextu pro P. Picta- 
viensi archidiacono precaturus accedo, quem Ec- 
clesie su: utilem perhibent tum sedulitas officii, 
tum beneficentia in subjectos, tum bonitas in con- 
SOrtes, tum denique circa Ecclesiam suam nova- 
rum amplificatio faeultatum. Idcirco si cause ipsius 
qualitas inquiratur, id juris se in quodam archi- 
presbyleratu suo contendit habere, quod tam ipsi 
quam omnibus aliis archidiaconis in omnibus archi- 
presbyteratibus suis vetus Ecclesiw illius consue- 
tudo confirmat. Porro supervacua videtur questione 
vexari, cum sola sit de sola archipresbyteri electione 
contentio, cum ab archidiacono facta ad episcopale 
de consuetudine referatur arbitrium, eamque potest 
auctoritate sua, nisi fuerit idonea, reprobare. Ce- 
terum si eo invito in archidiaconatu ejus archipre- 
ebyter fuerit institatus, plurimum utilitatibus ejus 
et honori constabit esse subiractum, cum ei in ar- 
chidiaconatu suo alius quodammodo archidiaconus 
adnascatur. 


XXXIII. 
AD THOMAM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM. 
Charissimo domino suo THowx De gratia Cantua- 


NULFUS Lexoviensis Ecclesie humilis minister, 
salutem et debitam cum plurima devotione reve- 
rentiam. 

Litteras beatitudinis vestrae tanto majori suscepi- 
mus hilaritate, quanto eas ex uberiori pinguedine 
charitatis novimus processisse, Preeter illam namque 
purissimam quam erga nos habetis affectionem, 
quamdam vita novitatem zelumque justitie redole- 
bant, adeo ut singuli apices pristine magnificentia 
viteque novitatis duleedinem stillarent. Sic ergo 
statum suscepte dignitatis ab eo qui vos elegit 
temperari petimus, ul magnificentiam vestram 
sanctitas non adimat, nec magnificentia minuat 
sanclitlatem, sed equis concurrant passibus, et ad 
divine formam sanctificationis Christi sanctificent 
et glorificent sacerdotem. Sanctitas enim et magni- 
ficentia in sanctificalione ejus (Psal. xcv) ; nec ma- 
gis una quam altera, nec una quantum non altera, 
sed sicut semper ita et pariter sempiterne deitatis 
illustrant et clarificant majestatem. Repleta est 
igitur anima mea jucunditatis interioris adzpe et 
exlerioris pinguedine (Psal. txu), dignum ad digni- 
latem videns evocari quem plurimis experti sumus 
indiciis zelum habere el peritiam sibi subditos gu- 
bernandi ; quia profecto propheta magnus surrexit 
in nobis, et. Deus visitavit plebem suam (Luc. vu). 
Imperabitis mihi tanquam vestro, quoniam tam in 
persona quam facullatibus parati sumus universis 
vestris voluntatibus obsequi et utilitatibus deser- 
vire. Valete. 


C Hec autem seripsi vobis in hac brevitate, non ut 


vestre rescriberem majestati, sed ut sciatis nos et 
nuntium vestrum vidisse, et vestre dignationis lit- 
teras suscepisse. 


XXXIV. 
AD SANCTUM THOMAM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM. 


Venerabili et dileclo domino, et Patri suo Tuo- 
MJE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, ad 
properitatem et salutem spiritu consilii et fortitu- 
dinis pervenire. 

Magnam mihi letitiam dignationis vestre littere 
contulerunt. Quibus diligenter siquidem ter iterata 
lectione perspectis nihil inventum est, quod non 
aut humilitatem saperet, aut zelum justitie redo- 


D leret. Placuit mihi zelus vester, quia ipsum robusta 


commendabat humilitas, mutuoque sibi invicem 
favore zelus et humilitas concurrebant. Sic enim 
oportet ut humilitas fervoris incendia temperet, et 
humilitatis modestiam zelus excitet et accendat, ne 
aut in pusillanimitatem descendat humilitas, aut in 
furorem zelus incitatus excedat. His igitur sese 
invicem mutua charitate complexis intellexi tertiam 
duabus accessisse constantiam, que sanctis initiis 
letos exitus et felices forti patientie repromittit 
eventus : haeo siquidem in vobis nec damna nec 
labores attendit, sed omnistudiosincere conscientia 
testimonium querens, fortunt simuletpersone nau- 


51 EPISTOL E. 58 


fragium minoris sstimat quam justitia vel virtutis. 

Arbitr&ábantur aliqui, quorum malitia consuevit 
de aliena conscientia divinare quod nescit, opus 
vestrum de superbia, non de virtutis procedere ve- 
ritate; affectare vos pristinos cancellaricte mores in 
hac quoque dignitate servare, ut nullus potentatui 
vestro, nullus audeat resistere voluntati : gloriosum 
vobis fore, si procedentem olim de lubrico volunta- 
tis alien; potentiam vestro possetis nomini vindicare, 
cum reetius ecclesiastice dignitati reverentia de- 
beatur quam officio seculari. Sublimatum enim vos 
et ad altiora divina bonitate provectum nec jam vos 
scabellum pedis vel lateris etiam conservare con- 
sessum, sed ipsius diademali capitis imminere, quod 
scilicet adeo de vestra auctoritate pendeat, ut ipsius 
ad nos principaliter assignatio et assignationis con- 
signatio debeat pertinere. Idcirco sane vos inter 
initia regalibus obstitisse mandatis, ut in ipso cre- 
deretur universitas expugnala, cum nulla relinque- 
retur aliis fiducia resistendi, ubi regia non possent 
imperia praevalere. Addebant vos inter amicos ali- 
quando dixisse nou fovendos in principe inconsultos 
elata juventutis alfectus, sed statim viriliter intem- 
perantie resistendum, ne dissimulatio creet auda- 
ciam, vel insolentiam indulgentia prona confirmet. 
Notos vobis esse omnes regalis animi metus, quid 
levitatis habeat, quid virtutis audeat attentare ip" 
sumque prudentie tuae magnificentiam nihilominus 
agnovisse, quam toties in opportunitatibus utilem 
et in difficultatibus expertus sil efficacem. Non re- 
pudiandum ab eo blandis adulatorum fallaciis con- 
silium salutare, quo consueverit fulcire nutantia, 
eomplanare serupulos, obstantia dimovere. Quse 
verba cum ad regis notitiam malignitatis invidia 
detulisset, asserebant irrevocabiliter indignatum 
dixisse quod totis utendum esset viribus, totis artibus 
obsistendum, quoniam ei de dignitate contentio pa- 
rabatur; impossibilem fore concordiam, quoniam 
neque vos destinata dimittere, nec ipse quidquam 
vellet dignitati regie derogare. Igitur de incerto 
opinionis et maliígnitatis invidia procedente judicio, 
varices dissidentesque sententie ferebantur. 

Porro jam processu temporis omnia est sublata 
dubietas, propositique vestri sanctitas evidentibus 
argumentisinnotuit, adeo ut boni certe compatiantur 
et gaudeant, et debita cceperit operire confusio 


À officii recognoscens maluit interim sequestrare po- 


tentiam, facultates exponere, ipsamque personam 
quibuslibet, injuriis offerre. Evangelicum siquidem 
illud fideli memoria retinetis, summi Pastoris do- 
ctrina proditum et firmatum exemplo, quod pro 
ovibus et fratribus nostris debeamus animas ponere 
(Joan. n1), non de ipsorum detrimentis detestabi- 
lem lucri materiam comparare. Poterat autem onus 
distributione levari, si causa communis, communi 
tractata consilio, communi suffragio niteretur. Fir- 
matam quippe concordia spiritus unitatem verum 
est vexationibus posse coneuti, nulla tamen impro- 
bitate convelli. Igitur invalescente malitia, qui ad 
tempus crediderant fenfationis tempore recesserunt 
(Luc. vur); dueisque sui non tantum facti sunt 
desertores, sed in castra hostium facto transfugio 
concesserunt. Si vero ceptis perseverantes insiste- 
rent, el quoslibet patienter experirentur eventus, 
in semetipsam vehementia collisa recideret, et 
conceptos immanitas desperata refrenaret affectus. 
Sed ubi pertractatis animis singulorum, communi 
cause privata praevaluit, desperatio resumpsit au- 
daciam, et sepultas spes rediviva suscitavit denuo 
quastiones. Verum tergiversanlibus, imo prevari- 
cantibus universis, ad standum ez adverso, et oppo- 
nendum se murum pro domo Israel (Exech. xiu), 
virtutis vestre magnificentia sola relicta est, quce 
redemptam semel sanguine Christi suo iterum san- 
guineredimat libertatem. Licet enim nondum usque 
ad sanguinis effusionem causa pervenerit, supplet 
tamen devotio meritum passionis, qud personam 
vestram miniset terroribus non solum exposuit, 
sed objecit 

Et cum prorsus incredibile sit ipsum in vestram 
aliquid crudelius excogitasse personam, tamen non 
satis poteral inter tot indignationis motus bonitas 
abscondita divinari ; presertim cum omnium rerum 
signa in vestram viderentur perniciem convenire : 
speravit siquidem vos ad obsequendum terroribus 
inelinare, tantoque serverius terrendum censuit 
quanto a majori lzsione censuit abstinendum. De- 
nique si vestrum voluisset impedire discessum , non 
serenilas aeris, non ventorum gratia, non tranquil- 
litas maris, non vos nautarum industria deduxisset ; 
ubique enim vobis manus regie potestatis occurre- 
re!, cujus nec diligentia falli poterat, nec potentia 


malignantes. Certum est hoc, et luceclarius apud I) circumseribi. Sed et quandiu domestica vos com- 


omnes existit, minoris reputasse vos divitias quas- 
libetet percepta fastigium dignitatis quam justitiam 
qua ex Deo est (Philip. 11), et gloriam ecclesiastice 
libertatis. Sienim favori divino favorem preferretis 
humanum, et ad inducendos profane novitatis 
abusus vestra consentiret auetoritas, poleratis non 
solum eum summa tranquillitate degere, sed ipsi 
etiam magis quam olim principi conregnare ; quod 
aulem vestra familiarius interesset, vestro tempe- 
rarelur arbitrio, et. exposito sanguine calerorum 
:domestieus status vesler ex omni parte servaretur 
illesus. Verum sanotitas vestra debitum episcopalis 


pleetentis Insule brachia continerent, neque vobis 
tanta nocendi pateret occasio, nec tanta invidie 
materia garriendi. Nune vero quibuslibet querimo- 
niis silentia vestra preponderant, et quolibet im- 
probior est fuga vestra congressu, dum vobis favo- 
rem publicum modestia vestra conciliat, et ipsum 
efficacius apud opinionem publicam typo quodam 
excusantis accusat. Mallet igitur, si animum ejus 
severior induravit affectus, presentem frequentibus 
vexare molestiis, quam ad indulgentiam qualibet 
impunitate compelli. Mallet, si mitius aliquid 
quandoque proposuit, ut id liberalitati ejus in be- 


59 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 60 


neficium, quam palientie vestre cederet in trium- A utendum dissimulatione, nec sermonibus temperan- 


phum. 

Ad summam frequenti vobis consideratione tra- 
clandum qua vestra causa sit, quis adversarius, qua 
parti vestre studia suffragentur. Et cause quidem 
justitia manifesta est, quoniam pro Ecclesiz Dei 
libertate contendilis, quam ille semel in cruce libe- 
rator evicit, et redemptam impretiabili pretio uni- 
versis qui ipsius nomine consentur, reddidit unifor- 
mem. Sicut enim una fides est (Ephes. 1v), una est 
et libertas, quam identitas sacramentorum et ope- 
rantis omnia Spiritus simplicitas consecrat et con- 
firmat. [n hoc quippe consistit unitatis ecclesiasticze 
mirabile sacramentum, quod sicut una fides est, 
unus Spiritus, et unum baptisma (ibid.), ita est 
unum manumissionis perpetue testamentum, quo 
nos divine bonitatis adoptio non tantum liberos 
efficit, sed etiam coheredes. In quo quoties libertati 
detrahitur, constat fidei nihilominus derogari, quo- 
niam mutua sibi invicem ralione connexe eadem 
semper et dispendia sentiunt et proventus. 

Porro adversus eum vobis agendum est cujus 
astutiam remoti, vicini potentiam, severitatem sub- 
diti reformidant. Quem adeo crebri successus et 
fortunc gratia fecit delicatum, ut quidquid non 
obsequitur ducat injuriam. Quem quanto moveri 
facilius, tanto sit difficilius mitigari. Apud quem 
lemeritatem non fovet impunitas, sed indilatam 
delictis irrogat ultionem. Verum humilitati et pa- 
tientie prestat se quandoque tractabilem, viribus 
non sustinet expugnari, sed ut plane quidquid fece- 
rit, de voluntate videatur non de impotentia pro- 
venisse ; querit enim potius gloriam quam proven- 
tum. Quod in principe posset satis commendabile 
reputari, si glorie materiam virtus et veritas, non 
vanitas et dulcis usque meretricium adulatio com- 
pararet. Magnus est, multorumque maximus, quo- 
niam nec superiorem habet qui terreat, neque sub- 
ditum quirepugnet.Necalienis extrinsecus pulsatur 
injuriis, quibus ab innato domestica feritatisman- 
suescat affectu, sed omnes qui adversus eum con- 
tentionis causas habent, potius ad van: pacis fcedera 
peritura conveniunt, quam ad virium experimenta 
decurrant, quoniam divitiarum copia, multitudine 
fortium, amplitudine potestatisexcedit. Quod sane 
contemplati quorum ope niti, quorum muniri consi- 


dum, nec parcendum contumeliis censuerunt, sed 
totis studiis sese invicem prevenire certabant, ut 
unusquisque vos vel magis odisse crederetur, vel in 
nihilo pepercisse. 

Mirabatur Romanus pontifex, et hi penesquos cum 
eo summa disponende Ecclesie cura consistit, quod 
oves in pastorem, quod in Patrem filii, quod in 
seipsos denique tanta vehementia gladios contor- 
querent. Sienim potuissentefficere quod querobant, 
nec ipsum libertatis nomen, nec spes libertatis ali- 
qua resedisset, sed tanta jam regiminis ecclesiastici 
fuisset secuta confusio, ut nihil ordine tractaretur, 
sed omnia stolido permiscerenliur errore,cum sub- 
latis pristinis institutionibus nihil ad debitos suo 
juredirigeretureffectus. In his igitur, quantura mihi 
videtur, non nisi inanem vobis potestis collocare 
fiduciam, quia fidelem reconciliationi operam non 
impendunt, quicausam dissidio prestiterunt. Reli. 
qui vero fereomnes quiin inferioribus sunt gradibus 
constituti, personam vesiram sincere oharitatis 
brachiis amplexantur, altis, sed in silentio, suspiriis 
implorantes, ut sponsus Ecclesie ad gloriam sui 
nominis felici vola vestra secundet eventu. Nullus 
tamen est qui se vobis amicum audeat confiteri, 
sed quo magis odisse credantur, veteres inimici- 
tiarum causas allegant, ne indicta, velut in eeteros, 
proscriptionedamnentur. Ferturenim de suspicione 
sententia, nec ad irrogandam poenam veritatis argu- 
menta queruntur,sed involvuntur &quitate supplicii, 
quos culpa non &quaverat qualitate delicti. Profecto 
gratissimavobis eorum debet esse compassio, quia, 
licetanimos sublimium vota minorum non moveant, 
indignationem tamen divineetiam majestatis expu- 
gnant, ut tanto fiat ad indulgentiam pronior quanto 
ab humiliori fueritreverantia supplicatum. Respicit 
enim £n orationem humilium (Psal. cr). Causam 
etiam potius reputat quam personam, ut cause 
semper justitia sua, quantumcunque dilata, respon- 
deat, et persone nihilominus merces meritis com- 
pensata concurrat, Eorum igitur apud Deum vobis 
poterit prodessedevotio, sed apud regem, sicut nul- 
lam impetrandi fiduciam habent, sic nullum auda- 
ciam supplicandi. 

Ad haecsi studia procerum dueitis inquirenda, 
certum est eos adversus Ecclesiam Dei quasi feedus 


lio, quorum fulciri suffragio debuistis, a vobis velut D invicem contraxisse, ut utilitatesejus semper impe- 


facto agmine discesserunt, qui maxime nominis sui 
rationem deberent agnoscereet se vobis suffraganeos 
exhibere. Utinam pristine professionis sue memores 
exslitissent, quse completa semel in seriem totam 
future successionis extenditur, et nova succedente 
vetus semper in idipsum obligatio reformatur | Hi 
sunt qui ad causam vestram, imo causam Christi, 
per omnia discrimina prosequendam tenebantur 
obnoxii, si ordinis sui debitum, et detrimentum 
ecclesiasticz libertatis attenderent. Sed qua fide, 
qua charitate vobiseum, imo cum Deo ccperint 
ambulare vidislis, quia in necessitate vestra nec 


diant, et dignitatibus incessanter obsistant, quia 
totum sibireputant deperire quidquid ejus vel honori 
vel proventibus viderint accessisse. Instant alacrius, 
eo quod eis grata de temporis opportunitate refulget 
occasio, quia vires eis regiwe suffragantur, quibus 
predicant se in his ad statum regni conservandüm 
fidelem diligentiam adhibere. Aiunt enim predeces- 
sores ejus nec tantas vires, nec tantam potestàtis - 
amplitudinem habuisse, necoportere eum indignius 
regnare, vel remissius operari ; dignitati magis quam 
utilitatibus intendendum, cum plerumque cupidita- 
tem lucra redoleant, dignitas semper reverentiam 


E EPISTOLAE. 62 


augeat, et gloriam majestatis illustret. Attribuunt A hominum pariter et person: ; parique facilitate et 
ergo dignitati quidquid 'olim de potestate constat ^ personas de medio tollere potest, et animos immu- 


. esse presumptum, licet illud nec fidei concordet, 
nec rationi conveniat, nec consentiat equitati. Ille 
vero avidius quam expediret blandos adulantium 
serrnones amplectitur, (idem reputans quod nihil 
aliud quam dolum malignitatis esse novissimo de- 
prehendet effectu. Si quis enim eorum altius vota 
discutiat, intelliget quia callide sibi gratiam ejus, 
. et ipsi laboris ac detrimenti materiam preparantin 
futurum. Adhoc totis anhelant desideriis, totis ar- 
tibus elaborant, dummodo eorum non innotescat 
intentio ; ut scilicetejus quandoque potentia reprimi 
- possit, ipsisque vetus delictorum impunitas, et nova 
delinquendilicentiareparetur. Horum quanto prom- 
ptior est malignitas, tanto esl efficacior ad nocen- 
dum; quia eis familiarilas occasionem prestat, et 
auctoritatem excellentia subministrat. 

Preter hee si extraneorum subsidia discretio 
vestra consideret, in primis cum gratia statim effu- 
seliberalitatis oceurrunt, sed postmodum tedio 
diuturnitalis tepescit affectio, et liberalitas impendii 
quantitate lassatur. Onus quippe modicum itineris 
longitudine certum est ingravari, et domestic sar- 
cine onus sepe preponderat alienum. Heret altius, 
difficiliusque convellitur, qui de precedentibus me- 
ritis adolevit affectus; semperque se verecundia 
reputatobligatam, donec saltem, que percepta sunt, 
uberius compensata solvantur. Constat itaque deli- 
cate traclandos esse quos ad beneficium ultrones 
gratia charitatis invitat. Nec oblatum liberaliter 
poeulum quis absorbeat alienum ! Sed citra votum 
etiam largientis manus continende sunt, nealienam 
virtutem necessitas vel impudentia nostra consumat. 
Hec sunt que bonum est vestram sepius tractare 
prudentiam,et rationisinstrumentis sepius expensa 
revolvere, ei sic omniaquasi sub unum oconferatis 
adspectum, ut quid singula ponderis habeant ple- 
nius de iterata possit collatione perpendi. 

Ceterum media vobis erit via securior, ut nec 
propositum vestrum adversitatis austeritas inter- 

' vertat, nec conscientia veritatis obduret, ne vos vel 
' pavor desperatum faciat vel confidentia pertinacem. 
Tolerandum quippe est quod sine crimine potest 
fideique periculo temperari, multaque ad tempus 
- dissimulare necesseest que statim nequeunt emen- 
dari, donec tranquillior vobis spiritus aure lenioris 
aspiret. Non enim semper eosdem diversa tempora 
représentant eventus, sed presentia nobis quando- 
que preteritorum deirimenta restaurant. Circa con- 
tingentia nihil stabile sibi potest infirmitas bumana 
prefigere, nec de suorum etiam niti possunt affecti- 
bus animorum, sed et ipsos fortuitis casibus coha- 
rere necesse est, et ad singulos eorum motus sin- 
gulas effingere voluntates. Hoc totis siquidem stu- 
diis coguntur exquirere, quod ab eis modo nullis 
poterat precibus impetrari, quia dextere Excelsi 
repentina mutatio totam docet illico mansuescere 
feritatem. Sic est: In manu Domini sunt corda 


tare. Super quo spem vobis certissimam tribuant 
conscientie puritas e& momenta fortuns; quia nec 
ea, que vobis adversantur, vterna sunt, nec Spe- 
ranlem in se confundi justitia divina permittet. 
Inclinabit siquidem Deus animum principis, et 
aversum suabonitate convertet, utregnu m et sacer- 
dotium paribus sibi invicem cooperentur auxiliis, 
mutuam sibi reverentiam, mutuam sibi exhibeant 
charitatem. Si quis enim provida prudentiz veteris 
instituta consideret, a quibus tam religionis eccle- 
siastice quam regalis excellentie jura fluxerunt, 
cognoscet ea tantasibi invicem rationis necessitate 
connexa, ut plurimam alterum de altero contrahat 


B firmitatem. Unde si quid invicem molestie vel inju- 


rie fuerit irrogatum, in eum qui irrogaverit constat 
esse vertendum, quia neque pax Ecelesi: sine regno, 
neque regno salus poterit nisi per Ecclesiam pro- 
venire. In caput igitur auctoris revertetur injuria, 
ipsumque sibi manus intulisse novissimo compare- 
bit effectu. 

Interim si quid vobis serenitatis cceperit apparere, 
occasionem vestra sapientia non repellat, sed obla- 
tam prompto colligatis amplexu. Super quosi quid 
traclandum inciderit, nolitesingulos articulos nimia 
gubtilitate discutere, quia subtilitas contentionem 
parit, contentio vero sopitos odiorum ignes quasi 
quibusdam flatibus excitat et accendit. Non erit 
vobis ad singularia recurrendum, sed quasi genera- 
libus studiosius inherere, quia salva res est, nisi 
paetiones specialiter expresse perimant libertatem. 
Si enim nos fidei pro fide profitemur, et reverenticx 
el obsequii debitores, si bona et personas nostras 
honori et utilitatibus ejus offerimus impendendas, 
si regias dignitates, et antiquas consuetudines, in 
quibus legi Dei non obviant, promittimus observare, 
non ledit, quia in his omnibus contra debitumnul- 
latenus obligamur. Si ergo sub hae vel simili ver- 
borum conceptione'pacem vobis et vestris bonitas 
divina paraverit, interpretationes verborum futuris 
reservate temporibus, quia non ipse vobis tot mo- 
vebit decetero questiones, et vos in omnibus pote- 
runt experimenta presentia reddere cautiores. 

Sed neque vobis apud homines gloriam videamini 
quirere vel triumphum, sed regi, tanquam precel- 
lenti,omnishonor, omnis victoriaconferantur : dum 
tamen vobis liceat coram Deode conscientiae vestre 
testimonio gloriari. Ego vero fidele paci vestre mi- 
nisterium ut devotus, ita promptus impendam, quo- 
niam adversitati vestre. Deo teste, compatior, et 
personam vestram el causam sincere brachiis cha- 
ritatis amplector. Certum siquidem est quod fortu - 
nam vestram et personam pro fratribus vestris velut 
quoddam holocaustum in odorem suavitatis offertis, 
ut labor vester nobis cedat ad requiem, inopia 
vestra notras redimat facultates, et quod residuum 
libertatis est patientia nobis vestra confirmet. Pro- 
inde sic agendum erit mihi, ut me vobis prima facie 


63 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI  . 


64 


profitear inimicum, quia amicum profitenti neque A dum, in crastino, si tamen antelucanum crastinum 


fides haberetur, nec aliquis prestaretur accessus. 
Poterit igitur conciliando favori simulatio deservire, 
ut utilitati vestree cautius virtus operis et industria 
sermonis incumbat. Proinde consolamini, quia de 
adventu ejus ad partes istas plurima nobis commo- 
ditas incipit apparere, quia praesens efficacius ab 
his qui vos diligunt poterit implorari, necindecorum 
sibi reputare poterit eorum auctoritati te Ecclesie 
cedere, acquiescere consiliis, precibus inclinari. 

Venit autem animi solito mausuetioris, ut aiunt, 
quia animum ejus, licet ipse dissimulet, quaedam 
presage futurorum amaritudinesinterpellant, quo- 
niam intelligitin plerisque locis sibi scintillas quas- 
dam ad exoitanda incendiaconfoveri. Movetur enim 
Francorum invidia, calumniis Flandrensium, Wal- 
lensium improbitate, Scotorum insidiis, temeritate 
Britonum, Pictavorum fcederibus, interioris Aqui- 
ianie sumptibus, Guasconum levitate, et (quod 
gravius est) simultate fere omnium quoscunque 
ditioni ejusconstatessesubjectos. Suspectam etiam 
habet Romani pontificis quam ipse motu repentino 
contraxit offensam. Regnique status adeo de ab- 
gentie vestre causa confusus est, ut 'nec eccle- 
siastica nec secularia suo procedant ordine, neque 
quisquam sciat quid juri ecclesiastico, quid seculari 
debeat assignare. Pro hisomnibus proposuit primo 
cum rege Francorum quibuscunque conditionibus 
convenire, ul suo et ipsius terrore conjuncto faci- 
lius possit cetera complanare. Disposuit etiam, 
sicut aiunt, in plerisque mitius agere, ut ad pacem 
omnia dissimulatis revocenturinjuriis, et ipse celeri 
reditu ad reprimendam Wallensium revertatur au- 
daciam, priusquam cum eis Scoti Britonesquecon- 
veniant, et Albania, sicut prophetatum est, incipiat 
indignari. Venit igitur imperata facturus, si fuerit 
qui sciat vel audeat imperare, utilius &stimans ali- 
quid adtempus defastu veteris superciliisequestrare 
quam exspectare ut in perniciem ejus, quc predicta 
sunt, omnia vel pleraque concurrant. Valete. 

Dominus personam vestram conservetincolumem, 
et adversitatem vestram velociter ad secundos redu- 
cat eventus. Verum si hec alicui duxeritis osten- 
denda, nomen supprimatur auctoris, quia, quantum 
mea intersit, hzc ad regis notitiam non venire ve- 
Slra experientia non ignorat. Rescribite mihi cre- 
brius, sed secrete, ut quomodo procedendum sit, 
vestra me prudentia doceat, et curiosa malignitas 
nostra invicem studia non cognoscat. 

Salutatio mea manu Milonis. 


XXXV. 
AD EUMDEM. 


Tuow& Cantuariensi archiepiscopo suus EnRNur- 
FUS. 

Vix apud?dominum Meldensem triduum perege- 
ram, et eccecumlitteris vestris Willelmus Durelent 
Kalendis Aprilis advenit. Ad quarum susceptionem 
non minus gratulatus quam devotus ad obsequen- 


dici debeat, posthabita sacratissime diei reverentia, 
accepta ab episcopo, cui adhaerebam, benedictione, 
mandato vestro instantissimam adhibiturus diligen- 
tiam, Sylvanectum veni, ibique dominum regem 
Francorum de perquirendo vobis hospitio, quanta 
potui humilitate, conveni. Solita mihi respondit 
benignitate quod de vestro negotio ita inter domi- 
num papam et ipsum convenerat quod vos usque ad 
Vallem Sancte Marie, Cisterciensis Ordinis mona- 
sterium prope Pontisaram, accedere deberetis, ibiaue 
subsislere, donec ex communi consilio proprius 
evocemini ;"nec esse interim super hospitio vestro 
multum laborandum, cum utrum illuc usque vene- 
ritis sit incertum. Ad hec cum subjupxissem 
necessariam fore interim hospitii vestri providen- 
tiam propter tantum undecunque concursum, ne si 
forte veneritis, vos et vestri inhoneste vagemini, 
respondit se, cum ad hoc ventum fuerit, operam 
daturum, ut tam super hospitio quam aliis, prout 
vestram decet excellentiam, provideatur vobis. Nihil 
amplius ab eo potui extorquere, licet multa insti- 
tissem improbitate. Unde qua hactenus a mecirca 
id acta sunt, vobis significo, vestram desiderans, si 
placet, iterum audire voluntatem. Domus fratris 
met vestra est, sed a loco colloquii distat tribus 
leucis. Ego tamen interim quod potero faciam, et 
modis omnibus propinquius vobis hospitium per- 
quiram. Sed mandati vestri adventum serum accuso. 
Accelerari rogo nuntium, ut acceleretur negotium. 
Tempus enim breve est, et tumultus tantus, ut vix 
locus pateat qui jam non sit occupatus. Valeat do- 
minus meus charissimus. 


XXXVI. 
AD EUMDEM. 


Tuow Cantuariensi archiepiscopo suus ERNUL- 
FUS. 

Diutius exspectavi, si quid forte auribus meis 
insonuisset quod vestre sanctitati dignum ducerem 
intimare. Verum quoniam video vos et vestros obli- 
vioni datos, ianquam morluosa corde (Psal. xxx), 
nec est qui consoletur vos ex omnibus charis vestris 
(Thren. 1), stupens admiror tantum charitatis de- 
feelum, cum ex his quos vel excellentia gradus, vel 
obsequium multiplex comparasse videbatur, fideli- 


D bus et amieis ne unus quidem relictus sit, quiste- 


terit infide, qui non eurvaverit genua sua anie 
Baal (IJI Reg. xix), omnibus quasi in commune 
sententiam proferentibus obedire magis homini 
quam Deo oportere. Filii alieni mentiti sunt vobis, 
filii alieni inveterati sunt (Psal. xvir). Et. nisi quia 
populus, quem mon cognovistis, servivit vobis, ín 
auditu auris obediturus (ibid.), utique quasi Sodoma 
[uissemus, et quasi Gomorrha similes essemus 
(Rom. 1x). Me quoque, si liceat magnis componere 
pàrva, fortune similis premit indignatio tanta, ut 
nullus eorum, qui verbo saltem hactenus mihi 
fuerant blanditi, nuntiis meis, per quos non semel 


Sade 


65 


eos sellicitavi, nec ave dicere 1 Joan, 
ullum prorsus dare velint responsum. Recens noster 
archiepiscopus, cujus promotionem plurimum mihi 
profuturam sperabam, ad gratiam sui regis nun- 
quam, ut audio, tantis viribus anhelavit; ejus nec 
in medico promissionis fidem adhuc experior. 
Superest igilur ul soli Deo omnia committamus, 
dicentes ei : « Domine, ad te sunt oculi nostri, 
unde veniet auxilium nobis (Psal. CXX). Judica cau- 
sam nostram, qui solus Pater orphanorum, et judex 
viduarum es, et judicium facis injuriam patientibus 
(Psal. xtv). » Ego quidem, si domino meo, cum 
sum labiis incireumcisus et corde, loqui audeo, per 
eum cujus causam agitis vos obtestor, ut vos a solio 
bone eonscientie nullus unquam turbo dejiciat. 
Nec moleste feratis quod quasi privatus vilam 
agitis, olim frequentia clientele circumseptam., 
Quacunque mundus irrogat, ipso altior sustinete, 
imo despicite ; in omnibus gralias agite Deo, cujus 
misericordia vos ad preseusa tumultu seculari 
segregavit, ul vel modicum tempus in contempla- 
tione ducatis et quiete, et cum Maria, que optimam 
partem elegit, ad pedes ejus sedens verbum ejus au- 
diatis (Luc. x). Supplico, Pater et domine, ut de 
salute vestra, sine qua nihil mihi jucundum in vita, 
et de statu vestro, cüjus incolumiias sufficit ad 
meam, servum vestrum certificelis, et vestre scripto 
beatitudinis consolari dignemini, ut consolatione 
vestra paupertatem meam estimem divitias. Charis- 
sime Pater et domine, bene valete. 
XXXVII. 
AD;EUMDEM. 

Domino et Patri suo charissimo Tnowz,Dei gratia 
Cantuariensi archiepiscopo, ERNULFUs fidelium ejus 
minimus, in spiritu fortitudinis scienlie consilio 
regi. 

In otio laborioso constitutus, nullum aptius cre- 
didi mihi remedium fore quam vobis, Pater, aliqua 
scriptitando tanquam presenti loqui, qui tamen 
jugi meditatione, dilectione singulari presens, totum 
mei cordis hospitiolam merito vindicastis. Placeat 
igitur serenitati vestre a seriis ad nostras nenias 
ad horam converli,et his pro me scriptis paululum 
lemporis indulgere, qui pro vobis innumera aliis 
legenda (utinam tam efficaciter quam diligenter !) 
conscripsi. Sed nec estimet quisquam hec de cu- 
riositatis superfluo vane procedere, que et sollici- 
tudo filialis de statu Patris optans instrui dictat, et 
proprie necessitatis causa suggerit, non minimum 
suo patrono saliem exposita reportatura solatium. 
Laboriosum, inquam, mihi est otium, quod et gra- 
vioribus animum molestiis pulsat, quo minor rebus 
gerendis materia subest, et rarior negotiandi me 
excital occasio, ut cuin propheta merito dicam : 
Ecce in pace ista amaritudo mea. amarissima (Isa. 
xxxvnr)..In ipso etenim, ut ita dicam, actionum 
silentio familiari quadam inquietudine tumultus 


'suboritarcogitationum,longe multiplicius occupans, 


infestius distrahens, altius evertens, presertim cum 


EPISTOLJE. 


X) nec À mihiipsi contrarius positus sim, et velut in partes 


D 


66 


divisus, illud in me sapientis exaperiar, quia nulla 
pugna gravior quam illa in qua idem qui vincit 
vincitur. Hine me preteriti» felicitatis urit memo- 
ria. Summum enim infelieitatis genus est fuisse 
felicem. Hine presentis adversitatis non tam premit 
augustia quam rubor coníundit, ob quam et fratres 
mei elongaverunt se a me, et noti mei, quasi alieni, 
recesserunt a me. Quodque gravius est, facli sumus 
opprobrium vicinis nostris, judicantibus ad oculum, 
subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro. sunt 
(Psal. rxxvim). Noverat hoc, qui dixit : 
Non. habet infeliz paupertas durius in. se, 
Quam quod ridiculos homines facit. 
1 (JuvEN., sat. 3, vers. 152.) 

Ad exaggerandam, demum lante confusionis igno- 
miniam opponitur eorum non solum impunitas, ve- 
rum et gloria, qui hujus iurbationis vel actores 
exstiterunt vel incentores insultantium nobis, et 
quasi dicentium : « Hi sunt, qui suam justitiam sta- 
tuere volentes, justitiae regis noluerunt esse subjecti 
(Rom. x). Propterea dati sunt in captivitatem, et 
possessiones eorum in manus inimiei. » Ob quos 
mundans protervitatis motus sub cequitatis normam 
redigendos, cum veterum auctoritas exquisitissimis 
assertionibus multimodolabore desudaverit,demen- 
lie arguendus esset, si quis eorum rationibus vel 
auderet refragari, imo vel approbare '"delractaret. 
Verumtamen cum ad ipsum passionis dolorem re- 
curritur, sensus preponderat auditui, sensualitas 
prejudicat rationi, ei sic aut incurritur tedium 
vitse, ut signipolens ille prophetarum eximius cla- 
met : Obsecro, Domine, tolle animam meam (Num. 
X1). Aul. boni propositi via forte deseritur, ut et 
David, vir secundum cor Domini, dicat : Mei autem 
pene moti sunt pedes, pene effusi sunt. gressus mei, 
quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns 
(Psal. rxxit). Quod si in his et aliis viridibus lignis, 
ulpotle secus aquarum decursum plantàtis (Psal. 1), 
abundanti videlicet Spiritus sancti gratia debriatis, 
hujus confusionis vices aliquantule turbationis 
causam cernimus exslitisse, Jesu bone! in nobis 
aridis, vel, ut verius dicam, putridis quid fiet, qui- 
bus illa fontis eterni vena tot saxorum obstruitur 
oppositione quot peccatorum ponderibus aggrava- 
mur? Nam,etsi magnam ex Scriptura sacre lectio- 
ne, velut David in cithara psallens, Christi in 
nobis consolationem operetur, cum tamen ab ea vel 
vacare necessario cogimur, vel torpere negligenter, 
quasi eithara relicet, et spiritus nequam, quem 
carnalem sensum non incongrue dicimus, suum 
Saul, id est concupiscentiam nostram, superbia 
esterisque vitiis deditum rursus exagitat, nec 
exstirpari facile est ad plenum, quod tam erebis 
agsultibus repullulat redivivum. In hac sane justis- 
simi Creatoris area, multa confuse miror, et con- 
queror accidere, in qua libertas servire videtur, 
forlitudo succumbere,servitus dominari,et postremo 
vilissima pedissequarum, nec minime virtutum 


61 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


68 


respectu digna, forlunam dico, ipsi regin: justitiee A presenti videbar habere. Ad cujus potentie gloriam 


potenter imperat, vim infert, injurias irrogat, tor- 
menta multiplicat, proprium ejus, quod est unicui- 
que suum reddere, quantum in ipsa est, evacuat, 
et quodcunque sibi libitum est, in eam confidit, et 
arrogat impune licitum, dum solvendos ligat, li- 
gandos solvit, nocentes exaltat, innocentes premit. 
Suum quippe innocentia essequis abnuattriumphalis 
praemium corone ? Quid hae, Deus bone, confusione 
prodigiosius ? Quid hoc prodigio mirabilius est ? 
Quid hoc mirabili vel efficacius ad movendum, vel 
innocentius ad subvertendum ? Unde non immerito 
illa sapientis lacrymosa conquestio : « Heu gravem 
sortem, quoties iniquo additur sevo gladius ve- 
neno. » Et Salomon: Cum impii sumpserint prin- 
cipatum, gemet populus (Prov. xxvii). Ac ne forte in 
affluenti, tritaque materia prolixa nimis evagetur 
oratio, redeundum est ad cor. Et ne sermo sobrie- 
tatem excedat, aut mens a scrupulosa questionum 
crepidine in precipitium devolvatur erroris, utro- 
bique cavendum, ne forte in Creatorem velle refun- 
dere videamur, quod ex nostra in nobis minus est 
infirmitate, sub cujus oculis nullus motus temera- 
rius, nullus eventus fortuitus, quoniam in sapientia 
cuncta disponit ab eterno provisa (Sap. r). Que 
profecto rerum dispositio non ideo minus ordinata, 
quia causa ejus nobis incognita, imo eo majori pro- 
sequenda fidei pietate, quo ab humane rationis 
cognitione remotior. Judicia Dei abyssus multa 
(Psal. xxxv), que solus ille novit, qui abyssos in- 
tuetur, et sedet super cherubin. Tandem a gene- 
ralitate ad id quod me specialiter contingit, descen- 
dendum est, et de ea sorte, que me ceterosque 
nostros pariter involvit, conquerendum. Sed frustra, 
quia nec casus noster sublevantem invenit, nec 
querela consolantem ex omnibus charis nostris, 
forlior in me de die in diem tribulationum tem- 
pestas insurgit, et aliquid calamitati mex super- 
addidit hodierna, quod non habuit hesterna, et de 
crastina vereor, ne el ipsa fiat hodierna deterior. 
Dominus Rothomagensis aggravavit manum suam 
super me, quia vos in persecutores nostros justa 
animadversione vestram aggravastis. Illud tantillum 
beneficii, quod anno preterito mihi gratis promi- 
serat, in presenti negat. Gratis pro dico tempore, 
licet mihi debitum pro ratione. Temporalis principis, 
quam timet, pretendil offensam, qui potius eterni 
Judicis cuncta cernentis attendere debuisset sen- 
tentiam : Deo potius obediendum quam hominibus 
(Act. v). Et illud : Mihi vindictam, et ego retribuam, 
dicit Dominus (Rom. xu). Et fortasse in his om- 
nibus nulla posset ratione dolor mitigari, neque 
enim dedit mihi Deus cor lapideum, ut percussus 
non sentiam, attritus non doleam, nisi et imprimis 
me digna factis recipere, et paccata mea multa gra- 
viora meruisse cognoscerem, etad vos, Pater sanctis- 
sime, respectam haberem, qui voluntarie austinetis, 
quod ego coactus sum in merito, quod ego meritus, 
De cujus plenitudine totum mihi defluxerat, quod in 


C 


nec ipsi potentes'poterant, nec ipsi sapientes nove- 
rant aspirare. Sane Pater, quia universa hsec tan- 
quam nihil habentes in Christo possedistis, qui 
corde eorum affluentie nullatenus apposito, ea pro 
Christo ingruente necessitate fortiter abjecislis, 
Etenim iterum : Joseph in manu mulieris impudicze 
pallium reliquit (Gen. xxxix), adolescens rejecia 
sindone nudus profugit a persecutoribus | Christi 
(Marc. xiv), dum vos prewelegistis, abjectis, ut di- 
ctum est, rerum temporalium sarcinulis, quasi qui- 
busdam ad iter vestrum impedimentis, nudus et 
expeditus crucem vestram tollere, Christum sequi, 
in domo Dei abjectus esse, quam cum seculo 
gloriari, et in tabernaculis peccatorum habitare; 
Ita ut illud propheticum et evangelicum in auribus 
meis proclamare non tiam ore quam opere videa- 
mini : Mihi autem adharere Deo bonum est, ponere 
in Domino spem meam (Psal. rxxm). Et quid 
prodest homini, si mundum universum lucretur, ani- 
ma autem suz detrimentum patiatur ? (Matlh. xvi.) 
Hic est serpens «neus, ad quem tentationibus velut 
serpentibus vulneratus, respecium habeo. Hzc est 
petra, ad quam curarüm aculeis obsitus velit spi- 
nosus erinaceus spero refugium. Petra enim refu- 
gium erinaceis. Alioquin vivus absorptus inter 
mortuos, desperatos scilicet, qui Deum non lau- 
dant, habitassem. Deputatus essem cum his qui in 
inferno sunt. Respiciens fui ad adjutorium homi- 
num, et non est. Vere maledictus homo, qui confi- 
dit in homine, et. qui ponit. carnem brachium. suum 
(Jer. xvii). Superest igitur, ut in eum solum respi- 
ciamus, cui soli derelictus est pauper, qui solus 
laborem considerat et dolorem (Psal. ix). De cx- 
tero unum est, Pater, ut salva pace vestra loquar, 
quod omni tribulatione gravius sustineo, impatien- 
tius poro, vehementius doleo, quod, cum sepissime 
nuntios vestros discurrentes videam, nee litteras 
visitationis, nec saltem verba salutationis per ipsos 
ex parte vestra recipiam. Status vester adeo mihi 
est absconditus, ac si nunquam a vobis visus, vel, 
quod Deus avertat, vobis essem invisus, nee de 
vobis mihi scire datur aliquid, quod non publica- 
verit fama, ut tunc demum mihi novum adveniat, 
cum apud alios fuerit antiquatum. Mementote, 
Pater, quia ego sum, qui vobiscum pondus diei et 


D estus sustinui (Matth. xx). Novit Deus, quod totis 


viribus in conscientia pura vobis adfui : utinam 
tam discrete quam devote, tam feliciter quam fide- 
liter ! Alii, fere quoquot vobiseum sunt, in labores 
meos introierunt, letantur presentia vestra, refi- 
ciuntur verbo, eriguntur exemplo, nec invideo. Non 
rogo temporale subsidium, quia sufficit mihi pau- 
pertas mea. Non quero, nisi ut invocetur tantum- 
modo nomen vestrum super me et gratie vestire 
securus vivam, qua haoc tempestate mihi super au- 
rum et lapidem pretiosum multum desiderabilior et 
dulcior super mel et favum. Liceat mihi saltem per 
internuntium audire, quod aliis videre datur, ut 


m 77 


-—Ps 


69 


EPISTOLAE. 


TO 


vel afflicto Domino meo condoleam, vel consola- À. exstitisse cognoscit. In omnibus enim non tam re- 


lionis et spei, si qua est, particeps existam : Sicut 
ei erumnz, sic. et laboris (II Cor. xi. Me sepius 
ad vos ire volentem revocat. Deus scit, non tam 
itineris difficultas, quam ne his, apud quos utcun- 
que sustentamini, oneri sim, cum magis vobis ex- 
pediat paucis esse contentum, quam tumultu eir- 
cumstrepentium inquietari. Agite ergo, Pater, agite 
constanter, quia non inchoanti, sed perficienti co- 
rona debetur. Juxta illud : « Finis, non pugna 
coronat. » A sacrificio vestro cum Abraham aves 
abigens usque in vesperum, ne laborem vestrum 
volatilis gloria tollat, ne quando dicat inimicus 
vester: Pravalui adversus eum (Psal. xu). Omnia 
opera vestra referatis ad Deum, ut benedictionem 
mereamini, quia beatus qui tenebit et. allidet par- 
vulos suos ad petram (Psal. cxxxvi), id est ad 
Christum opera sua referet, et in ipso probabit, 
qui est lapis offensionis et petra scandali (1 Petr. 
1). Ne credatis omni spiritui, sed prius probate 
utrum ex Deo sint. Sermo jactantiz, actus preeceps, 
procul sint a vobis. Cum summa gravitate, et in 
consilio omnia faciatis, ut modestia vestra nota sit 
omnibus hominibus. Et sic in eo vincetis, qui ait: 
Confidite, ego. vici mundum (Joan. xvi). Quod. ipse 
vobis concedat, qui omnia potest, cujus causam 
agitis, Jesus Christus Dominus nosler, charissime 
Pater et domine. Bene valete. 
XXXVIII. 
AD LUDOVICUM REGEM FRANCLE. 

Charissimo domino suo Lupovico, regi Francorum, 
ARNULFUS Lexoviensis Ecclesie humilis minister, 
salutem et devotum cum omni devotione obsequium. 

Letificavit animam meam lator presentium gau- 
dio diu desiderato, gaudio quod tam nos quam cz- 
leri fideles regni Francorum longis suspiravimus 
desideriis, et nunc crebris exsultationibus suscipi- 
mus adimpletum. Visitavit Deus plebem suam, 
totique regno Francorum misericordise suc viscera 
patefecit, dum et certum vobis heredem instituit, 
et justum universis regni Francorum primatibus 
dominum ordinavit. Nullus enim erit adeo superbus 
aut contumax, qui illi debitum famulatum detrectet 
impendere, quem de carne vestra ad regni noverit 
gubernacula proereatum. Conservet omnipotens 
Deus personam vesiram, regnum siabiliat, sobolem- 
que vestram vobis et nobis in tempora mulliplicet 
longiora. Ceterum pro latore presentium Bernardo 
supplicamus, quatenus ad id quod dominus suus 
ei legaverat obtinendum, nostras sibi preces sentiat 
profuturas. 

XXXIX. 

AD ARNALDUM PICTAVIENSEM ARCHIDIACONUM. 

Quod aliquid a vobis censeo postulandum, cum 
petitionis honestas, tum vestre benignitatis intui- 
tus, non precedentium facit confidentia meritorum. 
Verum $i operis exhibitio non prvecessit, paulo 
minus tamen sibi videtur meruisse devotio, que ad 
omnia si oecasio processisset, promptam ge semper 


quirenda sunt opera, quam affectus, nec adeo quid 
feceris. requirendum est, quantum qua feceris vo- 
luntate. Sic est: intentio operi nomen imponit, 
trahitque faetum ipsum potius de animi qualitate 
substantiam, quam de benefieii quantitate. Inde 
est quod pro magistro Meschino amico et antiquo 
sodali nostro, preces vestro porrigo sanctitati, ut 
veleri si quis est animi rancore deposito, exoratum 
vos merear invenire super petitione illa, super qua 
litteris etiam apostolicis instructus Pictaviensi 
Ecclesie supplicabit. Promisit mihi quoniam ex 
hoc nune vestro se tolum tanquam magistri et pa- 
tris maneipabit obsequio, ut si quid de preterito 
negligentius, vel inconsultius actum est, faturi 
temporis officia recompensent. 
XL. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Dominus Remiba Aurelianensis amicus noster 
est, mutuisque obsequiis plurima nobis invicem 
sumus charitate conjuncti. Inde est quod nostris ad 
presens apud majestatem vestram precibus petiit 
adjuvari, ea nimirum fiducia, quia novit quod vota 
nostra apud benignitatem vestram desideratum 
orebrius consequuntur effectum. Privavit eum sen« 
tentia vestra precentoria, quam habebat pro de- 
licto quodam, quod, sicut ipse asserit, non de ma- 
litia qualibet, sed de sola simplicitate commisit. 
Existimavit enim factum illud ad tenorem jura- 
menti publiei non spectare, neque se religionem 
credidit excedere sacramenti, si non communicabat 
aliis quod singulariter de sola ipsius voluntate pen - 
debat. Conventus autem a fratribus non restititim- 
probe, nec superbe respondit, sed slatim errorem 
suum, si tamen error erat, ad publicam voluit 
corrigere voluntatem. In quo si certum est nec 
precessisse malitiam, nec superbiam successisse 
delicti quantitas fines clementie non excedit, po» 
teritque ex hoc nunc Romani pontifieis misericor- 
dia subvenire, in qua nobis divina bonitas et re- 
medium salutare constituit, et refugium singulare. 
Siquidem quantum ad culpam salis vindicatum 
est, quia homini verecundo ad majorem ponam 
confusio, quam magna eliam detrimenta procedit. 
Porro cum ei ad veniam simplicitas, nihilominus ad 
gratiam devotio suffragatur, quia verum est ipsum 


D semper Romane Ecclesie secundum facultatem 


suam humilibus obsequiis inservisse. Pro omnibus 
itaque que praedicta sunt fiducialiter accedimus ad 
rogandum, et quia gloriosum nobis erit tantum a 
dignatione vestra beneficium impetrasse, et jucun- 
dum aliquid consolationis amico in tanta amaritu« 
dine perquisisse. 
XLI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Quibus periculis exponere, quibus impendere la- 
boribus personam meam deslinaverim, ut mererer 
ad sublimitatis vestre venire conspectum, noverunt 
hi qui procinctum meum ad terras peragrandas, 


7A 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


et maria pariter exploranda viderunt.Iturus eram, A 


sed iter meum divulgato fama precessit indicio, 
ut facile mihi possent insidie preparari. Ego enim 
homo sum cui celebrem mulie cause contulere 
notitiam, et. cui apud hostes Ecclesie plurimam 
zelus justitie contraxit invidiam, sibique crederent 
successisse, si in persona mea el malignitati suae 
satisfacere et vestram possent offendere majesta- 
tem. Retinuit itaque me rex noster, qui mea quidem 
voluntate precedente mittebat, negotiaque sua 
partim distulit,partim minoribus nuntiis perferenda 
commisit. Intra pectus itaque meum major anhe- 
lantis desiderii fervor exestiuat, dilationem hanc 
quasi vulnerati cordis affectione deplorans, quod 
pedes vestros amplecti, et serenitatem vestram mihi 
non datur oculis presentibus intueri. Facio interim 
quod possum, et me tolum honori et utilitati Ec- 
clesie, quoties occasio refulget, impendo, tanta 
siquidem voluntate, ut a plerisque de immodestia 
videar arguendus. Animo enim diligenti nihil satis 
esi, neque magna devotio cujuslibet operis exhi- 
bitione placatur, sed suos semper in anteriora co- 
natus extendit, hoc vobis apud me studium, hec 
continui laboris inslantia, hic irrevocabilis perse- 
verantie vivit affectus. 
XLII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Est quiddam in quo majestatis apud vos reus 
inveniar, nisi vestram fidelibus indiciis premu- 
niero sanctitatem. Habuit Ecclesia Sagiensis epi- 
Scopum, eui me fraterni sanguinis necessitudo 
conjunxit, sed arctius gratia beneficientis liberalis 
astrinxit: hic cum predictam Ecclesiam susce. 
pisset, magnam temporalibus curam, majorem 
spiritualibus homo sanctus impendit. Ipsam igi- 
tur thesauris ornatam, instructam «edificiis, 
possessionibus redditit ampliatam, adeo quod pro 
xir canonicis quos seculares appellant, ipsis- 
que pauperibus, rm;oriens ibidem xxxvi cano- 
nicos regulares cum omni edificiorum sufficien- 
tia, et rediluum copia dereliquit. Cumque eam 
in temporalibus nobilem reddidisset, in spirituali- 
bus semper nobiliorem studuit exhibere, vir magni- 
ficus et omni sanctitate laudabilis, cui nec sancti- 
tas magnificentiam tolleret, nec magnificentia sancti- 
tatem. Quod bonum a predecessoribus vestris, vi- 
ris apostolicis, Honorio primum, postmodum Inno- 
centio, denique Eugenio et Adriano coeptum est et 
firmatum, precedente siquidem gloriosissimi regis 
Anglorum Henrici devotione, qui magna (34) ob 
eamdem causam ecclesie bona contulit et pre- 
cepti regalis valituro in perpetuum munimine ro- 
boravit. Cumque res hec a predicto viro religio- 
sissimo Honorio traxisset initium, ab irreparabili 
viro Innocentio meruit incrementum, cujus aucto- 
ritate predictus episcopus  elecius ab ecclesia 
Saneti Victoris Parisiensis personas accepit, qua- 


(34) B. om. magna. 


12 


rum. sanctitas et prudentia suis meritis tante rei 
posset initia consecrare. Quorum studiis tantum in- 
ler varias tribulationes sanctum opus excrevit, ut 
inter omnes Gallicanas ecelesia illa coeperit de no- 
bilioribus illius ordinis estimari, si quis circa eos 
hospitalitatis gratiam vel ordinis vellet attendere 
disciplinam. Porro. ne qua possel oriri secularita- 
lis in posterum revocanda suspicio,et quia potior 
fructus poterat de regularium administratione spe- 
rari, statutum est et Romane Ecclesie nihilominus 


auctoritate firmatum, quod in regulares personas 


C 


sicut prebende, ita et archidiaconatus, et omnium 
rerum tam potestas quam administratio conferre- 
tur, ita nimirum, ut omnes obventiones deberent 
in commune referri, ne cupiditati daretur occasio, 
si eas liceret privatis usibus applicare. Quod adeo 


D verum est ut, defuncto sepe diclo episcopo, eum 


qui successit episcopari Ecclesia Romana nulla 
raiione permiserit, donec eumdem ordinem in pro- 
pria persona professus est, et quod ipsum in Eccle- 
sia fide bona servaret juramento corporaliter in- 
terveniente firmavit. Tantus siquidem favor reli- 
gionis exstitiLapud eam, nestatuse auree,quod ab- 
sit! caput eneum ipsius opificio diceretur afiixum. 
Verum episcopus iste qui ad presens, Domino per- 
mittente, successit, delestabilem concepisse pre- 
dicatur affectum, scilicet plantationem hanc penitus 
evellendidestruendique bonum, quod fidelium devo- 
tio, quod auctoritas principum, quod: sanctorum re- 
ligio, quod Ecclesie Romane privilegia duraturo in 
perpetuum anathemate firmaverunt. Quod si totum 
a discretione vestra non poterit impetrare, archi- 
diaconatus saltem ad seculares studebit revocare 
personas, scilicet. ut. habeat carnalis affectio quod 
nepotibus tribuat et propinquis. Sed hunc ipsum 
pietatis specie palliabit affectum, dicturus ecclesiam 
illam idoneas non habere personas, que talibus 
sufficere probentur officiis, tanquain si sancte sim- 
plicitati prevalere debeat secularis astutia, aut de 
ecclesia Saneti Victoris, aut Saneti Ruff, vel aliis 
similibus personae non possint auctoritate vestra 
&d hac officia dispensanda transferri. Et ego qui- 
dem Ecclesie illius archidiaconus exstiti, ipsius- 
que beneficiis educatus sum, ipsius institutionibus 
creditus, justumque est ipsius me semper detri- 
menlis occurrere et utilitatibus debita diligentia 


D providere. Sed et bonum quod tanto domini et fra- 


tris mei labore contractum est, humeris meis sus- 
linendum memoria fraterne charitatis imponit, 
propter quod inter me et episcopum loci illius cum 
domesticus noster exstiterit, multisque a me bene- 
ficiis sit preventus, noviter est. oborta discordia, 
quia fratrum illorum injurias sustinere non pote- 
ram, eique ad ordinis subversionem, opem et con- 
silium non preslabam. Unde illum et eos qui cum 
ipso sunt tanquam adversarios nostros et manife- 
stos hostes sapienter accipite, quoniam ultrices lin- 


x 
A 


——— 


73 EPISTOLA. 1 


gus neque fidem, neque facilem promerentur au- À inter eos nulla fides est, sic nullus vere charitatis 


ditum. Quod si forte. preces alique super hao 
causa vobis porrecte sunt, secure tanquam sub- 
reptitias estimate, neque necesse est Ecclesiam 
aliquod propter eas pati dispendium, quoniam ad 
conservandam .vobis fidem et gratiam ejus a quo 
misse sunt, satis erit absque omni offensa si in 
propriis postulationibus fuerit exauditus. Ad sum- 
mam loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et 
cinis (Gen. xvii). Jucundum sit ei eloquium meum, 
ut pie postulatio voluntatis optati gratiam conse- 
quatur effectus. Domine, personam vestram pu- 
blica commendat opinio, animosque et aures om- 
nium operum vestrorum exspectatio curiosa sus- 
pendit dum malignandi materiam venatur iniqui- 
tas, et gloriam nomini vestro devotio fidelis inqui- 
rit. Absit igitur a vobis ut predecessorum vesiro- 
rum sancta plantatio vestris convellatur manibus, 
vestris viribus exstirpetur! Absit ut per vos tot Ro- 
manorum ponlifieum anathemata ducantur in irri- 
tum! Absit ut per eos remota secularitas aucto- 
ritatis vestre sententia revocetur ! 


XLIII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 


Regressus ab Anglia ad pedes vestre bealitudinis 
amplectendos debui cucurrisse sed exspectanda 
fuit occasio, qua me magis traxisse necessitas vi. 
deretur, quam devotio perduxisse. Animus siqui- 
dem principis nostri aliquantulum ab ea, qua san- 


ctitatem vestram olim complexus est, charitate C 


descivit, adeo ut inter familiares suos quandoque 
conquestus sit se minorem in vobis quam sperave- 
ral gratiam invenisse. Ait in opporlunitatibus suis 
vos esse difficilem, in postulationibus scrupulosum, 
acceptos vobis esse et jugiter in Curia demorari 
quosdam, qui mendaciis suis gloriam regie sereni- 
tatis offuscant. 

Convenire siquidem ad apostolicam sedem ex 
multis partibus multos, quorum aures illi pravae 
veneno malignitatis inficiunt, ut sie opinionem 
ejus quasi transmissa ad omnes gentes delatione 
denigrent. Furtive quidem id agi, ut iniquitatis 
operante mysterio quanto magis res silentio pre- 
menda dieitur, tanto diffundatur in plures, quan - 
toque secretius agitur, tanto sit efficacior ad nocen- 
dum. Non tamen arbitratur id de vesira conscien- 
tia vel voluntate procedere, sed eis de diuturna 
apud vos commoratione paralur occasio, et auda- 
ciam comparat assiduitas impunita fallendi. Addit 
impetratu facilequidquid ab ejus emulisimploratur, 
vota autem ejus exquisita subtilitate discuti, vel 
tediosa dilatione suspendi. Si quos ergo de suis 
viros auctoritatis Joquor ad presentiam vestram 
venire contingat, hi qui familiarius ei assistunt» 
incertum suspicionis malum (35), fallaci statim 
adulatione confirmant. Consuevit enim illud homi- 
num genus de minimis maxima fabricare, et sicut 

(35) B., in malum. 


ParnoL. CCI. 


affectus ; uniuscujusque studium est, alium quibus 
potest modis excludere, ut solitarie sibi familiari- 
tatis privilegium gaudeat acquisisse. Accessurum 
sibi putant quidquid alii fuerit derogatum, proven- 
iusque suos repulant aliorum semper utilitatibus 
obviare. Ego. igitur qui quantum damnosa sit sus- 
picatio principum, licet innocens, frequentibus de- 
trimentis agnovi, occasionem censui postulandam, 
qua vel ab eo sicut quandoque mitterer, vel aliqua 
me trahere necessitatis instantia videretur. Qus 
quia differebatur nihil enim onerosum mihi vestre 
gratia benignitatis imponit, mittendum duxi, ut 
diligentis absentiam legatio suppleat, quae. bene 
merite majestati vestre devotionem meam, iam 
viva voce quam litteris representel. Vester sum 
Sancte Romane Ecclesie tam verna quam filius, 
cujus me assidue reminiscor exhilaratum gratia, 
preventum beneficiis, honoribus ampliatum. Nihil 
unquam par tante dignationi referam, nihil dignum 
lot meritis exhibebo, sed etsi non debitorem operis 
exhibitio, perfecta tamen charitas consummate 
devotionis absolvit. 
XLIV. 
AD GILBERTUM LONDONIENBEM EPISCOPUM. 

Lator presentium amicus noster est, nostrisque 
petit precibus apud vos adjuvari, eoque instantius, 
quia eonfidit quod preces nostre apud charitatem 
vestram utilem sine difficultate sortiantur effectum, 
Gaudet quod amatori justitia veritatis sit | dele- 
gata cognitio, quod precum nostrorum suffragio mu- 
nitus accedit, ut in proventum ejus apud vos sin- 
cera fraterns religio charitati concurrat. Licet au- 
tem pluralitas instrumentorum viam possit aperire 
judicio, omnem tamen absolvel testium numerosi- 
tas et veritas notoria questionem, desertaque pro- 
vocatio motum judicis excitabit, quam scilicet ad- 
versarius hujus censuit opponendam, eo quidem 
astu, ut ei vacaret affectatam rapinam in bona 
pauperis licentius exercere. Verum quid in male 
fidei possessorem sine titulo, super principali 
causa ; quid in desertorem appellationis super sum. 
pibus et expensis decernendum sit, vestra peritis 
non ignorat: ne scilicet vis aut dolus impunita 
pretereant, vel immeritum patiatur innocentia de. 
trimentum. Porro negolium vobis in expedito Ro- 
mani pontificis collocavit auctoritas, sublato nimi- 
rum appellationis obstaculo, in quo sibi calumnia- 
tores plerumque occasionem vexandi constituunt, 
et refugium evadendi. Nune enim parebit vobis, 
licet invita, quasi quibusdam terminis circum- 
scripta malignitas, cum nec ad presens forum 
nostram possit excedere, nec severitalis vestre 
sententiam declinare. Valete. 

XLV. 
AD ABBATEM GRISTANENSEM. ] 

Quartus decimus mensis agitur, vel fortassis 

exactus est, ex quo ad aliud regnum et transma- 


3 


75 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


16 


rinas regiones a monasterio tuo sine episcopi tuj A tum impenditur, quidquid vel animus cogitando, 


benedictione et conscientia discessisti. Quanta au- 
tem interim idem monasterium in spiritualibus et 
temporalibus detrimenta perpessum sil, et fratres 
sentiunt, et tota regio protestatur. Nuntiatur vero 
nobis te in Anglia nihil nisi lites et calumnias 
exercere, et cum gravi monasterii tui sumptu, sine 
utili causa totam disquirere regionem. Super quo 
revocandum te duximus et in virtute obedientie 
injungendum, ut infra Kal. Augusti dispositis re- 
bus illis utiliter, ad monasterium revertaris, nisi 
vel infirmitate, vel tempestate marina fueris impe- 
ditus. Nosse etenim debes quod propensior cura 
animabus est impendenda quam rebus. Ideoquenisi 
infra diem assignatam veneris, nos tibi mandatum 
mittere severius oportebit. 


XLVI. 
AD WALTERUM ALBANENSEM EPISCOPUM. 


Querimoniam quam ex litteris, quas mihi a vobis 
novissime destinatas accepi, gratam admodum ha. 
bui, quia magis excitat gratiam, quam delictum 
arguere videbatur. Questus enim estis post aliquot 
epistolas vestras, nullum vos a nobis accepisse 
rescriptum, et nos devotionem vestram inter cm- 
teros non nisi verbis communibus salutasse. In 
quo intellexi quod benignitas vestra multo desiderio 
ad complexum nobis mutus charitatis occurrit, 
quod ego multis quesisse studiis, multis debueram 
obsequiis redemisse. Et fecissem, nisi occasionem 
mihi contulisset (36) absentia, qu: mihi semper 
hactenus optatum vestre serenitatis invidit aspe- 
ctum. Magnum erat mihi, si presens in oculis ve- 
stris gratiam invenissem. Majus est quod eam mihi 
ultro usque ad Occidentis novissima destinatis. Pul- 
chrum sane et predicande liberalitatis officium, 
nullis impensum meritis, nullis redemptum preci- 
bus, nullis beneficiis comparatum. Nihil in eo est 
quod beneficii minuat majestatem. Apud alios si- 
quidem actus mers liberalitatis evanuit, sed ubi- 
que inter contrahentes animos negotium geritur 
dum spes creditrix et debitrix gratie res compen- 
sant. Magnum tamen est hodie, si quis amicorum 
meritis pari premiorum ceompensatione respon. 
deat, majus est omne meritam animi magnitudine 
prevenire. Prevenislis aulem me, vestrumque 
lante dignationis sstimatione fecistis, per quam 
mihi judicium exislimationis vestre, et dilectionis 
exhibetis affectum. Multa igitur mihi de judicio 
existimationis vestre crescit elatio, multa de 
confidentia gratie securitas ad omnes preparatur 
eventus. Magnum siquidem est judicium simul et 
gratiam meruisse prudentis, cum alterumillustret ad 
gloriam, alterum proficiat ad proventum. Quid ergo? 
Quid retribuam Domino meo pro his que attribuit 
mihi ? (Psal. cxv). Nempe totum devotionis affectum, 
quo nihil majus offerri, nihil impendi gratius, nihil 
polest preliosius estimari, Hoc etenim impenso to- 

(36) B., tulisset. 


vel operando corpus vel facultates conferunt ero- 
gando. Hoc igitur apud vos judicium mihi perse- 
veret e gratia. Vobis nihilominus apud me pro- 
misse devotionis non tepescet affectus, ut scilicet 
alter in alterius opportunitalibus monitore non 
egeat, sed zelum charitatis alterne communicati 
officii probet effectus. 


XLVII. 
AD EPISCOPUM ENGOLISMENSEM. 


Lator prziesentium filium minorem eunti ad scho- 
las avunculo commendavit, ratus quod ipsum ad 
propensiorem pueri curam propinqui gratia san- 
guinis inclinaret. 

Ille vero his que ad éxhibitionem pueri compa- 
rata fuerant, profusius erogatis, puerum ipsum eui- 
dam clerico nomine pignoris obligavit, licet con- 
tractus ejusmodi nec de jure teneret, nec bonis 
etiam moribusconveniret. Libera siquidem persona 
sine proprio consensu non potuit obligari, puerum- 
que id etatis consentire non posse, vestra peritia 
non ignorat. Ceterum non tantum sortis, sed etiam 
usurarum nomine retinetur, factumque tam enorme 
non a seeulari persona, sed a clerico quodam, 
ipsoque domestico vestro, vel domestici filio fieri 
predicatur. Mirantur qui audiunt hac a vobis inter 
ipsa saneti episcopatus vestri primordia sustineri, 
qu&e nec justitie rigor incorrepta relinquere, nec 
impunita debuit severitas ecclesiastica preterire, 
Clerieus etenim vester manifeste de plagio confi- 
telur, sed et usuras quas detestatur Ecclesia nihil- 
ominus impudenter exposcit. Quod si usuras, quo- 
niam odiossesunt, insumptum exhibitionisimpense 
puero malignitas astuta convertit, respondemus ubi 
principalis obligatio sublata est, puerum de acces- 
soriis non teneri, sed eum injuriarum competere 
potius actionem, quod ingenuum puerum, libera- 
libus artibus applicandum, subduetum patri, propo- 
sitis non permiserit officiis applicari. Denique ego 
ovem meam a vobis, tanquam a judice, adversus 
confitentem de criminibus instanter exposco, vo- 
bisque providendum est, ut circa hoc vobis since- 
ritas fame, non charitas fraternitatis, puero debitae 
pietatis conservetur affectus, quoniam si reum per 
culpam vestram, quod absit! contingat elabi, nosa 
reo fortassis in judicem actione subsidiaria conver- 
temur. Quod si non uleiscendum delictum hoc, sed 
inter eos mansuetudo vestra potius decreverit com. 
ponendum, patri jurato, quoniam vir bone opinionis 
est, fides indubitata poterit adhiberi. 


XLVIII. 
AD.ARNALDUM BONJEVALLENSEM ABBATEM. 


Littere quas novissimas vestra mihi charitas de- 
stinavit, apud eum qui perferendas acceperat ali- 
quandiu substiterunt. Unde faetum est ut eas non 
profecturi, nec proficiscentis acceperim, sed pro- 
feci: quem nec resalutare possem, nec si quid 


Tl 


EPISTOLAE. 


18 


concepissem animo remandare. Feci ergo quod po- A optaret opportunitatibus inservire. Bene autem no- 


iui ; holocaustum obtuli pro vobis medullatum 
(Psal. xv), quod sua nimirum pinguedine compla- 
ceret, ipsamque oblationem devotus impinguaret 
offerentis affectus. Holocaustum, inquam, obtuli 
medullatum, in quo scilicet medullam divinitatis 
corporea species obumbraret, procedensque de in- 
timi cordis medullis oratio suam sacrificio contine- 
ret melodiam : hic enim ille vitulus saginatus est 
(Prov. xv), hic mons ille coagulatus est pinguis 
(Psal. vxvi) ; hic Christus ille unctug oleo exsultatio- 
nis pr: participibus suis, de cujus plenitudine licet 
omnes acceperint, ipsa tamen effusio non minuit 
effundentem. Nihil offerri pretiosius, nihil efficacius 
potest, nihil ei qui offert, vel ei pro quo offertur 
utilius, si dignitati sacrificii personarum indiguitas 
non obsistit. Oportet enim offerentem puras manus 
inferre, ne quod impreciabile est, omnique venera- 
tione dignissimum, vel sub pretii recidat vilitatem, 
vel causis indignioribus expandatur. Oportet eum 
pro quo offertur fide recognoscere, charitate com- 
plecti, prosequi desiderio, totamque sibi in eo di- 
vine propitiationis fiduciam collocare. His aulem 
concurrentibus utriusque partis versatur utilitas, ut 
qui pro aliis offerunt, pro se ipsis inveniantur of- 
ferre. Magnum sane, predicandumque beneficium, 
quod erogatum alii proficit, ipsumque nihilominus 
adjuval érogantem. Quoscunque enim sacerdos ef- 
fusa charitatis latitudine complectatur, totum simul 
omnium, totum uniuscujusque est sigillatim, nec 
integritatem dividit communicatio plurium, nec so- 
liditatem minuit participatio diversorum. Sie esl : 
lotus tibi Christus impenditur, totus mihi, totius - 
que in solidum te coharedem hereditatis admittit, 
quam totam mihi nihilominus repromittit. Quod 
enim spirituale est, neque terminis circumsceribitur, 
nec aliquibus angustiis coarciatur, nec impensum 
rarescit impendio, nec aliqua potest integritatis suce 
detrimenta sentire. Totum itaque pro vobis obtuli, 
totum proventui meo nihilominus reservavi, cum 
Scilicet utrique sic cesserit in salutem, ut et iter 
vestrum cum prosperitale dirigeret, et mihi gra- 

tiam divine propitiationis augeret. 

XLIX. 
AD JEGIDIUM EBROICENSEM ELECTUM. 

Benedictus Deus, qui ad episcopale vos vocat offi- 
cium, el ad onera nostra pariter comportanda con- 
ducit. Gaudemus plane vestra ad honorem debitum 
merita promoveri ; sed majore gaudio commovemur, 
quia sapientiam vestram ex hoc nunc totum scimus 
utilitatibus Eeclesie mancipari. Me vero commune 
gaudium justum est speciali l:etitia celebrare, quia 
personam meam bonitas vestra speciali semper di- 
lectione complexa est, et ego ad honoris vestri pro- 
ventum totis semper desideriis anhelavi. Concurre- 
bant siquidem hinc inde alterna mutus charitatis 
.officia cum alter non magis suis quam alterius 


(37) B. om. plerumque. 


bis in hac parte providentia divina consuluit, quod 
cum sapientiam vestram ad alias partes multorum 
desideria *raherent, ipsa vos nostre presertim 
provincia reservavit. Justum sane est ejus vos po- 
tissimum obligari muneribus, ejus necessitatibus 
inservire, qua vos suis aluit uberibus, suo fovit 
amplexu, suis honoribus ampliavit. Mihi vero be- 
nignius indulgentia divine propitiationis arrisit, 
quae me ab amico nec diversitate professionis ab- 
junxit, nec locorum distantia separavit : sed nos 
quasi contigua positione conjunctos, ad frequentes 
comparavit occursus, ut ad communicanda profusa 
charitatis officia ipsa locorum occasio serviat, ei 
propinquitali corporum nihilominus propinquitas 
respondeat animorum. Interim profusis desideriis 
et devotis orationibus arbitror insistendum, ut 
initia consecrationis vestre divina benignitas felici 
secundet auspicio, et ad exsecutionem. episcopalis 
officii vos exuberantis gratie virtute confirmet. 


L. 


AD RICARDUM DE ALMAR., PRJECENTOREM LINCOL- 
NIENSEM. 


B 


Licet pro latore presentium A. vestre presens 
supplicaverim charilati, preces tamen censui litteris 
prosequendas, ut quantitatem desiderii mei tam 
vive vocis alloquium, quam litterarum instantia 
declararet, Sperat hic impetratis a me litteris, à 
vobis impetrasse quod postulat, quia quasi certus 
est preces meas apud dileclionem vestram optato 
nullatenus frustrandas effectu. Cumque solus cha- 
ritalis affectus omnem possit inter nos formasse 
fiduciam, accedit tamen quod utilitatis vestre de- 
trimenta non quaro, quamvis gratia mea vestro 
judicio quelibet plurimo proventu dispendia re- 
compenset. Facietis itaque cum hilaritate quod pe- 
titur, ut ipsa facilitate meriti quantitas augeatur, 
quia sepius officii liberalis exhibitio creat vel fir- 
mat amicilie veritatem. Licet enim ipsa in sua 
simpliciter puritate consistat, tamen extrinseca fre. 
quenter accessione distrahitur, adeo ut injuriis 
irritata deficia!, et quasi delinita beneficiis conva- 
lescat. Porro, ipsa plerumque (37) beneficiis odia 
conquiescunl, el mirabili mutatione in contrarios 
vertuniur affectus. Siquidem necesse est diligas 
quem odisti, si eum ad meliorem affectum a pri- 
stina malitia transisse cognoveris, affectumque tuum 
aliena sibi formidabit affectio, ut semper diligentem 
diligas, et oderis odientem. Oportet igitur ut sibi 
invicem bene utriusque conscientia respondeat, 
ideoque ultro citroque abscondite voluntatis argu- 
menta procedanl, quia operibus credendum esse 
ipsa nos evangelicae doctrina veritatis instruxit. 
Semper diligentis animus ad alterius est quam ad 
sua vota propensior, et preveniri desidiam reputans 
tota semper festinat diligentia prevenire. 


C 


19 
LI. 
AD PAPÁM ALEXANDRUM DE DISSOLUTIONE MONASTERII 
GRISTANENSIS. 


Est in episcopatu cui, Deo permittente, deservio, 
monasterium quoddam nomine Gristanense, quod 
aliquando suavitatis odorem circumquaque diffudit ; 
sed in diebus abbatis istius merita diu laboravit 
infamia, sicut presentes vidisse constat et remotos 
audisse. Nec enim infra domesticos parieles conti- 
neri scandala potuerunt, que procedente temeritatis 
audacia, publicis offerebantur aspectibus, et per 
ora publiea personabant, quoniam fratres loci illius 
ab operibus ejusmodi nec timor Dei, nec hominum 
reverentia cohibebat. Quorum quanto major imma- 
nitas exstitit, tanto latius celeriusque fama discur- 
rente vulgata sunt, majoremque apud omnes con- 
traxit offensam, quod palam tanta a sanctuario pro- 
cedere malitia videretur. Siquidem nulla vel modica 
eral intrinsecus regularis observantia disciplinz, 
minor extrinsecus exhibitio charitatis, quia nec 
hospites agnoscere consueverant, neque quidquam 
pauperibus impartire, sed ipsas etiam communis 
mensereliquias, adimpendendum privatis affectibus 
dissolutionis impudentia reservabat. Parva sunt 
hac, sed ad sanguinem prorupit insania, ut a nulla 
specie criminis manus eorum servarentur immunes, 
Constat eos in claustro strictis invicem coneurrisse 
cultellis, sicut. cicatrices vix obducte, et recentia 
quoque vulnéra protestantur. Ac nisi de cultellis 
eorum pugionem provida sustulisset antiquitas, see- 
pius usque ad alternas etiam mortes intemperantia 
desevisset. In monaslerio ipso immersam aque 
frigidiori mulierem vis algoris exstinxit. UL enim mi 
racula facere crederentur, et quibuslibet commentis 
secularium personarum frequentes invitarent ac- 
cessus, sanitatis remedia promiltebant ei qui se 
incantatm ab.eis nescio quibus carminibus, aqua 
septies sustinerel im mergi. /Eera itaque mulier aque 
glaciali frequenter immersa inter manus eompri- 
mentium monachorum congelata decessit, dum vim 
algoris cgritudo non sustinel, et profana religio 
naturam potius irritat ad perniciem, quam Dei mi- 
sericordiam ad salutem. Ministrum coquine cum 
debitum pronus exsequeretur officium, quidam e 
monachis interfecit, quia dicebatur aliquando de 
nimia illius circa uxorem suam frequentia murmu- 
rasse. Cervicem itaque ipsius adaclo totis viribus 
pistillo grandiore confregit, et innoxio sanguine 
pulmenta, que tam ipsi quam ceteris fratribus pa- 
rabatur, aspersit. Super quibus cum ego sepius 
abbatem charitate debita commonerem, nec enim 
severius cogere permittebar, dissimulandum potius 
quam distinetione monastica censuit occurrendum. 
Dedit itaque dissimulatio remissa fiduciam, qui sibi 
nihil non licere credebant quos nec ratio propria, 
nec aliena correptio refrenabat. Porro nulla abbati 
discipline restabat auctoritas, quia etiam a reprobis 


(38) B., quamlibet. 


ARNULFI]I LEXOVIENSIS EPISCOPI 


À eorum disciplina contemnitur, in quibus bene com- . 


D 


80 


posite mentis opera non videntur. Augebat auda- 
ciam quod eis in claustro necessaria non dabantur, 
sed ad recompensationem subtracte necessitatis 
liberior eis evagandi licentia laxabatur. Solent enim 
hujusmodi persone patientius inopiam portarequam 
regulam, eta prelatis suis peccandi libertatem quan- 
talibet (38) egestale mercantur. 

Ad haec, utnulla eiseffluendi deesset occasio, abbas 
sepius quasi ad disponenda bona monasterii navi- 
gabat in Angliam, ubi sine consorte degens et judice; 
gule et lateri, sicut. dicebatur, indulgens, parum 
aliquid prater vagos discursus, et lites supervacuas 
exercebat. Übi novissime per, continuum fere bien- 
nium demoratus, episcopalis edicti necessitate redu- 
ctus est, statumque monasterii deteriorem satis 
quam reliquerat reversus invenit. Cumque statim 
co»pisset monachorum contentionibus infestari, fe- 
stinantem redire prohibui, nisi ordinato monasterio 
prius mihi personas idoneas qua curam gererent 
vicariz sollicitudinis assignasset. Ipse vero episco- 
pali, qua ei premineo, auctoritate neglecta, et de- 
bito obedientie, de cujus exhibitione vinculo jurate 
professionis tenetur astrictus, sine conscientia mea 
reversus est, nemine domi relicto qui sciret vel 
euram ordinis gerere, vel temporalia dispensare. 
Quod statim miserabiliter ipse rerum declaravit 
eventus : quia is quem procuratorem reliquerat, 
ebrius in refectorio super canam duos de fratribus 
cultello percussit, atque ab eis est incontinenter por- 
tica, quam casus obtulit, interfectus. Quo facto ve- 
terum criminum renovata memoria, ab omnibus 
omnia quasi sub unum reducebantur aspectum, 
omnesque publice existimationis et fame judicio 
condemnati sunt, qui nullus erat quem nocentem 
non fecisset operatio vel consensus. Itaque ejicien- 
dosomnes plerique dixerunt, et personas novi ordinis 
penitus inducendas, ut et in istos vindicaret ejectio, 
et ordinis observantiam novorum institutio restau- 
raret. Porro ego ejectis interfectoribus, quia sic tam 
ratio quam metus potentie sscularis exegit, ad mo- 
mentum qua mihi visa sunt disponenda disposui, nec 
enim quidquam perpetuum constitui poterat, cum de 
nullo eorum satis bene vel fama vel conscientia re- 
sponderet. Feci tamen quod potui donec fortiore 
consilio possit omnis plantatio, quam Pater ccelestis 
non plantavit, avelli, Vestris hoc reservatur mani- 
bus, vestris erit viribus adimplendum, quia ei quod 
radices altius egit manus non prevalent imbeecilles. 
Super quo si ad communia totius fere regionis vota 
respicitis, ii quos ad perpetuam dissolutionem par 
convictus, alternique consensus gratia fcederavit, se- 
gregandi sunt, et sigillatim per regularia monasteria 
dispergendi, ut occasionem peceandi, quam de pravae 
familiaritatis consortio quesierunt, apud ignotos de 
divisione et diversitateconversationisamittant. Com, 
mune votum est, ipsique etiam principi complaceret, 


Ne 
M 


81 


in regulares canonicos monasterium transformari, ut 
ipsa species ordinis innovata, plenius omnem possit 
tollere vetustatem, et ectera exempli severitate mo- 
nasteria terreantur. Sunt enim aliqua, quorum in 
lantam dissolutio prorupit audaciam, ut confusionem 
suam deprehensa etiam non agnoscat iniquitas, sed 
induratis frontibus semper obstinatio convalescit. 
Sic autem locus ille in statum dignioris ordinis ex- 
surgeret, et ubique semper quasi presens esse apo- 
stolica severitas crederetur. Preterea provinciam 
nostram frequentibus monasteriis,ipsisquenobilibus 
certum est abundare, canonicas regulares paucas 
habet, ipsasque pauperrimas, adeo ut ad querendum 
ordinem illum plerumque nostrates oporteat ad re- 
giones extraneas demigrare. Bonum itaque plerisque 
videretur, si paucitas monachorum dissoluta in mul- 
titudinem regularium excresceret clericorum, et col- 
locatis utiliter eis qui ab institutione materna desci- 
visse noseuntur, ceteri materno possent gremio con- 
tineri, ne tanquam ablactati ad ignotarum matrum 
severiores depellantur amplexus. Siquidem hoc facto 
in nocentes utilis vindicta procedet, que sublata 
corporibus peccandi licentia, totum ad salutem 
conferet animarum, etad consecranda novellae plan- 
tationis auspicia proniora favoris publici vota con- 
current. 
LII. 
AD ABBATEM GRISTANENSEM. 

Quot scandala, que detrimenta domui tue ex 
causaabsentiarum tuarum provenerint, tua fraterni- 
tas non ignorat. Super quo cum rem ad nostram 
certum sit diligentiam pertinere, precepimus te va- 
gos cohibere discursus, et debitas super gregem tibi 
commissum vigilias vigilare : nec ad remotas disce- 
dere regiones, nisi prius disposita domo personas 
nobisassignassesidoneas, quz curam domusginterim 


gerere possent, eique in spiritualibus et temporali-* 


bus utiliter providere. Tu vero neglecta episcopalis 
auctoritate mandati, imo tua et animarum tibi com- 
missarum salute postposita, sine nostra conscientia 
discessisli, nemine domi relicto, cujus res aut pro- 
videniia dirigi posset aut diligentia gubernari. Unde, 
sicut ad tuam credimus notitiam pervenisse, tot in 
eodem loco postmodum probra commissa sunt, ut 
et regionem nostram scandalizatam esse constet, et 
monasterium turpiter infamatum. Per presentia 
itaque scripta tibi mandamus, ut infra. vicesimam 
diem post acceptionem presentium litterarum, re- 
mota omni occasione redeas, nisi aut maris incle- 
mentia, aut corporali, quod absit ! fueris infirmi- 
tate detentus. Alioquin ex ea die ab officio altaris 
et introitu omnium ecclesiarum, ea qua tibi pre emi- 
nemus, te noveris auctoritate suspensum. 
LIII. 
AD LAURENTIUM WESTMONABTERIENSEM ABBATEM. 
Pro Simone nostro gratias vestre refero charilati, 
quia ipsum innate vobis bonitatis oculo respexistis, 
ipsique beneficium non temporale, sed in longiora 
duraturum tempora provida munificentia prestitistis. 


EPISTOLJE. 


82 
A Magnum est quod ad horam subvenit indigenti, 
majus quod in dies annosque renascitur, quot ut se- 
pius conferat frequenti revolutione denuo reforma- 
tur. Sane beneficium hoc non minuitur témpore, 
sed augetur, proventusque perseverantiam redivivie 
conservat industria largitatis. Multa simplicem do- 
nationem: commoda prosequentur,totiesque donatum 
iri videbitur, quoties novi redeuntium fructuum 
manipuli congerentur. Majus etiam est jus aliquod 
donasse quam corpus : quoniam jura frequenti per- 
ceptione subnixa sunt, simplici vero traditione cu- 
juslibetcorporis donatio consummatur. Jus dedistis, 
ne citius munificentic vestre gratia preleriret, ut 
sicut apud vos virtutis non tepescit affectio, ita pro- 
rogata in perpetuum liberalitatis vestre beneficia 
convalerent. Preterea liberalitati prudentia discre- 
tionis accessit, quoniam ei dedistis, cujus vobis ho- 
nestas, cujusindustria, cujus sedulitas officiosacom- 
placuit. Nec ignotz persones, nec inutili contulistis, 
si ei cujus merita precesserant et sequentur, qui 
vobis animo et corpore ad cumulum gratiarum refe- 
ral actiones, ut jure debeatis de exteriori fructu et 
conscientia testimonium gloriari. Ego tamen impen- 
sum quod fecistis potius mihi reputo, quia quod prius 
differebatur, ad prima statim intercessionis mes 
verba concessum est, ut meam specialiter ex eo 
videremini gratiam alífeclasse. Sane major exstitit 
in exhibendo donatorishilaritas, quam in accipiendo 
desiderium postulantis. Pulchrum sane el prieedican- 
dum beneficium, nulla suspensum dilatione, nullis 
redemptum precibus, nullis meritis comparatum. 
Nihil in eo fuit quod beneficii minueret majestatem. 
Prevenistis me qui omnes occasiones venari decre- 
veram, ut vos impenso quolibet liberaliter officio 
prevenirem. Igitur me debitorem me magnificentia 
vestra constituit, ut ex hoc nunc solvere debeam, 
non donare, quia quod bene merenti rependitur, 
illastrari donationis nomine non meretur. 
LIV. 
AD DOMINUM HENRICUM REMENSEM ARCHIEPISCOPUM. 
Philippum vestrum de Chaumont cum apud nos 
in Rothomagensi moraretur ecclesia, honesta con- 
versatio notum nobis reddidit et acceptum. Ácce- 
debat ad gratiam quod in actibus ejus regii sangui- 
nisexcellentiarefulgebat,dignamque tanta nobilitate 
liberalis prudentia formabatindustriam,utalios sicut 
D genere, sic moribus excedere videretur. Traxit eum 
et desideriis nostris abstulit magnitudo vestra, ut 
propinquis genere fieret conversatione propinquior, 
vestrisquecujustotusest mancipatus obsequiis,apud 
magnificentiam vestram doctrine proventum faceret 
et fortunae. Exsultavit igitur, et se in multis bene- 
ficentiam vestram sensisse gavisus est, tanto sane 
alaerior, quanto de primitiis gratie vestre major 
poterat de futuro fiducia provenire. Interim tamen, 
sicut ipse lacrymose conqueritur, mota est adversus 
innocentiam ejus vestra serenitas, et a concepta spe 
elongatus estaliquantulum amicus et proximus, nisi 
quia desperalionem excludit sinceritas consciente 


B 


83 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 84 


et vestre si quid admissum est humilis et devota A criminis promisissent: licet ipse novas inimicitias 


patientia discipline. Preelegit enim apud miseri- 
cordiam vestram deprecationis partibus uti magis 
quam contentiosis excusationem litigiis instaurare : 
quia, sicut magnanimitas vestra superbie cedere 
nescit, sic humilitati non sustinet obviare. Sane 
dum nobiscum esset, intellexit sepius quod pluri- 
mam nobis in oculis vestris gratiam bonitas divina 
contulerat, qui tanto predicabilior est, quanto de 
gratuita liberalis animi vestri bonitate procedit. 
Preces itaque nostras de longiuquo quaerendas cen- 
suit, ut eas possit nobis velut aliquod acceptabile 
munusofferre, quatenus nostraculpamipsius, siqua 
est, intercessio redimat, et ad indulgentiam motum 
severitatis inclinet. Siquidem gloriosum erit vobis 
tantam apud. majestatem vestram gratiam gratie 
plenitudinem invenisse, ut etiam a nobis in alios 
copiose dilectionis vestre redundet ubertas. 
LV. 
AD DOMINUM ;PAPAM ALEXANDRUM. (Post mortem beati 
Thomz.) 

Charissimo domino et Patri ALEgxANpRo, Dei gra- 
tia catholice Ecclesie summo pontifici, AnNULFUS 
Lexoviensis Ecclesie humilis minister, salutem et 
debitam cum omni dilectione obedientiam. 

Cumjapud regem nostrum pariter congregati de 
magnis Ecclesie, regnique negotiis tractatüri cre- 
deremur, subitus nos de domino Cantuariensi ru- 
mor lamentabili merore perfudit, adeo ut in mo- 
mento securitas in stuporem et consultationes in 
suspiria verterentur. Per aliquos enim ab Anglia 
revertentes certa relatione didicimus, quod quidam 
inimici ejus, crebis, ut; aiebant, exacerbationibus 
ad iracundiam etamentiam provocati, temerein eum 
irruptione facta, quod sine dolore dicere non pos- 
sumus; nec debemus, personam ejus aggredi et 
trucidare;crudeliter perstiterunt.: Ad regis deni- 
que notitiam rumor;infaustus quibusdam perferen- 
tibus penetravit ::quoniam ei non licuit ignorare, 
quod ad ejus vindictam jure potestatis et gladii 
videbatur specialius pertinere. Qui statim in primis 
nefandi sermonis initiis ad omnia lamentationum 
et miserationum genera conversus, regiam prorsus 
majestatem quasi cilicio immutans et cinere, multo 
fortius amicum exhibuit, quam principem, stupens 
interdum et post stuporem ad; gemitus acriores et 
acerbiores amaritudines revolutus. Tribus fere die- 
bus conclusus in cubiculo, nec cibum capere, nec 
consolatores admittere sustinuit, sed moestitia per- 
niciosiore voluntariam sibi perniciem indicere per- 
tinaciter! videbatur.: Miserabilis erat malorum fa- 
cies, et anxia; vicissitudo dolorum, quoniam qui 
sacerdotem lamentabamur primitus, de regis sa- 
lute consequenter copimus desperare, et in alte- 
rius nece miserabiliter utrumque credebamus in- 
teriisse. Porro: querentibus amicis, et episcopis 
maxime, quod eum ad se redire non permitteret, 
respondit se [metuere ne?scelerisjauctores et com- 
plices veteris rancoris confidentia impunitatem sibi 


recentibus injuriis et frequentibus maleficiis com- 
pararet, arbitrari se nominis sui famam et gloriam 
maledictis emulorum respergi posse, et confingi id 
ex ejus conscientia processisse, sed omnipotentem 
Deum setestem invocare in animam suam, quod 
opus nefandum, nec sua voluntate, nec conscien- 
tia commissum est, nec artificio perquisitum, nisi 
forte in hoc delictum sit, quod adhuc minus dili- 
gere credebatur. Super hoc quoque se judicio Ec- 
clesie prorsus exponere, et humiliter suscepturum 
quidquid in eo fuerit salubriter stataendum. Com- 
munica to igitur consilio in hoc universorum con- 
sultatio eonquievit, ut sedis apostolice sapientiam 
et auctoritatem consuleret, quam spiritu sapien- 


tie, et potestatis plenitudine Christiana fides pre- 
B p 


dicat abundantius redundare, et apud eam suam 
studeat innocentiam modis legitimis el canonicis 
approbare. Supplicamus ergo, quatenus secundum 
datum a Deo vobis spiritum consilii et fortitudinis 
tanti sceleris auctoribus secundum facti immmani- 
tatem severitasvestraretribuat,etsuaminnocentiam 
regi pietas apostolica in statu suo velit affectuosius 
conservare. Omnipotens Deus personam vestrain Ec- 
clesie sue per multa tempora conservetincolumem 
LVI. 

PAPAM ALEXANDRUM, PRO GILBERTO 
LONDONIENSI EPISCOPO. 

Venerando domino et Patri suo ALExANDRO, Ca- 
tholice Ecclesie summo pontifiei, AnNULFUS, Lexo- 
viensis Ecclesie humilis minister, salutem cum 
omni debite obedientie et devotionis affectu. 

Personam domini Londoniensis apud excellen- 
tiam vestram diligentius commendare supervacuum 
duxi, quia quod publice notum est, nec aceusalione 
solemni, nec multa commendationis instantia cer- 
tum est indigere. Siquidem plenitudo virtutis ejus 
et scientie tot apud nos enituit argumentis, lot 
subnixa suffragiis tot utilitatibus approbata est, 
ut quod in multos dignatio divina distribuit, hoc 
in ipsum majoris affluentia gratia cumularit. Ex- 
cedit ineoapud nos omnem comparationis invidiam 
cum frugalitatis industria, lum praerogativa scien- 
tie, tum religionis integritas, adeo ut neminem ei 
cujusquam audeat preferre presumptio, vel cujus- 
quam prestantioribus meritis merita cosquare. 


AD DOMINUM 


D Tractus est tamen jam diu homo sanctus in cau- 


sam, et sermonibus odii cireumdatus, et expugna- 
tus est gratis, et invidie questionibus infeslatus. 
"Tractus est, inquam, homo sanctus in causam ; si 
tamen causa dicenda est, ubi nullam potuit contra- 
dictio facere questionem, ubi nullum litigium, 
nulla judiciarii;ordinis forma processit : ubi sine 
reo et teste idem actor ei judex solitariam formavit 
de singulari voluntate sententiam. Felicem se iste 
et omni donatum bealitudine judicaret, si ei judex 
suus auditorii communis aream impertisset, si ci- 
tatus venire, si conventus /respondere, si denique 
dubium experiri potuisset sententie falalis even- 


^al aee aictnse nad 


poli at rt p 


» 4. 


gi mme 


— 





85 


EPISTOLJE. 


86 


tum. Sed in ipsum de alio regno, de transmarinis A sulatu reducatur ad formam, quod cujuslibet inso- 


. partibus, de longinquo scilicet velut in occultis sa- 
 gitta transmissa est, et hostis dum previderi me- 
iuit, gladium protinus capiti nescientis illisit. So- 
lent patres filiorum delictis virgam prius adhibere 
quam baculum, et si correctio moderata non profi- 
cit (39), severiora postmodum flagella consumunt. 
Utilius fuerat pepercisse persone, in quam se no- 
verat totam scandalizare provinciam, quia ad bo- 
num pacis non tam poena unius quam multorum 
gratia profuisset. Videlur de molu animi magis 
quam de charitate processisse quod factum est, 
quia totam se protinus ad ponam irrogandam 
potentia presidentis effudit, nihil reservans in 
posterum, in quo vel dispensare prudentia posset, 
vel misericordia subvenire. Fuerat fortassis primum 
ab episcopali suspendendus officio, ab altaris mi- 
nisterio prohibendus, a liminibus sequestrandus 
ecclesie, ut contumax novissime gladio feriretur: 
nec ad[perniciem fratris libentius cucurrisse, sed 
eogi videretür invitus. Neque enim salutem homi- 
nis velle credendus est, qui festinat ad sanguinem, 
sed delinquentes ecclesiastica etiam censura pre- 
munit, ut scilicet liberentur dilecti, quos pretiosi 
sanguinis redemit effusio, et fugiant a facie arcus, 
ut in contumaces tantum spicula superbe provo- 
cata descendant. Quod si etiam certum sit trans- 
itum litteris et legatis ad eum pervium non fuisse, 
sed omnem viam legitimis edictis secularis poten- 
tie terrore preclusam, delictum alienum innocen- 
lie istius prejudicare non debuit, nec ipsi de jure 
potuit poena quam non merebatur infligi. Verum- 
tamen est delusa potestatis aslutia sagacitate per- 
ferentium aliquas ad ipsum litteras, et mandata 
venisse, quibus tota diligentia paruit, omnibus sci- 
licet vel denuntiatis publice, vel effectui debito man- 
cipatis. Porro, si in tanto discrimine rerum consu- 
lenda videretur presidentis auctoritas, nuntiis hu- 
jus ad eum omnis negabatur accessus, nullumque 
paterne charitatis exstabat indicium, ubi ei consi- 
lii gratia simul et remedii copia tollebatur. Ad haec 
nobis, qui rerum veritatem ex magna parte tam 
experimento quam fideli de proximo relatione co- 
gnovimus, licet apud majestatem vestram de pura 
lestimonium conscientia perhibere, virum inter 
minas alterius potestatis et alterius insidias con- 
stitutum, quatenus ad eum pervenire potuit, ec- 
clesiasticis semper preceptionibus obedisse, nec ab 
initio discordie causam, vel postea fomentum ali- 
quod audacis prestitisse. Ille vero, sicut dictum 
est, non observala causa, vel ordine virum, cujus 
laus est in Ecclesia, ad scandalum omnium bono- 
rum in facie confudit Ecclesie, et animam sanctam 
amaritudine simul et merore complevit. Benedi- 
ctus autem Deus, qui adversus hujusmodi sanctam 
Romanam Ecclesiam nobis ad solemne refugium et 
remedium salutare constituit, ul ejus scilicet pra- 


(39) C., sufficit. 


B 


D 


lentia vel imperitia denigravit ad culpam. Siquidem 
quod actum fuerat vestre nimirum discretionis 
auctoritate correctum est, accepto scilicet ab isto 
juramento, quod in tempore vobis complacito, 
super his de quibus agebatur, mandatis apostolicis 
obediret. Stabat ergo vir innocens sub vestri secu- 
rus exspectatione mandati, sed posterior emissa 
est severior quidem priore sententia, nulloque man- 
dato, nulloque premisso cujuslibet vocationis aut 
conventionis alloquio, in idem vinculum, imo 
fortius litteris majestatis vestre retrusus est, ei- 
que remedium mansuetudinis vestre, in quo respi- 
rare coperat, est ablatum. Mirati sunt qui audie- 
runttantum adversus innocentiam persone,tantum . 
adversus ordinem jurisprudentie vestre subripi 
potuisse, cum ipsum a religione juramenti nulla- 
lenus descivisse constaret, nec ipsum postmodum 
in aliquo judicialis experientia condemnasset. Cer- 
tum est, et omnibus regni illius incolis manifestum, 
hominem sanctum in his que male acta sunt nihil 
voluntate, nihil consilio, nihil ope deliquisse ; ei- 
que generale testimonium de pura omnium con- 
soientia perhibetur, ipsum ecclesiasticis semper 
preceptionibus fideliter obedisse. Sane verum est 
tam ipsum quam alios ineumbentis potentis ve- 
hementiam timuisse, majorisque periculi necessitate 
compulsos dissimulasse plerumque, et sepius exhi- 
buisse modestiam quat rigorem, et tanquam sedu- 
clores motum potestatis consultis aliquando blanditiis 
delinisse, ut eis verilatemjustitie, quatenus id fieri 
poterat, puritas conscientia reservaret. Profecto in 
articulo diei illius vidimus statum Ecclesie partium 
nostrarum sub tanto discrimine constitutum, ut scis- 
sura quantitatem nulla potentia, nulle divitiae, nulla 
posset ad plenum diligentia resarcire : nec exsors 
tanti mali ipsa etiam Romana Ecclesia preeterisset 
nisi incendium quod excrescebat pontifiealistempe- 
rantia restinxisset. Super quo quantas possumus de 
intimo cordium sancte providentiee vestre gratiarum 
referimus actiones, quod paterna nobis clementia 
pepercistis, e malum a nobis longanimi patientia 
studuistis avertere, quod nostris credebatur procul 
dubio cervicibus imminere. Inde est quod post 
multos metus laboresque diutinos, et naufragium 
imminens, portus nobis securitatis et tranquillitatis 
incipitapparere, certaque spe per merita vestraletos 
exitus, et jucundos prestolamureventus. Porro, licet 
personam pro qua scribimus facile sit in omnibus 
excusari, testimonia tamen et preces venerabilium 
personarum benignitati vestrae credidit offerendas, 
quae nulla unquam audacia vestram attentarent 
in aliquo fallere sanctitatem. Quod si ad omni- 
modam fidei firmitatem ulterius procedendum ere- 
diderit vestra discretio, paratus est coram legatis 
vestris aut personis quibus hoc vobis delegare pla- 
cuerit, omnem a se culpam manifesta veritate de- 


81 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 88 


pellere, et si res altius discusse fuerint, invenietur A verit misericordia, coram multis ecclesiasticis se- 


in plerisque laudem quoque plurimam sagaci soler- 
lia meruisse. Affectabat omni desiderio ad vestram 
venire presenliam, idque jam secundo anu posset 
expertus est, sed progressum aliquatenus ctas pro- 
vectior, persone gravitas, difficultas itineris, et se- 
nectuli semper cognata debilitas reduxerunt. Ad ha:c 
non solum nosira pro eo, sed tolius regni, imo 
etiam regnorum desideria, pietatis vestre genibus 
advolvuntur, ut secundum datum vobis a Deo spiri- 
tum, justitiaz ejus conservetis illeesam : aut si quid 
etiam imperfectionis esl, oculi vestri videant equi- 
tatem, quia nihil de indulgentie beneficio con- 
sequetur, quod non excedentia persone merita 
recompensent. El nos quidem ista ad nullius sug- 
gillationem, sed ad hujus proventum scribenda cen- 
suimus, quia et huic apostolica poterit gratia pro- 
videre, et aliis nihilominus de ejusdem discretionis 
et mansuetudinis copia subvenire (39*). 


LVII. 


AD JOANNEM ET WILLELMUM CARDINALES, PRO ROGERIO 
EBORACENSI ARCHIEPISCOPO. 


Qua fide, quo studio, quo affectus, circa initia tem- 
pestatis istius ad unitatem Ecclesie, et honorem 
Romani pontificis dominus Eboracensis intenderit, 
vestra qui ex magna parte vidistis et audistis, pru- 
denlia non ignorat. Meruit excedentem graliam 
excedens strenui propugnatoris audacia, sibique in- 
vicem frequentibus officiis tam operam magnificen- 
tia quam rerum munificentia concurrerunt. Presu- 
mebat non defuturam gratiam perseverantie meri- 
torum, sed jam pristina perseverantibus meritis 
gratia non (40) refulget, verum in penam quoque 
conversa est ipsorum exspectatio premiorum. Per- 
severat tamen semper, et aliis tepescentibus ipsius 
devotio non tepescit, quia videt totam nondum con- 
quievisse malitiam, et ab his quorum fides invictis- 
sima eredebatur, profana consilia percussis etiam 
foederibus agitari, Utinam ad notitiam Romani 
pontificis et vestram, relatione veridica perveniret, 
quantum noviter apud principem nostrum, regem 
loquor Anglorum, Catholici sacerdotis industria 
sancta profecit, cum eum scilicet ad schisma maxi- 
mi quoque principum invitarent, ipsumque metus 
severitatis apostolicze perterreret, Siquidem virtus 
ejus precipue nobis nimirum et aliis adnitentibus, 
eum in fide obedientia Ecclesie confirmavit, 
seque Romano pontifici pariturum Super eo casu 
quem audistis, quantum dictaverit ratio, vel laxa- 


, (39*) Finem epistole, que quodammodo in edi- 
tis imperfecta est, supplet codex Bodleianus, his 
verbis : 

« Pro persona igitur de qua scribimus, non nostra 
tantum, sed publica totius regni, imo etiam regno- 
rum desideria pietatis vestra genibus advolvuntur, 
ut secundum datum vobis a Deo spiritum, justitiam 
ejus conservetis illesam, aut si quid etiam imper- 
fectionis e8t, oculi vestri videant equitatem, quia 
nihil de indulgentie beneficio consequetur, quod 


cularibusque personis publice in manu Rothoma- 
gensis archiepiscopi fide corporaliter interveniente 
firmavit. Porro ipse ad visitandam Romanam Ec- 
clesiam plurimo jamdudum desiderio tractusest, ut 
ope, et consilio vestro motum majestatis apostolica, 
si quem adversus eum de falsa suggestione con- 
traxit, revocaret in gratiam, ipsique et vobis in om- 
nibus sinceritatem conscienlie sus certissimis in- 
dieiis approbaret. Accingebatur jam, cum a rege 
ipso et nuntiis ejus, qui noviter a vobis reversi 
sunt, terribile percepit indicium, imperatorem sci- 
licet ipsum singulariter excepisse, cum aliis, inter- 
ventu regis, securitatem transitus indulgeret, quia 


scilicel presumpserat in personam ejusanathematis ' 


intorquere sententiam, et nomen ejus in omnibus 
quos frequenter celebraverat conventibus ecclesia- 
sticis infamare. Providete itaque amico vestro, nec 
illum ad partes ilias aliqua necessitatis instantia 
trahi, neque caput ejus tot tantisque periculis per- 
mittatis exponi. Ad hac, bonum est Ecclesise Dei 
viros fidelesjuxtainfidelesaliquando commorari, ut 
ipsorum virtute et prudentia malitia reprimi possit, 
et inconstantia contineri. Profecto apud nos preva- 
luisse credebatur iniquitas, nisi sacerdotum indu- 
iria restitisset, per quos repressa viriliter intem- 
perantia requievit : et ad unitatem, quos velut in 
fugam terrorecclesiastics potestatisimpulerat, sunt 
reversi. Nondum tamen navim nostram portum 
perfecte securitatis credimus obtinere, qui adhuc 
et anchora possit de percepta statione convelli, et 
navis ipsa rur&us ad procellas pristinas flatu mali- 
lie revocari. Utilius ergo fore credimus eos qui 
providere possunt non amoveri, sed ad solertem vi- 
giles adhibere custodiam, ut quoslibet eventus pru- 
denter et inslanter observent, e£ momentaneam 
hominum fidem necessaria stabilitate confirment. 


Ad quod virum de quo seribimus multis experimen- . 


tis novimus efficacem, eique ad referendas vobis 
gratiarum actiones majorem devotio, quam vexatio 
iribuat intellectum. 
LVIII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM, PRO JOSCELINO 
SALESBERIENSI EPISCOPO. 

Pro venerabili Patre nostro, et amico charissimo 

Joscelino Salesberiensi episcopo, majestati vestre 


D preces affectuosas offerimus, et benignitati devotas 


gratiarum exsolvimus actiones. Pepereil ei miseri- 
eordia vestra, parcendumque impotentia ejus ratio 
postulabat, quia gravitate corporis, setatis proveetu, 


non excedentia persone merita recompensent. Et 
nos quidem ista ad nullius sugzillationem, sed. ad 
hujus proventium scribenda censuimus, quia et 
apostolica huie poterit gratia providere, et aliis 
nihilominus deejusdem discretionis et mansuetudi- 
nis copia subvenire. Dominus personam vestram 
Ecclesie su& per tempora multa conservet ineolu - 
mem. » 
(40) B. om. non. 





B 
* 


up m 


2^ c; 





possumus ad vestram non posset presentiam per- 
venire. Super eo aulem pro quo graviorem et vobis 
plaeuit irrogare sententiam, quantum de intimo 
conscientis» ejus, quantum de opinioneelattestatione 
publica, quantum de propria existimatione prasu- 
mimus, quod ad factum illud lamentabile pertinet, 
omnino credimus innocentem : quia nec honestas 
hominis, nec liberalis animi nota mansuetudo, nec 
adeo tot informata temporibus, tot experimentis 
altius erudita providi senis prudentia descivisset. 
Porro voluntas illa ab his a quibus opus illud tam 
malitiose commissum est, omni studio servabatur 
abscondita, ne cujusquam  prescientia concepti 
maleficii prepediret effectum.Quis vero qui ejusmo- 
di malitie concepisset affectum persons cuiquam, 
presertim ecclesiastice revelaret, cum nonin unius 
lantum caput stringi gladius, sed in cervicem to- 
lius Eoclesie videretur. Vidimus nos virum istum 
pro quo seribimus, in initio tempestatis inter coe- 
piscopos scopo illi studiosius adherentem, multas- 
que injurias pro libertate Ecclesie et ipsius gratia 
pertulisse. Quz sane ei apud eum perseveravit gra- 
tia, donec Reginaldus archidiaconus, qui huic ea 
quam scitis etiam sanguinis affectione devinctus 
est, regalibus mancipatus obsequiis, regalia cepit 
ad vos mandata deferre, qus utilitatibus archi- 
episcopi credebantur in aliquibusobviare. Decretum 
est igitur patrem punire pro filio, ut eum ab obse- 
quiis illis paterni compassio doloris averteret, vel 
in utrumque gravior animadversio vindicaret. Uti- 
nam ille zeli fervorem temperasset ad tempus, quia 
in eausa Ecclesie quam susceperat solerti mansue- 
tudine utilius proficere potuit, si pacificus esset in- 
gressus ejus, si suas vindicare distulisset offensas, 
neque repentinis infestationibus jucunda nove co- 
rone gaudia demigrasset. Sane de eo quod de co- 
rona faetum est, episcopi neque tune, nec adhuc se 
credunt in aliquo deliquisse, quia, sicutaiunt, litte- 
rarum vestrarum precessil auctoritas, et eos ad 
hocipsum multis exemplis antiquitas informabat. 
Sitamen in hoc eos aliqua in parte deliquisse 
constaret, delicti tamen quantitas bonitatis apo- 
stolica misericordiam non excedit ;et de reliquo se- 
cundum assignatum a sanclilate vestra modum, de 
hujusinnocentia diligentie vestre remota prorsus 
ambiguitate constabit. Supplicamus igitur preces- 
que jam cum fiducia ducimus offerendas, quia ex hoc 
nune tempus est miserendi, et post diutina flagella 
paterne pietatis visceribus abundare. Absit enim 
a benignitate vestra ut personam venerabilem, tot 
acceptam bonis, tot laudibus illustratam, novissima 
senectutis sua in moerore faciat et amaritudine 
eonsummare!Profecto preces nulla nos audacia 
compulisset offerre, nisi secundum rerum verita- 
tem, et persone meritum ipsum apostolica dignum 


misericordia erederemus. 


(41) B., quidam. 


89 EPISTOLJE. 90 


debilitate plurimacircum ventus,quantum sslimare À 


LIX. 
AD BALDEWINUM NOVIONENSEM EPISCOPUM. 

Venerunt ad nos sacerdotes quidam de episco- 
patu vestro, quos ad fraternitatesconstituendas, et 
faciendas collectas ad resedificationem ecclesie no- 
str: quia peritiet instructi super hujusmodi officio 
dicebantur, duximus retinendos. Cum autem per- 
lustrato episcopatu apud nosaliquandiu resedissent, 
omnes fere quasi facto agmine fuga clandestina 
discesserunt. Me quidem (41) in summa majore 
xxx librarum suis fidejussorio nomine obligatum 
creditoribus relinquentes, quas ego nimirum omnes 
servata promissionis mee veritate persolvi. Sed et 
latori presentium R. sacerdoti nostro eadem 
fraude Lxx solidos abstulerunt, cum ipsi nobis 
tactis sacrosanctis Evangeliis juramentum corpo- 
rale, se fidem bonam nobis servaturos in Lotaexse- 
cutione negotii, prestitissent. Super quo charissi- 
mam nobis fraternitatem vestram obnixius exora- 
mus, non lam sane recuperationem pecunie quam 
vindietam tante fraudis et injuria persequentes, 
ut nobis justitia vestra salisfieri faciat,et tantum 
crimen animadversione debita corrigatis. 

LX. 
AD JEGIDIUM EBROICENSEM EPISCOPUM. 

Super causa quas inter nos et abbatem illum ver- 
litur, dilectionem vestram ad presens non oportet 
esse sollicitam, quia vos nec ipfestum principi, nec 
ingratum abbati reddere volumus aut debemus. 
Apud alium deerevimus experiri, quem non tam 
facile vel metus absterrere possit, vel fallaces blan- 


C dicis delinire. Sicut. autem ex litteris promptum 


esi intueri, nequaquam vos ab exsecutione major 
retardat auctoritas, neque necessitatem nisi volenti 
supplicatio precantis indicit. Quod si de abbatissa 
vobis idem constat esse propositum, pro beneficio 
reputabimus si nos priemunire voluerit, nec ad lo- 
cum diemque prefixum frustra permiserit vestra 
gratia fatigari. Porro sempliciter ambulare non 
potest qui lubricos tortuosi serpentis explorat an- 
fractus, qui cum se plurimum profecisse crediderit, 

ad ipsa callide se sentit initia revolutum. 

LXI. 

AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 
Causam, qui inter venerabilem fratrem Hugo- 
nem beati Vincentii Silvanectensem abbatem el 


D Garnerum (42) sacerdotem super ecclesia de ma- 


rinis vertebatur, domino Henrico Silvanectensi 
episcopo ei nobis apostolica delegavit aucto ritas 
infra spatium duorum mensium, remota appella- 
tione, ordine judiciario decidendam.Nos vero utri- 
que parti infra tempus nobis assignatum, locum et 
tempus prefiximus opportunum, et adhibitis no- 
biscum religiosis et prudentibus personis, scilicet 
Sancii Victoris Parisiensis, et Sancte Genovef», et 
Augensi, et de Mortuomari abbatibus; Gaufrido 
quoque Autissiodorensi et Ricardo de Gureio, et 


(&2) €., Garinum. 


91 


censi episcopo, multisque aliis tota fide et diligentia 
mandatis apostolicis studuimus obedire. Abbas igi- 
tur, qui actoris in ea eausa fungebatur officio pos- 
sessorium in sacerdotem judiciumintendebat, super 
quaestione facti multorum testimoniis usus est, ac 
tandem septem preelectos testes, quinque scilicet 
sacerdotes regulares canonicos,et duos alios pres- 
byteros experientice nostre proposuit quos diligenti 
examinationi subjectos, in omnium prorsus inveni- 
mus testificatione concordes. Auditis quoque nihil- 
ominus allegationibus sacerdotis ei dicendi in 
personas testium quod vellet fecimus potestatem ; 
sed multis propositis, et attente discussis, nihil 
inventum est per quod aliquem eorum repellere 
posset, vel existimationi alicujus in aliquo dero- 
gare. Receptis itaque septem prestaxatorumtestium 
juramentis, abbati possessionem ecclesise restitui- 
mus, quia visum est nobis debere de veritate tot 
taliumque testium assertione constare. Sacerdos 
autem nihilominus audientiam Romani pontificis 
appellavit, sed, quia refugium appellationis de causa 
apostolica auctoritate sublatum erat, sicut prudentia 
vestra novit, nec ipse de jure appellare potuit, ne- 
que nos debuimus exaudire : dominoque Rothoma- 
gensi arehiepscopo, in cujus dicecesi predicta ec- 
clesia constituta est, ea qua fungebamur auctoritate 
mandavimus, ut sicut a nobis judicatum erat, in- 
violabiliter faceret observari: et ipse prudenter, 
prout decuit, acquievit, sicut ex litteris ejus prom- 
ptum est intueri. Verum, quia audivimus sacerdo- 
lem niti refricare quod factum est, ad postulatio- 
nem abbatis apud celsitudinem vestram veritatis 
testimonium perhibemus nos, scilicet quale propo- 
suimus ab apostolica majestate suscepisse manda- 
tum, el ea ratione quam diximus et ordine termi- 
nasse. 
LXII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Nuntios et litteras vestras dominusrex Anglorum 
tanto majore laetitia et. alacritate suscepit, quanto 
majorem eisbenignitatis vestre gratiam promittere 
videbatur. Unde petitione vestra de pace Cantua- 
riensis archiepiscopi et suorum restitutione beni- 
gnius exaudita, eum ad archiepiscopatum suum re- 
dire, ipsumque cum omni integritate, qua tenebat 
quando exivit, recipere, et deinceps in bona pace et 
securitate possidere, ad honorem siquidem Dei et 
Ecclesie, salva nimirum regni sui pristina digni- 
iate, concessit. Visum nobis est verbum hoc nuntiis 
vestris, viris sane prudentibus, placuisse : adeo ut 
eos qui presentes erant, statim absolverint ; et ad 
eos absolvendos qui erant, in Anglia, alter eorum, 
magister scilicet Vivianus, illico transire, alter 
citra mare ad exsecutionem condicle pacis consen- 
serint remanere. Postmodum revocato consensu, 
verbum conservande in futurum regie dignitatis 
admittere noluerunt, ea que disposita fuerant ex- 
sequi recusantes; cum archiepiscopi, episaopi, ab- 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


hie, tune Constantiensi archidiacono nunc Abrin A bates, religiose persons, optimates regni qui ad- 


B 


C 


92 


erant pro bono tante pacis multis precibus institis- 
sent, quoniam in observatione regis dignitatis nul- 
latenus videbatur nobis libertas aut dignitas eoccle- 
siastica preegravari. Siquidem dignitas ecclesiastica 
regiam potius provehit, quam adjuvat dignitatem, 
et regalis dignitas ecclesiasticam conservare potius 
consuevit, quam tollere libertatem. Etenim quas: 
quibusdam sibi invicem complexibus dignitas eccle- 
siastica et regalisoccurrunt cum nec reges salutem 
sine Ecclesia, nec Ecclesia pacem sine protectione 
regia consequatur. Genibus itaque pietatis vestre 
quanta devotione possumus advoluti suppliciter 
obnixeque deposcimus, ne sapientia vestra quasi 
litterarum apices et conceptiones verborum, potius 
quam rem ipsam duxerit amplectenda, sed secun- 
dum datum a Deo vobis spiritum discretionis id 
agite, ne causa unius in multorum et fere innume- 
rabilium perniciem convertatur, quia ad bonum 
pacis quandoque magis proficit mansuetudo, gratie, 
quam severitas discipline. 
LXIII. 
AD MONACHOS BERNACENSES. 

Sicut electionem vestram indulgentiore gratia 
prevenire curavimus, ita factam, quantum in nobis 
est, approbamus, et personam electam plurime di- 
lectionis brachiis amplexamur.Quod autem ad assi- 
gnandam vobis diem benedictionis nuntium desti- 
nastis, miror admodum quod id quod per priorem 
et majorum personarum numerum competentem 
fuerat implorandum, personam, ipsamque solam et 
sine litteris, nec moribus gravem nec etate, misi- 
stis, qui me benigne satis et utiliter ad omnia res- 
pondentem superbis non timuit irritare sermoni- 
bus, nec superba ad magnum animi motum audacia 
provocare. Stulto itaque secundum stultitiam suam 
responso quod oportuit dato, vobis tanquam dilectis 
in Christo fratribus, per proprium nuntium et lit- 
teras duximus respondendum, ne quis vos, quod 
absit! de benignitate et gratia nostra fallaci mali- 
gnitate deperare compellat. Sciatis itaque me infra 
decimum aut duodecimum diem, ad Ecclesiam ve- 
stram, volente Domino, rediturum, et tunc priorem 
ad nos cum numero fratrum competente et electa 
persona venire volumus, ut pereos nobis, sicutordo 
canonicus exigit, representetur eleclio, et auctori- 
tatis nostre munimine roboretur. Tunc communi- 
calo nimirum vestro nostrorumque consilio, ad 
benedictionem dies opportunus poterit assignari, et 
nos, si quid obstaculi videbitur apparere, modisom- 
nibus amovere curabimus, et dare suum nego- 
tio preeunle semper divina gratia complemen- 
tum. 

LXIV. 
AD DOMINUN PAPAM ALEXANDRUM. 

Causam, qua inter Hermerium sacerdotem et ab- 
batem de Cultura, super diminutione presbyteratus 
Ecclesie de Bruslum vertebatur, majestas vestra 
parvitati nostre delegavit ordine judiciario deciden- 


-5 


nasedutin 


E 


' 


e 


bo 


teratum predicte Ecclesie, quem gerebat ab ab- 
bate, per violentiam decurtari, sibique integritatem 
ejus restitui, sicut antecessores ejus possederunt 
instanter exegit : proposita ad probationem testium 
multitudine,in quibus necessitas aut ratio postularet. 
Abbas vero inter antecessorem suum et Gervasium 
predecessorem Hermerii super eadem re controver- 
siam exstitisse respondit, causamque a presentia 
domini Cenomannensis ad audientiam Turonensis 
. archiepiscopi per appellationem fuisse translatum, 
ibique litigium omne compositione amicabili diffini- 
tum. Super quo litteras domini archiepiscopi exhi- 
buit, formam transactionis plenus continentes, do- 
nationis nomine non mereat. Videntur multa deesse. 
LXV. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 


Felicem me et omni donatum beatitudine judica- 


rem, si vel semel adhuc me ad videndam faciem 
vestram bonitas divina perduceret, ut desiderantibus 
oculis vultus vestri serenitas illucesceret, ei aridi- 
tatem meam copiosior de proximo benedictionis ve- 
.stre rigaret ubertas. Sed me cum provectior ctas, 
- &um fortuite debilitatis incommodum, tum ipsa red- 
dit locorum distantia desperatum, quia ad tot per- 
agrandas regiones forte nec tempus spalium, nec po- 
tentiam debilitas indulgeret. Facio interim quod 
possum, ei remoto corpore semper vobis instantia 
sollicite devotionis assistit, eL ad status vestri pro- 
Ssperitatem et pacem sanclae Romane Ecclesie per 
quirendam in omni loco, quoties refulgel occasio, 
promptus et fidelis occurro. Siquidem in omnibus 
vestra me semper el predecessorum vestrorum gra- 
lia fecit et bene(icentia debitorem, nihilque mihi 
molestius est quam quod omne quod possum ad de- 
bitas gratiarum non sufficit actiones. Verum quanto 
merita mea minora sunt, tanto animusad obsequen- 
dum propensior est, tanto obnixior adagendum, ut 
seilicet impotentise defectum devotio suppleat, qua 
ubicunque sinceraest rectiore, judicio quolibet opere 
debet acceplior aestimari. Viderunt hoc legati vestri 
quoscunque ab initio ad partes nostras vestra desti- 
navit auctoritas, fidemque et diligentiam meam evi- 
dentibus rerum argumentis experti sunt, sicut etiam 
litteris eorum qui novissime venerunt, vestre potuit 
innotescere majestati. Siquidem cum ea propter 
qua venerant ad miserabilem scissuram negotia de- 
clinassent, et omnes qui intercesserant desperata 
coucordia discessissenl, ego tandem fervore chari- 
tatis ultro solus accessi, omnibusque cum legatis 
vestris utili examinatione et provida pertractatis, 
principem nostrum jam revertentem in Angliam de 
ipso itinere revocavi, ipsumque ad bonum pacis per 
ministerium meum divina benignitas inclinavit. In 
quo visa est omnibus insperatum divina pielas ope- 
rata miraculum, quod tantus princeps a tanto in- 
dignationis et iracundiz motu ad opera pacis hu- 


(43) B., perduxit. 


EPISTOL/JE. 


dam. Proposuit itaque Herraerius presbyter presby- A militatisque conversus est, seque legatis vestris pro 


94 


reverentia Dei et gratia vestra tractabilem exhibuit, 
el prestitit obsequentem, sicut de litteris ipsius et 
eorum vestra experientia recognovit. Profecto, si 
in eo quod ibi factum est honorem Ecclesie Dei 
vestrumque vobis placuerit cestimare profectum, 
magnum est, imo maximum quod fecistis, si fuerit 
qui exsecutioni mandare, et effectui mancipare pro- 
euret. Quod sane jam non erit difficile reputandum, 
quia operante pro Ecclesia sua Spiritu sancto tante 
tune principem sinceritas devotionis astrinxit, ut 
nulla eum poenitentia, nulla possitimpudentia revo- 
care. Nec ego hac ad jactantiam, vel ut mea videar 
merita predicare, recenseo, sed desiderabile mihi 
est uU studium meum tot approbatum indiciis, a 
memoria vestra non excidat, sed pristina mihi sem- 
per apud majestatem vestram gralia perseveret, ut 
in novissimis diebus meis, ad quos me senectutis 
necessitas odiosa perducit, fortius mihi semper in 
opportunitatibus manus vestre protectionis assistat 
nec quielem meam vexationibus coneuti, nec eccle - 
siam meam malignitate qualibet sua patiamini ju- 
stitia defraudari, ut ego eam in eo statu conservare 
valeam, ad quemipsam per merita vestra Deo coope- 
rante perduxi (43), ut moriens de paupere divitem, 
de obscura possim relinquere gloriosam. Ad quod 
sane complendum quia per me non valeo temporis 
obstantis malitia pervenire, ad solitum vestra be- 
nignitalis auxilium, et sancte Romane Ecclesie 
presidium singulare in omni semper opportunitate 
convertor, quia vos expertus sum in omni semper 
petitione propitium, etinexpugnandis difficultatibus 
meis penitus efficacem. Latorem ergo presentium, 
magistrum Gislebertum, quem mihi cum honestas, 
tum seienlia, tum etiam beati Thome Cantuariensis 
archiepiscopi ulterior qua eum complectebatur gra- 
tia commendavit, ad pedes vestre dirigo sanetitatis, 
ut per eum vobis veritas et justitia negotiorum no- 
strorum plenius innotescat, et epislolae brevitatem 
commodius sermo unius instauret. Rogo itaque ut 
ipsum bonitas vestra ea qua me et meos semper con- 
suevistis benignitate suscipiat, et diuturnitali nego- 
tiorum nostrorum finem curetis imponere, super 
quibus a vobis primos, secundos, et tertios judices 
jam accepi sed tam spes mea, quam eorum cognitio 
multi artibus est elusa, ne possem usque ad audien- 
tiam etiam pervenire. His autem qui ex parte mea 
vobis iste dixerit, fidem indubitatam habere poteri- 
tis, quia sacrilegio majus est altentare etiam ves- 
tram in aliquo fallere sanetitatem. 
LXVI. 
AD RICARDUM PICTAVIENSEM ARCHIDIACONUM. 

Quod dilectio vestra propitiam senectutis mee 
sollicitudinem gerat, multis claret indiciis, eoque 
maxime quod ulilia debilitati mee tanto tamque li- 
berali studio subsidia providetis. Siquidem ad va- 
rios labores frequens me trahit occasio, nec fidem 


95 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


96 


excusalioni malitia temporis adhibet, sed quod in- A occasione levissima violastis; vosque in omnibus 


firmitatis est[desidiam reputat, aut figmentum ; adeo, 
ut sepius in potentiam ipsam cogalur expugnare 
necessitas, miserisque conatibus sepulta virtutis in- 
staurare defectum. Perniciosum autem est valetu- 
dinem infestare laboribus, ne forte vexatio vim do- 
loris augeat, et novum aliquod »gritudo de coneus- 
sionis injuria contrahat incrementum. Invenit igi- 
tur gratia vestra subsidium senectuti, laborique re- 
medium, quo tam debile corpus vegelari debeat, 
quam vexationum 'instantia temperari. Siquidem 
duos equos a vobis exactiore diligentia perquisitos 
accepi, quos ipsastatim pulchritudo primo commen- 
davit aspectu, postmodum omni vitio mundos in- 
spectio diligentior approbavit. Feruntur plane, ne- 
que sessorem qualibet inequalitate concutiunt, nec 
celeritatem retardat equalitas, neque pes aliquo un- 
quam cespite retusus offendit. Non est opus eos 
freno cohibere, vel urgere calcaribus ; quia tanta fa- 
cilitate cuilibet maneipantur obsequio, ut omnem 
sessoris explorasse videantur affectum. Denique 
tanta progressus eorum suavitate procedit, ut qui 
insidet non incedere, sed labi ; nec se tam equo ve- 
hi, quam quasi navicula quadam subvehi verius ar- 
bitretur. Porro varietas ipsa ad augmentum quo- 
que voluptatis accedit, quia tedium identitatis novi- 
tate distinguitur, nec eidem selle semper inherere 
necesse est, sed modo huic, modo alteri quantum 
libuerit insidere. Videntur mihi virtutem pristi- 
nam, patientiam pristinam reddidisse, juniorumque 
discursus tanta levitate consector, ut membra ne- 
quaquam contineri, sed etiam potius suavi motu 
sentiam vegetari. Reddidistis me mihi, imo eis qui 
meo quondam fruebantur, sed modo fungebantur 
obsequio, et de claustris domesticis clementer edu- 
ctum ad solita publice congratulationis gaudia re- 
duxistis. 
LXVII. 
AD HENRICUM REGEM ANGLORUM. 

HeNRICO Dei gratia illustri regi Anglorum, etc. 
R. Rotomagonsis archiepiscopus et ARNULFUS Lexo- 
viensis episcopus, salutem in eo per quem reges 
regnant. 

Tanto tempestiviusac diligentius injunctam nobis 
legationem duximus prosequendam, quanto pericu- 
losior in tanto discrimine dilatio videbatur. Accineti 
itaque ad laborem suscepti itineris, regem Franco- 
rumaudivimus,blandissimaque salutationepremissa 
ipsius prevenientes offensam nulla cautela potuimus 
vestre salutationis extorquere responsum. Singulos 
nostre legationis articulos explicavimus seriatim, 
commoda pacis, et incommoda dissensionis frequen- 
lius inculoantes. Ipse vero verbum nostrum in om- 
nibus, sola salutatione excepta patienter admisit. 
Expeditoitaque diligenter nostrae legationis excursu, 
spatio modicitemporisinterjecto contumeliose ccepit 
nobis fraudes et versutias exprobrare, quibus se con- 
querebatur sepissime cireumventum. Dicebat, quod 
fidem inter vos mutuo compromissam frequenter 


B 


D 


adeo exhibuistis instabilem, quod non adhibebit de 
cietero vobis fidem. Non sit vobis, rex illustrissimo, 
onerosum, si quod audivimus, loquimur. Hec est 
enim nuntiorum conditio, ut de injuncto sibi man- 
dato nil subticeant, nil rescindant, vel diminuant de 
responso. Addebat etiam, se firmissimum habuisse 
propositum expugnandi vos, antequam Carnotum 
filius vester adventassel: istasque occasiones dissen- 
sionis et odii proponebat, quod filiam suamad virum 
suum redire non sinitis, quod ei dotem ejus non 
redditis, quod subditos suz ditioni populosamontibus 
Alvernie usque ad Rhodanum, in ipsius odium con- 
citastis, quod in coronae su: dispendium comitem 
S. Egidii in ligium hominem recepistis. Tandem 
etiam juramento firmavit, se nunquam de eetero 
vobiscum fedus aut concordiam habiturum, nisi de 
vestire uxoris, el filiorum vestrorum assensu. Nunc 
igitur in custodiendis munitionibus vestris, et potis- 
sime in corporis vestri tutela saniore consilio est 
utendum. Communi enim voto in exitium vestrum 
tota Francia conspiravit. Nec satis est ei extermi- 
nare terre faciem igne et gladio; sed in vestram 
personam,quod absit! scelus exsecrabile m achinatur, 





" ow 


Consulimus sane, siqua abstulisti,silesistialiquem, 


&blata restituere, et odia reformare in gratiam. Hoc 
enim inimicos vestros potissime invitat ad pugnam 
quod intestinos hostes sentiunt vos habere : et qui 
vobiscum dulces capiunt cibos data opportunitate 
magnificabunt super vos supplantationem. Maledi- 
ctus qui confidiL in homéne, et ponit carnem fortitu- 
dinem brachii sui (Jer. xvi1). Quid est amabilius filiis ? 
quid uxore familiarius? recessit tamen uxor a la- 
tere vestro, et filii insurgunt in patrem. Ideo non 
frustratorie loquebatur homo ille hominum pruden- 
tissimus, qui dicebat : Amico ne credas. A5 ea. quz 
dormit in sinu tuo custodi. claustra oris tui. Filius 
enim contumeliam facit patri: et inimici hominis do- 
mestici ejus (Mich. vit). Sane suffragia illius implo- 
randa censemus, in cujus manu sunt corda regum, 
In ejus nomine parvitati David Golie subjacuit ma- 
gnitudo. In ejus nomine Samaria adeo fame con- 
fecta obsidente Benadab, quod triginta argenteis 
caput asini vendebatur, sub ictu oculi liberata est, 
exuberantique victualium affluentia redundavit. In 
eo siquidem sperans non infirmabitur, Si exsurgat 
adversus vos prelium, in hoc sperate. Si exsurgant 
adversus vos castra, non timebit cor vestrum (Psal. 
xxv1) : ipse enim docebit manus vestras ad prelium 
(1I Reg. xxi1). Accipite vobis in auxilium preces Ec- 
clesie, quam, siin aliquo offendistis, debita satis- 
factione impensa ei de cetero omnem reverentiam 
exhibete. Sponsa enim Christi est, et injurias 
gponse Christus reputat suas : nec est, quod magis 
hostes vestros incitet ad conflictum, quam quod ar- 
bitrantur vos Ecclesi: Dei minus exstitissedevotum. 
Bene valeat charissimus dominus noster, et de his, 
qui se contra eum in superbia et abusione erigunt, 
reportet in virtute Altissimi gloriam et triumphum, 


LXVIII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Pelitiones a nobis tertio factas, et a majestate 
vestra semper benignius exauditas, quarto nuno ite- 
rare compellimur, quia delegatorum novissime judi- 
cum multitudo cognitionisimpedivit eventum. Siqui- 
dem Bajocensis etEbroicensis decanorum diutina et 
frequens absentia tertium collegam, Dominum scili- 
cet Abrincensem, a negetiorum exsecutione suspen- 
dit, quia nihil ei fuerat sine allerius eorum vel 
utriusque presenti cooperatione commissum. Et ego 
quidem miratus sum quod standi necessitatem sacer- 
.doti, ipsique episcopo, coram diaconis, seni coram 
adolescentibus vestra majestas indixerit, cum potius 
minores a majoribus, inferiores a superioribus, ju- 
nioresa senioribus soleant judicari. Paratus tamen 
eram cum omni reverentia quorumlibet judicum ve- 
strorum imperata recipere; sed adverse partis astu- 
tiam, in eorum de quibus agilur possessione consi- 
stens, nunc sicut ab antiquo semper dies et tempora 
dilationibus redimit, el me semper ad omnem diem 
et loeum judicibus occurrente nec semel adhuc in 
judieio dignata est apparere. Siquidem quandoque 
nobis, sicul hactenus semper, violentia potentie 
secularis opponitur, quandoque redemptus caute 
judicum favor quaslibet adversus non manifestissime 
etiam Íírustratorias dilationes admittit. Cum vero 
reclamante semper Ecclesia nostra parochiales ec- 
clesias et decimationibusemptionibusaut quibuslibet 
Mlicitis modis de manu laica sacrilega temeritate 
monachi presumpserint occupare, seculari semper 
potestate defensisunt, ut male parta possessio malo 
nihilominus presillio servaretur. Tempus autem 
violentie hujus ad prescriptionem longi temporis 
nitunturopponere, cum ad praescriptionem proficere 
non possit violenta vel interpellata possessio : ubi 
scilicel nec experiendi copia neque dies utilis indul- 
getur actori. Rogamus igitur ut labori nostro, cui 
jam triginta annis inefficaciter institimus, bonitas 
vestra finem curet imponere, dominoque Abrincensi, 
quem vestra judicem nobis assignavit electio, quem 
vestra judicem nobis assignavit electio, quem vo- 
lueritis adjungatis, quem certum sit zelum Dei ha- 
bere et peritiam judicandi, quique ejus sit setatis et 
ordinis, ut nec ordini nostroirrogari videaturinjuria 
nec confusio senectuli. Petitiones autem nostras 
lator presentium Hugo archidiaconus et nepos no- 
ster majestati vestre plenius indicabit, quia eas 

| presentibus litteris non duximus inserendas, ne 
forte prolixitas epistole in tedium verteretur. 
LXIX. 
AD DOMINUM. PAPAM ALEXANDRUM. 

Que detrimenta, quos labores, quasinjurias Eccle- 
sia Cantuariensis hac tempestate pertulerit, vestra 
compassio non ignorat. Verum afllictam diutius et 
miserabili mcerore confectam miserator et misericors 
Dominus oeulo misericordie respexit ad presens; 
ipsam ccpit ad statum pristine dignitatis et ex- 
cellentie per gloriosa beati Thoma novi mar- 


EPISTOLAE. 


98 


À tyris magnalia revocare, quibus eam frequentius 


B 


magnificentia divine majestatis illustrat. Certum 
est autem ibi noviter quoddam inter cetera con- 
ligisse miraculum, quod nulla Spes antea, nulla 
fiducia presumebat ; scilicet quod ibi persona ad re« 
gimen Ecclesie sine designatione laico potestatis 
electa est, cum ibi nullus antea promoveri potuerit, 
nisi de quo prius potentia secularis edixit, Siquidem 
cum epus illud ad veterem abusum revocari multis 
fuisset artibus allentatum, per merita predicti mar- 
tyris omnis elusa est semper machinatio, quia eam 
quam ipse sibi proprio redemerat sanguine, liberia- 
tem person: committi non pertulit, cujus non ele- 
ctio libera et canonicus probaretur ingressus. Si 
enim tam recenter convalere veteris ritum violentie 
contigissel, inanis fortasse a pluribus pretiosi san- 
guinis reputaretur effusio, et in defectum decertata 
tot laboribus victoria concidisse, Ceterum nunc tota 
provincia in spem optate tanto tempore libertatis 
aspirat, et confirmatum Christi sanguine testamen- 
tum, novo gaudet iterum sanguine consignari. Om.-- 
nium igitur ad triumphum noviter eviete libertatis 
concurrente letitia, exorato spiritu, et eos in unum 
suaviter dirigente consensum, electus est vir, cujus 
religio, cujus prudentia, cujus magnificentia tanto 
operi idonea crederetur, quod non externis indiciis 
sed intra domestica claustra perlongum tempus ipsis 
rerum constiterat argumentis. Nulla invidia, nulla 
ambitio, nulla denique vis obviare presumpsit, quo- 
niam sanctus ille successoris sui consecrare vide- 
batur initia, et altari, cujus ipse sacerdos exstiterat, 
gratum sibi substituere sacerdotem. Felicitati tem- 
porum veslrorum hec latilia servabatur, ut hoc ad 
vestrorum accederet gloriam titulorum, scilicet quod 
ubique virtus vestra suam restitueret Ecclesiz li- 
bertatem. 

Benedictus autem Deus, qui ad consensum hunc 
devoti filii nostri senioris regis aniinum inclinavit, 
Factumque hoc debito favore prosequitur, quod ali- 
quando consueverat designatione necessaria prave- 
nire. Verum filius, quem ad succedendum sibi in 
regnum fecit prematura patris affectio consecrari, 
tanto bono ecpit obsistere, eorum scilicet impel- 
lente consilio, qui eum de sinu patris abslrahere po- 
tuerunt, et simplicitatem adolescentie ejus in pro: 
prium magis quam in patris vertere detrimentum. 
Studium igitur eorum est ipsum patri semper oppo- 
nere, ut ex omnibus causis inler eos, que ipsi se- 
minaverunt odia convalescant, ne aliquando con- 
versus ad cor, debitum gratie naturalis agnoscere, 
et ad paternos incipiat redire complexus. Super quo 
prudentiam vestram necesse et sollicite preevidere, 
ne violentiam necessarie desigaationis, qua in patre 
per gratiam Dei et gloriam vestram penitus exspi- 
ravit, intuitu mansuetudinis vel dissimulationis ve- 
stra resurgatin filio; ne nontam sublata quam trans- 
lata videatur in alium, tantoque vehementior paret 
insistere,quanto parternam abrenuntiationem propo- 
sito suo considerat obviare. Personam itaque, in qua 


99 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 100 


desiderate diu libertatis coeperunt initia consecrari, A dam. Super/quo apud excellentiam vestram multo- 


benigne suscipite ; ipsique ad exsecutionem tanti 
operis necessariam de magnificentia virtutis aposto- 
lie; conferte fiduciam, ut primitie nostre vestris 
semper auspiciis convalescant etletoconsummentur 
effectu. Ad vos omnium fidelium oculi, ad vos om- 
nium Ecclesiarum vota suspirant, ut ex hoc qui li- 
bertatem habent retinendi fiduciam, et qui non ha- 
bent spem concipiant obtinendi. Ad hec, hoc opus, 
hoe studium, hzc martyris illius jugis fuit intentio 
Ecclesie, cui praeerat, redimere libertatem ; hic la- 
boris fructus, heec merces sanguinis, hoc premium 
passionis. Quia vero ille hunc velut heredem et suc- 
cessorem conservande libertatis elegit, gloriosum 
vobis est cooperari martyri et ipsius initiis vestrum 
addere complementum, ut operationi ejus operatio 
vestra velut eodem spiritu vegetata concurrat. Ipsum 
ergo ad opus ad quod tam sancte, tam celebriter 
assumptus est, cum omni festinatione remittite, ne 
de absentia ejus occasionem malitia contrahat et 
rediviva potentie secularis incipiant germina pullu- 
lare; sed per istum beatitudo vestra renascentes 
parvulos teneat et allidat ad petram, sublatoque 
pristine servitutis elogio, Ecclesia Dei letabunda 
procedat, meritisque illius eLvestris de antiqua sem- 
per iniquitate triumphans, hostibus suis incipiat 
apparere terribilis ut castrorum acies ordinata. Porro 
intelilgat sapientia vestranon solum provinciz illius 
et regni, sed alioram etiam regnorum desideria sup- 
plicare, ad quicunque saneti illius tam relatione 
quam presenti inspectione magnalia pervenerunt. 
LXX. 
AD WILLELMUM CENOMANNENSEM EPISCOPUM. 

Verum est in archiepiscopi electione suffraganeo- 
rum desiderari presentiam, ut eorum, quibus pre- 
esse habet, consilio res utiliter disponi possit el con- 
niventia confirmari. Asserunt autem canonici Turo- 
nenses senihil in offensam vestram de presumptione 
aut superbia facere voluisse ; sed plurima necessitate 
compulsos accelerasse quod factum est. Quoniam, si 
differrent, multa iis impedimenta, in detrimentum 
Ecclesie multa obstaeula comparebant. Sed et de 
opportunoepiscoporumadventu maxime dubitabant, 
cum tempestas ipsa, que cireumquaque est diffusa, 
singulos in precibus suis detineat et multis necessi- 
tatibusoccupatos. Audivimus autem multis eorum 
non displicere quod factum est; sed adhibito con- 
firmare consensu, quoniam si quid in ordine facti 
minus observatum est, nota laudabilis persone 
merita recompensant. Sane ut in electionibus or- 
dinis diligentia inquiratur, institutum est, ut cau- 
lius et fidelius possit de persona idonea uülitati Ec- 
clesie provideri, semperque persone meritum spe- 
cialius amplectendum est, quam principali bono ob- 
servantiis quibuslibet obsistendum. Quod enim fa- 
vore alicujus introductum est, hoc ad lesionem ejus 
retorqueri non debet : majorque favor persone debet 
e8se quam ordinis, quem institutum constat ad in- 
quireündam potius personam idoneam quam tollen- 


rum desideriis desiderium nostrum et preces preci- 
bus duximus adjungendas, ut ad consensum operis 
et effectum vestra benignitas inclinetur: et eum id 
ad vos prineipalius habeat pertinere, vestra possil 
promptior in operis exsecutione et complemento 
gratia recognosci. Siquidem hoc facto multorum 
vobis laudem et gratiam aequiretis, neque bonum 
est ut sanclitas vestra inter tot perturbationes et 
scandala, que ex omni parte, peccatis nostris exi- 
gentibus, incessanter emergunt. Ad vindictam tole- 
rabilisinjuriw, vestre Ecclesie,cujus tanquam major 
et primogenitus filius estis, tantum perturbalionis 
inferat et laboris. Et res fortassis ad superius de- 
ducia judicium prosperos sortietur eventus. Satius- 
que debet esse prudentis vestre omme rei comple- 
mentum, quasi de vestro beneficio cum multis gra- 
tiarum actionibus provenire, quam vobis invitis a 
superiori procedere potestate. 
LXXI. 
AD DOMINUM PAPAM LUCIUM Ill. 

Quidam de canonicis nostris Lexoviensibus, anno 
preterito, de paucorum, non de universitatis con- 
scientia, ad majestatem vestram litteras pertulerunt, 
libere adversum me qu:ecuuque voluerunt mendacia 
conseribentes. Quia vero adversum me de nulla in 
falsum poterant veritate confidere, et me sancte 
Romane Ecclesie, ab ineunte adolescentia mea no- 
tum noverant et acceptum, fameque me: integri- 
tatem multa apud eam gloria resplendere, ad men- 
tiendum securius mirabili processere commento, ut 
mulia velut infinita confingerent, ut velut auctori- 
tatem faceret falsitas falsitati, nec ipsi mendacés 
possent de tot falsitatibus eslimari, et fasiltati te- 
stimonium fallax videretur assertio perhibere. Vix 
enim credi poterat quod quivis presumeret sinceri- 
tatem vestram tot et tantis offuscare mendaciis, nec 
aliquiseratqui meo posset nomine respondere ; satis- 
que erat iis si vel ad momentum opinionem meam 
possent in aliquo denigrare, vesiramque ad ambi- 
guum aliquatenus trahere sanclitatem. Audistis 
eos, et magis quam expediret mihi etiam exaudistis ; 
quoniam absens et innocens, nulloquecitatus edicto, 
punitussum et ex magna officii episcopalis mei parte 
suspensus, ipsosque ad dicenda et facienda que vel- 
lent remisistis amplius animatos, ut et alii quilibet 
invitari possent et amplius animari. Miratus sum 
ego, et nihilominus qui audiere mirati sunt, qua 
ratione in filium, ipsumque specialem, tam immitis 
statim sententia processisset. Continui tamen manus 
meas, neque eas etiam usque ad protectionem capitis 
mei tremebundusopposui, eLad demissionemepisco- 
patus, quam semperoptaveram, vestra me indignatio 
confirmavit. Super quo vestre gratias refero saneti- 
lati, quod me tam misericorditer ab importabili 
onere liberastis, et ad providendum anime mee 
liberiorem procedere permisistis. 

Adversarii vero mei, litteris et judicibus ad arbi- 
irium imperatis, studuerunt meum multis artibus 


md 


101 


Impedire processum, et meex litteris vestris ad judi- 
cium Abrincensis episcopi et Beccensis et Sàviniensis 
abbatum, continuo protraxerunt, quo ex multis 
causis mihi tota provincia noverat adversari:a qui- 
bus super tot tantisque capitulis nulla potuit impe 
trari dilatio,neque deliberatio respondendi. Confessi 
sunt ab initiojudices, dum ageremus, nullam sejuris 
habere peritiam, nec exceptionum vel quarumlibet 
allegationum compendia recepturos, sed iis lantum 
insistere, quod iis prima facie velle littera videretur. 
Accedebat ad gravamen meum regis indignatio et 
infatigabile studium Walteri Constantiensis, quem 
illi factionis sue quam adversum me juraverant,pro- 
misso episcopatu, principem conslituerunt; et ipse 
iis in omnibus auxilium et favorem regium conser- 
vabal, sigilloque regis quod ipse servabal, secure 
presumebat quidquid vellet adversum me, etiam 
sineregis conscientia, consignare, utde ipsius volun- 
tate procedere crederetur. His itaque dolis instructi 
etiam judices a veritate judicii terroribus abierunt, 
parati quidem ad omnia quecunque iis possent ab 
adversariis imperari. 

Proposueruntitaque me bona Ecclesie dilapidasse 
profusius, cum me mille ducentas libras et eo am- 
plius perpetuas acquisisse constaret, et thesauro 
etiam intulisse quingentas,et duodecim millia libra- 
rum exstantibus edificiis impendisse, ipsamque ec- 
clesiam episcopalem ex parte sumptibus meis et ac. 
quisitionibus innovatam ; ad communiam quoque 
canonicorum sexcentas libras annuas et perpetuas 
acquisivi, atque mensam episcopalem quingentis li- 
bris et eo amplius annuis et. perpetuis augmentavi, 
Deipso autem thesauro, ut nihil subiraham, decem 
et septem marcas ininitio mese promotionis assum- 
psi, quia bona omnia episcopalia redimere de manu 
comitis Andegavensis angebar, qua ipse mihi per 
duos annos et tres menses abstulerat, quia electus 
canonice sine ipsius designatione fueram consecra- 
tus : quod ego quidem de permissione domini mei 
gloriose memorie pape Innocentii feci, cum ego 
prius de meo nongentas libras in eam causam et 
amplius expendissem. In expeditione quoque Hiero- 
solymitana, ad quam me sanctus Pater Eugenius 
papa destinavit invitam, mandato ipsiuscalicem au- 
reum triginla et quatuor unciarum expendi, cum 
ipse mihi, si amplius oporteret, mea causa assumere 
concessisset. Preterea, ne forte jactantia videatur, 
quanta interim fuerit hospitalitatis effusio, quam 
etiam frequens donorum charitas illustrabat, adeo 
utab homine mediocritatis mec vix tanta possel 
largitas expectari : quod ab his qui videruntet his 
qui experti sunt ,publico passim testimonio confir- 
matur. 

Supplicavi judicibus ut eorum que apposita sunt 
el detraela, quantitate pespecta, rationem compen- 
sationisadmitterent,si tamen estimandum videretur 
quod in tam pias el necessarias causas expensum 
fuerat, el postea plus quam septuagies septies resti- 


tutum. Non sum exauditus in aliquo, quia ora 


EPISTOLAE. 


102 


A eorum etcorda novi metus et antique simultatis 
obslinatio clauserat, neque jam latens odium, sed 
prorupta in omnibus audacia videbatur. Condemna- 
verunt me itaque in centum librasdonandas canoni- 
cis, quas in utilitates ecclesis et legitimos sumptus 
expenderant, mihique de capella prorsus nova quam 
mihi paraveram, casulam, dalmaticam, tunicam abs- 
tulerunt; sicque me privatum pecunia et sacris 
spoliatum vestibus emiserunt. Quod sane eum ad 
vestram audientiam pervenisset, sententiam eorum 
apostolica severitate quassastis,et me, sicut ex litteris 
vestrisintelligi potest,ab ipsorum voluistis pervicacia 
liberari. Rogo itaque ut vestra in decreto suo sen- 
tentia perseveret,suumquelittere vestre consequan- 
tur effectum, mihique quod ex injusta causa subla- 

B tum est, restitui faciatis, ul ad fratres ad quos con- 

cessi pervenire possit, quod iis ab initio fuerat desti- 
natum. Insultant illi siquidem, suoque quod ad pias 
causas fuerat deputatum distribuunt arbitratu, et 
me quasi nudum et inopem exiisse improba congra- 
tulatione letantur. Faciat itaque vestra misericor- 
dia quod ccpistis, et quod a vobis quasi decretum 
est, districta severitate preecipite consummari, ne 
de nostris gaudeat simplex vel imperita malitia de- 
 irimentis. 
LXXII. 
AD ABBATEM CISTERCIENSEM ET FRATRES EJUS. 
Confectus senio et aliquarum egritudinum grava- 
ius accessu, ad medicine salutareremedium confu - 
gere, et confracta laboribus membra necessaria re- 
quie sublevare constitui. Siquidem in perniciem 
meam veluti conjurata veniunt debilitas, infirmitas 
et senectus, mihique tot incommodorum instantia . 
fiduciam vitae longioris abrumpit. Accedit extrin- 
secus negotiorum quibus distrahor importuna vexa- 
lio, que miserabiliter anhelantem, vel ad momen- 
tum etiam respirare non sinit. Siquidem saepius ad 
regales cum ceteris trahor angarias, eorumque 
quibus deesse non possum, frequentibus infestor 
injuriis, media omnia interim tot tantisque labori- 
bus sumptibusque constrata sunt, ut nec ad toleran- 
tiam corpus sufficiat, nec ad impendium facultates. 
Porro, sihacsalutietiam non obsisterentanimarum ; 
viro tamen bono tolerabilius viderelur, si detrimenta 
presentium ad proventum proficerent eternorum.Sed 
hominum semper procedentem alitia,et in deterius die 
bussingulis excedente,cum bona,tum corpora,tum et 
animz simili ruina pariter involvuntur, et formida- 
bili plerumque consummantur eventu. Quia igitur 
sapientis est casus hujusmodi sagaci providentia 
prevenire, opportunitas loci mihi fuerat exquirenda, 
ubiquielem meam neceausarum tumultus infestet, 
nec incursus multitudinis interpellet, sed exemplo 
meliore semper honestatis studia convalescant, et 
ad vere virtutis opera omnis possit occasio deser- 
vire. Super quo cum ad multa loca multorum pre- 
cibus et desideriis invitarer, quidam locus ordinis 
vestri qui dicitur Mortuimaris inter cuncia compla- 
cuit, quia mihi visus est multig commoditatibus 


D 


103 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


104 


opportunus. Siquidem de antiqua familiaritate plu- A longiorem moram habere disposui, atque et difficile 


rima sumus invicem charitate conjuncti, mutuam- 
que gratiam velus notitia alterna operum exhibitione 
firmavit. Itaque extra lerminos, intra quos secun- 
dum ordinem vestrum, arctioris abstinentie decreta 
servantur, domum mihi moderato sumptu statui 
construendam, cujus sobria necessariis usibus am- 
plitudo sufficiat, mensuram tamen regularis eedificii 
non excedat. Saneexelusi erimus, commeatu tamen 
familiari tam provide quam clementer indulto, ut a 
transgressione regularis observantie severitas ar- 
ceat, et tamen ab Eeclesia sanctisque fratrum col- 
loquiis misericordia non excludat. Porro per exte- 
riora nullus reservatus ingressus est, quo seilicet 
inutilis frequentie tollatur occasio, et nihil nisi 
per communem portam sub oculis et sancti solertia 
janitoris accedat. Scio plurimam eos de nostracom- 
moratione concepisse letitiam, atque eis utinam 
inde proveniant commoda qus presumunt, ut sci- 
licet dignus sit exspectatione proventus, el aliquid 
bonz opinioni eorum de judicio nostra: preelectio- 
nis accedat. Quia vero locum illum novimus spe- 
cialius ad vestram sollicitudinem pertinere, propo- 
situm nostrum vobis indicandum diximus, rogantes 
ut el vestre charilati complaceat, sanctoque vestra- 
rum precum suffragio muniamur,etauctoritas vestra 
vo!a sanctorum fratrum exhilaret, el rescripto quo- 
libet aut mandato confirmet. 
LXXIII. 
AD RICARDUM PICTAVIENBÉM ARCHIDIACONUM. 

Librum de ecclesiasticis officiis eo libentius vobis 
censui transmittendum, quia vellem vos exemptum 
secularibus, divinis officiis toto studio mancipari. 
Quod si vos ad illa quandoque necessitas, aut. pro- 
ventus, aut superior gratia pertrahit, ordinís vestri 
semper habete memoriam ; neceis vosimmisceatis, 
quorum exsecutio professioni vestre non congruit, 
sed eis dimittatis per quos ea specialius convenit 
expediri. Porro quedam sunt quibus vestram vos 
oportet omnino negare presentiam, ubi seilicet cor- 
poralis pzena vel judicium sanguinis fuerit irrogan- 
dum, quia forensium legum severites in plerisque 
mansuetudini miseralionis ecclesiastice non con- 
cordat. 

LXXIV. 
AD LEGATOS ALBERTUM ET THEOPWINUM. 

Lator presentiium Roal. litteras mihi vestre su- 
blimitatis attulit, quas ego inspectas diligentius de 
falsitate suspectas nabui, quia in parte soloecismum 
habere, in parte contra consuetudinem vestram 
aliquid precipere videbantur. Ipsum itaque cum 
eisdem litteris ad vos censui remittendum, ne circa 
exsecutionem mandati vestri negligenti: vel teme- 
ritatis argui possim, sed quid fieri velitis planius 
me et plenius instruatis. Utile autem esset huic ad 
alium judicem milti, apud quem de proximo posset 
commodius experiri, quia ego propter quasdam 
necessarias causas in locis remotioribus his diebus 

(&4) B., diffidentem. 


et nimis sumptuosum esset ibi necessarie instru- 
ctionis copiam exhibere. 
LXXV. 

AD NICOLAUM MONACHUM DE MONASTERIO ARRAMATO. 

Litteras discretionis vestre non sine magna admi- 
ratione perlegi, prudentiamque principis et religio- 
nem vestram impudici adolescentis fallacia dolui 
circeumventam. De eo autem quod scripsistis, ipsum 
vos pro intercessione mea in ulteriorem gratiam re- 
cepisse, mequeid a vobis extorsisse litteris frequenti- 
bus, sciatis me nunquam pro eo vobis autalii litteras 
destinasse, nec ullas preces cuiquam pro eo ullo 
unquam tempore porrexisse. Siquidem mihi nulla 
cognatione conjunctus est, nullis acceptus meritis, 
nulla familiaritate devinctus, imo rarissime nostro 
se conspectui presumit offerre, quoniam celebri 
respersus infamia, etiam in publicum prodire no- 
cente conscientia reformidat. Ego autem litteras 
comitis ab eo jam secundas accepi, quas tenerrima 
dietasse videbatur affeclio, quia nihil litterarum 
continentis defuit, quod velamor imperare voluerit, 
vel curiosa diligentia potuerit invenire. Porro lit- 
tere ille stylum vestre peritie redolebant, api- 
cesque his quos noviter a vestra sanctitate recipi, 
identitatem manus mihi certis indiciis penitus ex- 
presserunt. Super eo autem quod sigillum comitis 
ipsum falsasse dicitis, mutuamque falsitate littera- 
rum nomine comitis pecuniam accepisse, si meritis 
ejus non dueitis indulgendum, ordine judiciario 
oportebit arguere diffitentem (44), et fartassis ad 


C peragendum reum probationum vobis copia deerit : 


ei si ad testium depositionem causa pervenerit, 
tristem fortassis in ipsa examinatione sortienlur 
defectum. Sed, elsi tenuerit actio, ipsam proeul 
dubio inopia debitoris elidet, nisi vestra bonitas 
in hoc casu solida velit ei munificentia subvenire, 
meritisque ejus in opportunitate sua compassio 
vestra debitas gratiarum referat actiones. Inhuma- 
num etiam forte reputaretur a pluribus, si ado- 
lescentem ingenuum liberalitas vestra traheret in 
discrimen, si uni saltem delicto post tot collata 
beneficia persons id etatis vestra benevolentia non 
ignoscat. Si tamen injuriam hanc aeriore instantia 
persequi destinatis, ego servum alienum judicare 
non debeo, domino suo stet aut cadat : nec ego 


D eum carceris ergastulo claudere, vel ferreis vel- 


lem arctare compedibus, neque bonitas vestra velle 
debet pro tam modica summa ipsum durioribus 
vinculis alligari. Vester est, quia vos eum vestrum 
beneficiis et doctrina fecistis, dominique comitis 
canonicus est, ut scripsistis, ideoque apud eum 
conveniendus est, et forum illud eui obnoxius est 
tenetur agnoscere, judicisque sui sententiis obedire. 
Sed et accipitur quem quarto mutatum, sicut scri- 
bitis, vestra per eum mihi magnificentia misit, 
tanquam alas habens, forsitan avolavit, aut ipsum 
adhuc ad longinquiora tempora reservandum cen- 


RSS EPISTOLAE. 


106 


suit, quo ipsum magis faciat provectior. mutatio A personarum consilio, quod tibi mandatum fuerit 


gratiosum. 
LXXVI. 
AD BARTHOLOMJEUM EXONIENSEM EPISCOPUM. 

Lator presentium Jor. vester apud nos pluribus 
adolescenti suc diebus commoratus est, ut in 
Ecoelesia nostra divinis informaretur officiis, et inter 
scholares liberalibus posset instrui disciplinis. 
Complacuit in eo fratribus nostriset nobis verecunda 
solertia, e&. quod prime rudimenta virtutis spem 
bonam de reliquo promittebant, adjuncto quod 
suavi quadam et jucunda voce inter psallentes in 
Ecclesia ad devotionem possel. indurata etiam 
viscera commovere. Reversus ad terram nativi- 
talis suse, acceptum se vobis exslitisse gavisus 
est, adeo ut vestra eum beneficiis gratia sublevaret, 
et ad subdiaconatus ordinem promoveret. Postmo- 
dum ad cismarinas partes trahente eum nescio qua 
opportunitate regressus reliquos ordines sine vestra 
licentia et concessione percepit. Ratus super eo 
quod non de presumptione sed simplicitate com- 
missum est, benignitatem vestram non adeo com- 
movendam. Vestra vero severitas ipsum a minus 
caule perceptorum ordinum administratione suspen- 
dit, adjecta, sicut asserit, terribili comminatione : 
quod a vobis scilicet, restituendus non sit, nisi hoc 
ei a majori fuerit auctoritate concessum : adcardi- 
nales igitur per labores multos et pericula magna 
pervenit, sed ipsi nihil ei indulgere voluerunt, nisi 
prius de veritate facti vestrarum docerentur testi- 
monio litterarum. Dicunt etiam se nihil scripturos 


in Angliam, nisi prius cum domino rege fuerint C 


collocuti, quod qua consideratione decreverint, nos 
nescimus. Supplicamus nos interim et antiquiore 
praventum gratia, gratia perseverante prosequi- 
mur, ut eiapud vos nostra prosit oratio, quatenus aut 
ratio sustineredebuerit, aut misericordia subvenire. 
LXXVII. 
AD ABBATEM SANCTI EBRULFI. 

Super his pro quibus in sententiam commisisti, a 
memoria tua non credimusexcidisse quomodo man- 
dato nostro stare promiseris, et preceptionibus 
obedire. Nos vero quibusdam ex causis adhuc for- 
mam -distulimus assignare mandati, et modum sa- 
tisfactionis imponere, quia in hac reeatemperantia 
uti volumus, ut quidquid fecerimus, ex sincera 
videatur procedere charitate et tu ad debitam hu- 
militatem et obedientiam nostro provoceris exem- 
plo, dum tamen ecclesiastice institutionis disciplina 
servetur, quantum tueel nosire saluti credideri- 
mus expedire. Ne itaque res diutius hereat in 
suspenso, et quadragesimale tempus quod exstat 
specialius est poenitentie dedicatum fraternitati 
tue, ea qua leneris astrictus necessitate, manda- 
mus ut proxima 1v feria non presentis, sed sequentis 
hebdomade apud Lexovium. nostro te conspectui 
representes,ut adhibito religiosarum et prudentium 


- (45) B., episcopatus nostri. 
PaTROL. CCI. 


auctore Domino disponatur. Siquidem oportet nos 
conscienlias nostras ad fesia preparare Paschalia, 
ut Dominica resurrectionis esse participes per con- 
dignos fructus penitentia debeamus. 
LÀ XVIII. 
AD ABBATEM DE CURIA DEI. 

Pro filio vestro F. paternitali vostre gratias tota 
devotione referimus, quod ita circa eum copiose 
charitatis visceribus abundatis, ut ipsum tota dili- 
gentia religio vestra dirigat ad salutem, et in op- 
portunitatibus suis paternum indulgentia largiatur 
alfectum. Elegit apud vos adjectus esse in domo 
Dei sui, magis quam apud suos habitare in taber- 
naculis peccatorum ; sed affectali ordinis austeri- 
tatem benignitatis vestre gratia relevat, et humili- 
tatem abjectionis dignatio recompensat. Certum est 
cujus et in hoc et in aliis queratis gratiam prome- 
reri, sed licetsalvasint vobis premia vestra,nostreta- 
men ad gratiarum actiones affectio devotionisaceedit. 
Felicem ergo me, inquam, si unquam inveniar acce- 
pisse noningrate, si datum mihi fuerit aiiquid quan- 
doque rependere vestrorum excellenti& meritorum. 

LXXIX. 
AD ABBATEM CISTERCIENSEM. 

Duo sacerdotes de episcopatu nostro (45), Arn. 
videlicet et Ric. seculo renuntiare disponentes, 
admonitione frequenti et studio fratris nostri WIII. 
nunc abbatis de Pinu, ad venerabilem et religiosum 
virum Ric. abbatem de Valascia refutatis prius in 
manu nosira quas possederant ecclesiis, se et sua 
devotione promptissima contulerunt. Quorum nos 
devotionem favore debito prosequentes, intuitu 
abbatis de Valascia, qui ob sincere religionis et 
industrie suse meritum plurima nobis charitate 
devinclus est, rationum obligationes, et cetera 
quibus nobis tenebantur obnoxii, quoniam officiales 
nostri fuerant, sine omni difficultate remisimus, et 
eo8 in predicto monasterio Deo perpetuoservituros 
cum facultatibus suis in manum abbatis liberos et 
absolutos consignavimus. Postmodum vero cum 
devoti monasterii probationem ingressuri spera- 
rentur, abbas de Pinu ad aliud voluntate devocata, 
opus cujus auctor prius vehementissimus exstiterat, 
vehementiore studio dissuasit, objiciens quod unus 
eorum antequam etiam pubertatis annos attigissel 
sua persuasione in monasterio de Chaelix publi- 
cum religionis votum solemniter nuncupaverat, 
promissione quoque adjecta quod eam non mutaret, 
nec revocaret in posterum voluntatem. Qua occa- 
sione prudentibus et religiosis viris plurimum admi- 
rantibus, devotum pariter et indevotum abduxit 
cum ea procul dubio ratione, qua alterum extrahere 
nitebatur alter in devotionis sue monasterio per- 
petuo permittendus fuerat commorari. Porro abbas 
de Valascia, ütpote vir longanimiset multe» mansue- 
tudinis, suaset monasterii sui usque ad sanetum (46) 


(40) B., secundum. 


107 


universitatis vestre conventum prosequi distulit A 
injurias, sperans profecto si quid perperam actum 
est, sine subterfugio reformandum, ubi nec excu- 
satio veritatem impedit, nec cupiditas equitatem. 
Ego vero, quod ad Ecclesiam meam pertinet, nulla 
dissimulare valeo ratione, quoniam unus eorum de 
quorum revocatione tractatur, Arn. videlicet, librum 
quemdam (47) quem Ecclesie suse parochianorum 
collatio devota contulerat, consilio et ministerio 
abbatis de Pinu pignori pro iv libris Andegaven- 
sibus obligavit, quamvis ego sub anathemate pro- 
hibuissem ne id ipsum faceret, nec (48) quid- 
quam de rebus Ecclesie sine conscientia mea pre- 
sumeret asportare. Quoniam ergo sepius commo- 
nitusetrequisitus, librum Ecclesie sus non restituit, 
eum excommunicatum, et ab omni sacerdotalis 
officii ministerio suspensum, donec de sacrilegio 
satisfecerit, noveritis emigrasse. 


LXXX. 
AD HENRICUM FISCANENSEM ABBATEM. 


Credimus prudentiam vestram fideli memoria 
retinerecausam que inter voset latorem presentium 
pauperem vertebatur, apostolica nobis olim aucto- 
ritate commissam. Nos vero in hoc, sicul in aliis, 
dilect:?e nobis gratis vestreeobsequium pronius exhi- 
bentes,ipsum de magnasumma vobiscum pro modico 
transigere fecimus. Et ut modicum illud utilius in 
futuro perciperet, ad vestram peromnia descendere 
voluntatem. Ipse verojamdudum miserabilibus nos 
lamentis infestat, asserens quod placitum transactio- 
nis vestra ei magnificentia subtrahat, nec sanctita- 
tem vestram in aliquo moveat vel miseria pauperis, 
vel veritas pactionis. Quod si quid aliquando forte 
solutum est, post multas fatigationes et tempora 
semper, vel specie vilius fuit, vel deterius qualitate : 
super, quo rogamus vos, et obnixis precibus obse- 
cramus, quatenus in hoc honori suo, et justitim 
pauperis et molestie nostre gratia vestra provideat, 
eique quod sub tanta venerabilium personarum ce- 
lebritate promissum est, non solum fideliter, sed 
etiam liberaliter tribui faciatis, ne fortehomo vagus 
et pertinax ad subsidium majestatis apostolica re- 
currere compellatur, communem de nobis et vobis 
querimoniam portans, scilicet quod mandatum ejus 
& nobis minus fideliter adimpletum sit, et a vobis 
fides transactionis minus veraciter observata. 


LXXXI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 


B 


C 


D 


Causam que inter Willelmum sacerdotem et Mat- 
theum clerieum vertebatur, super Ecclesia de Go- 
darvilla, majestas vestra parvitati nostre, delegavit 
sine appellationis obstaculo canonice decidendam, 
Utraque itaquepartein nostra presentia constituta, 
proposuit Will. se predictam Ecclesiam legitime 
possedisse, et postmodum se per violentiam absque 


(47) B., quondam. 
(48) B., vel. 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


108 


omnijudicio spoliatum, et ideo restitutionem posses- 
sionis cum magna a nobisinstantia postulabat. Ad 
probationem vero possessionis quam petebat quatuor 
deposuit sacerdotes, quorum unus inutilis, tres rcli- 
qui satis concordesin examinatione reperti sunt. At 
Mattheum ipsum aliquando possedisse constantis- 
sime pernagavit, ipsumque coram delegatis asubli- 
mitate vestra judicibus, domino scilicet Rothoma- 
gensi (49), qui tunc Ebroicensi ecclesie preerat, et 
domino Egidio nunc Ebroicensi, qui tunc in Rotho- 
magensi Eeclesia archidiaconi fungebatur officio, 
super eadem ecclesia questionem movisse dixit et 
novissime eidem questioni coram eis abrenuntiasse 
publice, eteamdem ecclesiam abjurasse, et xt solidos 
pro recompensatione expensarum quas fecerat acce- 
pisse. Super quo sacerdotem etacolythum etlaicum 
quemdam proposuit ad probandum, qui et ipsi in 
examinatione concordes investi sunt, idque predi- 
ciis judicibus et toti Ecclesie Rothomagensi notis- 
simum, quia hoc coram tota fereuniversitate fuerat 
celebratum. Quia ergo prejudicare videbatur adju- 
ralionis exceptio, neque nobis satis certam fidem 
eorum qui producti erant testificalio faciebat, duxi- 
mus differendum, donec per judices, quibus causa 
delegata fuisse dicebatur, et venerabiles personas 
qua asserebantur nihilominus adfuisse veritatis 
nobis posset innotescere plenitudo. Porro cum ipsi 
mecum ad domini archiepiscopi presentiam conve- 
nissent, et ego abeo veritatistestimonium diligenter 
exigerem, Willelmus nonexspectato testimonio ejus, 
&ad primam Dominicam adventus Domini vestram 
audientiam appellavit. Ego vero quia nolens agere 
eogi non poterat, et ad preces ejus ipsiusque favore 
videbatur sublatum appellationis obstaculum, ad 
lesionem ejus retorquere non debui, sed alio sicut 
fuerat in possessione demisso, litteras utrique re- 
quisitas tradidi, per quas eorum que& apud nos acta 
Sunt veritas vesire possit innotescere mejestali. 


LXXXII. 
AD HENRICUM FISCANENSEM ABBATEM. 


Amici nostri qui diebus istis Jerosolymam profe- 
cti sunt, ex equite me peditem reddiderunt. Et quia 
indignum est hominem opinionis mec per manus 
humilium in equitem reformari, in vestram id duxi 
gloriam conferendum, quem non solum equestris 
ordinis dignitas, sed etiam regii sanguinis excellen- 
tia sublimavit. Hocetiam eo studiosius vestris censui 
meritis reservandum, quiaeos quibustribuit vestra 
reddit industria cautiores, cum ita viris prudentibus 
amicam parcimoniam in ipsa largiendi liberalitate 
servetis, ul et amicus semper apud vos possit inve- 
nire quod placeat, et vobis opportuna non desit 
materia largiendi. Inde estquod apud (50) vos uti- 
liter et doclrina queritur et proventus, ut et ditiores 
copia faciat, el prudentiadoctiores. Sie enim vestra 


(49) C., Rotroco. 
(50) B. om. apud. 


-. 109 


EPISTOLAE. ? 


110 


operatur inter utrumque discretio, et quod virtutis A gratuito contulistis, si mea signo quolibet se redem- 


est utrinque reducens, quod vitii est separet ac re- 
pellat, ne vel sobrietatem tollat effusio, vel parcitas 
quandoque manus contrahat affluentes. Si tamen in 
alterutro peccandum est, malim facilis quam diffici- 
lis,promptior aliquando quam tardiorinveniri.Porro 
inter omina qui donantur, equus est id quod do- 
natorem pluribus occasionibus reddit obnoxium, 
quia si quid a laude minus est, ii quibus datur sta- 
lim culpe donatoris attribuunt, reique imperfectio- 
nem, licet de inopia quandoque proveniat, imperfe- 
etioni voluntatis ascribunt. Si durius ambulat, con- 
cussionisarguunt donatorem; seque ruine destinatos 
predicant,si pes unquam fortuitum cespitem retusus 
offendat. Si durus est, aiunt ipsum de veteri domino 
iraxisse duritiam, qui amicos segnius audire con- 
sueveril, quam equus calcaribus obedire. Si minus 
elegantis formae, si minus habeat venuslatis, asss- 
runt rem informem (51) non satis dignitati donatoris 
vel donatarii convenire. Interea si quid imprecan- 
dum est, non equo, sed auctori potius imprecantur, 
qui tot scandalis injuriam magis irrogasse videatur, 
quam beneficium contulisse. Palam esse, nolle eum 
a se quidquam ulterius implorari, qui id dederit 
quod negasse satius fuerat, quam adjuncto maleficio 


-prestitisse. Certum est etiam quosdam non tantum 


calumniatores, sed ingratos etiam inveniri, falsa rei 
donate vitia confingentes, ut omni gratiarum debito 
videantur absolvi. Quisquis tamen accipit, ipsa sta- 
tim susceptione redditur obligatus, et si penes eum 
res donata resederit, alleganti vitia ratio quasi cu- 
jusdam legitime prascriptionis occurrit. Siquidem 
in rebus donatis nec quanto minoris, nec redhibi- 
toria locum habet, sed omnem actionem exceptio 
spontanee liberalitatis elidit. Quod si aliena bene 
merentibus gratia non respondet, merces tamen sua 
virtuli non deerit, qua potius interioris fructus lucra 
considerans, satis habet simpliciter apud se de bono 
felicis conscientie testimoniogloriari. Nec enim sub- 
jecta est externe dispositionis arbilrio, sed in sua 
propria puritatis majestate consistens, ab indignio- 


- ribus premia non inquirit: ita tamen ut neque ex 


eis honeste provenientia respuat, nec pro desiderio 


. eorum vel usu si qua novit potiora dimittat. Quod 


si quem fructus trahit exterior, is, sicut ait sapiens 
ille, non potest nisi similem malerie sperare sen- 
tentiam, quoniam fortuitis intentus non nisi fortui- 


- tos experietur eventus. 


LXXXIII. 
AD DOMINUM WILLELMUM DE PAPIA CARDINALEM. 
Quantam mihi gratiam in oculis vestris ab anti- 


- quo bonitas divina contulerit, prestita frequentius 


beneficia comprobarunt. Et ego quidem toto animo 
gratus exstiti, sed majestatem dignationis vestre 
non potuit debiti operis exhibitio compensare. Feli- 
cem tamen me, inquam, si unquam inveniar acce- 
pisse non ingrate quod vos tanta semper hilaritate 


(51) B., formem. 


ptam devotio recognoscat. Interim ad eamdem ex- 
perientiam in omni semper opportunitate convertor, 
certus quod apud excellentiat vestram veritas ami 
citie nec defectum pati, nec aliquam potest incur- 
rere senectutem. Inde est quod magistrum G., quem 
ad dominum papam pro quibusdam negotiis mitto, 
precor attentius ut habeat vestra benevolentia com- 
mendatum, ut tam consilio vestro doclus quam 


fretus auxilio, optatum in negotiis que portat me- 


C 


D 


reatur effectum. 
LXXXIV. 
AD LEGATOS ALBERTUM ET THEODWINUM, 

Mandatum vesire sublimitatis accepi, ut Ric. 
Urselli prope diem Dominice Circumcisionis vestro 
submoverem conspectui presentari, responsurum 
Rob. cuidam super Ecclesia de Cormorlem, quam 
ille sibi dicit legitime pertinere. Feci itaque quod 
mandastis, quia propositum meum est cum omni 
humilitate et diligentia vestris per omnia preceptio- 
nibus obedire. Is vero qui vocatur, de nimia tem- 
poris assignati brevitate conqueritur, quia tam mo- 
dieo tempore non poterit necessariam instructionem 
cum multo labore et plurimo eliam . dispendio 
comparare. Siquidem homo gravis est, et oportet 
cum de remotis et dispersis locis subsidia petere, 
et postmodum ad vos in aliam transire provinciam, 
cum ei ad omnimodam praeparationem non fuerit 
spatium xv dierum indultum. Quod sane ab adver- 
sario suo callide patet esse quzsitum, quia nullam 
concepit de justitia et veritale fiduciam, sed propter 
impotentiam person: sperat aliquid vexationibus et 
trangactione qualibet extorquere. Porro Ecclesia illa 
in episcopatu Baiocensi constituta est, neque causa 
ullo tempore ad episcopi sui prevonit examen ; sed 
ile quaesitis ab apostolica sede litteris, quia rei ve- 
ritas in ecclesia Baiocensi publice nota erat, causam 
ad alienum scilicet et ad Abrineensem transduxit 
episcopum, ut ibi liceret ei quidquid vellet audacius 
affirmare. Verum dominus Abrincensis, virsane reli- 
giosus et prudens, veritate diligentius inquisita, 
cognovit Ric. plus xxx annis continue possedisse, 
et per vicarias semper deservisse personas, suoque 
jure beneficia percepisse. Constitit etiam Robertum 
esse filium sacerdotis, quem certum erat ejusdem 
eclesiw vicarium exstitisse, atque ipsum inde sibi 
ad petitionem possessionis fraudis preeparasse mate: 
riam, quod ibi que patrem suum pro exsecutione 
parochialis officii contingebant, aliquando percepe- 
rat,et lam suis quam matris et relique paterna 
famili: necessitatibus impendebat. Repulsus igitur, 
et Rieardo litigii quiete concessa, ad audientiam 
Romani pontificis ad Kalendas Februarias appella- 
vit. Misit iste, et responsum apostolice majestatis 
exspectat, sperans quod de mandato ejus a religioso 
episcopo tam sancte factum est, ipsius nimirum 
auctoritate firmandum. Neque enim expedit provin- 


111 


dicitia convalescit, filios sacerdotum paternis alta- 
ribus adhiberi, ne incestuosi coneubinatus crimen 
ab ipso vel a vobis profusa benignitate videatur in- 
dultum, nec spurcitie soboles sanctuacium Domini 
exemplo paterne pravitatis incestet. Oculi itaque 
vestri videant squitatem, si ad recognitionem jam 
cognita veritatis, episcopus ad quem ab initio causa 
suo ordine pertinebat,de ea legatione quam de ve- 
stra voluntate suscepit, debeat exspectari: si ap- 
pellationi sedis apostolice deferendum est, si reli- 
gioso episcopo qui cognovit ex delegatione creden- 
dum, si denique spatium majus indulgendum est, ut 
perspectis etiam omnibus filio nostro in jure suo 
nostra videatur intercessio profuisse. 


LXXXV. 
AD ALBERTUM ET THEOD 'WINUM CARDINALES. 


Pro viro venerabili Reginaldo Bathoniensi electo 
excellentiae vestree nos supplicasse meminimus, quod 
scilicet ab ecclesia illa concorditer electus sit, et 
unanimi omnium voluntate susceptus, quod quidem 
adeo certum est, ut nihil in toto regno sit notius; 
nee aliquis est qui vel persone disponat obsistere, 
vel facto electionis velit in aliquo derogare. Sane 
negotia et bona Ecclesie quiete cum omni potestate 
disponit, et quidquid ab electo episcopo citra 
gratiam consecrationis expediri potest, ordinat et 
dispensat. Quia vero sine consensu auctoritatis 
vestre ad perfeclionem gratis illius pervenire non 
potest, misit ad vos ecclesia illa venerabiles et 
electas de tota universitate personas, qus vice 
omnium a bonitate vestra complementum promo- 
tionis ejus pronioribus votis exquirerent et obnixis 
precibus implorarent. Videmus eos, Thomam sci- 
licet archidiaconum et A. monachum  ecclesigm 
illius, (quoniam ecelesia illa conventum monacho- 
rum habet non collegium clericorum,) et magistrum 
Lanulfum, viros litteratos equidem et prudentes, 
et approbate a pluribus honestalis, negotium sci- 
licet istud ex delegatione omnium omni studio 
prosequentes; sed viam, qua ad vos pervenire 
possint, nullatenus invenire potuerunt. Laboravi- 
mus cum iis et plerique alii, nec ulla securitas pe- 
netrandi ad vos potuit inveniri. Presertim quia 
negotio illi rex junior, qui in partibus illis commo- 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


cie nostre, in qua quotidie tam impudenter impu- A 


C 


ratur, dicitur adversari. Ad suffragandum itaque ] 


votis eorum, litteras tam ab humilitate nostra 
quam ab aliis diligentius impetratis nuntium per 
se, quem habitus arctioris religionis et paupertas 
abscondere ad proferendum negotium, quia aliter 
id fleri non. poterat, transmiserunt. Quia igitur 
tante rei effectus non nisi instantium bellorum im- 
portunitate et casibus fortuitis impeditus, sanctitati 
et officio vestro credimus convenire, et ad idem 
etiam devotas preces duximus adjungendas, ut quod 
residuum est, compleat et confirmet; ne vota 
ecclesi» ludificari permittatis, et ipsius utilitates 
amplius impediri. 


112. 


LXXXVI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Est quiddam quod tam meam quam alias vehe- 
menter angil ecclesias, quorumdam scilicet rapax 
et intemperans audacia monachorum, qui quo libe- 
rius effluant, secularis potentie preesidia redimen- 
tes,primoepiscopisomuem obedientiam subtrahunt, 
et parochiales ecclesias cum altariis et decimatio- 
nibus, ceterisque beneficiis de manu laica recipere 
pactis quibuslibet sacrilega temeritate presumunt. 
In his ergo ab eis nec canonicus ordo, nec episco- 
palis assensus exigitur; sed devocatis ad proprie- 
tatem omnibus, mercenarios in tanta paupertate 
ibi eonstituunt sacerdotes, ut ad exhibitionem suam 
et ad onera Ecclesie portanda non habeant quod 
opilioni sufficeret aut cursori. Generale est hoe, 
sed in episcopatu meo vehementius hec est gras- 
sata malignitas, nec jam nobis cujuslibet r&tionis 
obtentu, sed fallaeiis ac muneribus nobis presi- 
dioque violentie secularis obsistunt. Ad quod 
secundum ordinem institutionis ecclesiastiee refor- 
mandum, cum ego adversus abbatem quemdam et 
monachos monasterii cujusdam in episcopatu nos- 
tro, scilicet Sancti Ebrulfi, a sublimitate vestra 
primos, secundos et tertios judices impetraverim, 
abbate semper multis artibus obsistente, nihil est 
adhuc effectui mancipatum, cum sacerdotes nostri 
in exsecutione causes apud judices assignatos multis 
attenuati sumptibus, multis laboribus sint affecti. 
Habemus autem et alias causas adversus eumdem 
abbatem de multiplici et contumaci inobedientia, 
cum tamen ad exhibendam nobis obedientiam et 
reverentiam vinculo jurate professionis teneatur 
astrictus. De alio quoque perjurio, quod post pre- 
stitum corporaliter juramentum de exhibenda ad 
mandatum nostrum satisfactione, coram multis 
venerabilibus personis manifeste conlraxit, in 
eo scilicet quod post sententiam suspensionis et 
anathematis, per quinquennium et eo amplius mis- 
sas et celera presumpsit divina officia celebrare, 
donec cognita coram legatis vestris veritate quam 
dicimus de necessitate magis, quam de poenitentia 
nobis se prestitit absolvendum, jurato nimirum 
quod ad mandatum nostrum super tribus expressim 
staret excessibus, et modum imposite sibi satisfac- 
tionis impleret. De privilegio quoque a vobis per 
subreptionem elicito idem abbas vobis et ecclesie 
nostre tenelur obnoxius, super quo jam tertio 
ipsum ad vos eum privilegio mitti inventa nimirum 
falsitate jussistis. De eremo etiam quadam que a 
nobis et fundatore quibusdam regularibus et religio - 
sis fratribus collata est, a predicto abbate et 
monachis post appellationem ad vos factam noviter 
occupata, et aliis quibusdam, qus reverentis ves- 
tre in omni veritate fides et sedulitas nuntii nostri 
plenius explicabit. 

LXXXVII. 
AD HENRICUM BAIOCENSEM EPISCOPUM. 

Memini me pro latore presentium olim vestre 


113 


excellenti& supplicasse, quia mihi pro eo quorum- 
dam quibus ego deesse non poteram instantia sup- 
plieabat. Exaudistis ex parte, quia ab irroganda 
severiore sententia temperastis ad tempus, nondum 
lamen ei optatum benefieium perfecte liberationis 
arrisit. Instant igitur qui ab initio profusis precibus 
institerunt, eoque obnixius quia noverunt quod 
dilectio vestra preces meas consueverit exaudire. 
Preces igitur iterare compellit iterata precatio, et 
me genibus vestre charitatis advolvit, ut hic se 
multiplicatis precibus uberioris remedium gratis 
gaudeat invenisse. Audivi etiam dominum arochi- 
episcopum, et dominum Abrincensem scripsisse 


| pro eo, eosque:culpe quam contraxit clementer 


ignoscere, quia ad inquisitionem vestram maluit 
humiliter confiteri quod fecerat, quam duplicata 
culpa conscientiam suam offuscare mendaciis, aut 
de vestra misericordia desperare. Preces itaque 
precibus et consilio eorum censui fiducialius ad- 
jungendas, ut si majestas vestra admonitioni eorum 
duxerit obsequendum, mea quoque tante auctoritati 
intercessio suffragetur. 
LXXXVIII. 
AD CANTUARIENSEM ET TARENTASIENSEM 
ARCHIEPISCOPOS. - 

Causam venerabilis fratris nostri Reginaldi electi 
Bathoniensis audivimus ab apostolica majestate 
vestre experientiae commendatam. Gavisi sumus 
quod veritatis amatoribus veritatis est commissa 
cognitio, apud quos nec justitia periculum incurrere 
poterit, nee innocentia detrimentum. In quo si per- 
sonam respiciatis, vir est cujus prudentia, cujus 
honestas, cujus virtus et industria publice multis 
ipsisque probabilibusinnotuitargumentis.Si factum 
electionis inquiritur, omnium, ad quos pertinet, in 
personam ejus unanimi concordia vota concurrunt, 
Statumque Ecclesie multis labefactum temporibus 
certissime confidunt ipsius magnificenlia reparan- 
dum. De eo autem quod ei ab his, ad quos non 
pertinet, tam mendaciter quam imprudenter ob- 
jectum est, certis probationibus constabit vobis 
nihilesse nisi odii et invidie questionem. Nos vero, 
quibus de proximo certius et facilius veritas potuit 
apparere, de multorum, quibus fides adhibenda 
est, creditur testimonio, et publica assertione didi- 
cimus, nativitatem hujus, de qua queritur, sacros 
patris ordines precessisse, ipsumque patrem eo 
tempore licite, si preoptasset, militare vel matri- 
monium contrahere potuisse. Agite itaque et ca- 
lumniam hane, quam non aliunde quam de zelo 
malitie deprehendetis exortam, secundum datum 
vobis a Deo spiritum et potestatem media ralione 
discutite, nec vota ecclesie ludificari diutius dila- 
tione aliqua permittatis; sed injuries huic debita 
benedictionis indulto ipsum quam citius ad eccle- 
siam destinate, ut ex hoc nec in spem meliorem 
attrite& diutius ecclesie desideria convalescant, 


.geque populus ille optatae consolationis subsidio 


gaudat assecutum. 


EPISTOLJE. 


114 


A LXXXIX. 


AD ROTRODUM ROTHOMAGENSEM ARCHIEPISCOPUM. 
Monachus ille L. olim Cormeliensis, pro quo 
sanclitatem vestram rescriptum apostolieum scri- 
bitis accepisse, de monasterio illo egressus est et 
tertio misericorditer est receptus. Egressus quarto 
cum ipsum abbas et fratres pro commissis in 
Ecclesia saerilegiis quse etiam verecundia prohibet 
recitare duplici etiam sobole de meretricibus ante 
fores monasterii suscepta. suscipere recusarunt, in 
presentia nostra el abbatis P. Cellensis fratrum- 
que nostrorum publiee de omnibus tam convictus 
quam confessus, ab abbate litteras dimissorias im- 
petravit, abjurato ad totam vitam abbatis monaste- 
rio et tota banleva monasterii quia se ignem missu- 
rum publice fuerat comminatus hec abscessit. 
Porro cum ipse postmodum ad notitiam Willelmi 
de Papia cardinalis, me et abbate presentibus de- 
lulisset, recensita veritate ab ipso auctoritate 
apostolicz sedis repulsus est et damnatus. Exinde 
perlustratis terris, rejecto prorsus habitu monas- 
lico, factus apostata, ut parcius dicam, omni se 
dissolutioni publice mancipavit. Novissime si majes- 
latem apostolicam cui hec nota esse non poterant, 
cireumvenire mendaciis attentavit : apud vos veri- 
tati et justitie prejudicare non debet, cui nos 
eorum, qua dicimus, manifestam faciemus per 
omnia veritatem. Scitis autem prudentiam apostoli- 
cam nihil in rebus dubiis percipere definitum, sed 
omnia mandataejus conditionem habent implicitam, 
scilicet, si preces veritate nitantur eisque quibus 
hujusmodi mandata mittuntur in omnem causam, 
partes judicis cognitio scilicel et pronuntiatio 
reservantur. Quieti igitur monasterii et claustralis 
discipline sanetitas vestra provideat, ne reducto 
auctore iniquitatis, ceterorum qui per ponam 
istius correcti sunt reviviscat audacia, et exemplo 
venie remissioris ipsorum denuo malitia conva- 
leseat. 
XC. 
FORMA TRANSACTIONIS DE QUADAM COMMISSIONE. 
Causas que sive ex ordinaria jurisdietione nostra, 
sive ex superiori delegalione, ad nostram audien- 
liam perferuntur, sicut media ratione decidere, sic 
decisas oportet veritatis testimonio eommunire, ne 
ad renovandum velus litigium qualibet audacia 
D quaestio rediviva eonsurgat. Causam igitur, quae in- 
ter venerabilem fratrem nostrum Simonem abbatem 
Sancti Andree et fratres Hospitalis Hierosolymitani 
super testamento illustris viri Hugonis de Pinu ver- 
tebatur, ex apostolica delegalione suscepimus sine 
appellationis obstaculo terminandam. Auditis itaque 
ulriusque partis allegationibus cum meliculosa ju- 
dicii necessitas videretur instare, nostro se pars 
utraqe commisit arbitrio et litigiumm omne per nos 
amicabili compositione sopitum est. Siquidem pecu- 
niam,qua apud predictum abbatem a prenominato 
illustri viro dicebatur fuisse in deposito constituta, 
in necessarias et pias causas secundum tenorem te- 


115 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


stamenti, censuimus dividendam; sicut nobis eorum A silio preformatos olim sensus in contrarios quando" 


quia a fratribus Hospitalis producti sunt, tertimonio 
factum est manifestum. Unde assignata creditoribus 
et necessariis personis ipsique abbati aliisque di- 
versis pauperibus congrua portione, ipsis nimirum 
fratribus Hospitalis intuitu religionis et paupertatis 
eorum plurimam assignavimus portionem ; adhibito 
in omnibus eorum consensu, ipsorumque utilitati- 
bus, ipsumque abbatem duximus super hac qua- 
stione penitus absolvendum. 
XCI. 
AD HENRIGUM REGEM ANGLIJE SENIOREM. 

Venturus eram ad vos, sed me senectus et infir- 
mitas et debilitas retinent, quasi quibusdam repri- 
mentisimpotentis vinculis alligatum ; sed eta multis 
partibus multis vexor injuriis, in quibus nullum 
remedium nisi de gratia vestre bonitatis exspecto. 
Mitto itaque ad vos Joannem de abbatia hominem 
fidelem vobis pariter et devotum, quem audire vice 
mea et precibus meis ad momentum velitis aures 
regias inclinare. Obsecro reminiscatur excellentia 
vestra fidei, devotionis et obsequii, honori et utilitati 
vestra ab ineunte pueritia vestra a me semper ex- 
hibiti, et in opportunitatibus meis apud vos merita 
mea mihi quandoque respondeant, nec impotentiam 
senectutis mer dignetur magnificentia vestra con- 
terere; sed hominem ad omnem patientiam cum 
omni humilitate voluntati vestrz:e semperexpositum, 
liberalitate regia confovere, novissimos dies meos, 
quibusadhueapud vos modico tempore futurussum, 
permittatis, imo faciatis in letitia consummare. Non 
me permittit puritas conscienticee mee de vestra sa- 
pientia desperare, apud quam sepius in multis et 
maximis gratiam merui, et si quid quandoque per 
ignorantiam aut simplicitatem minus prudenter 
actum est, fides semper et veritas et sedulitas im- 
pensi incessanter offieii com pensavit. Ad summam 
meliora sunt vere diligentis seva consilia, quam 
fallax assentatio blandientis, sicut novissimo tem- 
pore gravibus induciis vestra majestas experta est, 
quando scilicet amicis fere desperantibus magnifi- 
eentie vestre terror invaluit e& omnes conatus ho- 
stium vestrorum, Deo propitio, vestra sunt industria 
pariter et virtute compressi. Memini adhuc, neque 
hoc unquam aliquid a mea poterit extorquere me- 
moria, sublimitatem vestram me inter initia vestra 
in ulteriorem gratiam recepisse, meumque semper, 
quo sepius utebamini, vobis in omni tranquillitate 
fecisse consilium, adeo ut nihil unquam dispendii, 
nihil laboris, nihil cujuslibet confusionis attulerit, 
sed omnium operum vestrorum quasi de miraculo 
procedere magnalia videbantur. Non erat qui vestre 
praesumeret obsistere potestati, quia tuncomne opus 
vestrum disponebat ratio, dirigebat justitia, miseri- 
cordia temperabat. Postquam vero mendax adula- 
torum turba convaluit, potuitque lethalia venenati 
mellis blandimenta licenter infundere, affectioni ju- 
slitia, ratio ccepit cedere voluntati, et meliore con- 


C 


que dolosa sedulitate convertit affectus. Unde nimi- 
rum certum est ortum essequod accidit, quod radix, 
qua viridilatem de justitia et veritate non contrahit, 
ad jucundos et utiles fructus novissime perveaire 
non potest. Sane verum est bona quandoque vexa- 
tionibus coneuti, et que mala sunt fallaci quadam 
adtempus letitia prosperari; sed divino judicio sem- 
per suus novissimererum meritis respondet eventus. 
Sic est : inconsultorum operum exitus infelices pos- 
nitentia sera sequitur, que dolori quidem materiam 
comparat ; sed nulla eorum qua provenerunt detri- 
menta restaurat. Inde verbum celebre est Sapientis 
illius : Omnia fac cum consilio et post. factum non 
penitebis (Eccli. xxxi1). Porro consilium est aliquid. 
faciendi vel non faciendi vere excogitata ratio, sicut 
Tulliana nobis eloquentia definit. [ntelligat Domi- 
nus meus tria definitionem formare consilii, unita- 
tem, diligentiam, rationem, ut scilicet quod fit aut 
dicitur, nitatur unitate, dirigatur studio, ratione 
formetur. Quidquid enim stabilem non contrahit de 
veritate substantiam, ruine et defectioni necessario 


tenetur obnoxium, ut videlicet quod de nihilo ortum. 


est redigatur in nihilum, nec in fundamenti alicujus 
soliditate subsistit. Quod quasi de inani quodam 
prestigio falsitatis effulsit. His etiam qua verà sunt, 
oportet semper cum instanti diligentia rationis ad- 
hiberejudicium, nequisalienam quietem turbare vel 
jus alienum confidentia potestatis presumat inva- 
dere, sed modum justitie continenter amplexus, 
superioribus reverentiam, gratiam inferioribus, pro- 
ximisexhibeat charitatem et ad omnem partem men- 
tis acie callide cireumducta. Sic omnis omnium de 
propria conscientia metiatur affectus, ut aliis se ta- 
lem in beneficiis et offensis curet impendere, quales 
eos vellet in suis opportunitatibus invenire. Verum 
qui praestant, officii sui debitum arctius tenentur 
agnoscere, utse dominium potiusad custodiam quam 
ad violentiam aecepisse cognoscant, nec eum, cui 
cura est de illis, Deum seilicet, putant ob aliam cau- 
sam iis fastigium dignitatis, copiam divitiarum, po- 
tentis gloriam contulisse nisi ut eos in opus mini- 
sterii collocaret reddituros nimirum de singulis suo 
tempore sub severo districti judicis examine ratio- 
nem. Qui ergo periculum administrationis accepit, 
rationem preparet ad reddendum, quia usque ad 


[) quadrantem com minatur se quicrediditexacturum. 


Quod si sua cum hujusmodi potentibus gloria non 
descendit, nec enim iis ascensus promittitur sed de- 
scensus, quid exigenti proferet quod nihil reservavit 
sibi quod habeat ad solvendum ? Nempe carnem et 
spiritum, quia nihil est eorum quas rapta sunt quod 
subsistat, neque alius esse poterit satisfactionis mo- 
dus, nisi ut penam perpetuam solvat, qui non ha- 
bet aliud unde possita debito perpetuo liberarit. Me- 
minisse debent ab eo sibi commissas esse qui eos 
proprii sanguinis redemit impendio et mortis etiam 
amaritudine liberavit : a quo ejusdem substantie 


Hs 


116 - 


117 


EPISTOLJE. 


118 


nataramidem redemptionis pretium omniumeadem A inhswsisse memorizea, in quibus nullo modo decipi 


consummatio el merces est: non est de quo alii 
adversus alios possint privilegio gloriari, nisi quia 
qui presunt graviori ruine et majori periculo sunt 
objecti. Seripsi diffusius, quia verborum copiam de- 
votio ministrabat, singulaque mihi dicla necessaria 
videbantur ut fidelis admonitio vestre vos faciat 
gloria reminisci. Utinam viros virtutis et consilia 
fortium regia majestas estimet et agnoscat, ne spi- 
ritus iniquitatis et mendacii, fallacibus blanditiis 
robur regalis potestatis enervet, et ad opera malitia 
vel defectus contrahat et inclinet. 
XCII. 
AD HENRICUM REGEM ANGLLE SENIOREM. 
 Sieut vobis in Northmannia dixeram, veni in An- 
gliam ad vota orationum Domino persolvenda.Cum 
que inde ad presentiam Domini mei magno desiderio 
iraherer, audivi vos Eboracum et ad remotas illuc 
tendere regiones, mihique nulla spes relicta est 
nullaque fiducia consequendi. Proficiscor tamen, 
lento licet itinere, quia celeritatem mihi senectus 
et debilitas non indulgent, sed quasi quibusdam re- 
primentis impotentie nexibus detinent alligatam. 
Placeat igitur domino meo precipere mihi, ubi et 
quando vestre possim occurrere majestati, ne quod 
potentie mihi residuum est incerto ideoque vago 
cireuitu consumatur. Desidero etenim quam pri- 
mum videre faciem domini meiut oculis meis jucun- 
da regii vultus serenitas illucescat, et ab injuriis diu- 
linisque laboribus exhibita mihi solita benignitate 
respirem. Valete. 
XCIII. 
AD HENRICUM REGEM ANGLLE SENIOREM. 
Orationis causa profectus in Angliam, stalim ad 
| videndam domini mei faciem festinavi, quia me ad 
hoc tam devotio quam necessitas invitavit. Audistis 
meetinaliquibusexaudistis,s ed adhuc nobis majora 
differre in futurum, adjecta tamen promissione, in 
qua de jucunda mihi collate spei securitate respiro. 
Promisistis siquidem quod exinde mea diligenti in- 
spectione opera probaretis et secundum meritorum 
qualitatem suo tempore apud vos mea mihi justitia 
responderet. Gavisus sum de sincera bone consci- 
entie me: veritate confisus quod nulla culpa excel- 
lentiam vestram exasperari patietur, vel benevolen- 
tiam denigrari; neque ex hoc nunc prudentiam 
vestram circumveniet astuta malignitas invidorum, 
sed secundum doctrinam Evangelii ipsiscredelisope- 
ribus, et vestra de manifestis rerum argumenlis 
censura procedet. Atque utinam cum inspeclione 
presentium velit aliquando perpetue fidei devotionis 
et obsequii mei vestra dignatio reminisci, et que in- 
teralios meo singulariter consilio et industria honori 
vestro et utilitati quandoque provenerint, quos deni- 
quelaboreset sumptus vobiscum cum omni semper 
hilaritate pertulerim, quibus vires corporis et rerum 
facilitates per triginta annos continuos attrite sunt 
et consumpta. Suecessisse mihi dicerem, imo animi 
letitia gloriarer, si vel in modico vestre seneissem 


potuistis, sed oculata fide et multiplici semper agno- 
vistis effeclu. Et ego quidem a secundo anno regni 
vestri gratiam vestram, qua me semper fueratis exu- 
beranter amplexus, sensi mihi quorumdam delatio- 
nibus imminutam, quos ego certebona fide, familia- 
ritalieLconsiliisadmoveram quia prudentiam eorum 
et industriam vobis utilem fore credebam, et me ab 
eis apud vos in ea, quam merueram, benevolentia 
conservandum. Porro evenit mihi quod infelici mul- 
lis experimento certum est evenisse, ab iis me scili- 
cet aliquantulum repulsum esse, qui mea fuissent 
sedulitate promoti. Sic enim est; inter eos, qui viris 
sublimibus sunt acceptiores et intimi, sepius rara 
fides vertitur et rara dilectio, seque student multis 
artibus prevenire, quia quisque sibi credit attribu- 
endum, quidquid fuerit alii derogatum. Quo sane 
intellecto, censui honori vestro et atilitatibus for- 
tius insistendum, ut studium et perseverantia mea 
confusionem posset inferre fallacibus, et mihi ple- 
nitudinem gratie vestre, cujus manifestum erat 
aliquot adhue restare reliquias, reparare. Proteci 
aliquando, sed ad antiquam plenitudinem pervenire 
non potui; sed in novissimis vehementius exaspe- 


ratum sentio, quem ego in novissimis. Deo teste, 


totum speraveram sincera fide et promptissimis 
obsequiis redemisse. Revertatur utique dominus 
meus ad cor, quoniam miserendi tempus advenit, 
nec ego propono apud vos ulterius de meis aliquid 
meritis allegare; sed solam humiliter implorare 
clementiam, que quanto desiderabilior est, tanto 
majoris debet in principibus estimari, quam si 
penitentie delinquentium impendi gloriosum est, 
profecto non debebit innocentie denegari. Notum 
metotiorbi longior setas et discursus multiplex 
reddidit et acceptum, atque inhumanum fortasse 
reputabitur a pluribus, si innocentiam meam et 
novissime senectutis tempus vestra severius di- 
gnatio prosequatur; si duriorem tuleritis de am- 
bigua suspicione, potius quam de rerum veritate 
senlentiam ; si imminentis sepulture claustrum 
cum lacrymis et moerore feceritis introire; si sta- 
tum ecclesi labefactari sustinueritis, quam in die- 
bus meis de paupere divitem, sublimem de humili, 
predicabilem de obscura vestre serenitatis benefi 
cia reddiderunt, 
XCIV. 
AD WILLELMUM DECANUM BAIOCENSEM. 

Sicut novit prudentia vestra causam, que inter 
Cenomannensem episcopum et Clementem vertitur 
sub eo modo nobis et vobis Romani pontificis de- 
legavit auctoritas, ut si alter nostrum non vellet 
vel non posset interesse, alter nihilominus sine ap- 
pellationis obstaculo definiret. In quo manifeste 
datur intelligi in absentia alterius, totam alteri 
consignari cognitionis et judicii potestatem, nec is 
qui absens est, jus habet vices suas alii commit- 
tendi, quia in alterum tota negotii decidendi con- 
cedit auctoritas : sicut ejus qui delegavit superior 


119 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


120 


excellentia prefinivit. Porro quia me in Angliam A quea vobissignificari litteris, si quod responsum 


multarum importunitatum ad presenstrahitinstan- 
tia; oportebit vos locum utriusque supplere, cau- 
samque singulari judicio definire. 
XCV. 
ADa rur. 

Quantum apud Dominum nostrum profecerim in 
Anglia, vos vidistis, qui mecum ad tediosam im- 
portunse supplicationis durastis instantiam et de- 
mum severioris repulse contumeliam reportaslis. 
Timeo induratum adversum me, nec facile ad cor 
ullo unquam tempore rediturum, quia concepta se- 
mel ira vel odium nec placari facile consuevit, nec 
ad gratiam revocari. Et ego quidem a secundo anno 
regni ipsius in crebris ipsisque certissimis indiciis 
intellexi, quoniam innocentiam meam semperexinde, 
vel manifeste vel quasi occulte, sub typo quodam 
dissimulate severitatis oppressit, et omnem tam a 
me quam a meis proventum cujuslibet honoris vel 
utilitatis exclusit. Non potuit fidei puritas vel sedu- 
litas obsequii vel labor intemperans, vel sumptus 
excedens, vel industriaconsilii in magnis vel maxi- 
mis rebus efficaciter et ad gloriam majestatis insi- 
stens, concepli sine causa rancoris amaritudinem 
declinare; sed mirabili perversitate quae gratiam 
penitus redemisse debuerant, sincera potius odium 
merita provocabant. Instabam itaque fortius el 
quasi ad evicendum merita meritis cumulare cer- 
tabam ; ut inspecta laudabilium operum luce eru- 
besceretadulatorum confusa malignitas et ab invito 
domino etiam favorem frequens et officiosa veritas 
extorqueret. Non proficiebam etipse tamen interim 
meo nihilominus instanter utebatur officio, et ex- 
clusum ab his, que ad proprium libere disponere 
prevalebat arbitrium, studiose ac memoriter ad 
majora consideranda vocabat, in quibus eum ad 
habendum consilium cum rei quantitas tum pericu- 
losuseventus,tum difficultatis angustiacompellebat. 
Vicesimus annus exactus esl, ex quo ego miserabi- 
liter in hoc agone sudavi, quia indefessam  perse- 
verantiam conscientia sincera firmabat, quia ex- 
cellentium jugis exhibitio meritorum. Non peccavi, 
elsi quid forte peccatum est, reatus tamen liberta- 
tem regie clementie non excedit, et sine dolore 
meo debuit saltem detrimentis nil male merentis 
ecclesie commoveri, ne de aliena afflictione gloriam 
neque dulcem sibi de aliena amaritudine contrahere 
voluptatem. Mirum autem est quod inter injurias, 
quos patior el lacrymas affluentes, nondum de 
visceribus meis potuit zelus altius radicats dilectio - 
nis avelli; nilque mihi constat amarius quam quod 
fidelissimo crimen fraudis imponit, diligentique re- 
pendit odium, nec in aliqua me permitititin futurum 
existimationis ejus et gratie fiducia respirare. Mitto 
ei litteras omni humilitate et supplicatione plenis» 
simas, sicut vobis ex rescripto earum poterit appa- 
rere, quas vellem ei explorata opportunitate sub 
preesentia vestre charitalis offerri ut eassemeltotas 
vestro studio intercedente sustineret audire, mihi- 


acceperitis aut speratis effectum. 
XCVI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Ad audientiam majestatis vestre cujusdam illu- 
stris viri querela perfertur, quem pluribus de causis 
constat mihi multiplici ratione devinctum, ut ei in 
necessitatibus suis jure tenear preestare, preeunte 
quidem justitia, consilium et auxilium opportu- 
num. Uxorem habet, ad quam cum totius paterne 
hereditatis proventura successio crederetur, produ- 
citur ex insperato puella et de secreto furtive edu- 
cationis adducitur, quam sub diulurna viri absentia 
de adultero progenitam totaterra cognovit : atque 
is qui pater exquiritur, publice coram episcopo loci, 
coram archiepiscopo provincie, coram etiam ipso 
rege requisitus suam esse constantissime pernega- 
vit, omnesque fere quibus illa proxima cognatione 
conjunetaest, testimoniumlegitimz nativitatis nulla 
presumunt audacia perhibere. Sub hac igitur spe 
obtinenda dolo hereditatis, nupsit cuidam, qui cum 
fautoribus suis falsum patrem tam minis quam pro- 
missis sollicitat ut eum a persecutione publice pro- 
testate veritatis avertat. Appellatum est ad vos 
apud quem veritati et justitiee non poterit dolus vel 
violentia prevalere, nosque eo securius vestre seri- 
bendum duximus majestati quod non quasi preces 
de incerta re, sed de nota perhibemus testimonium 
veritate. 

XCVII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Si venerit ad presentiam majestatis veslre sa- 
cerdos quidam, Joannes nomine de Grimovilla, 
venientem sapienter accipite, quoniam excommuni- 
catus est, et per annos circiter decem in excommu- 
nicatione permansit; siquidem manus violentas 
injecit in monachum, ipsumque sacerdolem, sau- 
ciumque et plurimo cruore perfusum, sicut dicitur, 
penitus occidisset, nisi eum fortiter hi qui stabant 
cum monacho repulissent. Quo facto cum manife- 
stum esset eum in anathematis incurrisse senten- 
tiam, nee absolutionem a Romano pontifice querere 
voluit, neque satisfacere monacho, nec nobis ali- 
quatenus obedire, sed ad remotas partes alterius 
episcopatus abscedens sub predicto vinculo furtim 
ordinem sacerdolis accepit, et in partibus illis, me 


D ignorante, in ordine sic percepto publice ministra- 


vit. Ad hanc vero perversitatem exercendam, ipsum 
a primis adolescentie suc» annis esca traxitambi- 
tio, aequirende scilicet in episcopatu nostro cujus- 
dam parochialis ecclesie, quam per violentiam ple- 
beie multitudinis, cui ipse cognatione conjunctus 
erat, credidit obtinere. In qua cum duodecim anno- 
rum et eo amplius spatia consumpsisset, nullis 
meritis a me nulla justitia debuit exaudiri, quia 
me ex ea causa frequenter offendere, et ecclesiam 
multis injuriis non destitit infestare. Defuncto ita- 
que sacerdote, qui in ecclesia illa annis circiter 
quadraginta ministraverat, ego ad monachorum 


4 191 


EPISTOLA. 


129 


Pratellensium repraesentationem, ad quos pertine- A libertus in servitutem revocari possit, et qui de 


bat, personam idoneam subrogavi, eoque celerius 
ut esset qui pervicacie ipsius posset obsistere, ne 
Scilicet iste vacantem ecclesiam confideret facilius 
occupare. Frustratus hic et omni diutin:e spei sola- 
tio destitutus, a legatis vestris ad archiepiscopum 
litteras impetravit, ipsumque ad eum sublata mihi 
ignoranti et invito ordinaria jurisdictione miserunt. 
Apud quem quiainter propinquos et conscios ageba- 
tur, tanta adversus eum processit instructio, ut 
ipsius facile crimina eonvinei possent et calumnia 
deprehendi. Interceptus itaque manifeste veritatis 
indiciis, cum ei alia non pateret occasio, ad audien- 
liam vestram ab archiepisco quem judicem preele- 
gerat, appellavit, sperans, si cause fuerit delegata 
cognitio,judicem juramentis cireumvenirefallacibus 
vel vexationibus aliquid extorquere. Quia igitur, 
uno per mendacium obtinente, plurium audacia con- 
valescit exemplo, publiee interest ut benignitas 
vestra perversitati hujusmodi hominum nimis cre- 
dula non existat, nec judices de optione sua, sed de 
vestra potius experientiasortiantur. Siquidem perti- 
naci a vobis postulant instantia, quos redimi posse 
confidunt, vel quibus ad omnem casum familiari 
gratia sunt conjuncti. Unde si eum, de quo scribi- 
mus, in vestra presentia contigerit inveniri, si pla- 
cel, queri facite, a quo episcopo primum, a quo 
novissime fuerit ordinatus, quis eum a sanguine sa- 
cerdotisabsolverit,a quo etquo temporeei fuerit do- 
nataecclesia, quam quaerit, cum infrahoctriennium 
sacerdos decesserit : quem ibi constat plus annis 
quadraginta continue ministrasse, nee ecclesia huic 
potuit ullo jure superstite sacerdote conferri. Quod 
si ab ordinatione mea, quia primum usus est, ad 
alium eipscopum sine conscientia mea et dimissione 
transivit, manum ordinatoris agnoscat et titulum 
quem accepit; quia ego aliene ordinationis cleri- 
cum, ipsiusque furtive, de jure recipere non com- 
pellor, presertim quem tantis novi criminibus irre- 
titum. 
XCVIII. 
AD HUGONEM LEXOVIENSEM ARCHIDIACONUM NEPOTEM 
SUUM. 

Litteras peenitentie et conversionis tu: lztabun- 
dus accepi, que utinam de sancta voluntate proces- 
serint etin fideistabili veritate consistant. Quia vero 
operibus credendum esse doctrina veritatis instrui- 
mur, opera contemplabor, que utinam talia sint, 
ut veterum debeant delere memoriam, condignosque 
faciant fructus, quibus detrimenta precedentia re- 


compensent. Si vero animum, quem ab initio in 


multisutilem et benignum gratisexpertus es, tua ut 
parcius dicam negligentia denigravit, a colóre 
concepto in antiquum eandorem procedentia pote- 
runt merita revocare, et ingenuos quidem mores 
tuos ab offensione vestra precepta debent beneficia 
cohibere, donec aliquam vel in modico gratiarum 
retuleris actionem. Sane ingrati damnatus omni be- 
neficio se probat indignum, adeo ut ex ea causa 


percepta misericordia alii non impertit, usque ad 
novissimum quadrantem in eo, quod dimiesum est, 
divino judicio condemnatur. 
XCIX. 
AD HENRICUM REGEM ANGLUE SENIOREM. 

Audita instanti transfretatione vestra, ad vos 
tanquam ad dominum meum venire cum omni 
festinatione curavi, ut oculis meis regii vultus se- 
renitas illuceret, et impotentiam senectutis et debi - 
litatis meejucundi sermonis vestri gratia recrearet. 
Veni equidem, sed longe aliter quam speraveram 
omnia processerunt, quoniam non nisi in paucis 
audiri merui nec in quolibet aliquatenus exaudiri. 
Veni, inquam, dicturus sicut existimabam vobis 
Vale novissimum, atque idem a vobis eum gaudio 
recepturus, ut post tot. merita mea et excedentia 
beneficientia vestra in novissimo discessu ad bonum 
perpetue charitatis et pacis animorum sibi invicem 
concordia responderent. Quidquid autem acciderit 
aut quocunque futurorum se convertal eventus : 
gloria mea erga vos est testimonium conscienti: 
mes. Quoniam ab omni delicto prorsus immunis 
sum et inter omnes, quorum honori et utilitati 


vestre fides et devotio profuit, ut modestius dicam, 


mea possunt majoribus merita co:equari. Siquidem 
trigesimus annus exactus est ex quo ego semper in 
obsequiorum vestrorum agone sudavi . Quod si ali- 
quando delatorum invidia adversum me motum 
vestre mentis quemlibet excitavit, tanto steti secu- 
rius, tanto virilius et efficaciusinstiti, ut adulatorum 
mendacia jure fide mea possent et magnificentia re- 
probari. Ccepi a puero, et vos per adolescentiam, 
juventutem, virilem :ztatem ad senectutis annos 
prope perduxi, totumquecorpuset animam, studium 
et laborem, pecuniam atque tempus impendi: mi- 
hique nunquam aliquid fuit delectabilius quam ho- 
nori vestro et proventibus inservire. Ea certe fidu- 
cia, ut mihi in novissimis diebus meis liberaliter 
excellentia regia responderet. Si non deliqui, cur 
patior ? Cur non magis credit dominus meus veri- 
tati operum eorum quam incertis suspicionibus et 
mendaciis delatorum ? Quod si deliqui, quod non 
venia sed ultione dignum debeat judicari, salva 
vobis est ultio, dum tamen sententia non de incerto, 
sed legitime de rerum veritate procedat. Ad sum- 
mam hoe unum ipsumque precipuum a Domino 
meo cunctis vellem precibus impetrare, ut mihi de 
benevolentia ipsius spes aliqua relinquatur quam 
in sinu meo custodiam, velut thesaurum abscondi- 
tum, atque in ipsa mihi liceat omni tempore respi- 
rare. Dicturus eram vobis aliqua cum a vobis re- 
cessi, sed opportuna mihi non refulsit occasio, quee 
tamen per latorem presentium in schedula vobis 
scripla transmitto; quorum si qua vobis facere 
placuerit, ego cum omni gratiarum actione reci- 
piam. Quod autem differre volueritis, ego in silen- 
tio cum omni humilitate et patientia sustinebo. 


133 


C. 
AD WALTERUM DE CONSTANTIIS. 

Quod ita, sicut audistis et vidistis, a domino rege 
dimissus sum, gratia mihi vestra compassa est, et 
confusioni mee meisque condoluit detrimentis. Sane 
in articulo temporis illius pregravis meroris ama- 
ritudine adeo animo constitutus sum, ut quidquid 
mihi potius agendum esset, videre non possem, sed 
potissimum celerem fugam rernedium credidi : ideo- 
que a facie indignationis ejus quantocius tanquam 
fugitivus exivi. Revertens itaque cum animus meus 
ad multa de liberatione plurima raptaretur, cogitavi 
quod celerem exitum meum non metum sed contem- 
ptum potius et superbiam reputaret, quia motum 
ejus nec diutina supplicatione neque longis fueram 
precibus prosecutus. Decrevi itaque ad ipsum cum 
omni festinatione reverti, ut quod minus bene fa- 
ctum fuerat, videretur prudentior penitentia restau- 
rare et suspicata superbia humilitatis substantia 
tolleretur. A domo itaque mea, quam prope Baiocas 
habeo, ego Cerasiacum usque perveni, ibique adeo 
mihi impotentia contracte debilitatis invaluit, ul 
progredi salva corporis incolumitate non possem, 
quia omnes fere vires corporis mei consumpserat 
labor et aviditas revertendi. Cum itaque decidissem 
in lectum, nihil aliud potui quam vice mea litteras 
et nuntium destinare, ut apud dominum meum ne- 
gotia mea litterarum veritas et nuntii sedulitas ex- 
plicarent. Quem etiam ad dilectionem vestram cen- 
sui precipue destinandum ut studio vestro oppor- 
tune introducatur ad regem et vos si ita poterit 
accidere litteras audiatis, ut inde scilicet majorem 
occasionem possitis accipere quid vobis agendum 
sit aut dicendum. In litteris autem nihil nisi humili- 
ias et supplicatio continetur, adeo ut si velit de 
liberalitate regia reminisci, ad exaudiendum jure 
debeat inclinari. 

CI. 
AD HENRICUM REGEM ANGLLE SENIOREM. 

Auxilium liberale mihi deregali munificentia pro- 
misistis ad recedendum scilicet de statu isto, in quo 
diu sine periculo salulis esse non possum, et ad 
securiorem vitam, propitiante Domino, demigran- 
dum. De vultu itaque vestro judicium meum prodiit, 
el causam meam mnecessilas et inopia peroravit, 
dum in me et profectum provecti senectutis atten- 
ditis, et eri alieno copiam non suppetere facultatis. 
Excessit omne meritum meum vestra dignatio, et 
importunitate mea commode gratie vestre pleni- 
tudo respondit. Super quo  reminiscatur utinam 
Dominus meus, dominum Petrum legatum vestrum, 
magno honestatis et prudentie, non solum sugges- 
sisse vobis factum hoc el approbasse, sed multis 
etiam extulisse laudibus dignum regia majestate 
beneficium, si in tanta opportunitate mea fideli et 
vere dilectori suo manum propitiam benigne largi- 
tatis impenderet ; quem toties in opportunitatibus 
suis promptum,fidelem et utilem multis sit argumen- 
tis expertus. Utinam Dominus meus secundum do- 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


A cirinam evangelii credat operibus, neque blandis 


D 


124 


adulatorum fallaeibus seducatur, qui totum sibi 
deperire reputant, quod alienis viderint utilitatibus 
impertitum. Omnem igitur vitam, qua ego vobis a 
juventute mea incessanter astiti, bonitas vestra me- 
dia veritate recenseat, ut debita meritis gralia re— 
pendatur. Nostis, domine, me hominem multorum 
dierum esse, multisque notum regionibus et perso- 
nis acceptum ; multis etiam majestatis vestre ma- 
gnificentiam complacere, si viderint vel audierint 
me a vobis cum lacrymis non amaritudinis sed de- 
votionis exiisse. In procinctu sum, nec recessum 
meum aliqua retardat occasio, si tantum opportuni- 
tatibus meis vestro fuerit beneficio satisfactum. Mi- 
seremini itaque, miseremini mei, quia miserendi 
tempus advenit, ut omni temporalium rerum labore 
deposito, ad requiem contemplationis divina tran- 
seam ubi pro salute quidem mea et vestre majesta- 
tis honore pariter et proventa incessanter devotio 
sedula preces offerat efficaces. Tractaverunt mecum 
dominus Rothomagensis et Baiocensis episcopi et 
alii quidam fideles vestri, quibus a vobis erat injun- 
ctum. Et ego cum omni alacritate eorum persuasio- 
nibus acquievi, adeo ut de discessu meo discretio- 
nem vestram non oporteat in aliquo dubitare, si 
tamen secundum spem prestitam optatum desiderio 
meo liberalitas vestra largiatur effectum. Facite ita- 
que, sicut decet magnificentiam et veritatem ve- 
stram, et invincibilis instantia mes necessitatis ex- 
poscit ut in totum ab episcopali separatus officio, 
importunam instantis concilii vocationem liberatus 
evadam. 
CII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Ad concilium cum aliis vocatus, cum aliis venire 
non potui, quia impotentem laboris illius causz plu- 
rime reddiderunt. Prima est senectus qua septua- 
gesimum annum transgressus sum, secunda Hiero- 
solymitana expeditio quam mihi pontifex Romanus 
indixit. Tertia ruine miserabiles, quibus semel et 
iterum desolii sublimitatelapsus sum et confractus, 
adeo ut a decem annis aliquibus remediis non po- 
tuerit virtus pristina restaurari. Cumque miserabili- 
ter causa posset una sufficere, tres simul pari im- 
portunilate concurrunt, ut me quasitriplicifuniculo 
videaturimpotentia religasse. Ego quidem desiderio 
desiderabam venire, ut gloriam victoris vestre cum 
aliis celebrarem et ariditatem meam quasi de pro- 
ximo benedictionis vestra rigaret ubertas. Orabam 
lot et tantorum patrum venerabilem videre con- 
ventum, ipsorum erudiri sermonibus, exemplis 
instrui, et ad reparandam libertatem Ecelesie Dei 
cooperari, si possem, quam in multis partibus doleo 
deperisse. Impotentiam ítaque meam dominus et 
Pater meus habeat excusatam et a mandato me, 
quod implere non possum, clementi bonitate relaxe, 
quia, etsi presentia corporali non venio, omni de- 
siderio tamen et reverentia devotus assisto. Venis- 
sem aulem libentissime, quia multas causas ad ve- 


.et commodius expediri. 


125 


EPISTOLJE. 


126 


niendum mihi necessitas offerebat, quas preterisse A familiaritatis et amicitiz gratia gloriari, quam, etsi 


fortasse damnosum est, et tot aut tantis occupatio- 
nibus vestris ingerere te&diosum, quia postmodum, 
Deo volente, pergratiam vestram spatiosius poterit 


CI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Quandiu ecclesia, cui Deo permittente deservio, 
me tenuerit alligatum, oportet me aliquando eo- 
rum, qui mihi commissi sunt opportunitatibus in- 
tendere et debita quantum potero diligentia subve- 
nire. Rogo itaque ut causas si que: de episcopatu 
nostro ad vos pervenerint, personis injungatis que 
zelum Dei habeant, et peritiam judicandi. Infestat 
siquidem his diebus Ecclesiam Dei nova malignitas, 
que de rapacitate monachorum et de clericorum 
procedit audacia, qui dolose aut violenter quod af- 
fectaverint occupantes, post appellationem se exspo- 
liatos asserunt ut trium subornatorum testium ju- 
ramentis quocunque pacto valeant obtinere. Siqui- 
dem is ad quem appellatum est, cum quandoque qui 
appellat quodam favore complectitur et ut suam 
ulciscatur injuriam causam quandoque vulnerat in- 
nocentis. Super quo benignitatem vestram habere 


volumus exoratam, ut in delegandisjudicibus discre- : 


tio vestra provideat, ne his, qui nobis inimicantur 
et invident, vestra vel vestrorum judicia committa- 
tis, quorum nomina lator presentium vobis plenius 
indicabit ; qui cum publice nobis nihil aliud 
quam reverentiam offerant ad injuriam tamen no- 
stram sunt obducto quolibet vel tenui velamine pro- 
niores. Ceteris autem in toto orbe terrarum com- 
miltite sicut placuerit vobis, absque discretione 
ordinis el etatis. 
CIV. 
AD DOMINUM PETRUM CARDINALEM. 

Verbum, super quo domino regi Anglie vesira 
pro me gratia supplicavil, prorsus inane facturn est, 
quoniam infelices aliquos adversum me exspectare 
preelegit eventus, quam mero beneficio quolibet 
adjuvare. Et quia beneficium non merui accipere 
quod speravi, de meo necesse est me facere quod 
oportet. Ideoque proposui, cura episcopail viris in- 
lerim commissa fidelibus, extra provinciam, ubi 
nulla quies, nulla letitia est, aliquo me conferre, 
ubi quies et animo prodesse possit et corpori et ad 
solutionem parcimonia subvenire. Per quod in brevi 
ab importuna liberatus instantia creditorum ad uni- 
cum statim Romani pontificis revertar auxilium, ul 
me et a vexationibus presentis cruciatus absolvat, 
et ad gerendum morem devotioni mea cum absolu- 
tionenecessaria et benedictione dimittat. Veni igitur 
in Franciam ad concilium venire disponens, si ulla 
unquam ratione potuissem, quod quia certius ex- 
pertus sum mihi impossibile esse, cum litteris excu- 
sationis mese nuntium mitto, quem rogo ut vestra 
gratia commendatum habeat, et in his que vobis ex 
parte mea dixerit, per vestram gratiam liberaliter 
adjuvetur. Sciatis autem me plurimum de vestre 


condigna operum exhibitione non merui, sincera 
tamen credideris devotione suppleri. 
Cv. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRU M. 

Desideravi, domine mi, jam dudum a vobis epi- 
scopalis officii petere missionem, quia deficiente ex 
multis causis animo et corpore, nec diligentice huic 
sufficio nec labori. Ideoque prelationem meam ex 
hoc nune constat ecclesie non tamen esse inutilem 
sed damnosum, nilque restat nisi instantem mihi 
provide disponere sepulturam, ne forte negligentem 
mortis hora preveniat, et prevento sera penitentia 
non suceurrat. Quia vero multis impeditus libere de- 
migrare non poteram, consilio et admonitione do- 
mini Petri cardinalis legati vestri promisit mihi do- 
minus rex Anglie copiam. regalis auxilii quo cre 
alieno,quod me maxime detinet, liberari possem etad 
sustentationem meam quocunque me verterem de bo- 
nisepiscopalibus,que studio etiam meo copiose novi- 
ter acquisilà sunt, perpetuo beneficio communiri. 
Nunc,verorevocavitanimum manumque,qua liberali 
ter credebatur extensa, continuitet ut parcius dicam, 
permittit me a ministris et exactoribus suis misera- 
biliter infestari, adeo ut provinciam totam exire 
compellat, quia nulla patientia poteram ea, que 
indignissime patitur Ecclesia, contueri prster alia 
quae noviter ad cumulum miserie et servitutis ad- 
jecit, quod in civitate, que semper hactenus inter 
aliasspeciali libertate gavisaest, soliquein omnibus 
respondebat episcopo, praefectum sibi sua auctoritate 
constituit, qui quotidie coram oculis meis reditus 
sibi meos violenter usurpat, et cives indignissimis 
injuriis afficit, et me potestatem habere quam 
somper habui, non .permittit. Minor hospite sum, 
qui semper dominus fueram civitatis, et in- aliis 
quidem civitatibus existo liberior quam in mea, in 
quasibijus omne semper tam seculare quam eccle- 
siasticum beatus Petrus, in cujus honore fundata 
est Ecclesia, vindicavit. Meminerit autem sapientia 
vestra me libere ad episcopatum hunc absque omni 
violentia et designatione potentie sseculariselectum. 
[deoque exclusum divitiis, donec in manu forti et 
brachio excelso gloriose recordationis Innocentius 
papa sua speciali auctoritate, cum omni possessio- 
num integritate et debita libertate, in sede me 
constituit et firmavit. Profecto plurimum videbitur 
vestre» glorie derogari, si tam illustre opus ante- 
cessoris vestri coram oculis vestris ducatur in irri- 
tum, et Eeclesia, qua inter alias mullo privilegio 
consueverat exsultare, primo ad servitutem, dehinc 
ad inopiam mutilata descendat. Rogo utique et ge- 
nibus misericordie vestre cum humilitate et desi- 
derio provolutus exposco, ut absolutionem mihi ab 
onere importabili vestra majestas indulgeat et a 
vexationibus, quibus miserabiliter crucior, libere 
et educat. Diem autem exitus et dimissionis oportet 
interim mec dimittere voluntati, ne mihi maligui- 
tas insidiosa possit illudere, et simplicitati mes 


127 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


198 


gaudeat quia illusam viderit, insultare. Si enim A minus promptum auxiliique minus efficacis inveni. 


modo quolibet episcopatum vacare contigerit, pro- 
fecto adomnia bona ecclesi;e confiscanda, secundum 
veterem abusum, manus avidas potentia secularis 
immittet, neque creditoribus satisfiet in aliquo, 
qui ad impendendum constructioni et allis ecclesize 
necessitatibus a multo tempore sine omni fenore 
prestiterunt, et ego apud Deum violata fidei reus 
inveniar, et apud homines existimatione et infamia 
publiea merito condemnatus. Proposui itaque, cura 
eeclesie viris commissa prudentibus, extra provin- 
ciam, in qua nulla letitia, nulla mihi quies est, 
aliquo me conferre, ubi quies et animo prodesse 
possit et corpori, et ad solutionem parcimonia 
subvenire. Cumque ab importuna creditorum fuero 
liberatus instantia, quo statim mihi demigrare li- 
ceat, oportet me interim esse litteris vestre sancti- 
tatis instructum, ne ad redeundum ad vos oporteat 
me plurimum temporis et laboris impendere, quia 
dies multos provectior mihi atas et valitudo con- 
traria non permittit. 
CVI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Dudum me divina dignatio ad episcopale provexit 
officium, et supra merita mea, imo contra, gratia 
sublimavit. Et ego primo quidem facilius acquievi, 
quia nec laborem operis illius, nec periculum ex- 
pertus fueram, sed sanctitatem ordinis et potentiam 
dignitatis attendens ex altero mihi sanctimoniam 
sperabam provenire, ex altero magnificentiam com- 
parari. Optabam sane eas in unum concurrere, et 
adeumdem ceooperari consummate virtutis effectum, 
ut scilicet nec sauctitas magnificentiam tolleret, 
nee magnificentia sanctitatem, sed utraque de alte- 
rius invicem contraheret gloria dignitatem. Porro 
expertus dolui in contrarium mihi cessisse quod 
credidi, dum carnis infirmitas studia ralionis im- 
pugnat, et concepts resistit multiplex occupatio 
voluntati. Dum igitur quero remedium et ad conse- 
quendam solutem devotus anhelo, intellexi nihil ad 
hoc efficacius fore, nihil certius quam secundum 
doctrinam Christi exemplum humilitatis ejus e! pa- 
tientie pariter et paupertatis amplecti ; reprobatis 
Scilieet omnibus qui viam veritatis poterant impe- 
dire, ad eundum mihi esse aliquod religiosorum 
fratrum collegium, domumque religiose insti- 
tutionis intrandam, ut exelusis que vanitatem sae- 
culi videbantur offerre, sola intrinsecus vagos af- 
fectus regularis continentia coerceret, et allisis ad 
petram parvulis sinceritatis semper studia convale- 
scant. Porro episcopali mancipatus officio, ad quod 
me dominus et Pater meus gloriose recordationis 
Innocentius papa speciali charitate provexit, non 
potui vel debui mea auctoritate discedere, nisi prius 
essem a Romano pontifice, cujus me dextra colli- 
gaverat, absolutus. Supplicavi itaque primum san- 
ci? memorie Eugenio pape. Supplicavinihilominus 
Adriano sub conscientia siquidem vestra, cum can- 
cellarius essetis, sed favorem vestrum in ea parte 


B 


Negatum mihi est ab utroque quia adhuc robusle . 


etatis et validi corporis sestimabar, necdum defe- 
ctum quemlibet de corporis defectu scientia vel me- 
moria contrahebat. Obedire itaque de necessitate 
compulsus sum et pusillanimitatem meam iteratis 
exercere laboribus; dum me ;zelus libertatis eccle- 
siasticee comedit, quam exinde quolidie majoribus 
semper affici conspicio detrimentis. Non potui si- 
lere, sed non nisi modicum solitaria submurmura- 
tione profeci, quia nemo mecum et omnium adver- 
sum me suffragia reclamabant. Tota igitur in me ef 
ecclesiam meam versa est indignatio presidentis, 
cujus mihi motum nec patientia mitigare potuit nec 
supplicatio delinire. Duravi tamen, quandiu vel 
modicum in aliquo solamen accepi, et reparanda 
quocunque casu libertas ecclesiastiea videbatur. 
Super quo quidquid a divina sit bonitate provisum, 
ego mihi et Ecclesie Dei animo et corpore fere to- 
tus inutilis factus sum, quia paulo minus animo de- 
feci quam corpore, quoniara animi vires et corporis 
senectus obtundit, et cogitatibus fidem memorianon 
conservat. Angustie itaque mihi suntundique, quia 
corporali impotentie vis quotidiane persecutionis 
incumbit, et inter varios conceptus ratio torporem 
desidie patitur et stuporem. Trahebat me quando- 
que devotio, sed me nunc inexpugnabilis violentia 
necessitatis impellit, sicut quorumlibet cceptorum 
operum imperfectio, et tam lingue tarditas quam 
sermonum confusio protestatur. 
CVII. 
AD RICARDUM WINTONIENSEM EPISCOPUM. 

Diu est quod ad dominum regem nec litteras 
misimus nec nuntium, licet me importunitales plu- 
rims perurgerent. Timebam indignationem ejus 
nomine meo exasperari potius quam placari, et 
quod ipsum ad nocendum potius quam ad subve- 
niendum supplicatio provoearet. Nunc autem ne- 
queo differre diutius, quoniam ministri ejus mani- 
feste predicant mandatum sibi ab eo ut me et eccle- 
siam meam omnibus modis infestent, si gratiam 
ipsius vel retinere volunt, vel desiderant obtinere. 
Nituntur igitur acrius et invicem certant se in omni 
maleficio prevenire. Willelmus, filius Radulfi, prin- 
ceps omnium et magister, Walteri scilicet de Con- 
stantiis precibus inductus, per quem se putat regis 
gratiam firmius obtinere, affirmans ei plurima, 
que ego nunquam credo de regis conscientia pro- 
cessisse. Ad episcopatum siquidem meum adeo jam 
impudenter anhelat, ut jam nulla fere sit dissimu- 
latio promissorum, sed relicto ad hoc Huberto, 
quem utinam noveritis, plures canonicorum conci- 
liavit sibi el etiam juramentis astrinxit, ut me de- 
cedente, de ipso eligendo regie consentiant volun- 
tati. Ideoque Willelmus, filius Radulfi, incessanter 
instigat, ut frequentibus me vexet injuriis, quibus 
tedio affectum cedere me compellat. In quo ad 
tantam vehementiam vir ille processit, ut me de 
civitate mea ejiceret et omnibus reditibus spoliaret, 


129 


EPISTOLAE. 


130 


prohibito etiam mihi egressu de terra ut scilicet A spondebat, meque felicem et omni donatum beati- 


nihi! mihi in terra relinqueret, nec esurientem 
etiam aliunde quzxrere sustineret. Super quo eiiam 
generali precepit edicto, ne a clericis meis mihi 
aliquid conferretur, et si quis quidquam obtulisse 
reperlus est,bona ejus omnia confiscata sunt et 
oblata. Durum mihi est quod adeo me per Walte- 
rum regia potestas infestat,sed durius est quod 
ecclesiam a ccptis juramentis divisit in partes et 
partem plurimam a mea obedientia separavit. Quod 
si forle in aliquem volueroaliquid episcopalis exer- 
cere justitiae, Willelmus, Radulü filius, non per- 
mittit, sed omnem ecclesiasticam potestatem vio- 
lenter usurpat, ecclesias, oblationes, altaria, deci- 
mas et prebendas, et quaslibet eleemosynas, re- 
mota prorsus auctoritate mea, su: vindicat pote- 
stati. Ad h»c tanta jam Walteri impudentia est et 
oeca ambitio ut me eliam per Baiocensem episco- 
pum et per cancellarium et Willelmum filium Ra- 
dulfi et archiepiscopum commoneri fecerit, et ipse 
mecum inde tractaverit, ut pecuniam ab eo recipe- 
rem quam rex mihi promiserat ad solvendum, si 
tamen canonicos de electione ejus facerem conju- 
rare. Respondi ego manifeste Simoniacum esse, 
neque me aliquid suscepturum ab eo, sed a rege 


sub eadem quidem forma qus mihi et ipsi a domino - 


P. legato fuerat instituta. Dulce mihi et jucundum 
est conscientie vestre communicare que patior, et 
quoddam mihi remedium est, quod vos compati 
mihi et condolere non dubito. Mitto litteras regi 
omni humilitate plenissimas, quarum rescriptum 
vobis nimirum censui transmittendum, ut si occasio 
vobis forte refulserit, sciatis qualiter et loquendum 
vobis sit et agendum. Solus enimestisde cujus fide 
et charitate confido. Nullam siquidem habeo de 
rege fiduciam, sed deterra abire non debeo, nisi 
eum prius requisiero et de severitate ipsius potius 
quam de superbia mea demigratio mea procedere 
videatur. Quidquid tamen futurum sit, vestrum 
mihi familiaribus litteris mandate consilium, quia 
ego hic nulla persuasioneconsistam, nisiipse suam 
ecclesie mes restituerit libertatem. 
CVIIH. 
AD HENRICUM REGEM ANGLLE. 

Quot et quanta beneficia, quantam honorificen- 

tiam, quantam familiaritatem et gratiam olim 


per multum tempus mihi regalis excellentia lar- p 


gita sit, ab animi mei memoria nulla potest occa- 
sione convelli, sed pristinus amor quo semper di- 
lexi vos, et debita vobis dilectio perseverat. Tur- 
batus sum sepius, et multis injuriis etdetrimentis 
affectus ; sed nihil unquam eorum fuit, quod vel 
zelum minuere possit vel fidei veritatem. Nunc au- 
tem gloria mea est testimonium conscientize mec 
quod quam diu me ad consilia et negotia sua 
bonitas regalis admisit, semper in omnibus inte- 
merata fidei mex refulsit integritas, et sedulita- 
tem meam rerum efficientia commendavit. Exsul- 
tabam igitur quod ad votum domini mei gratia re- 


tudine reputabam, si quid studio meo videretur 
accidere, quod utilitati ejus accederet vel honori. 
Cum autem valde sint amara qus patior, nihil mihi 
constat amarius quam quod voluntatem domini mei 
adversum me graviter experior immutatam, quo- 
niam ipsius mihi; perseverante gratia, quaslibet in- 
jurias et detrimenta fortune minima reputarem. 
Gauderem siquidem et in contemplatione ejus et 
gratie memoria respirarem, omnemque mihi ama- 
ritudinem hec mihi superexcedendidulcedine gau- 
dia recompensarent. Sperabam quod usque ad exi- 
ium meum hec ipsius mihi gratia permaneret, ut 
tandem perpetuo somno in dulcedine ista viderer 
tanquam in ipsius brachiis obdormiisse. Res autem 
nunc in contrarium non merito certe meo, sed 
invida delatorum suggestione, conversa est, et pro 
antiqua domini mei dilectione odium, pro liberali 
beneficentia gravamen experior, nullumque mihi 
vel in necessitate consilium,vel in oppressione leva- 
men occurrit. Profecto defecissem, nisi me perennis 
innocentie mes conscientia confoveret, et. quod 
apud liberalitatem animi vestri aliqua adhuc credo 
multorum meorum residere memoriam quia quod 
tanto ipsi constat exhibitum et a vobistanta animi 
liberalitate susceptum est, levi fallaciarum vento 
deleri non potuit, quia de toto tempore quo vobis 
astiti, nulla prorsus desidie mee vel fraudis argu- 
menta procedunt. Credo itaque quod intra seeretum 
pectoris vestri quidam adhuc vivat igniculus, qui 
adversus fraudes adulantium suo tempore convale- 


C bit, et antiquus ille fidelis vesfer Lexoviensis epi- 


scopus, ad omnem opportunitatem vestram semper 
promptus et efficax, inter ceteros cum gaudio po- 
terit apparere. Interim quia malorum que mihi et 
ecclesie, cui deservio, frequentius irrogantur, nul- 
lus modus est, nec tolerabili possunt patientia susti- 
neri, ad pedes misericordie vestre confugio, si 
etiam merita mea videntur obsistere, sallem eecle- 
sie miseramini, quia tempus miserendi ejus, quia 
venit tempus, prius quam ad irrevocabilem perni- 
ciem libertas ejus et possessiones ejus atque jura 
descendant. Ad summam senectutem meam vobis 
offero, cujus meliores annos vestra diutius obsequia 
consumpserunt, eteam ex hoo nunc indignissimum 
est a vestre majestatisexcellentia conculeari. Con- 
tra folium siquidem, quod vento rapitur, ostenditis 
potentiam vestram, et stipulam siecam conteritis, 
nisi dexiram opprimentem vobis alleviare placuerit, 
et libertatem ejus misericorditer allevare. Nihilau- 
tem mihi molestius est quam, etsi non meruerim, 
ecclesiam tamen occasione mea intueor aggravari. 
Unde nullum desiderium, nulla mihi voluntas est 
prelationem hanc diutius obtinere. In hac preser- 
tim debilitate mea et incommodo indignationis ve- 
stre, sub qua nec episcopus aliquis proficere possit 
nec ecclesia prosperari. Sed si vestree placuerit ma- 
jestati eam ad pristinam reducere libertatem, su&- 
que ipsi jura in perpetuum firmare, paratus sum 


134 


talionem portio. reservetur. Si vero ad hoc vestra 
non poterit sublimitas inclinari, sustinebo usque ad 
exitum vite mes, quidquid divina mihi dictaverit 
prudentia sustinendum. Necenim sine periculo sa- 
lulis mee possem dimittere destitutam, sed secun- 
dum vires meas cum gratia Dei virilius exspectabo 
in omni siquidem humilitate et palientia, donec 
vestra ad cor sapientia revertatur. Sane nulla a me, 
eliam si possem, contra reverentiam vestram rixa 
prorumpet, sed excedentem potentiam vestram hu- 
militas expugnabit, quia sicut viribus repelli non 
potest, ita per se ipsam benignitate propria con- 
quiescet. Verum nihil expostulo, quod omnium 
Christianorum regna non habeant, et quod ante- 
cessores mei tempore veslirorum et ego vestro et 
Patris vestri triginta annis et eo amplius incon- 
cusse possedi. Valeat dominus meus, regnumque 
ipsius presens perpetui regni successione confirmet. 
Querimonias sigillatim censui meas vobis et bre 
viter adnotandas, ne Lzedium forteprolixior oratio 
generaret. 
CIX. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Est quiddam quod inter omnia me ledit indignius, 
archiepiscopi scilicel mei in omni necessitate defe- 
ctus, quem fere sepultum constat animo magis se- 
nuisse quam corpore, regiisque exactoribus manci- 
patus omnino semper quoda me in episcopatu meo 
episcopaliter conslitutum est prorsus evacuat, nul- 
lamque mihi permittit reverentiam exhiberi, quia 
in omni malitia se reputant juste qualibet archie- 
piscopi sententia liberari. Absolvit igitur tam cleri- 
cos quam laicos, qui ecclesiastico sunt a nobis ana- 
themate condemnati, suisque reddit altaribus, qui- 
bus canonice fuerantin perpetuum spoliati,ipsosque 
parochialem populi curam gerere et in ipsa excom- 
munieatione sacramenta conficere precipit, cum 
facti mei nullam prorsus cognoverit aut qu:sierit 
rationem. Quod sane eum facere certum est, ut 
Sibi regis gratiam mea infestatione conquirat, quia 
ipsius in omni sua perversitate minister est, nec 
ecclesiasticam attendit in aliquo dignitatem. Super 
quibus omnibus cum vestre innotuerit majestati, 
necesse erit a vestra gratia mihi provideri ne ipsius 
el suorum exponar injuriis, quoniam ab antiquo me 
sola prosequuntur invidia, et nunc audacius confi- [) 
dentia regie potestalis occurrunt. Negotium hoc est 
alia quedam nuntiis meis ad misericordiam vestram 
perferenda commisi, quos a vobis precor audiri ele- 
mentius, et inditate remitti quia quasi presentem 
ante oculos meos semper habeo sepulturam meam, 
quam instante jam conversione proposita preve- 
nissem, nisi me hec el alia, quae vobis intimabun- 
tur, obstacula reperissent. 

CX. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Gratias vestre refero majestati, quia ab episco- 
pali me misericorditer onere sublevastis, sub ea 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


cedere, dum mihi intuitu pietatis modica ad susten- A quidem conditione, quam petii; sed ego tamen 


132 


adhue demigrare non possum, ut lupo veniente vi- 
dear aufugisse et ecclesiam quasi in suprema tri- 
bulationerelinquere constitutam. Siquidem ab anti. 
quo sicut audistis, adversus eam vehemens principis 
nostri motus exarsit, nec adhuc vel afflictio cessat, 
vel indignatio conquiescit. Augetur enim de diebus 
in dies et majora timenda severitatis commenta 
procedunt; adeo ut ministris suis, sicut episcopi 
manifeste protestantur, indixerit quod me modis 
omnibus inquietent et me el meos miserabilibus 
detrimentis affligant. Quod jam eo usque processit, 
ut major procurator ipsius, Willelmus scilicet filius 
Radulfi, nuper me omnibus reditibus meis, ipsa 
etiam civitate et episcopali sede, privaverit, ea sci- 
lieet tantum oecasione, quod militem quondam 
pauperem quem ipse pro ecclesiastica causa voca- 
batin curiam, meque pro eo fidejussisse mentieba- 
tur, exhibere non potui. Quem etiam, quia nepos 
meus erat, minabatur arclare compedibus et erga- 
stulo claudere, si in manu ejus sorte qualibet inci- 
disset, imponens ei absque omni veritate quod dia- 
eonum quemdam, qui de mensa mea et ipso episco- 
pio ab exsecutoribus ejus trahebatur ad carcerem, 
de manibus trahentium eduxisset. Quo facto, cum 
nihil mihi reliquisset in terra, deterra tamen exire 
prohibuit, ut nihil intus mihi relinqueret nec ex- 
trinsecus querere toleraret. Interdixit etiam, idque 
per fora et nundinas regali publice proclamavit 
edicto ut nihil mihi a sacerdotibus meis vel clericis 
conferretur,et si quis edicti reus invenlus est, 


C bona ejus immobilia subhastari fecit et mobilia 


confiseari. Porro malum hoc accendit et multipli- 
cat mihi Walteri de Constanitiis instantia, cui domi- 
nus rex Anglie episcopatum manifeste concessit si 
vel morte vel taedio cedere me contingat. Profecto 
quia Walterus apud regem magnus est, paulo minus 
ipsius me ledit adversatio quam regis, quia rege 
majoribus occupato, Walterus de Constantiis, cujus 
negotium geritur, incessanter insistit, nec defectum 
seneclulis mese sustinet exspectare, quam potius 
aecelerat illato constanter tz:edio prevenire. Ad hoc 
autem de proximo fidelius exsequendum et vices 
ejus gerendas, Hubertum quemdam canonicum si- 
quidem meum in ipsa ecclesia eteivitate constituil, 
qui quotidie quoscunque canonicorum potest ei con- 
ciliat, etaliquos sacrilega faclione juramentis astrin- 
xit, ut me decedente vel cedente de ipso eligendo 
regie consenliant voluntati. Instanter igitur ille 
sicut ccepit, omnes observat vigilias eteventus, plu- 
resque jam predicto Willelmo eooperante, pro- 
missis, minis et precibus inclinavit, adeo ut diffi- 
cilius mihi obediant, sed elati in superbiam jam 
manifeste videntur de novi episcopi gratia gloriari. 
Certum igitur est eos quosdam invicem fcedere 
convenisse, ut Willelmus absentis Walteri nego- 
tium procuretin Nortbmannia, et ille Willelmo gra- 
tiam regis in Anglia versa vice conservet, Quia vero 
Walterus me pronum ad cedendum episcopatu sen- 


v a 


133 em 


EPISTOL E. 


134 


- tit, es alienum mihi quo me maxime detineri cre- À pundia partuum faciebant, et tota recentes cunas 


debat obtulit ad solvendum si de electione ejus stu- 
dio meo canonici convenirent. Sane dominus rex, 
interventu domini Petri legati vestiri, promiserat 
super eo mihi regali munificentia subvenire, sed 
eum manu contracta, quod promiserat non impleret, 
Walterus ad solvendum preparatus occurrit, et ego 
respondi ei manifeste Simoniacum esse ; neque me 
quidquam ab eo in causam hujusmodi suscepturum. 
Provideat igitur mihi more suo vestra benignitas, 
qui a multis partibus incessanter infestor, nam ab 
episcopatu remotum plerique reputant! pro regis 
promissione ; quam Waltero factam nullus est qui 
ignoret. Super quo et aliis incommodis meis nuntios 
de necessitate ad majestatem vestram censui desti- 
nandos, ut auditis per eos omnibus misericordia 
mihi veslra subveniat, quoniam omnia scribere bre- 
vitas epistole non permittit. 
CXI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Ecclesiam, cui Deo permittente deservio, prede- 
cessor vester gloriose memorice Innocentius papa 
regendam mihi sine omni laica designatione commi- 
sit, totumque secularis potentie dimovit obstacu- 
lum et in virtute Dei de pace mea splendide trium- 
phavit: omne etiam opus meum indefesso favore 
sedulo prosecutus, necessario semper dilexit au- 
xilio et patrocinio communivit. Cumque ego statim 
inter initia mea ecclesiam consueta disponerem 
emundare lacuna, et veteres canonicorum concu- 
binatus auferre, manum necessarie severitatis 
adhibuit; adeo ut una die de fiducia virtutis ejus 
octodecim concubinatus a canonicis publice fece- 
vim abjurari. Purgata igitur eeclesia et congrua 
satisfactione his qui deliquerant emundatis, splen- 
dorem ecclesie me: tola provincia predicabat, 
adeoque celebris disciplina profecit, ut multi 
eireumquaque ad debitam continentiam nostro 
traherentur exemplo. Exsultabam quod mea cete- 
ris continentie formam ecclesia prabuisset, et 
eas quasi ad vomitum redire sancta confusio pro- 
hiberet. Illis igitur exstantibus, quos quaai de Sa- 
tans faucibus apostoliea majestas eripuit, nulla col- 
legium nostrum maculabat infamia vel incestua, sed 
gese studiis honestatis invicem prevenire certabant. 
Cseterum cum, procedente tempore, novos institui 
communis fatalitas exegisset, neque novi juramento 
velerum tenerentur astricti, labente semper in de- 
teriora seculo, ecpit furtivis excessibus aliquorum 
adolescentia lascivire, quosdam de provectioribus 
ad similem secum pertrahere voluptatem, de quibus 
vix permittebat sinistrum aliquid publica verecundia, 
suspicari. Crescente itaque numero, crevit audacia, 
et securos se esse vel modico velamine confide- 
bant, nec aliquid facile poterat fieri manifestum, 
nec ego poteram de sola suspicione ferre sententiam 
et eos numerus prevarieata multitudine defendebat. 
Non potuit tamen esse, quod a multis peccabatur, 


. absconditum, quia fidem certissimam novorum cre- 


B 


C 


D 


vicinia celebrabat. Novi itaque et primum preces 
commonitorias adhibui, minas etiam et aliquid ul- 
tionis, sed malum facile convelli non potuit, quod 
multo jam tempore fuerat radicatum. Qum igitur 
ego severius aliquid facere decrevissem, ipsi no- 
ceulis conscientie et notorii criminis timore con- 
territi, conspirare presumpserunt et etiam conju- 
rare, consilio maxime thesaurarii ecclesise nepotis 
mei surdi, scilicet illius, quem nostis, qui eum mul- 
lis a me beneficiis a pueritia sit preventus, impli- 
cabili tamen odio me certis ex causis non desinit 
infestare et duplex perjurium incurrere non formi- 
dat. Ex mandato siquidem vestro coram domino 
Willelmo eardinali et Cenomannensi et Abrincensi 
episcopis corporaliter juravit quod eas tunc, quas 
proponebat adversum me, ulterius calumnias non 
moveret, e! postmodum contracla de regis indigna- 
tione fiducia dejeravit. Super quo cum ego per ar- 
chipresbyterum : Astansem et archidiaconos nostros 
ad vos Bituricas querimoniam detulissem, celebrata 
eognitioneexcommunicatuma me eodem inundatum 
vinculo remisisiis precibus etiam benignitatis vestra 
adjectis, ut ei parcerem, et aecepta iterum securi- 
tate quam vellem, ea qus» habuerat ei beneficia 
conservarem. Feci itaque quod mandastis, et ipsum 
perceptis iterum infaustis juramentis absolvi, quia 
vos ei miserieordiam hanc meo etiam intuitu con- 
tulistis. Juravit iterum atque aliquandiu de neces- 
sitate quievit, sed noviter comperto quod in me ve- 
hementius regis ira reeruduit, dejeravittertio seque 
ipsius obsequiis omni studio mancipavit. Spe siqui- 
dem accepta, quod iniquitati ejus per regis violen- 
tiam non deesset effectus: accitis etiam sibi quos 
notoria vite notabilis cogebat infamia desperare. 
Ipsis ergo in numero transgressionis undenario con- 
gregatis, alii triginta sed meliori numero restite- 
runt, ad omne opus canonicum prudenti consilio 
preparati. Ille vero, priusquam a me aliquid dictum 
fuisset aut factum, pari vesania conclamantes, oppo- 
nerecertabant appellationis obstaculum, solo tamen 
ejus nomine confidentes, atque eo solo omnem mihi 
in omnibus obedientiam subtrahebant, fas et nefas 
impudenti audacia permiscentes. Cumque ego, su- 
per quibus capitulis velartieulis appellarent, instan- 
tissime quaererem, quo fidelius appellationi si esset 
reverentia servaretur, extorquere non potui, neque 
mihi vel dicere vel seribere voluerunt, timere se 
ideoque adversus omnia que dici possunt vel fieri 
provocare. Nec quidem omnes, sed confuse singuli 
singula proponebant, diversi penitus el per omnia 
dissidentes. Sustinui ego patienter, nulla in aliquos 
lata sententia preter duos, adversus quos littera- 
rum vestrarum auctoritate processimus, ideoque 
factum vestrum vesítra petimus excellentia confir- 
mari. De reliquis autem cum adulteriis, incestibus 
et aliis criminibus publico omnium sint testimonio 
condemnati, detulimus appellationem, licet nullà 
fuerit pro sola nominis vestri reverentia, timidius 


135 


cum a nuntiis vestris sanctitati vestre fuerint ple- 
nius indicata, judices delegate, qui zelum honestatis 
habeant et peritiam judicandi et necessariam ha- 
beant de vestra virtute fiduciam, et locum opportu- 
num, in quo cause dirimi possint et sententia pro- 
mulgari, quoniam vix credimus eos nisi fuga et sa- 
culari potentia defendendas. Caeterum quos ego de- 
ferre presumo, securum vobis est canonice judi- 
care, sed de Normannia nullus nobis judex bonus 
est, nec securitas in Normannia litigandi, quia quod 
illi adversus nos fecerunt pro condemnationis effu- 
gio, se pro regis gratia fecisse clamabunt. Super 
quo si aliquod adversum nos, imo adversum vos 
schisma forte commoverunt, vestrum erit, sicut 
sapientia vestra novil, Ecclesie Dei injuriam vin- 
dicare. 
CXII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Pervenit ad notitiam vestram Ilamonem presbyte- 
rum habere publice concubinam, ipsumque eam in 
eadem domo et mensa el lecto triginta annis et eo 
amplius tenuisse, plurimamque ex ea sobolem pro- 
creasse ; quod sane factum adeo manifestum et no- 
torium semper exstitit, ut nullo unquam velamine 
servaret absconditum, sed solemnibus filiarum gau- 
debat matrimoniisad majorem evidentiam illustrare. 
Super quo cum majestatis vestre litleras accepis- 
sem, ul ipsum satisfacere monerem pariter et ceg- 
sare, ipsum in capitulo coram omnibus fratribus 
sepius adhibito, etiam sancti oraculi vestri terrore 
commonui, nec aliquatenus exauditus sum, quia 
ipsam nec una die vel nocte voluit a lateris sui con- 
sortio dimovere. Misi sepius ad explorandum, si 
aliquando Deo vel vobis reverentiam exhiberet, sed 
mater et filie duobus, quosaliquando misi, sacerdo- 
tibus spoliatis,manus nefandas atrociter intulerunt ; 
sed, Deo miserante, tandem per eos, qui superve- 
nerant, liberati, gavisi sunt de manibus earum quasi 
deluparum dentibus evasisse. Sacerdos autem faci- 
nus inveteralum praesumit quasi quadam pre- 
scriptione defendere, nec ipsam a se vel ad mo- 
mentum separare voluit. Nos igitur, adhibitis vene- 
rabilibus viris, abbatibus scilicet quatuor, archi- 
diaconis tribus, precentore et capiterio ecclesie 
nostre, et pluribus canonicis et monachis religiosis, 
recitatis in commune litteris vestris, observato in 
omnibus ordine judicario, sicut injungebatur, cura- 
vimus effectui mancipare, et testimonia judicum 
cum testium subscriptionibus ad vos nimirum duxi- 
mus transmittenda, ne falsa scilicet suggestione 
cujusquam in aliquo denigrari possit, quod aucto- 
ritate vestra tantaque constat ratione subnixum. 
Bonum est enim poenam unius ad multorum pro- 
ficere disciplinam, ne reatu tam manifesto de ho- 
nestate ecclesiastica sub conscientia vestra dicantur 
concubinarii triumphasse. Indicat ergo zelus vester 
silentium condemnato, ecclesiasque ipsius, quas in 
episcopatu Sagiensi transferri fecit in filium sacer- 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


observantes, quorum delicta, ut parcius loquar, A dotii sui, per alium episcopum quam per eum à quo 


C 


D 


male collate sunt, faciatis personis idoneis assi- 
gnari. Plures siquidem sunt, poterique pluribus 
honestis personis proficere, quod 1male in unius 
constat cupiditate congestum. 
CXII. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Est quiddam quod diu licet absconditum, necesse 
habeo ex hoc nunc vestre misericordie revelare, 
utsuper eo possim apud benignitatem vestram reme - 
dium aliquod invenire. Filios enutrivi et exaltavi : 
fpsi autem non tantum spreverunt, sed etiam oderunt 
me (Isa. 1). Nepotes mei sunt, quos ego fere a euna- 
bulis indulgentius educavi, erudivi studio magno, 
divitiis ampliavi et illustratos honoribus feci inter 
alios quasi speciali quadam gloria resplendere. Ipsi 
vero nullam meritis meis gratiam referunt, nec uti- 
litati vel honori meo curant in aliquo providere, 
hoc solo scilicet moti, quod quaecunque vacabanl in 
ecclesia, non conferebam nepotulis eorum, sed ac- 
citis ab omni parte viris litteratis et honestis, eccle- 
siam meam tot personis venerabilibus illustravi, ut 
nulla sit in provincia tota quz possit earum meritis 
adequari. Inter quos si quos forte contingat repre 
hensibiles inveniri, aliorum virtutibus et prudentia 
redimuntur, nec aliorum improbatione meretur ee- 
clesia blasphemari. Dicunt autem hoc a me ad con- 
temptum sanguinis mei et depressionem eorum fieri 
cum ipsi per me de natura debuissent affectuosius 
promoveri. Inter quos, ut de cs&leris sileam, unus 
est perniciosus mihi, eui ego primum duas praeben- 
das centum librarum in Lexoviensi et Baiocensi ec- 
clesiis contuli, archidiaconatum unum ducentarum 
librarum, eeclesias parochiales tres quinquaginta 
librarum, decanatum quinquaginta vel sexaginta 
librarum in ecclesia Lexoviensi, quia nihil mihi 
salis poterat esse quod facerem, nisi eum facerem 
assidere mihi similem vel majorem. Nactus ergo 
quod voluit, ccepit statim mecum de postestate con- 
tendere, et omnia reputare inania, que dixissem et 
eontentiose omnia ad suam convolvere voluntatem. 
Sustinui diutius, ipsumque magis armabat cogna- 
tionis audacia, et fere &qulitas potestatis. Assiste- 
bant ei alii, neque mihi aliqua fere concertatio fuit, 
nisi cam sanguine meo, donec novissime aliqui alio- 
rum lascivise sue timore perterriti, in partem ipsius 
causa quaerendi subsidii concesserunt; sed ego no- 
vissime coepi in alios auctoritate litterarum vestra- 
rum et presidio convalere. Sane unum esl ad quod 
vos indilate severitatis vestre manum convenit 
adhibere, quoniam in hoc et enorme delictum et 
multarum pernicies vertitur animarum. Est in deca- 
natu parochialis eeclesia, cujus reditus decano et 
presbytero constat esse communes, cujus sacerdos 
super tribus criminibus maximis, concubinatu sci- 
licet, et incestu cum focaria fratris, et perjurio in 
generali synodo, quia purgari non potuit, publice 
condemnatus est eL omni nimirum beneficio eccle- 
siastico spoliatus. Cumque postea ecclesiam per vio- 


136 


pu 


I8T «7 


presente et conveniente decano, iterum sententia 
anathematis innodatus est : quem postmodum in 
eadem ecclesie decanus instituit, eL in parochiali 
altari, me semper prohibente, facitin maledictionem 
populo deservire, et de manu ejus reditus, quos ille 
de maledictione percepit, recipere non formidat 
Suspensum igitur a me facit nihilominus spiritualia 
ministrare, quoniam ipsi defensionem in omni ne- 
cessitate promitlit, Schisma est et quaelibet hwresi 
major iniquitas, ubi et sacramenta profanari con- 
stal, el populum quingentarum animarum periculo 
perpetue maledictionis involvi. Ad hoc improbastis 
aliquando, quod ego decanatum et majorem archi- 
diaconatum uni decano profusa liberalitate contule- 
ram, cum id ecclesiastice institutioni constet esse 
contrarium, atque Baiocereiet Ebroicensi episco;is 
injunxistis in diversas personas divideredignitates, 
ut nec etiam obsisteret rescriptum vestrum, quod 
super hoe aliquando constat vobisesse subreptum. 
Verum decessit alter judicum, nequeduplex manda- 
tum unius potuit delegatione compleri. Necesse est 
igitur ut sanctitas vestra adimpleat quod incopit, 
aliisquejudicibus rei efficientiam delegare, per quos 
Ecclesie dignitatum suarum restituetur equalitas, 
nec alteraalteram tali forte confusione consumat et 
hominis ingrati et degeneris ambitio compescatur. 
CXIV. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXAAMDRUM. 

Delegavit venerabilibus fratribus meis Baiocensi et 
Abrincensi episcopis, el thesaurario  Lexoviensi, 
sublimitas vesíra controversiam, que inter me et 
Nicolaum de Cust. clericum vertebatur, super pre- 
benda quadam quam idem Nicolaus in manu nostra 
resignaverat Gileberto archidiacono tribuendam, ea 
nimirum conditione ut prima quam vacare contin : 
geret, Nicolao recompensationis nomine solveretur, 
relenta tamen interim canonica dignitate, ut et 
stallum in choro, et locum in eapitulo et serviendi 
in majori altari dignitatem, cum ceteris tanquam 
canonicus obtineret. Porro, vacante postmodum 
prebenda, eam alii, Joanni scilicet de Alenc., con- 
tuli sine Nicolai conscientia et consensu, estimans 
eum, quoniam familiaris meus et domesticus erat, 
equanimiter ferre quod facerem et sine offensa de 
gratia mea beneficium aliud exspectare. Cum autem 
hoc recognitum Nicolao minime placuisset, ad au- 
res misericordie vestre adversus me querimoniam 
detulit, et vos eamdem prebendam ei reslitui apo- 
stolica auctoritate mandastis, quod etiam sine omni 
appellatione et contradictione mancipari effectui 
preceptis, et ut eam facerem contra omnem vio- 
lentiam a predicto Nicolao pacifice possideri. Quas 
litteras cum Nicolaus aliquandiu propter varia ob- 
stacula distulisset offerre, ad praedictos judices man- 
dalum a vobis aliud emanavit, ut si omnia, que de 
restitutione Nicolai a vobis mandata fuerant, non 
implessem, ipsi predicto Nicolao prebendam de 
"Cappella qua in eeclesia vacare dicebatur, vestra 


ParROL. CCI. 


EPISTOLA. 


lenliam delinere presumeret,divinaetiam celebrare A freti auctoritate conferremu 


B 


D 


138 


8, ut. et promissionis 
veritas impleretur et sua Nicolao restitutio non 
deesset. Prebenda autem minime voeabat, quid jam 
Hugoni de Nunaut Lexoviensi archidiacono vestris 
litteris a me fuerat vestraque intercessione donata, 
neque mandatum vestrum nisi collatione prioris 
prebendi potorat jadimpleri. Ego igitur mandati 
vestri continentia diligenter inspecta, et domini 
Baiocensis delegati a vobis judicis admonitione in- 
ductus, prebendam qua primo promissa fuerat, 
contuli Nicolao, sicut in mandato vestro, quod ad- 
huc exstat, manifeste continetur expressum, ne hoc 
pretermisso minus obediens exstitisse convincerer, 
el minus vestre reverentie detulisse. Porro, quia 
predicti Baiocensis college propter varias causas 
exeusati non venerant, sed suas ei vices [per]litteras 
commiserant, ipse factum nostrum vestra qua fun- 
gebatur auctoritate nihilominus prosecutus, capi- 
tulo seripsit, quod a vobis mandatum fuerat, et a 
nobis effectum, ipsum Nicolaum in canonicum re- 
cipi precepit, etinomnia ad praebendam pertinentia 
conferri. Sigaificavit etiam eis quod mandatum hoc 
vestrum nulla appellatione, nulla poterat contradi- 
ctione suspendi, sieut etiam eis ex rescripto vestro 
datum est intueri. In quo cum canonici minus obe- 


dientes exstiterint, vestrum erit decernerequod debe- 


lis; Joannes tamen prebendam violenter detinere 
presumpsit, quasitoque presidio laice potestatis, 
sepedictum Nicolaum de bonis prebenda sus per 
regios exactores non est veritus amovere, appella- 
tione quidem interposita dum Vespere caatarentur 
extra ecclesiam, nec adversario comparente, nee 
vestris quoque judicibus, cum etiam a vobis omnis 
appellandi sententia tolleretur. Super quo ne minus 
impleti mandati vestri posset in me culpa refundi, 
scribendum vobis censui quid obsistatne hoc exem- 
plo adversus majestatem vestram secularisjpotentie 
praesidia conquirantur, sed quia a vobis tam juste 
el sanete statutum est, in virtute faciatis effectui 
mancipari. Ego vero pro violentia laice potestatis, 
quam ipse non timuit exercere adversus sententiam 
qua de vestra auctoritate processerat, a me debito 
anathematis vinculo solemniter est astriclus, ip- 
soqueinnodatus vestro se conspeclui presentare 
presumil. Cui eliam archiepiscopus noster aucto- 
ritatem suam negare non potuit, licet ille favorem 
ipsius habebat, et ipse nobis fere in omnibus ad- 
versetur. Vindicate igitur in adversarium, et in 
temerarium et conlemptorem et ejus complices se- 
verior majestalis apostolice disciplina procedat, ne 
esleris faciat simili audacia contemptores. Nullam 
quippe auctoritati pontificali reverentiam servant, 
sed injurias, quas irrogant, frustratoricappellatio- 
nis velamine pallianles, adjecta nihilominus poten. 
tia saeculari quam redimunt, omne robur ecelesia» 
stiez institulionis infirmant, et qua rigorem verae 
virtutis habere videbantur enervant. Porro hoc in 
partibus nostris plurimum exerceri vestra sapientia 
non ignorat, sed sub mansuetudine et dissimula- 
E 


139 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


EM 


tione vestra, quotidie convalescitiniquitas, nihilque A fuerat, questionem, exigens eum ab ecclesia penitus 


est vel modicum quod Ecclesia Dei vindicare au- 
deat, sed presumptione sacrilega per potentiam 
secularem omnia disponuntur. Utinam Dominus 
meus extremum digifi sui saltem mihi porrigat ad 
momentum, utin protectione libertatis ecclesiastice, 
quam semper zelavi, paucos dies qui mihi supersunt 
liceat consummare! 
CXV 
AD RICARDUM WINTONIENSEM EPISCOPUM. 

Credo vos fideli retinere memoria Willelmum de 
Ferendona, vicariam lociilliusa tempore Thurstini, 
per totum ipsius et Ricardi filii ejus tempus, usque 
ad mea tempora possedisse. Cumque capellaniam 


mihi regis munificentia contulisset defuncto post- 


modum Ricardo per quem Willelmus eo vivente 
tenuerat, ego vicariam eamdem praedicto Willelme 
in perpetuum concessi, quibusdam additis que 
ipsius a me videbatur obsequium et devotio me- 
ruiasse. Itaque eum vobis tanquam episcopo pre- 
sentavi,et vos id quod feceram benignius episcopali 
auctoritate firmastis. Postmodum vero ecclesiam 
nepoli nostro vestra intercessione donavi, salva 
nimirum Willelmo vicaria quam. ei ante donave- 
ram, idque nihilominus a vestra benignitate con- 
cessum est, idemque Willelmus aliquibus annis in 
eadem possessione permansit. Novissime placuit 
bonitali vestre, ipsum de eadem ecclesia removere, 
et sine omni culpa ejus, quedam bona ipsius mobi- 
lia detenere. Teneor ergo pauperi, quia aliquandiu 
mihi fidelis exstitit et devotus, nec ei negare pos- 
sum quin ego apud sanctitatem vestram pro eo 
quibus possum precibus intereedam. Videte quid 
facitis, quia non est bonum pro íam modica re 
sacerdotis et episcopi conscientiam denigrari, me- 
que ipsius non potest inopia non movere, eo quod 
ipse aliquando se et sua mew profusius exhibuit 
voluntati. 


CXVI. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 


In episcopatu, cui Deo permittente deservio, 
quidam parochialis ecclesia vacans incidit, quam 
ego ad presentationem cujusdam illustris viri, Wil- 
lelmi scilicet Marmium,ad quem dicebatur patrona- 
tus eeclesie pertinere, idones persone, nullo 
penitusreclamante, donavi. Cumqueis, cui dederam 
predictam ecclesiam, aliquandiu pacifice possedis- 
set, communi fatalitate decessit et ego ad presen- 
talionem ejusdem Willelmi sicut prius alii person, 
prout oportuit, assignavi. Cumque is, cui novis- 
simo donata fuerat, eam quatuor annuis auctoritate 
ecclesiaslica tenuisset, mota est ei qui presenta- 
verat questio patronatus in judicio seculari, cum 
semper ab antiquo cause hujusmodiad episcopa- 
lem audientiam pertinerent. Evicit itaque calum- 
niator ille patronatum ecclesie in curia seculari, 
nihilque episcopali justitie reservatum. Postea 
vero movit adversus clericum, qui a me susceptus 


B 


amoveri, cümipse eo tempore,quo ille patronatum 
habebat, oblatus fuisset et ad ordines etiam aliquos 
ordinatus. Petebat autem ille non nomine quidem 
suo, sed cujusdam puellule quadriennis, cujus ille 
sperabat matrimonium in futurum, licet cum ea, 
quia non poterat, nec sponsalia nec matrimonium 
contraxisset. Apud nos autem patronorum inopinata 
mutatio non consuevit mutationem facere clerico- 
rum, sed is, qui pro tempore repertus fuerat, novi 
successoris tenetur agnoscere patronatum. Cumque 
nos ad sententiam procedere pararemus, appellavit 
istead audientiam vestram, diem nativitatis Domini 
appellationi prefigens, et nos appellationi ad vos 
facts: debitam reverentiam conservantes, caetera ve- 
Sire reservavimus majestati. 


CXVII. 
AD PETRUM CARDINALEM. 


Quam sanctum, quam utile, quam totis visceribus 
amplecteudum consilium mihi sapientia vestra con- 
tulit, cum in partibus nostris legationis gereretis 
officium, a vestra non reor excidisse memoria, ni- 
hilque fuit altius totius animi mei desiderio radica- 
tum. Speravi cito posse profieere quod optabam, 
quia dominus rex consilio et admonitione vestra 
ad solvendum es alienum, quo maxime detinebar, 
regali mihi promisit munificentia subvenire, sed 
omnino manus a solutione conlinuit, concessoque 
publice episcopatu Waltero de Constantiis, si dece- 
derem vel abirem, ipsi solutionem pecunie relaxa- 
vit. Ipse vero Walterus per Radulfum concellarium 
regis et per se ipsum, pecuniam presentem obtulit 
protinus numerandam, si tamen majores personas 
el majorem partem capituli de electione ipsius fa- 
cerem convenire. Respondi ego plane id Simonia- 
cum esse, neque me quidquam ab eo in causam 
hujusmodi suscepturum. Indignatus est ille, nec ad- 
huc temeraria cessavit ambitio, sed factus, me 
amoto, de regis permissione securior, vexationibus 
expellere studet, quem non potest pactionibus amo- 
vere. Trahor itaque funiculo triplici, dum me regis 
ira conculcat, et ministri ejus ex precepto constan- 
ter affligunt; et Walterus, aliquibus canonieorum 
sibi astrictis, tanquam Dominum se gerit et in plu- 
ribus possessorem. Quod jam eo usque processit 
ut major procurator regis, Willelmus scilicet filius 
Radulfi, nuper me omnibus reditibus meis et civi- 
tale mea eL ipsa etiam episcopali sede privaverit 
et per alienas domos cum pane alieno per decem 
circiter dies compulit oberrare. Nondum tamen 
au sus sum eipscopatum prorsus dimittere, ut veni- 
en te lupo dicerer aufugisse, sed interim ad eccle- 
siam Saneti Victoris me censui transferendum, do- 
nec nuntios meos, quos ad dominum papam et ad 
vos destinavi, recipiam cum auxilio et consilio, quo 
me vestra voluit gratia convenire. Siquidem, licet 
sanus sim, tantam tamen debilitatem mihi seneetus 
imporiat, ut nec septem passibus progredi possim 


ON 


140 





m V EPISTOLAE. 


142 


vel equum ascendere vel descendere, nisi alienis À sentenlia, nusquam inventus est, latuitque quo po- 


manibus sublevatus. 
CXVIII. 
AD THEODWINUM CARDINALEM. 

Quando in partibus nostris legationis administra- 
slis officium, in magna me gratis familiaritate 
suscepistis et gratia, et in omni opportunitate mea 
liberali semper consilio et auxilio confovistis. Ma- 
gnum siquidem est hoc, sed multo majus, cum nos 

.&b invicem multa locorum distantia dimovisset, 
perseverarit affectio, et apud apostolicam sedem 
negoliorum nostrorum studuistis semper tanquam 
specialis procurator existere, ne unquam postula- 
lio vestra frustraretur desiderato effectu. Unde 
beneficientie vestre non debeo immemor nec in- 
gralus existere, sed si aliquoties benigna refulget 
occasio, ad debitas gratiarum actiones omne stu- 
dium vobis et omnem impendere facultatem facio : 
interim quod possum, ad omne obsequium vestrum 
loto preparatus affectu, si quando mihi desiderati 
operis divina bonitas largiatur effectum. Ad pre- 
sens aulem Jlatores presentium, nuntios meos, 
vobis solita commendo fiducia, ut negotia que por- 
tant, vestro utiliter studio compleantur. Multa sunt 
qui portant, sed omni subnixa veritate, et omni 
acceptione dignissima. Presertim apud sanctos cen- 
sores morum et ecclesiastice vindices honestatis. 
Poteritis autem ex transcriptis litterarum, quz por- 
tant domino pape, cuncta cognoscere, et quo affe- 
etu dicantur, certissime judicare. 

CXIX. 
AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM. 

Latorem presentium Fulconem plurimum sua vo- 
bis paupertaset innocentia commendabit, si quidem 
fortuna ejuset causam vestre contigerit innotescere 
sanctitati. Est in episcopatu, cui Deo permittente de- 
servio, parochialis quzdam ecclesia, mediocres sane 
reditus habens, quos tamen omnes integre sacerdos, 
qui pro tempore ministrabat, nomine et jure presby- 
terii consueverat obtinere. Ego vero personatum ec- 
clesie illius canonico nostro, Gervasio nomine, pro- 
fusaliberalitate donavi, distributionetamen bonorum 
inter personam et vicarium, qui ecclesic deserviret, 
meo nimirum arbitrio reservata. Postmodum vero 
ad gerendam curam ecclesie, vicarium mihi Gerva- 
sius obtulit : qui aliquandiu demoratus in ecclesia, 
matrem domini Fundi, pueri quidem nobilis, duxit 
publice concubinam, susceptaque ex eo sobole, im- 
pudentem toti populo revelavit excessum, exsultàns 
quod quasi eam de legitimo matrimonio sustulisset, 
e:eterisque concubinariissacertodibusinsultans,quia 
nobiliori plus exteris contubernio fuerit illustratus. 
Cum autem puer ille, Fundi scilicet dominus, ex- 
crevisset, et ad legitimam pervenisset etatem, cum 
nullo tamen ab eo sacerdoti quaestio moveretur, fuga 
clandestina discessit ab ecclesia, bonis ecclesie fur- 
tim que voluit asportatis. Porro cumaliquandiu sine 
sacerdote stetissetecclesia,et absque pastore populus 
aberraret, requisitus edicto publico anathematisque 


tuit incestus, furti et sacrilegii criminibus involu- 
tus. Gervasius itaque vicarium querere, ipsum- 
que mihi offerre necessitate compulsus, mihi lato- 
rem presentium diaconem in sacerdotem obtulit 
ordinandum, ut vicaria scilicet ecclesie perpetuo 
fungeretur, assignata nimirum ei beneficiorum con- 
grua portione, arbitrio sane meo, quia ante con- 
sueverat aliis, quod necesse erat, cum nimia tri- 
buere parcitate. Assignato itaque moderate quod 
oportere credidimus, Gervasius in manu. mea fide 
corporaliter interveniente firmavit, se illud absque 
omni diminutione pacifice servaturum. Igitur ordi- 
navi eum, ipsique curam populi commendavi, se- 
ditque per aliquot annos et menses, ecclesiam cum 


p Pertinentiis suis debita sedulitate procurans. Verum 


cum filium concubine, puerum de quo dixi nobi- 
lem,casu decedere contigisset, ille securior audacter 
ad lorum pristine spurcitie et iniquitatis reversus 
est, ecclesiamque, sicut prius obtinuerat, nisus est 
obtinere ; Gervasio quidem manifeste prebente sub- 
Sidium, quia hie ei majorem singulis annis promitte 
bat solvere pensionem. Tractus itaque presentium 
lator in causam, coram archidiaconis nostris, ego 
enim non aderam, ubi cum iste Gervasii et conca- 
nonicorum ejus se sentiret instantia pregravari, ad 
vestram audientiam appellavit, et a quadragesima 
postea usque ad festum apostolorum Petri et Pauli 
quiete in ecclesia ministravit. Ipsa autem die pra- 
dietus invasor violenter irrupit in ecclesiam, ar- 
reptisque vestimentis sacerdotalibus indutus, totum 
parochiale celebravit. officium, et altare sanctum 
usurpatione saerilega profanavit : super quo eum 
ad nostram vocatus presenliam venire contemneret, 
el devina non desisteret officia celebrare, a nobis 
nimirum publice excommunicatus est, et ab omni- 
bus sancte Ecclesie sequestratus. Non destitit ta- 
men ideo nec desistit, sed suffragante Gervasio, 
quesito presidio laica potestatis insislit, et plebem 
cujusdam magne parochiz secum reatu meriti ma- 
ledietionis involvit. Dictum est autem aliquando, 
quia se id facere archiepiscopi auctoritate mentitur, 
cum ipse nunquam presumpserit apparere, nec ar- 
chiepiscopus mihi verbum inde aliquod fecerit, nec 
ad ipsum pertinet episcopatum nostrum irrumpere, 
vel sine cognilione cause nostros ligare vel absol- 


D vere sacerdotes. 


CXX. 
AD BARTHOLOMJEUM EXONIENSEM EPISCOPUM. 

Quid ego fecerim vobis, aut quid sanctitas mihi 
vestra promiserit, a vestra non eredo memoria de- 
cidisse. Dedi enim litteras vobis ad regem, quibus 
ipse motus est adversum me, vobisque sumpta inde 
occasione capellaniam contulit, quia visum est ei 
me vobis eam penitus resignasse. Lilteras etiam 
transcribi fecit et transcriptum in Normanniam at- 
tulit. Cumque ego ab ea causam quererem sublatee 
mihi capellanis, respondit se non abstulisse mihi, 
sed me vobis eam litterarum, quas pro!ulit, testi- 


143 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


144 


monio contulisse, sustinere se velle quod feceram, A videret, sed vos ex privata causa, sicut conjicio, 


quia in ea parte nolebat voluntati mes in aliquo 
contraire. Meminisse debet prudentia vestra, vos à 
longinquo retro tempore rogasse me, ne proventum 
vesirum impediret, si modo quolibet impetrare pos- 
setis a rege, salvo mihi scilicet per manum vestram 
omni capellanie reditu, dum vixero, et ego quidem 
sub hac expressa conditione feci vobis quidquid vo- 
luistis, sicut rex ipse publice profitetur. Neque ego 
aliquas a vobis requirere volui eautiones, quia suf- 
ficere mihi videbatur ad fidem verbum sacerdotis 
et episcopi, quod cum asseveratione plurima proce- 
debat. Committo rem totam conscientie vestre ut 
ipsa inter me et vos justo judicio judicet, et vos ipse 
causam et judicium faciatis. 

CXXI. 

AD GILBERTUM LEXOVIENSEM ARCHIDIACONUM. 

Litteras domini regis et domini Wintoniensis et 
vestras accepi, quibus nihil certi habeo, quod ad 
presens valeam respondere. Vos quidem liberalitate 
mea aliquandiu usus estis, que sane vobis infru- 
ciuosa non exstitit, nec preces aliquas vobis opor- 
tuit aliquando porrigere, nec violentiam quamlibet 
attentare. Feci vobis de mera liberalitate quod feci 
contra multorum invidiam ; neque gratiam meam 
aliqua dissuasio poterat impedire. Utinam mihi pro- 
veniat fruetus inde quem merui, neque qui invide- 
runt ab initio rideant et insultent ! Utinam vía pri- 
stina placuisset vobis incedere; quia ubicunque 
partes suas potentia major apponit, metu potestatis 
praedicatur extortum. Et ego quidem in Burgundia 
nuntios excusationis mese quos ad concilium misi, 
Hugonem scilicet nepotem meum et alios, suspensus 
exspecto: cumque venerint, in Normanniam redire 
disposui, ubi vobis et aliis majore consilio respon- 
dere potero, sicut honori et ulilitati ecclesi:e mes 
apparuerit expedire, Interim sciatis mihi non esse 
liberum facere quod rogatis, quoniam hoc aliter 
constitutum est, et tam consensu capituli vestri et 
archiepiscopi, quam Romani pontificis auctoritate, 
anathemate simul interveniente firmatum, rescri- 
ptumque apostolicum super hoc in synodo nostra 
generaliter recitatum est, e& omnium sacerdotum 
publice conniventia roboratum. Venient ergo tem- 
pora et verum eventus multiplices, in quibus nobis 
poterit gratia divina prestare consilium, quia, sicut 
mihi videtur, a nobis demigare paratis, nisi mea 
fueritis diligentia revocatus. 

CXXII. 
AD RICARDUM WINTONIENSEM EPISCOPUM. 

Misit mihi per Gilebertum archidiaconum muni- 
ficentia vestra quod scitis, quod ego siquidem gra- 
tanter accepi, gratius tamen aeceplurus, si non tam 
oblatum videretur, ut subveniret inopi, quam ut 
jucunda muneris qualitate potius illustraret. Rt ego 
quidem munus alterius speciei de vestra charitate 
speraveram, quod rei qualitate potius quam pondere 
complaceret. Petieram etenim palefridum ut solito 
more vestro debilitati mez vestra indulgentia pro- 


munus absconditum mittere voluistis, quanquam 
sua posset elezantia declarari. Et ego quidem quid- 
quid illud fuerit, cum gratiarum actione retineo, et 
quamvis magnum exsliterit : ego tamen de affectu 
el amplitudine animi vestri reputandum «estimo 
liberalis beneficii quantitatem. Scio prosperitatem 
vestram multis sepe vexationibus infeslari, méis- 
que passionibus compali; vestre vos docent ali- 
quando passiones ; liberat autem quandoque pau- 
perem Dominus a potente, et is cui non comparet 
adjutor, divino misericorditer adjutorio relevatur. 
CXXIII. 
AD NICOLAUM MELDENSEM EPISCOPUM. 

Est apud vos Henricus quidam, qui de terra et 
episcopatu meo ortus, ab alieno episcopo inordinate 
ad ordines, quos habuit, proraotus est. Postmodum 
aulem procedente tempore, multis flagitiis involu- 
tus, de falsa publice moneta convictus est et con- 
fessus, quam per totam civitatem Baiocensem pu- 
blice non timebat expendere, et incautos detestabili 
malitia defraudare. Captus est e a regiis apparite- 
ribus retrusus in carcerem, et ferreis nimirum com- 
pedibus alligatus. Tandem vero magno studio et 
labore per episcopum civitatis liberatus est, abju- 
rata nimirum in perpetuum tota provincia Norman- 
norum, atque ad archiepiscopum perductus est. A 
quo rupto corone circulo, revolutis a capite sacer- 
dotalibus indumentis, exordinatus est, et de tota 
terra incontinenter ejectus. Habet fratrem Amfre- 
dum nomine, qui nec minoribus nec parcioribus 


C flagitiis irretitus, quidquid a me vel ab aliis dominis 


suis obtinebat amisso, cum diutius latitans non pre- 
sumeret apparere, novissime pest quindecim annos 
a principe nostro litteras remissionis dictus est ob- 
tinere, in quibus ei pax publica concessa est, et ut 
a pristinis dominis suis pristinas hereditates suas 
reciperet, si eas posset modis quibuslibet impetrare. 
Susceptus igitur ab aliis, a me novissime vix multis 
intercessoribus recipi potuit, ipsique hxreditatem 
quam ab ecclesia nostra antiquitus habuerat, red- 
didi, paeta nimirum ob restitutionem amisse in 
perpetuum hzreditalis summa pecunie, quam ipse 
juravit se certo tempore soluturum, et H. frater ejns, 
qui omni s!udio et lota fide procurabat ejus nego- 
tium, fidejussit et se, nisi ille solveret, praefixo tem- 


D pore soluturum juramento corporali interveniente 


firmavit. Transactum est omne tempus, neque quod 
ab iis promissum fuerat est impletum. Hec igitur 
omnia, dilecte nobis, charitati vestre scribenda 
censui et, veraciter indicanda, ut Henricum qui vo« 
biscum est, mihi secundum justitiam satisfacere- 
compellatis, et vobis mores ejus protestatione moa 
et litteris meis certius innotescant. 
CXXIV. 
AD ABBATEM CLARJEVALLENSEM. 

Ricardus de Blossevilla, abbas quondam Mostut 
Maris, de episcopatu nostro exstitit oriundus, et ab 
inferioribus ordinibus usque ad gradum sacerdotii 


145 


per nostre manus impositionem promotus est, et ad 
certum beneficii titulum institutus. Qui cum in lai- 
cali habitu apud nos laudabiliter militasset, arctio- 
ris vite jugo suppositus, in habitu vestro morum 
prerogativa meruit commendari. Et tantem ob in- 
signis vite merita in abbatis locum promotus, in 
ordine vestro quasi lucernaresplenduit,et subditis 
profuit bone conversationis exemplo, et in amorem 
totius ordinis vestri corda principum inclinavit.Sed 
insidialor diabolus, qui justorum consuevit actibus 
invidere et maculam in electis ponere machinatur: 
in ilum quorumdam malignorum linquas exacuit, 
qui falsis adinventionibus ejusopinionem apud bonos 
et, graves vulneraverunt, ea solum intentione eum 
movere nitentes, ut amoto ipsoliberius ab ordinis 
tramite deviarent. Inde est quod in ejus amotione 
sanelitatem vestram eredimus cireumventam, nec 
ad plenum, sicut credimus, rei veritas vobis inno- 
tuit ; cum etiam abbas Uscanensis contra eum diea- 
tur latentis invidie facibus agitari, et detractoribus 
ejus aurem facilius quam deceret inclinasse. Illud 
eliam est quod miramur,quodillum postamotionem 
suam prefato abbati custodiendum remisistis : qui 
eum minus bene tractare dicitur et arctiorem ei cu- 
stodiam quam oporteat adhibere. Supplicamus ita- 
que sanctitati vestre, ut ei locum alium provideatis, 
ubitracteturhonestius, et placatiori animo Domino 
valeat deservire. Sciatis enim principi nostro plu- 
rimum complacere, eumque in magnis vobis esse 
obnoxium, si ei quem tandiu brachiis sincere 
charitatis amplexus est, statum utilem provideritis 
et honestum. 
CXXV. 
AD WILLELMUM REMENSEM ARCHIEPISCOPUM. 
Motus est adversum me, sicut nostis, a plurimo 
jam tempore dominus noster rex, et me tam per se 
quam per justitiarios suos multipliciter non desinit 
infestare. Unde unum de nepotibus meis de terra 
fecit duobus annis exsulare, quemad intercessionem 
vestram vestra et domini nostri comitis T. fratris 
vestri gratia reconciliavit, si tamen speratam inve- 
nisset reconciliatio veritatem. Pulsus itaque denuo 
novissime per vestrum etipsiusstudium, obtinuit se- 
cunda reconcilialionis accessum. Haret igitur, sic- 
ut polest, neque quidquam ceri» severitatis inve- 
nit, sed inter exsilium et carcerem eventum fortune 
iremebundus exspectat. Tenet et alium simili mihi 
sanguinis necessitate conjunctum. Quem, sine man- 
dato quidem ipsius, per plurimos jam menses major 
minister ejus carceris clausit ergastulo, sciens se 
in hoe ipsius gratiam promereri. Agnita vero ini- 
quitate malorum, considerans rex eum sine omni 
causa fuisse affliclum, promisit quod ipsum omnino 
dimitteret ; et fecisset, ut credo, si presentem habe- 
rei per quem posset dimissio consummari. Super 
quo experte mihi in multis e£ maximis benignitati 
vestre et gratie supplico, ut si opportuna vobis oec- 
casio forte refulseril, istum quoque facta pro eo ad 
regem supplicatio liberet et absolvat. Credo efficien- 


EPISTOLE. 


B 


D 


146 


À dum facile, quia si'ad innocentis liberationem justi- 


tia sua non sufficit, quod deerit reverentie vestre 
gratia consummabit. 


CXXVI. 


AD RICARDUM ABRINCENSEM EPISCOPUM ET COLLEGAS 
EJUS. 

Ortaestinepiscopatu nostro jam diu in monastoe- 
rioGristonensi controversia super abbatis electione, 
que precedenlibus appellationibus ad Romanum 
usque pontificem perlata est, et ab ipso ad cogni- 
lionem domini Pictaviensis ad decidendam cum 
quibusdam aliis judicibus delegata. Cumque ipse ad 
decisionem cause cum his, quo dominus papa col- 
legas adjunxerat, studiosius, prout oportebat, inten- 
deret,quia delonginquo cause instructionem queri 
oportebat, nec facile usque ad ipsius praesentiam 
poterat pervenire, injunxil nobis vice sua partium 
allegationem audire et testium depositiones reci- 
pere, ipsasque consignatas, sicut moris est, ei re- 
mittere, ut ita secundum ordinem judiciarum pos- 
set ad sententiam pervenire. Ego vero super causa 
sollicitus sum,quia monasterium in episcopatu no- 
stro est, et. ad pacem domus illius libentissime vel- 


lem intendere, quoniam dominus rex adversus fra- 


tres loci illius plurimum motus est ; nam designa- 
tioni voluntatis ejus non volunt tanquam esteri 
consentire. Quia igitur causam ex parte ad expe- 
rientiam vestram gratia divina produxit : gaudemus 
in Domino de prudentia et religione vestra certissime 
cenfidentes ; quoniam el justitiam Dei etlibertatem 
Ecclesi: studebitis conservare ; et nos vobis preces 
affectuosas porrigimnus, ut ad pacem monasterii el 
gratiam principis observandam diligentius intenda - 
lis, quoniam sine gratia ejus res nisi cum magno 
non potest procedere detrimento. 
CXXVII. 
AD HENRICUM REGEM ANGLORUM. 


Reverentissimo domino suo HENnico, Dei gratia 
illustri et glorioso Anglorum regi, frater AnNULrUS 
Saneti Victoris Parisiensis canonicus, utinam re- 
gularis. 

Estin episcopatu Lexoviensi quaedam parochialis 
ecclesia apud Wacevum, quam ego in manu mea 
possessam diutius canonicis regularibus Sancti Vi- 
cloris, priusquam ad eos demigrassem, donavi, ut 
sumptibus meis aliqua ex parte proficere posset, 
cum ego ad illam ecclesiam pertransissem. Res 
modica est, sed ego non habebam in quo amplius 
possem pauperibus fratribus subvenire. Verum in 
eadem parochia quadam prebenda est, Lexoviensis 
eeclesie, quam ego Hugoni de Nunant nepoti meo 
donavi ; sicut ei congueveram quidquid fere possem 
profusa liberalitate donare ; neque quidquam ejus- 
niodi in regione illa posset ei gratis obvenire. La- 
tatus est ille, et ego nihilominus exnllavi, sperans 
deliberalitate mea, presertim apud nepotem meum, 
mihi fructum in tempore provenire. Sed me quidem 
debuerant precedentium temporum experimenta do- 


141 


ARNULF! LEXOVIENSIS EPISCOPI 


148 


cuisse, nisi me indulgenti; gratia at tam proxime A est pauperibus Ecclesie Romans subsidium, licet 


cognationis compassio seduxisset. Ego enim ex s0- 
rore natum parvulum indulgentius educavi, erudiri 
feci diligentius, reditibus ampliavi, mihique ad con- 
ferendum ei omnes ultro copia respondebat. Donavi 
siquidemeiin episcopatu Lexoviensi quinque eccle- 
sias circiter centum librarum, prebendam in eccle- 
sia Lexoviensi nihilominus quinquaginta librarum, 
archidiaconatum centum librarum et eo amplius, 
quantum proficere poterant tam rapine quam inju- 
rie subjectorum, nec me a largitionibus hujusmodi 
frequens ipsius ingratitudo poterat cohibere ; sed 
super caput ejus carbones inutiles semper omni stu- 
dio congerebam. Prelereo quod de jure archidiaco- 
natushominio mihi et fideligia tenebatur obnoxius, 
quem ipse mihi utinam fideliore memoria conservas- 
set. Expertus sum quod fidem in eo non erst affe- 
tio, sed cupiditas aut superioris reverentia potesta- 
tis. Utimini eo secure, quia majestatem vestram 
fallere non audebit, sed ad omnem exsecutionem 
beneplaciti vestri prosequente metu non devotione 
vel fide prompta semper operatione procedat. Spe- 
raveram quod saltem novissima mea propitiante 
velletoculo contemplari, et super seneotule et debi- 
litate mea et paupertate spontanea moveretur, adeo 
ut etiam sua mihi liberaliter in omni opportunitate 
exhiberet meeque de his que ego ei contuleram, 
misericorditer in tempore vellet inopiae subvenire, 
sedipse partem modici beneficii quod ego pauperibus 
canonicis contuleram,imo quasi reservaveram mihi, 
absque omni judicio violenter usurpat, licet predicti 
fratres aliquibus annis et predecessores eorum ab C 
antiquo pacifice possedissent. Requisivi eum instan- 
tius, utjustitiam Dei et pauperis ecclesie meamque 
consideraret inopiam, sed in nullo proficere potui, 
quin manus audaces semper presumeret extendere, 
et jus pauperum impudentius usurpare. Est etiam 
in. parochia illa capellula quedam nullos parochia- 
nos, nullos prorsus reditus habens, ad jus nimirum 
parochialis eeclesie pertinens ab antiquo, quam 
omni fere servitio et edificio destitutam, sacerdos 
ejusdem parochie solus, cum vellet, devotionis in- 
tuitu visitabat, nec divina ibi honeste poterant offi- 
cia celebrari; quam Fulco decanus, ad quem tunc 
parochia perlinebat, jure parochiali reedificavit 
altentius etin cimeteriolo veteri quod ibi adjacebat, 
domos suas construxit, usu sepultura sicut voluit [) 
lransformato,de qua siquidem capella Hugo de Nu- 
nanuntsacerdotemacceptis clavibusetsacerdotalibus 
indumentis amovit,cum sacerdos ad Romanam Ec- 
clesiam antea provocasset, etinipso facto nihilomi- 
nus insisteret appellare. Ibique postmodum conti- 
nue fecit sacerdotem suum divina in anathemate 
celebrare,et parochianos a manu sacerdotis, quem 
semper agnoverant, violenter amovet et amovit, sed 
ut si veniret ad causam, haoc arte fungi possessoris 
commodo videretur. Ad vos itaque spectat lant» 
enormitatis correplio, neque ego spero aliquod 
aliunderemedium, quialonginquumetsumptuosum 


nos deipsius non aporteat auxilio desperare. Ap- 
ponite itaque regiam manum vestram, de qua ma- 
gis confidimus, et effrenatam hominis avaritiam 
cohibere, et fratres illos ecclesiam illam cum ca- 
pella et pertinentiis in antiqua integritate sua fa- 
ciatis pacifice possidere, sicut antecessores eorum 
constiterit longo tempore possedisse et ipsi duobus 
aut tribus annis novissimis possederunt, fructusque 
perceptos nihilominus eum restituere faciatis. Re- 
miniscatur, obsecro, dominus meus, quomodo in 
novissimo discessu meo apud Gisortium letificavit 
animam meam et me de copia munificentie sue 
dimiserit affluentem. Adjuncto siquidem verbo re- 
gie promissionis quod me in omni opportunitate 
mea deinceps adjuvaret, sicut unquam liberius fe- 
cerat, et omnem a me molestiam propulsaret. Nihil 
enim mihi conslat esse molestius, quam quod is 
qui stare mecum per omnia debuisset, id, in quo 
fratres letificare speraveram, implacabili maligni- 
tale perturbat, et usque in sepulerum persequi in- 
defessa cupiditate.non cessat, neque se perturbare 
juris ordinem reveretur, cum hi qui possidebant 
non debuerint absque judicio spoliari. Primo ila- 
que restituendi sunt cum fructibus scilicet et ex- 
pensis, et poena ei pro excessu arbitrio judicis in- 
fligenda. Reddat itaque me mihi dominus meus, et 
speratam requiem misericordi bonitate restituat, ut 
de his qua ad Deum sunt, liceat mihi sine molestia 
cogitare. Nihil enim est quod magis regie conve- 
niat majestati quam audaciam reprimere superbo- 
rum et suam justis ac simplicibus justitiam virtute 
regia conservare. 
CXXVIII. 
AD HENRICUM REGEM ANGLORUM. 

Precepistis Willelmo filio Radulfiin discessu mea 
avobisapud Gisortium ut mihi ducentas libras anel- 
faceret numerare pro catallis meis et 1pse przece- 
ptum vestrum debita hilaritate suscepit : mihi se 
facturum cum tanta asseveratione promisit, ut ego 
nullatenus crediderim dubitandem. Assignavit ita- 
que mihi diem, ad mediam Augusti, ei ego tunc ad 
eum misi cum omni fiducia nec recepi. Assignavit 
mihi alium diem ad festum scilicet Sancti Michae- 
lis, neque tunc quoque mihi quidquam solutum est, 
neque dies ad solvendum ulterius assignata. Fru- 
stratus itaque toties, nihil aliud crediti mihi facien- 
dum nisi ad benignitatem vestram nuntium desti- 
nare, ut quod a vobis tam liberaliter concessum 
est, suo veraciter consummari faciatis effectu. 
Preterea ducentas libras annuas mihi magnificentia 
vestra constituit, quandiu viverem in prepositura 
Lexoviensi, assensu et sigillo nimirum vestro, et 
canonicorum et archiepiscopi prosequente, quatuor 
quidem terminis singulis, scilicet tribus mensibus 
persolvendas, ut scilicet in hac festivitate Sanoti 
Miehaelis mihi quarta portio solveretur : reliquis 
portionibus suo tempore persolvendis : neque enim 
episcopatus dilatio, sicut scitis, in meum debet ce- 


149 


EPISTOLAE, 


150 


dere detrimentum ; sed oportet ut vos faciatisabsque A hente, secutus sum, humilitati illius et paupertati 


dilatione et diminutione persolvi. Precipiat igitur 
magnificentia vestra utrumque fleri, quia Hugo de 
Nunaunt plurimum terruisset me, si ego verbis 
ipsius credendum esse pularem. Vient enim Pari- 
sios, et cum ego verba laetitiae exspeclarem, dixit 
mihi coram abbate et fratribus promissiones ve- 
stras mihi nullatenus adimplendas, mihique neces- 
sarium esse aliunde parare subsidium. 


CXXIX. 
AD RICARDUM WINTONIENSEM EPISCOPUM. 


Venerabili et dileclo domino et Patri suo RicARDO, 
Dei gratia Wintoniensi episcopo, frater AnNULFUS 
Sancli Victoris Parisiensis canonicus, utinam regu. 
laris, prosperitatem, gloriam, et salutem. 

À multo tempore sincere charitatis vobis me gra- 
tia copulavit, exortaque dilectio jucundis semper 
proficere non destitit incrementis. Gumque nos 
regalibus consiliis prospera consilia sepius admo- 
veret, multoque complexu gratia nos regalis astrin- 
geret, nullaunquam ultro citroque procescit invidia, 
sed uterque de alterius, tanquam de proprio com- 
modo, letabatur. Laudabile erat hoc et a multis 
etiam mirabile dicebatur, quia in familiaritate prin- 
cipum consortem non admittit invidia, sed repulsam 
alterius alter suum semper putat esse proventum, 
sibique de illius remotione gratiam duplicari, et sibi 
accrescere quidquid alteri constiterit imminutum. 
Porro inter nosde alterutrius commodo fides mutua 
letabatur, nec aliquid alterum ab exhibitione verio- 
ris gratie poterat absterrere, sed libertatem suam 
in omnibus veritas inconcussa servabat, ipsamque 
sinceritatem suam manifestis argumentisapprobare 
gaudebat. Vidi ego principem nostrum aliquando 
falsis delationibus exasperatum adversum me, cum 
etiam aliqua in me indignationis suc quasi spicula 
contorqueret, miligatum a vobis adeo ut in gratiam 
quandoque iracundia verteretur, et securitas ali- 
quibus praestaretur, commune mecum miscere col- 
loquium et publice familiaritatis et gratium copu- 
lare. In quo sepe virtus et veritas vestre dilectionis 
emicuit, que non meticulose cedere, sed potius 
eum mansuetudine et virtute gaudebat occurrere, et 
me ad Domini mei gratiam revocare. Gaudebamus 
invicem, sibique par dilectio pari concurrebat oc- 
cursu,studens communi gratie communibus utili- 
tatibus et obsequiis inservire, quia si usque ad hec 
tempora inter nos fidelibus constat studiis observa- 
tum, ex hoc nune me diligentius oportet attendere, 
ut jucundo fidelis perseverantia consummetur ef- 
fectu. Nostis diu est quod proposueram ad religio- 
sam vitam propitiante Domino demigrare, sed me 
multis obstaculis secularis occupatio detinuit impe- 
ditum. Vici tamen tandem omnia per gratiam Dei 
el ad ecclesiam Sancti Victoris Parisiensis, relictis 
omnibus quas processum et provectum meum vide- 
bantur impedire, transivi, Christumque pauperem 
et nudum, pauper et nudus, ipso docente et tra- 


C 


cupiens omnidesiderio conformari, quantum scilicet 
mihi fuerit ipsius misericordia praeeunte donatum. 
Vixi hactenus carni mee, minus de anima salute 
sollicitus, proponens tamen et desiderans novissima 
saltem mea Domino consecrare ; quod propositum 
usque ad tempus opportunum divina misericordia 
conservavit, et me debilitatum quidem seneetute, 
tolo sanum corpore et omnibus membris, tota etiam 
animi virtute, conduxit, quoniam in hac Spe semper 
confitebar Domino et in ipsius misericordia respira- 
bam. Benedictus autem Deus, qui viam hanc vobis 
meo assignavit exemplo, et quamounque vobis mi- 
hique paraverit, ad eumdem conducat divina feli- 
citatis effectum. 
CXXX. 
AD HENRICUM REGEM ANGLLE. 

HeNnico Dei gratia illustri et glorioso regi Anglic 
domino suo charissimo, fraler ARNULFULUS Sancti 
Victoris Parisiensis canonicus, utinam regularis, 
prosperitatem, gloriam et salutem. 

Dum ad huc in Normannia apud vos commorarer, 
commovebat plerumque adversum me ex falsis cau- 
sisindignationem vestram malignitasiniquorumsug- 
gerentium vobis aliquid me contra gloriam vestram 
cogitare vel, vellesed falsitatem suam nullis unquam 
operibus certam facere potuerunt. Testis siquidem 
est Deus quem criminale est in testimonium falsi- 
tais offerre, nunquam me, quecunque processisset 
occasio, in detrimentum honoris vestri aliquid eífe- 
cisse, sed antique beneficenlim vestre semper me- 
moria prevalebat. Licet autem ex ea causa multa 
mihi incommoda processissent, nihil unquam mihi 
molestius exstitit, quam quod animum vestrum ad- 
versum me commotum noveram, neque licebat mihi 
de dilectionis vestre conscientia, sicut semper fece- 
ram, exsultare. Quidquid autem dixerint, non potue- 
runt tamen adversum me apud bonitatem vestram 
usque ad aliquod grave scandalum eorum mendacia 
convalere. Servastis me semperet abomnibus exhi- 
buistis illesum, tabescentibus siquidem adversariis 
meis quia invidia eorum adversum me optato non 
gaudebat effectu. Vivebat in animo vestro indefi- 
ciens quidem regie bonitatis igniculus, qui since- 
ritatem perpetue fidei mee et pristini sedulitatem 
obsequii vobis ad memoriam revocabat, nee sinebat 
usquequaque prevalere malitiam, sed adversus 
omnia mendacia eorum vivax pracedentium meri- 
torum meorum memoria refulgebat. Si enim pror- 
sus pristine charitatis exspirassel affectio, non tam 
facili resurgere potuisset affectu, sed in novissime 
discessu meo apud Gisortium benignitas perfecte 
mihi regie bonitatis arrisit. Licet autem discessum 
meum prosequi regalis munificentie copia non tar- 
daret, inter omnia tamen, imo super omnia majus 
habui, quod deinceps semper veritatem mihi peren- 
nis gratie repromisit. Hoc enim est, in cujus fre- 
quenti commemoralione respiro, quod me jam non 
tam corporalibus sentio Domini mei, quam sincere 


151 


ARNULFI LEXOYIENSIS EPISCOPI 152 


brachiis charitatis amplexari. Dulce siquidem mihi A cabo. Ne vero tedium prolixitas epistole generaret, 


erit, si moriens inter ulnas domini mei videar cob- 
dormiisse, si me ad presentiam superioris Domini 
vestra morientem gratia prosequatur. Hoc est quod 
omnibus hodie negotiis expeditus, misericordiam 
ipsius frequentibus suspiriis implorare non cesso, 
quatenus post presentis regni gübernacula que te- 
netis, eterni regni gaudia vobis largiatur, meque 
vobis tanquam vernaculum vestrum jubeat misera- 
tusadjungi. Vivat dominus meus, et omnem semper 
invidiam gloriosus excedat. Scio meminisse vos, 
quia sermo bonus de mera sinceri cordis veritate 
processit, quod me deinceps semper benignus audi- 
retis, nec repulsam a vobis moderata precatio re- 
portaret. Magnum hoc reputavi sed maximum, nec 


me tamen improbum liberalis promissio faciet ex- p 


actorem; sed cum hilari semper verecundia suppli- 








qua postulo nuntio viva voce vobis indicanda com- 
misi. Pauca quidem et parva sunt, si ad Domini 
mei excellentiam referantur, sed mihi maximum 
erit, quidquid de propitia domini mei liberalitate 
proveniet. 
CXXXI. 
EXCUSATIO CUJUSDAM EPISCOPI. 

Temporis brevitas, improvisa vocatio, transitus 
suspecti, improba praedonum molestia, medicamenti 
sollicitudo adhibita, excusabiles palernitati vestrae 
nos reddunt. Electioni vero facis et consecralioni 
faciende benigum ex affectu prebemus assensum. 
Quoniam quidem Ipersona et moribus pollet, et in- 
dustria viget, et scientia floret, eredimus quod in 
domo Dei planiata adjutrice Divinitate florebit et 
faciet fructum. 





ARNULFEE 
LEXOVIENSIS EPISCOPI 


SERMONES. 


I. 
SERMO HABITUS IN CONCILIO TURONENSI. 

PruerATIO ad ZEgidium Rothomagensem archidiaco- 
num. — Sermonem habitum in coneilio Turonensi 
scripto tradere, quorumdam precatione compulsus 
sum, qui licet in proximo consistentes, ea qu: dicta 
suntmultitudinisobsistentetumultu,nec satisaudire, 
nec intelligere potuerunt. Feci quod rogatus sum, 
sed invitus, quia quedam sunt quorum simplex 
pronuntiatio plus favoris, quam laudis diligens in- 
spectio promeretur. In his enim qua in commune 
dicenda sunt, communi convenit intelligentisz (52) 
deservire, ut omnia que dicuntur omnium statim 
capiat intellectus, ideoque verbis prope communi- 
bus decurrit oratio, ne subtilius artificium lucem 
rerum et verborum, quasi nube quadam difficultatis 
obducat. Et quia tractatus ejusmodi ad movendos 
pleramquedestinatur affectus, oportet quasi ceesuris 
frequentibus, et brevioribus articulis incitare ser- 
monem, ne longioribus periodis torpescat oratio, 
sed animus velut interpellatione commotus assur- 
gat. Si igitur animus ad aliquid intellectu dispo- 
nente movendus est, sermonis prorsus est obser- 
vanda serenitas, quoniam tenebre plus semper odii 
contrahunt quam favoris, sepiusque pes incedentis 
offenditur, nisi previo dirigatur aspectu. In his 
vero que scribuntur, videntur quasi cum fiducia 


e C., diligenti. 
93) B., morem. 


quadam legentium provocari judicia, nec tam for- 
mandisaffectibus verba componi,quam examinationi 
publiee, que palam proponuntur exponi. Siquidem 
in his que proponuntur oeulis frequens celebratur 
inspecto, et modo fructus senlentie, modo eultus 
orationis exquiritur, ut spatiose possint merita stu- 
diorum adhibita rationis sstimatione pensari. In 
aliis vero discussionis moram (53) celeritas pronun- 
tiationisexcludit, ubi eurrentis linguz lubricum vix 
celeri etiam eonsequimur (54) intellectu, el s:epe 
quod ineitatius dicitur, desides vehementiusexcitat, 
et informat affectus. Super quo non videbantur mihi 
in scripturam redigenda qu: dicta sunt, sed sieut 
tanquam ex tempore dicta sunt, ita statim cum 
lempore preterirent, quoniam eis cum dicerentur 
gratiam potius ministravit occasio, quam cujuslibet 
peritia facultatis. Tempore siquidem schismatis age- 
batur quod in diebus istis, maxime adversus liber- 
tatem Ecclesie Dei, secularis potentie firmavit 
audaciam : ideoque nos diligentius de unitate et 
libertate tractavimus, ut animos eorum qui aderant 
ad insistendum consolatio firmiores redderet, et ad 
resistendum exhortatio fortiores. Lege itaque, ad- 
hibita tamen dilectionis indulgentia qua ccepisti, ut 
scilicet imperfectum meum videant oculi tui, nee ad 
exactum quod legeris producatur examen, sed 
semper media benignius equitate cognoscas. 


(54) B., consequuntur. 





SERMO. 

Hodiernum sermonem, domini et Patres mei, 
mihi domini nostri qui presidet, Romani videlicet 
pontiücis, injungit aucloritas. Etego quidem munus 
injunctum magis de necessitate obedientie, quam 
de animi voluntate suscipio. Mallem ut in alium 
declinasset ista dignatio, cujus et vitacommendabi- 
lior esset, et major tam seientie quam eloquentis 
plenitudo. Quis enim ego sum, qui in auribus tot, 
iam prudentium, tam venerabilium personarum 
quemlibet mihidebeam usurparesermonem ? Sed et 
quis ego sum, qui mandato Romani pontificis au- 
deam obviare? Angustie mihi sunt undique. Inter 
verecundiam et necessitatem constitutus sum. Altera 
me monet ut sileam, altera quasi quadam violentia 
pertrahit ad loquendum. Obedendum enim est sine 
mora, sed verecundia linguam reprimil, obstruit 
intellectum, et a facie reverentie vestre stupore 
quodam reddit pavidum el confusum. Scio enim 
quia via solent in predicatore requiri, sanctitas 
conversationis, plenitudo scientie, fecundior elo- 
"quenlie vena. Sanctitas conversalionis inquiritur, 
quia nisi fuerit predicatoris commendabilis vita, 
non erit ejus predicatio gratiosa. Cujus enim vita 
contemnitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur. 
Timere enim habet ne forteincipientem loqui statim 
vox divina reprimat, et condemnet: Quare tu 
enarras justilias meas, qui projecisti sermones meos 
retrorsum ? (Psal. xvix.) 

Perfectio scientie queritur, ut habeat praedicator 
unde possit de thesauro cordis sui proferre nova et 
vetera, et eruditum noverit exspectantibus explicare 
sermonem, etsecundum personarum qualitates tem- 
perare, quod dixerit, ut sciat quibus debeat lac 
potum dare non escam, quibus solidiorem cibum 
habeat ministrare. Eloquentia desideratur. Ad quid? 
Quia sicut si non habuerit scientiam, non ' habebit 
quid dicat, ita nisi habuerit eloquentiam, non habe- 
bit quo modo dicat. Utrumque autem necessarium 
est, et habere quid dicas, et scire quo modo dicas. 
Sententiarum siquidem exceilentia sermonis elegan- 
tiam quaerit, ut verborum dignitas rerum majestati 
. respondeat, et sibi invicem quasi concentu quodam 

res et verba concurrant. Ita est ut sermo predicato- 
ris omni acceptione dignus sit, requiritur in predi- 
catore religio ad reverentiam sermonis, scientia ad 


. 


SERMONES. 


À necessitas aperit, utinam gratia ejus per merita ve- 


154 


stra sermone adimpleat opportuno! In omni itaque 
sermone, domini el Patres mei charissimi, videtur 
mihi, quia circa id quod principaliter intenditur duo 
suntstudiosius observanda, causa scilicelet tempus. 
Etcausam quidem ratiosubministrat, tempus autem 
opportunum reddit occasio. Occasio autem est op- 
portunitas sumpta ex tempore, sicut viro placuit 
eloquenti. Ita est. Nisi id quod dicitur caus m de 
rationecontrahatevidentem, ipsum duciturotiosum. 
Si importune dictum fuerit, reputatur infestum. 
Que autem otiosa vel infesla sunt, raro desideratos 
as sequuntur eventus. Etideo cum multa de scriptis 
sanolis possent utiliter ac probabiliter in commune 
proferri, ad ea potissimum sermo convertendus est, 
ad qua nos et urgens necessitas impellit, et evidens 
invitat utilitas. Ad quid ? Ad tentandum vobiscum 
de unitate et libertate Ecclesie Dei. Sine his enim 
duabus non potest Ecclesia salva. consistere, sed 
nec consistere quidem, quia nisi Ecclesia habuerit 
unitatem, non erit una. Si una non fuerit, non erit: 
omne enim quod est, ideo est, quia unum est ; quod 
autem unum non est, amittit pariter cum unitate 
substantiam. Item, nisi habueritlibertatem, misera 
erit, pro eodem autem ei est miseram esse, et non 
esse, imo deterius est miseram esse, quam non esse. 
Melius, inquit, ei eral. s? natus mon fuisset homo ille 
(Matth. xxvi), de Juda dictum est, quoniam melius 
eral ei natum nonesse, quam ad ejusmodi miseriam 
nalum esse. 

Ideo, domini et Patres charissimi, ut status Ec- 
clesie conservetur incolumis, oportet unitati ejus et 
libertati sollicite provideri. Utraque enim his die- 
bus, hac tempestate, sicut nos miserabiliter experi- 
mur, multis urgetur incommodis, multis injuriis 
infestatur, quia alteram scindere nititur schismati- 
corum ambitio, alteram querit auferre violentia 
tyrannorum. Utrumque tamen eis per Dei gratiam 
impossibileerit. Impossibilesiquidem est, spirituale 
ecclesiasticae unitatis scindere sacramentum, quod 
inler Christum et Ecclesiam, ipso Patre auctore, 
indissolubili foedere connexum est et firmatum. Im- 
possibile est suam Ecclesie Dei tollere liberta- 
tem, quam Dominici sanguinis consecravit effusio, 
Licet enim pale: de area Domini quandoque venti- 
labro levitatis aut. vanitatis avolent et abscedant, 


doctrinam, eloquentia ut commendet ad gratiam. Ut p) propter abscessum tamen earum non minuitur fru- 


scilicet sermo sanctus sit, prudens sit, illustris sit. 
Ego vero qui vobis producor in medium, nihil habeo 
penes me, nisi conscientiam peccatricem, minorem 
scientiam, eloquentiam imperfectam. Et ideo oppor- 
tunius mihi fuerat silere quam loqui, pasci quam 
pascere, et, aures vobis potius exhibere quam lin- 
guam. Nulla mihi in memetipso fiducia est, sed ad 
sanctitatem praecipientis, et merita vestra conver- 
tor. Quibus intercedentibus, aliquid mihi fortassis 
argietur gratia illius qui dixit: Aperi os tuum, et 
ego adimplebo illud (Exech. 1). Oa meum obedientia 


ctus arez, sed purgatur. Item, licet principes tene- 
brarum adversus Ecclesiam Dei vehementer insur- 
gant, pore tamen inferi adversus eam praevalere 
non possunt. Ita, domini mei, salva nobis semper 
est unitas, salva semper est libertas Ecclesie, quia 
nequetunicainconsutilis scindi potest, neque Christi 
sanguis in irritum devocari. Et licel exierint a no- 
bis aliqui qui nobiscum erant, sed de nobis non 
erant, non est scissa tamen veritas unitatis propter 
eos, quos separavita nobis proprie malitia pravi- 
tatis. Et licet ii quos diximus tyranni terrarum cirea 


155. 


seviant, ut edant earnes nostras, infirmantur et 
cadunt. Et si cirea diripiendas inutiles sarcinas oc- 
cupantur, Ecclesia tamen Dei nihilominus que 
disponenda sunt libera potestate disponit; imo 
etiam ipsos, quasi servos nequam, spirituali pote- 
state retrudit in carcerem, ubi eos nimirum, quasi 
compedibus quibusdam, vinculo anathematis, et op- 
probrio perpetue maledietionis astringit. In quo 
etiam laudabile videtur operari virtus divina mira- 
eulum, dum nobis in unilate nostra et libertate 
degentibus, ipsi de solos ab unitate catholica sepa- 
rant, et detestande subjiciunt servituti. Nos tamen, 
charissimi fratres et domini, non debemus malum 
pro malo reddere, neque vinci a malo, sed vincere 
in bono malum : et ideo ad revocationem eorum qui 
foris sunt summa charitate debemus intendere, ut 
ipsi unitati nostra» possint, Domino miserante, con- 
neeti, quatenus ii qui quietem ecclesiastice liberta- 
tatis impugnant, meliore ducti consilio resipiscant, 
et tam de revocationeeorum quamistorum poeniten- 
lia crescat fecunditas unitatis, et inconcussa serve- 
tur (85) desiderande tranquillitas libertatis. 

Ad hoc scilicet omnem nos convenit diligentiam 
adhibere, omnem propter hoc sustinere vexationem, 
omne periculum experiri. Hoc enim speciale 
debitum nostre professionis est : episcopi sumus. 
Ad M hoc sacramentis ecclesiasticis sanctificari 
volumus, ditari beneficiis, honoribus illustrari. 
Ex ea etiam causa hic primas obtiuemus in con- 
cilio cathedras, primos in conis recubitus, sa- 
lutationes in foro. Ex eadem causa populorum 
nobis multitudines inclinantur, ut de manu 
nostra partem aliquam commisse nobis beuicdio- 
nis aecipiant. Querunt enim accipere de plenitudine 
nostra, quod nos accepimus de plenitudine Christi. 
Hie ordo est: unguentum praecedit in capite ; a ca- 
pite descendit in barbam, barbam quidem Aaron : 
8 barba usque in oram vestimenti defluxit. A capite, 
scilicet Christo, in barbam, scilicet prelatos Eccle- 
sie ; & prelatis in papulum, in subjectos. In capite 
autem omnis perfectionis est plenitudo, omnis per- 
fectio plenitudinis. In ipso eaim inhabitat omnis ple- 
nitudo divinitatis corporaliter (Coloss. n), solide sci- 
licet et perfecte. In ipso omnes thesauri sapientiae 
eL scientize absconditi (ibid.). In ipso totus Spiritus 
Patris. Nihil ibi perfectioni detractum est. Nihil ibi 
plenitudini derogatum ; et de plenitudine ista nos 
omnes accepimus, majores et minores. De plenitu- 
dine quidem, sed non plenitudinem ipsam, sibi enim 
plenitudinem reservavit. Circa nos autem divisiones 
gratiarum facte sunt : Unus autem est Spiritus, qui 
operatur omnia in omnibus, non omnia in. singulis ; 
dividit enim singulis, prout vult (I Cor. xu). Ubi 
enim vult spirat (Joan. v1), et quantum vult inspi- 
rat. Nos autem in medio constituti inter Christum 
et populum, privilegium gratie consecuti sumus, et 
praerogativam dignitatis adepti. Privilegium gratis, 

(55) B., servietur. 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


temporalia bona, et ipsa etiam corpora nostra de- A quia prius et copiosius nobis infunditur, quod a no- - 


156 


bis in aliostransfundatur. Prerogativam dignitatis, 
quoniam superiores et propinquiores sumus. Supe- 
riores, quoniam constituti sumus principes super 
omnem terram. Constitues eos, inquit, principes su- 
per omnem terram (Psal. xu). De apostolis dictum 
est : utique et de nobis, qui loca apostolorum mi- 


noribus re vera meritis, sed majoribus consolatio- 


nibus obtinemus. Qualis autem est hic principatus 
noster ? utique sublimis et fortis. Nimis, inquit Pro- 
pheta, honorati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus 


est principatus eorum (Psal. cxxxvut). Propinquiores 
sumus : amicos siquidem nos appellat, et ad argu-- 
mentum propensioris amicitie indultam nobis,non 


partem sed copiam totius familiaritatis ostendit. 


B Jam non dicam, inquit, vos servos, sed amicos meos, . 


quia omnia qud audivi a. Patre meo nota feci vobis 
(Joan. xv). Verum est. Nobis datum est nosse mysle- 
rium regni Dei, caeteris autem in parabolis, ut viden- 
tes non. videant, et audientes non inlelligant (Marc. 
1v). Nos habemus oculos intuendi, et aures audiendi. 
Mulle et magne. sunt circa nos dignationes tue, 
bone Jesu, multa et inestimabilia beneficia tua. 
Gratia tua ultro nos prevenit el subsequitur, nihil 
aut parum ést quod meritis nostris arrogare possi- 
mus, cum tu gratiam per gratiam semper effusa 
munificentia largiaris. Quid ergo retribuemus tibi ? 
Quid retribuam, inquit, Domino, pro omnibus qux 
retribuit mihi? (Psal. cxv.) Queeritne sibi restitui 3, 
quarit revera, quoniam gravis etiam exactor est. 
Non convenit debitorem suum in sortem tantum, 


sed etiam in usuras. Quare, inquit, non posuisti pe-.- 


cuniam meam ad mensam, ui cum redirem utique, 
cum usuris eam exegissem a te? (Luc. xix.) Quia 
ergo sibi retribui querit, consulamus Prophetam, 
quid tante majestati digne possit in causam retribu- 
tionis offerri. Expedit nobis ul qui nos de qualitate 
nostri principatus edocuit, nihilominus de quanti- 
tate retributionis edoceat. Oportet enim ut quod 
nomine. retributionis offertur, ad honorem cedat 
accedat ad gratiam, alioquin non parit gratiam, sed 
offensam. Audiamus ergo quid dicat: Constitues eos 
principes super omnem lerram (Psal. xiv). Ecce me- 
ritum ejus circa nos, quid autem sibi retribui que- 
rat, consequenter adjungit : Memores erunt nominis 


D tui, Domine (ibid.). Memoriam nominis sui tantum 


sibi querit nomine retributionis offerri. Cujus no- 
minis ? nempe multa nomina habet. Habet quzedam 
nomina de Veteri Instrumento signiflcationis abs- 
condite, habet quedam ad Novum specialus per- 
tinentia Testamentum, suavitatem redolentia, ex- 
hibentia gratiam. Qus, quamvis constet originem 
traxisse de Veteri, plus tamen celebritatis et fre- 
quentia de presenti novitate sumpserunt. Qu: sunt 
illa ? Jesus Christus : Jesus interpretatur salvator, 
Christus unctus. Ubi unctio, ibi suavites ; mani- 


feste nomen istud Christus suavitatem redolet un- * 


etionis ; Jesus salutis gratiam repromittit. Credo 


é Wiper E 


s 


«ard 


| 491 


. tamen quod in hoc loco Propheta aliud nomen qua- 
 ratintelligi, quoniam nomina illaproptersuavitatem 
| etgratiam, devotionem quidem et fiduciam prestant: 
hic veroalteriuscujusdamnominis memoriam querit, 
cujusseveritas nobis cautelam diligentia, ettimorem 
reverenti» donet. Quod est illud ? Deus. Deus inter- 
pretatur timor. Ipse autem in hoc loco timentes esse 
nos exigit et prudentes. Commisit enim nobis hare- 
ditatem suam, quam nisi timentibus non committit. 
Dedisti, inquit, hareditatem timentibus nomen luum, 
Domine (Psal. tx). Hereditas autem ejus illa est, 
quam ipse a patre merito et postulatione passionis 
accepit. Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes 
hareditatem. tuam (Psal. 1): hireditas autem hec 
universitas fidelium est, que nomine censetur Ec- 


SERMONES. 


158 


À sed el regnum celorum vim patitur, et violenti rapiunt 


illud (Matth. xi). Ità omnia regna unitas fidei, et 
fides unitatis expugnat. Totis itaque studiis debe- 
mus insistere, et alter alterum cohortatri, ut stemus 
simul; quia si steterimus simul, alteri ab altero 
plus fiducieet virtutis accrescet. Si steterimus si- 
mul, adversariis nostris non tantum resistere pote- 
rimus, sed et cum fiducia provocare. Si steterimus 
simul, Ecclesia Dei apparebit terribilis, ut castrorum 
acies ordinata. Stemus, inquit ille propheta, stemus 
simul. Quis est adversarius meus? quicontradicit mihi? 
accedat ad me (Isa. 1). Quia aliquem sibi senserat 
fideliter assistentem, cum fiducia loquebatur. Nos 
quoque, domini et Patres mei, habemus aliquos 
nobis fideliter assistentes : habemus enim assisten- 


clesie, quie catholicam continet unitatem. Hanc p tem nobis gratiam civium supernoram, habemus 


fidei nostre credidit, hanc sollicitudini commenda- 
.vit. Ad euram igitur et custodiam ejus cum omni 
timore omnem nos oportet diligentiam adhibere* 
Nulla nos absterrere debet comminatio, nulla per- 
seculio retardare (56); quin iis semper in omni 
opportunitate sua fideliter occuramus et divinum 
in spe, que non confundit, amplectamur auxilium ; 
quia non est nobis in terra victoria, cum sponsus 
ejus debellator scilicet omnis aeris potestatis Chri- 
stus ipsius propugnator sit ad salvandum. Qui vivit 
et regnat cum Patre et Spiritu sancto Deus per s2&- 
cula. Amen. 


HI. 
SERMO DE EODEM. 

Hesterno sermone, domini et Patres charissimi, 
vobiscum ne unitate Ecclesie Dei et libertate tra- 
ctatum habuimus, ad id omni studio principaliter 
intendentes, ut bona et sancta voluntas vestra divini 
sermonisexhorlationeinteradversa reddaturalacrior 
et de agnitione divine protectionis et gratie insolu- 
bilis nostre invicem fraternitatis proficiendi semper 
in melius fiducia convalescat.Fratressiquidem sumus 
. ex eodem Patre Christo, et ex eadem matre Ecelesia, 
per regenerationem aqu: et spiritus de filiis ire 
translati in adoptionem glorie filiorum Dei (Ephes. 
1). Bonum itaque est, quia utile; jucundum, quia 
deleetabile : nos hac spirituali fraternitate conjun- 
etos, in unitale consistere, ut git scilicet nobis, sicut 
in primitiva Ecclesia, multitudini credentium cor 
unum et anima una. Sit in nobis unus spiritus, una 


fides. Unitas enim fidei concordiam parit. Concor- D 


dia mater est unitatis. Unitas vero fidei tribuit liber- 
tatem. Ex fide siquidem vita nobis et victoria est. 
Justus enim, inquit, meus ex fide vivit (Rom. 1). Et 
hee est victoria que vincit mundum, fides nostra. 
Sed et sancti per fidem vicerunt regna; regnum 
Satane, regnum mundi, regnum colorum. Et de 
regno quidem mundi et regno Satanae manifestius ; 


(96) Omnia qui vocem retardare sequuntur, usque 
ad Hom. ir, p. 10, 1l, 12, convalescat, om. B. et duc 
homilie unam faciunt. At pro omissis post retardare 
habet B sequentia : « Participes eonsolationum facti 
sumus. Justum est ut socii simus etiam tribulatio- 


assistentia nobis merita et orationes vestras, habe- 
mus assistentem nobis fidem et devotionem catho- 
licorum regum, qui unitatem catholicam nobiscum 
et verbo profitentur, et operibus exsequuntur ; om - 
nes fere quicunque censentur [nomine Christiano. 
Comparatione vero tante multitudinis, modica est 
unius exceptio.. Unus siquidem excipitur, et ipse 
solus. Va autem soli, quia si ceciderit, non habet 
sublevantem (Eccle. 1v). Sed et ipse per misericor- 
diam Dei eonvertetur et vivet, quoniam ipse est 
inter principes terre multa prudentia et virtute lau- 
dabilis, nisi gloriam suam divine glorie preponere 
decrevisset. Utinam humilietur sub potenti manu 
Dei, et principatum Ecclesie suo preesse principatui 
recognoscat, utinam intelligat quia si Christum, 
Sponsum scilicet Ecclesie dominum confitetur, ne- 
cesse habet et Ecclesiam qua sponsa est nihilomi- 
nus dominam confiteri. Preterea specialem causam 
habet, qua sanciam Romanam Ecclesiam dominam 
recognoscere debet : alioquin manifestissime poterit 
reus ingratitudinis apparere. Si enim ad veleres 
recurramus historias, cerium erit predecessores ejus 
imperium non de alio jure, quam de sola sanctae 
Romane Ecclesie gratia percepisse. Nihil igitur 
plus juris vindicare principes possunt, quam quod 
in eos contulit dignatio largientis. Praeterea habe- 
mus assistentem nobis etiam Christum. Neque enim 
Ecclesiam ea nobis conditione tradidit, ut relinque- 
ret : semper assistit, Non relinquam, inquit, vos or- 
phanos, vado et venio ad vos (Joan. xiv), vobiscum 
usque ad consummationem seculi permausurus. 
Adjutor itaque et protector nobis estin salutem (Psal. 
xxxii). Cum adjutorio itaque tot assistentium nobis 
nulla nos debet absterrere comminatio, nulla per- 
secutio revocare, imo stare debemus ex adverso, et 
opponere nosmetipsos murum pro domo Israe!. 
Fidelis autem Deus, qui non patietur vos tentari supra, 
id quod potestis, sed faciet cum tentatione proventum, 


num. Exadversostare nosconvenit, et opponerenos- 
met ipsos murum pro domo Israel. Quod sane nobis 
non facile quidem, sed possibile tamen erit, 81 con- 
slanter in unitate catholica consenserimus per- 
manere, Porro fratres sumus ex eodem patre, etc. » 


159 


ut possitis sustinere (I Cor. x).. Imo etiam ad confi- A 
dentiam victorie obtinende suo nos invitatexemplo. 
Confidite, inquit, ego vici mundum (Joan. xvi). Si 
semel victus est, non erat invincibilis mundus: 
facilius nobis erit victoria victum vincere quam in- 
victum. Christus vincendum aggressus est, et de- 
vieit. Dicebatur aliquando : Vide Domine, et consi- 
dera, quoniam erectus est. inimicus (Thren. 1) ; nunc 
autem dicitur, quoniam dejectus est inimicus. Fidu- 
cialiler aggredi possumus jacentem et viclum ; quia 
si dejectus est, non resurget ; si vietus, non presu- 
met. Nulla ipsius ex hoc nunc resurrectio, vel pre- 
sumplio prevalebit. Timeo tamen, ne aliquis forte 
submurmuret, presumptuosumdicens emulari tantae 
perfectionis exemplum. « Facile, inquit, erat Christo 
mundum vincere, qui creaverat mundum. » Om- 
nipotens enim nomen ejus, cui idem est et velle 
el posse: mihi non ita, quoniam infirmus sum, et 
conturbata sunt omnia ossa mea (Psal. v1). Omne 
Scilicet robur nature mes peccati corruptione 
est coneussum, eti ideo substantia mea lanquam 
nihilum coram ipso. Sed.nequaquam, domini et 
Patres mei, diffidendum, nequaquam desperandum 
est, quia, sicut verba Christi nobis ad doctrinam, 
ita opera proponuntur ad formam. Et sicut per do- 
ctrinam impossibile nobis est scientie illius pleni- 
tudinem obtinere, ita per exempla ad equalitatem 
virtutum ejus non poterimus pervenire. Sed, licet 
attingere non valeamus eminentiam majestatis, pro- 
ficere lamen poterimus ad anquam saltem simili- 
tudinem sanctitatis. Proderit imitari, etsi nemo 
valeat adaquari. Citra perfectionem ejus subsisut C 
nostra perfectio. Prosequi debemus, etsi consequi 
non possimus. Non eisdem passibus, sed eodem 
tramite, eisdem est vesligiis insistendum. Quod si 
aliqua etiam de hominibus exempla querantur, 
multos homines victores mundi poterimus invenire, 
Videamus Apostolum, hominem scilicet peccato- 
rem, sicut et nos, non quantum nos, qui dicat se 
minimum apostolorum, et indignum vocari aposto- 
lum, quoniam perseculus est Ecclesiam Dei: Bo- 
num, inquit, certamen certavi, cursum consummuawvi, 
fidem. servavi : de catero reposita et. mihi corona 
justitix (II Tim. 1v). Gertavit Apostolus, de certa- 
mine victoriam, de vieloria consecutus est coro- 
nam. Cucurrit et consummavit cursum, ideoque 
bravium assecutus est. Idem bravium, quod corona. 
Ta autem quis es qui quaris coronam sine victo- 
ria, sine concertatione victoriam ? Impossibile est 
de facto, sine concertatione vicisse. Improbabile 
est de jure coronam, sine victoria postulare, Ne- 
que enim. coronabitur nisi qui. legitime certaverit (1 
Tim. 1). Lex autem certaminis perseverantia est. 
Qui enim, perseveraverit usque in finem, hic salvus 
erit (Matth. xxiv). Idem profecto salus, quod bra- 
vium et corona. Amplius si major vobis de homini- 


B 


D 


(57) B. om. non. 
(98) B. sustinentur. 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


160 


bus placeat pluralitas, exemplorum infinita fere 
mariyrum millia nobis oceurrent, qui ad certamen 
istud tolo desiderio occurrerunt, et demum vieto- 
riam cruentam quidem, sed tamen cum letitia et 
gloria perceperunt. Nunquid non ibant apostoli, 
gaudentes a conspeclu concilii, quoniam digni habili 
sunt pro nomine Jesu contumeliam pati? (Act. v.) 
Nunquid non Stephanus ialer lapides ipsos pro 
lapidantibus supplicat et exorat ? (Acf. vir.) Nun- 
quid non (57) Pelrus et Andreas de cruce pradi- 
cant veritatem ? Nunquid non Laurentius de erati- 
cula tyranno letabundus insultat 2 Nunquid non 
carnifices ipsos ad equuleum prevenire invincibilis 
Vincentii fortitudo festinat ? Sed, etsi de infirmiore 
sexu queratur exemplum, Agathes letissime et 
gratulanter ibat ad carcerem, et quasi ad epulas 
invitata, agonem suum Domino precibus commenda - 
bat. Prius me deficiet dies, imo totum longioris 
anni spatium exspirabit, quam sanctorum victoris 
plane valeant enarrari. Bi revera fuere viri fortes, 
et.ad bella doctissimi, qui humilitate superbiam, 
tyrannidem patienla devicerunt. Ceterum beni- 
gnius agit cum infirmitate nostra misericors et 
miserator Dominus. Ipseenim conscius est infirmi- 
tatis nostre, utpote qui novit figmentum nostrum. 
Tolerabilem itaque facit patientiam nostram. 
Reverat, sicut dictum est, facit cam labore pro- 
ventum. Nulla ergo adversum nos. veteris savitis 
commenta procedunt, imo etiam sustinemur (58) 
in equis st curribus ambulare, in magnis quando- 
que et mirabilibus super nos epulari quotidie (59) 
splendide, pretiosis indui honoribus, et divitiis 
abundare. Paupertatem Christi verbo predicamus, 
sed minus exhibemus exemplo ; nisi quia fortasse 
paupertatem ejus in nobis spiritualiter divitiarum 
contemptus et humilitas sancta restaurat. Neque 
enim requiritur a nobis divitiarum indigentia, sed 
contemptus. Díviti?, inquit, si affluant, nolite cor 
apponere (Psal. 1x1): non dixit ne affluant, sed ne 
cor apponatur. Porro cor prohibuit apponere, sed 
non manum. Profecto Propheta in omni affluentia 
divitiarum pauperem se predicat et egenum. Pos- 
sumus itaque licite divitias possidere, si tamen 
earum nos non reputaverimus dominos, sed mi- 
nistros ; si intellexerimus patrimonium pauperum 
esse patrimonium Christi, si proventibus Ecclesie, 
Si pauperum necessitatibus erogantur. Alioquin 
fures et latrones non ratio manifesta convincet, si 
res alienas invitis dominis noslro presumpserimus 
arbitrio contreelare. Quia igitur distribuend: sunt, 
non retinende divitie, nusquam justius, nusquam 
possunt liberalius erogari, quam in eos qui exsu- 
lantem Ecclesiam prosequuntur, qui propter causam 
Christi rerum suarum dispendia pertulerunt. Causa 
communis est, sed in eos omne detrimentum, om- 
nis est conversa vexatio. Nos enim intra domesticos 


($9) B. om. quotidie. 


461 X 


SERMONES. 


162 


. parietes nostros tribunalia nostra sublimiter insi- A vel certis est consignata personis, vel quibuslibet 


demus, ipsi de sedibus suis contumeliose et violen- 
ter ejecti peragrant regiones. Nobis omne solatium 
cum affluentia divina pietas administrat, ipsi de 
manibus alienis subsidia vite cum silentio patienter 
exspectant. Nobis necessariorum nostrorum et fa- 
miliarium ordo longus assistit. Ipsi inter ignotos 
vitam quasi solitariam degere compelluntur. Si 
quam tamen eis consolationem emendieata suf(lra- 
gia prestilerunt, indignum est ab eis beneficia quae- 
rere, quibus tu consueveris exhibere. Aperiamus 
itaqueeis viscera pietatis, et in eos omnem com- 
passionis et venerationis effundamus affectum, 
ipsoque eum omni beneficentia et gratia comple- 
ctamur, quia tunc adimplebimus legem Christi, si 
alter alterius invicem onera comportemus. Viri 
prudentes sunt et multa commendabiles honestate, 
quos Dominus elegit, tanquam aurum in fornace 
probandos (Sap. 11), ut per eos impendio persona- 
rum et rerum, Ecelesie vietoria consummetur. 
Felices sunt quibus datum est pro slernis trans- 
itoria commutare. Feliciores sunt qui mortem vel 
corporales injurias sunt experti, el impretiabilem 
sanguinem Christi suo indigno et corruptibili 
sanguine compensarunt. Quid cnim ? Nunquid non 
(60) sanguinem Christi in causam nostre redem- 
ptionis expendimus, ut ipsumei in tempore retribu- 
tionis scilicet cum ipse requisierit, solveremus ? 
Mutuatus est peccator, et non solvet (Psal. xxxvi): 
nos autem, Domino miserante, solvemus, qui confi- 
temur nos non artificio civili, sed re ipsa interve- 
niente naturaliter obligatos. Utinam, bone Jesu, 
detur et mihi tecum pro spiritualibus tuis tempo- 
ralia mea commutare. Utinam sanguinem meum 
libi pro tuo recipere placeat insolulum, vel quia 
crediti ef debiti sanguinis, scilicet tui et mei, iavi 
cem estimatio non concurrit, saltem benignis ima 
aceeplilatione tua liberatus absolvar, qus scilicet 
consuevisti justitiam accepta ferre sine operibus, et 
premia sine meritis, pro gratia scilicet bone aclio- 
nis gratiam retributionis inferre. 
III. 
SERMO IN SYNODO. 

Quis putas fidelis servus et prudens, quem. consti- 
tuit dominus super familiam suam, ul det illis cibum 
in tempore ? Beatus ille serous, quem cum venerit 
dominus, invenerit vigilantem (Malth. xxiv). Ee- 
clesia, sicut nostis, fratres charissimi, congregatio 
fidelium dicitur. Fideles autem sunt, qui cen- 
sentar nomine Christiano, qui scilicet de 
agnitione fidei catholice Christiani nominis con- 

- trahunt dignitatem. Fides enim ista de Christo et 
a Christo est, ideoque Christiana de nomine pro- 
" prii nuncupatur auctoris: catholiea vero id est 
communis, eam propter precepta generalium regu- 
larum, quam propter uniformem in omnes eterne 
retributionis eventum. Nequeenim fides ista jam 


. (60) B. om. non, 


D 


locorum eoaretatur angustiis, sed ab ovibus que 
perierant domus Israel in omnes gentes veritatis 
doctrina transfusa est, postquam seilicet in omnem 
terram sonus apostolice predicationis exivit. (Rom. 
x). Per hanc ergo fidem purgatisignorantis tene- 
bris, et veterum delersa caligine figurarum, mise- 
ricors et miserator Dominus Ecclesiam suam sic 
notitia veritatis illustrat, ut operibus nihilominus 
charitatis informet, quatenus procedente gratia ei 
se ad complexandum indulgeat, et exhibeat ad 
videndum. Ad hoc eam de tenebris vocavit in ad- 
mirabile lamen suum, ad hoc eam secum assum- 
psit in ejusdem corporis unitatem. Ad hoc eam de 
servitute corruptionis, proprii quoque sanguinis 
impendio liberavit, Ipsa enim pretium sanguinis 
ejus est retributio passionis, gloria majestatis. Quod 
enim assecutio hereditatis istius ei cedat ad glo- 
riam manifeste, de ipsius congratulatione suscepi- 
mus, quia in susceptione ipsius a patre eam stu- 
diosius commendat, et etiam letabundus exsultat. 
Funes, inquit, ceciderunt mihi in praeclaris, etenim 
hzreditas mea praclara est mihi (Psal. xv). Pre- 
clara est, quoniam pulchra et decora est. Pulchra, 
quoniam tota pulehra est, non habens maculam 
neque rugam (Ephes. v). Cujus claritatis et pulchri- 
tudinis quantusipsezelatorsit, ipsa etiam nominum 
multitudo, quibus eam frequenter appellat, eviden- 
terostendit. Nempemultitudinenominum multitudo 
charitatis exprimitur. Neque enim uno nomine 
contentus esse potuit, utin ea diversitatem virtu- 
tum distingueret; et in se circa eam totum dile- 
ctionis aperiret affectum. Modo itaque eam ele- 
ctam, modo dilectam, modo sponsam nominat, aut 
reginam, multisque aliis nominibus qus spirituali- 
bus sunt plena mysteriis, et sacris significationibus 
illustrata. Ego tamen ad presens paucis esse con- 
lentus deerevi, quia sapientibus loquor, quibus 
plenius quam mihiinnotueruntnomina etnominum 
sacramenta. Electa dicitur. « Veni, inquit, electa 
mea, et ponam in te thronum meum. » Electa dici- 
tur, propter virtutum eminentiam, qua pr«zecellit. 
Thronus autem iste quiin ea constituendus dicitur, 
Altissimi thronus est, qui non potest nisi in emi- 
nentia collocari, quia ipse est qui in altis habitat, 
imo etíam in altissimis : Ego, inquit, Zn altissimis 
habito, et thronus meus in. columna mubis (Eccli, 
xx1v). In altissimis habitat, quoniam coeli ccelorum 
sedes est habitatio ejus. Supratertium etiam coelum 
invenitur a Paulo (II Cor. xi). Thronus autem hic 
in columma est, quia sicut columna arduaet sub- 
tilis est, sic ardua et angusta via qus ducit ad 
vitam (Matth. vii) : vita vero Christus. Ceterum 
quod thronus iste constitutus in nube dicitur, dili- 
gentius attendendum est. Nunquid non (61) enim 
ipse inhabilat lucem inaccessibilem ? (I Tim. v1). Nun: 
quid non ipse est Iu» vera, que. illuminat. omnem 


(61) B, om, non, 


163 


Lux scilicet perpetua, qua lucebit sanctis, Dei, quia 
fulgebunt sicut sol in regno Patris ejus (Matth. 
xin). Sed et thronus ejus, sicut sol in conspectu 
Patris. Revera lux est, et lucem inhabitat. Sed inter 
nosetlucemillam ad presans nubes interposita 
est, quae non permittit nos eam perfecte his quos 
modo habemus oculis intueri, imo !/nobis nubes et 
caligo in. circuitu ejus (Psal. xcvi). Videmus tamen 
aliquatenus, sed per speculum, sed in. &nigmate (1 
Cor. xiii), sed interpositis corporalibus, instrumen- 
tis. Visibilia enim que ab ipso creata sunt, quasi 
speculum, quasi instrumenta nobis sunt, per qu& 
quodammodo possimus ipsius invisibilia contem- 
plari. Invisibilia siquidem ejus per ea quae facta 
sunt, ab eo conspiciuntur. Videbimus autem, Deo 
volente, perfectius in futuro, quando videbimus eum 
siculi est (1 Joan. 111), quando cognoscemus sicut et 
cogniti sumus, quando scilicet regem in decore suo 
videbunt oculi nostri, quando transformabimur a 
claritate in claritatem, sicut a Domini spiritu (II 
Cor. 11). Quod mihi videtur desiderasse Propheta, 
cum diceret : Quando veniam, et. apparebo ante fa- 
ciem Domini ? (Psal. x1,) quasi diceret : Video ali- 
quantulum, sed objecta est mihi nubes, interposi- 
tum velum, non video nisi interpositis corporalibus 
instrumentis. Vellem hec omnia removeri, ut vide- 
rem facie ad faciem, et apparerel mihi Christus 
vita mea, et ego apparerem cum ipso in gloria, 
Item, dilecta dicitur, quia diligit et ipsa, neque 
enim diligeretur, nisi diligeret, ipse enim nisi dili- 
gentes ge non deligit. Ego, inquit, diligentes me di- 
ligo (Prov.viu). Prevenil tamen diligendo, quoniam 
ipse prior dilexit nos, sed ad hoc diligit, ut faciat 
diligentes. Nisi enim qui diligitur mutua ei dile- 
ctione respondeat, divine revocatur dilectionis 
affectus. Verum quanta inter ipsum et diligentem 
86e discurrat alterne charitatis affectio, difficile no- 
bis, imo impossibile est explicare, quoniam nee 
lpsius Salomnis sapientia id perfecte nobis enar- 
rare potuit, licet diligentissime fuerit prosecutus 
inter eos modo complexus et oscula, modo aromata 
etunguenta, modo languorem spiritus, modoanimae 
defectum, modo ferventem curiosc emulationis ze- 
lum, modo delicatum tenere compassionisaffectum. 
Quxomnia mihisatisest breviterattigisse,quia religio 
vestra hecintra vosmetipsosplenius peripsaspiritua- 
liter experimenta cognovit. Tertium nomen est quod 
posuimus, quod sponsa dicitur. Nullo alio nomine 
manifestius exprimi potuit inter eos sacramentum 
unitatis, et sincere perfectio charitatis. Que enim 
verior unitas et charitas est quam duos in carne 
una fieri, e& ipsos uno eodemque spiritu vegetari? 
Quoniam ipse ab ea in unitatem ejusdem carnis, 
el ipsa ab eo in unitatem ejusdem spiritus est as- 
sumpta. Eruntitague duo in carne una (Gen. m). 
Profecto Christus et Ecclesia. Nempe Verbum caro 


(62) B., ejus. 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


hominem venientem in hunc mundum ? (Joan. 1). A faclum est (Joan. 1). Sed et totum corpus Ecclesi 


D 


- 


spiritu Christi vegetatur et regitur. Prudenter ne- 


goliata est Eeclesia, carnem dedit, ut acciperet. 


spiritum, et ipse animatum corpus assumens, lar- 
gilus est nobis suam deitatem. Foedus hoc in per- 
sona Christi celebratum est, quando scilicet. cum 
humanitate divinitas, et cum divinitate convenit 
humanitas. Sponsalia hzc ibidem, auctoritate Pa- 
tris et sancti Spiritus obumbratione firmata sunt. 
Nec enim adhuc nisi sponsalia sunt, nondum cele- 
brate suni nuptim, nondum matrimonium con- 
summatum. Porro complebuntur omnia in futuro, 
cum sponsus advenerit, et intrabunt qui parati 
inventi fuerint cum ipso ad nuptias, imparati 
foribus excludentur. Qui vero ad agni nuptias fue- 


rint introducti, ibi epulabuntur in conspectu ejus, 


ibi delectabuntur in letitia (Psal. zxvm), ubi ine- 
briabuntur ab — ubertate domus ejus, ibi iorrente 
voluptatis suz poltabit eos (Psal. xxxv). Ibi qui 
modo vacui sunt, replebunturin bonis domus ejus 
(Psal. rxiv), et qui inanes satianbuntur (Psal. cvi), 
quoniam &pparebit gloria ejus (Psal. xvi). Ibi 
sponsa coronam accipiet, quam ei Dominus. pre- 
paravit in seternum. Unde etiam regina voeari 
digna esl. Jure id quidem, quoniam sponsa est 
regis : Christus enim rex est, cujus ipsa sponsa est, 
etrex et filius regis. Non habet regnum fortuitum 
sed hereditarium, quia de patre: Deus inquit, 
judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis. 
Ad Patrem loquitur : Deus, inquit, Pater da regi, 
id est Christo Filio tui regis scilicet qui rex es, judi- 


C cium et justitiam, potentiam scilicet et scientiam 


judicandi. Justitia enim et judicium, praeparatio 
sedis ejus (Psal. rxxxviir). In his siquidem. duobus 
consistit tota regiee majestatis auctoritas, quia ju- 
dicium per severitatem potentie vindicat, quie male 
coinmissa sunt coercet, ne iterum committantur. 
Punit siquidem excessus, et refrenat audaciam. 
Justitia vero per discretionem scientie dirigit et 
informat. Informat ad virtutem, dirigit ad salutem. 
Pater itaque rex est,et Filius rex est. Paler rex 
ab &terno, Filiusnihilominus secundum divinitatem 
rex ab elerno. Unius ejusdemque regni non duo 
reges, sed unus rex. Christus autem secundum 
humanitatem rex facetus est ex tempore, et Ecclesia 
ejusdem regni regina eonstituta est cum ipso. 


D — Astitit, inquit, regina a dextris tuis (Psal. xiv. 


Christus ad dexteram Dei Patris, in potioribus sci- 
licet bonis glorie ejus sedere dicitur, propter re- 
quiem eonsummate glorie quam accepit. Eeclesia & 
dextris Christi stare dicitur, non sedere, quia sem- 
per est in procinetu constituta. Astitil regina a 
dexiris ejus. In hoc verbo videtur mihi propheta 
triplicem statum Ecclesie prospexisse. Videtur 
mihi primo eam considerare stantem ad dexiram 


crucifixi, ubi sibi (62) profluentia in salutem, de . 


latere ejus sacramenta suscipit etobservant. Erant, 
inquit, juxta crucem Jesu materejus et soror matris 


2464 


4 





. Stabat et discipulus quem diligebat Jesus. Stabat 
Petrus, et alii fortasse fideles a longe prosequentes, 
ut viderent finem. Stabat et Centurio, manifeste 
- protestans quia vere Filius Dei erat iste (Matth. xxvii). 
In ea paucitate tunc temporis tota fere universitas 
Ecclesie consistebat. Porro unus ex militibus lancea 
- latus ejus aperuit, et. continuo exivit sanguis el. aqua 
(Joan. xix): sanguinis scilicet redemptionis, et aqua 
regenerationis. In his duobus omnium sacramento- 
rum virtus et efficacia creditur emanasse. In fide 
etenim passionis el baptismatis ablutione salvamur. 
Qui enim crediderit et baptizatus fuerit, salvus. erit 
(Marc. xvi). Sanguis enim Christi emundat con- 
scientias nostras aboperibus mortuis, ad serviendum 
Deo viventi. Sed et aqua quz visa est egredi de 
templo corporis Christi, a latere dextro, salvavit 
omnes ad quoscunque pervenit. Tres igitur testimo- 
mium dant in terra: Spiritus, aqua, et sanguis 
(I Joan. v). Spiritus siquidem testimonium perhibet 
de Christo, quoniam Spirilus est qui tesüificalur, 
quoniam Christus est. veritas (ibid.). Nobis autem 
aqua et sanguis reddunt testimonium ad salutem. 
Secundus auiem staius Ecclesie esl & tempore re- 
surrectionis Christi usque ad seculi consummatio- 
mem, quo tempore scilicet ipsa peregrinatur in 
terris, atque interim bona ista temporalia sobrie 
sibi in usus honeste necessitatis assumit. Tota la- 
men spiritualiter in agnilione sacramentorum, in 
virtutum exsecutione, in coelestium contemplatione 
consistit, atque ideo quodammodo stare videtur 
- etiam in presenti, quoniam spiritualia sunt hac, et 
de beneficio ei divine bonitatis indulta, ut ei de 
perceplione presentium munerum firma sit exspe- 
elatio fulurorum. Porro tertius Ecclesie status 
consummatis omnibus complebiturin futuro,quando 
scilicet dextra ipsius amplexabitur eam, et eterne 
beatitudinis plenitudo confovebit. 
Astitit, inquit, regina a dexiris tuis (Psal. xtv). 
In hoc verbo regnorum pluralitatem Christo et Ec- 
clesie nolumus assignare, quia unum et simplex 
regnum est, quod Patri et Filio secundum divinita- 
tem firmat Deitalis elernitas, et quod Filio virginis 
et Ecclesie gratia communicavit ex tempore. Nulla 
ergo invidia est, Ecclesiam reginam, et ccelorum 
eliam reginam appellari, cum Psalmista filios ejus 
. deos et Dei filios confidenter appellet. Ego, inquit, 
dixi: Dii estis, et. filii. Excelsi omnes. (Psal. vxxx1). 
Ita, domini et Patres mei, sicul diximus, multitu- 
dine nominum multitudo charitatis exprimitur, et 
ipsorum diversitate sacramentorum quoque diver- 
-gitas assignatur. Hanc igitur tam praeclaram, tam 
acceptabilem sibi electus electam, dilectus dilectam, 
sponsus sponsam, rex reginam, Christus Ecclesiam 
fidei vestre credidit, prudentie commendavit, ut 
scilicet ad curam et custodiam ejus, cum timore 


(63) Depellantur. Pro iis que hanc vocem se- 
quuntur, habet B. fundatum est, vestro tempore non 


PU SERMONES. 


. ejus Maria Cleophae, et Maria Magdalene (Joan. xix). A nominis ejus,omnem diligentiam, omnem sollicitu- 


B 


C 


166 


dinem impendatis, quatenus omne opus ejus studio 
vestro, quantum vobis possibile fuerit, dirigatur in 
bonum, et ipsa integra et illesa sub vestra defen- 
sione, et, Christi protectione consistat. Ad hoc si- 
quidem fides et prudentia procuratoris inquiritur, 
ut per fidem sua domino servetur utilitas, per pru- 
dentiam ingruentes à familia molestiw depellan- 
tur (63), ut semper Domino proventus familisque 
provectus acerescat. Oves Christi sunt, quarum cum 
ipse sit Dominus, tamen pastorem se nihilominus 
profitetur ut suam circa eas et potestatem predicet 
et affectum, ut ipse ei tanquam Domino in auditu 
auris obediant, et ipse eas lanquam bonus pastor 
super aquam refectionis in loco pascua collocet et 
conservet. Oves, inquit, mea vocem meam audiunt 
(Joan. x). Eece quod qusritab his qua sus sunt tan- 
quam Dominus exaudiri. Et ego Dominus agnosco eas 
(£bid.) Ecce quia ipse repentis iis benignum mutue 
cognitionis et agnitionis affectum. Quanta vero eas 
charitatis gratia complectatur, facile prelio redem- 
plionis ostenditur,quod ad earum liberationem bene- 
fieentia redemptoris impendit. Empte enim sunt 
pretio magno impretiabili scilicet sanguine erucifixi 
quem, licet appretiaverit Judas, non potest tamen 
sub pretii recidere vilitatem, cui nihil in rebus com- 
parabile, quod omui prelatum creature, quod in 
Patris est dextra collocatum. Ignorabat homo quanti 
posset ejus humanitas zstimari, quia, licet de Crea- 
toris imagine similitudinem contraxisset, nulla, spe 
tamen, nulla ratione presumere poterat aut prescire 
vel incarnationis humilitatem vel amaritudinem 
passionis. Quippe rerum creatio gloriam quodam- 
modo divinse majestatis illustrat, dum opus admira. 
bile sapientiam declarat opificis et pro ea que ab 
eo visibilia facta sunt, sempiterna virtus ejus et di- 
vinitas innotescit. Videbatursibi fecisse quod fecerat, 
ut ignotus a seculis in rationalis nature notitiam 
deveniret, et fieret quasi quoddam cognitionis al- 
terne commercium dum ipse sciret figmentum 
nostrum et nos aliquatenus intelligeremus divine 
substantie unitatem. Quod autem minoratns est ab 
angelis (Hebr. x), quod brevi virginalis uteri tha- 
lamo clausus formam nostre servitutis assumpsit, 
quod injurias hominum, quod denique dolorem sus- 
tinuit passionis, hoc saluti nostre singulariter im- 
pensum veritas manifesta declarat ut morstempora- 
lis ipsius ab antique damnationis elogio nos solveret 
et ad vitam revocaret eternam Novi consignatio 
Testamenti. Ipse namquesingulare pretium redem - 
ptionis est, quod pari benignitate pro singulis et 
omnibus est oblatam, ut nullus ibi majoris ampli- 
tudinem gratiz, nullus sibi cujuslibet privilegii pre- 
rogativam valeat arrogare. Uniformitatem crealionis 
secutaestredemptionis qualitas, ut pariter omnibus 
proficeret ad futurum predestinate retributionis 


solvetur, etc., usque ad, Valeat in. Christo sanctitas 
vestra, qua sunt epistola 3, ad Collestinum papam. 


161 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI d 


E 


168 - 


eventum. Poterat enim superbie vel invidie pre- A nuntius salutis verba proposuit, qui ad salutem - 


stare maleriam, si aliquos amplior indulgentia 
preetulisset ceeteris quasi defectu quodam deterioris 
essentie aul minoris misericordie condemnatis. 
Itaque si ortum hominis et processum diligenter 
attendimus, apparet circa cum incomparabilis boni- 
tas conditoris, admirabilis redemptoris charitas, 
festinabilis gratia Salvatoris. Super quo magne 
dignationis est nobis commissum esse quod tanta 
bonitate formatum est : quod tanta servatum chari- 
ritate, quod tanta novissime creditur gloria subli. 
mandu:m. Porro quanto major dignatio est, tanto 
majus constat esse periculum; quantoque majora 
studium diligenti: praemia recompensant, tanto 
major negligentie vindicta procedit. Sicut enim 
retributor bonorum, ita Deus ultionum Dominus est 
(Psal. xam), apud quem sieut nihil irremuneratum 
dimititur, ita nihil relinquitur impunitum. Beati 
itaque servi illi; quorum cum venerit Dominus, 
fides et prudentia complacebit. Super omnia siqui- 
dem bona sua, super ea scilicet, que preparavit 
Dominus diligentibus se, constituet eos. Nihil reser- 
vabit absconditum, sed velut effusa in omnes muni- 
ficentia largietur divitias glorie sus, cclestium 
videlicetplenitudinem gaudiorum, regniqueccelestis 
coheredes admittet, ut de manu ejus diadema spe- 
ciel recipiant, qua speciosi facli eum qui speciosus 
est forma prae filis hominum (Psal. xiiv), in decore 
suo revelata facie contemplentur et delectentur in 
multitudine pacis, prestante eodem Domino nostro 
Jesu Christo, eui est honor el imperium (1 Tim. v1). 
in secula seculorum. 


IV. 


SERMO IN ANNUNTIATIONE GLORIOS/E VIRGINIS 
MARLE (64). 


Missus esl Gabriel angelus ad Mariam virginem 
desponsatam Joseph (Luc. 1). Quod ab eterno pre- 
destinatum fuerai, quod ab anüiquo per multa 
prophelarum oracula repromissum, tandem, fratres 
charissimi, die ista, divina gratia ccepit operante 
compleri. Siquidem ab zterno Deus Pater Unigeni- 
tum suum in causam redemptionis humane decre- 
verat inearnari, ut mysterio scilicet. incarnationis 
ejus vetus Salane solveretur astutia, et humilitatis 
dignatione poteslas ejus ac superbia frangeretur. 
Quod fortassis ab initio nec etiam fuerat angelis 
indicatum. Sed intra secretum divine bonitalis 
magnitudo consilii regebatur abscondita donec 
conscius secreti nuntius mitteretur, qui indulgenda 
generi humano libertatis beneficia nuntiaret. Missus 
estitaqueangelus Gabriel divinorum facetus conscius 
secretorum, lanquam fidelis divin: voluntatis inter- 
pres et ut quodammodo proprii nominis interpreta- 
tionem adimplens, fortitudinem Dei in infirmitate 
carnis prediceret assumpturam. Si igitur ipsum 
promisse salutationis inspiciamus alloquium, recte 


(64) Deest in edistis. 


D 


omnium nuntiandam, tollendamque perniciem mitte- 
batur. Virgo autem prima verbum salutis accepit et 
affectum, quia humilem statum revelatis per ange- 
lumomnibus fidem prestitit et assensum. Unde ni- 
mirum ab originali et ceteris, si qua erant actualia, 
penitus emundata est, ut nulla penes eam peccati 
corruptio nulla corruptionis concupiscentia reside- 
ret. Talem enim sibi virginis humanitatem divina 
magnificentia preparavit, qualem deipsa disponebat 
assumere, ut scilicet prima creationis dignitate re— 
cepta, incorrupte posset uniri divinitas incorrupta 
nature. Unde etiam recte gratia plenapotuit appel- 
lari que primo plenitudinem proprie sanctificationis 
accepit : et singulari statim privilegio potuit exsul- 
tare, ut scilicet mater esset et virgo el in ipsa pla- .- 
cabilem contraria sorlirentur eventum. Neque enim 
alibi vel virginitatem fecunditas vel fecunditatem 
simplicitas virginitatis agnoverat, nullaque invicem 
communione, nulloque unquam feederejungebantur, 
Porro utramque bonam esse, utramque constat esse 
laudabilem, sed in aliis majus est virginalis privi- 
legium castitatis. In Maria exceilentior est virgini- 
tate fecunditas, si recte fecunditatis fructus et vir. 
ginitatis merita comparentur. Siquidem fructus iste 
de jurata David a Domino veritate procedens super 
sedem ejus positus est, super solium scilicet ipsius 
et regnum jure perpetuo constitutus, ut de sacra- 
mentorum efficacia firmitas, et robur de virtutum 
sanctificatione concrescat. Cujus sane fructus et 
germen in magnificentiam et gloriam adjuncta sibi 
divinitatis excrescens omni faciaeslterrena plasma- 
tione sublimius, adeo ut nihil eo sit vel potestate 
fortius, vel excellentius dignitale. Inde est quod 
in Maria contrahit fecundilalis honor de ipsa fru- 
ctussuiqualitate substantiam, ubinulla quarumlibet 
virtutum dispendiased augmenta concurrunt; sed in 
aliis detrimentum virginitatis sobolis beneficio re- 
slauratur et virginitatis amissse gloriam suscepte 
prolis gaudia recompensant. In aliis enim de pro- 
ventus qualitate recipiunt precedentia delrimenta 
solatium, ubi, qu: fecunda est, pressure remedium 
et optatae sobolis percipiLinorementum. Virgo autem 
qua carnales animo simul et corpore declinat ille- 
cebras'el sedulo vim concupiscentizpudore contun- 
dil, quanto magis a semelipsa per gratiam conti - 
nentize deficit, tanto magis proficit ad mercedem. 
Habent igitur fecunde quod debeant, habet virgo 
quod speret, dum iis in gratiarum actiones virgini- 
tatis merita transeunt, et ei semper ad premium 
eadem virginitatis merita convalescant. Virgini au- 
tem nostre nullum intulit partus aut conceptio de. 
trimentum, sed tanto majoris fastigium honoris 
adepta est, quanto mirabiliori est conceptu conse - 
crata. Oceurrunt itaque in ea sibi invicem quasi 
quibusdam virginitas fecunditasque complexibus, ut 
fecunditatem virginitatis gloria redimat et virginita- 


169 


SERMONES. 


170 


tem fructus fecunditatis attollat. Fecunditas igitur A proponitur obumbranda ; ut ita virginis preparato 


ipsius multis est veneranda miraculis, multis utili- 
tatibus amplectenda, multis illustrata laudibus, in 
qua sic humilitati sublimitas deitatis occurrit, ut nec 
infirmitas opprimatur & gloria nec majestas aliqua 
ex parte propria dignitate privetur. Profecto in 
aliis tanto major est fecunditate virginitas quanto 
minor est integritate corruptio, quia fecunditatem 
voluptas quedam improbata precedit quam sine 
culpa esse commercium carnale non patitur, nec 
affecluose corruptarum carnium passiones. Unde se 
conceptum in peccatis Psalmisla commemorat quia 
in ipso utrobique peceatum de corrupta traduceba- 
tur origine, fomitemque peccati procedens de veteri 
corruplione concupiscentia ministrabat. At vero in 


Marie fecunditate sola etiam est operata divinitas. B 


Dum virginem virtus obumbrat Altissimi, et super- 
veniens spirilus carnis et verbi consecrat unitatem 
(Luc. 1). In quo non potuit de non vitioso vitium 
provenire, nec auctor virtutum auferre debuit, sed 
afferre virtutes. Ideoque proposite castitatis privi- 
legium singulare non abstulit, sed honorem fecundi- 
tatis adjecit. Novam itaque sobolem pudor virginalis 
agnoscil, carnemque miratur natura spiritu fecun- 
dari, legemque propagationis humane penitus im- 
mutatam, cum ibi sit nec de voluptate conceptio nec 
prolis emissio cum dolore. Siquidem Deus de Deo 
semper caro de commistione carnis nascebatur ex 
tempore: nunc Deus in hominem homo in Deum 
sola spiritus operatione formatur. Mirum hoesolique 
divine majestati possibile ut quamlibet humanitas 


et divinitas caro hac scilicet spiritus ille concipiant C 


unitatem : quod impassibilis passibilem, quod eter- 
nus se nobis exhibeat temporalem, quod eum cor- 
poralibus oculis liceat intueri, cujus excellentiam 
eclestium civium spirituales oculi non attingunt. 
Quod sane fides nostra necesse est ut saniori con- 
cipiat intellecta nec substantiarum quidem, sed 
persone pradicel unitatem, nec alteram in alteram 
transiisse ; facta quolibet modo confusione nel com- 
mistione credamus. Verbum enim in eterna semper 
proprie divinitatis simplicitate consistens, nec alte- 
rius est admistione compositum, nec in aliud sibi 
sui abolitione transfusum, sed substantiis in se 
permanentibus pariter et naturis. Christus ut gigas 
incomparabili virtute precellens, gratuitam viam 


nostre mortalitatis alacritate cucurrit. Igitur ad ] 


propositum divine predestinationis effectui manci- 
pandum angelus destinatus ad virginem quidilatum 
usque adhue divine voluntatis hodie patefecit ar- 
canum, quod sicut eternaliter a tota Trinitate pro- 
visum est, ita nihilominus a tota Trinitate nuntiat 
adimplendum ; aitenim : Spiritus sanctus superveniet 
in te el virtus Altissémi obumbrabit tibi, ideoque et 
quod mascetur ex te Sanctum vocabitur Filius Dei 
(ibid.). Itaque vim verborum et ordinem studiosa 
consideratione pensemus, quia scilicet primo Spi- 
ritus sanctus superventurus nuntiatur in virgine, 
eademque postmodum Altissimi, id esl Patris virtute 


ParnoL, CCI, 


conceplu, segregata ex utero ejus, sed in utero 
carne ineffabilis novissime filii generatio prove- 
niret. 

Vides hie Angelum manifeste totius Trinitatis ex. 
pressisse presentiam, dum supervenire spiritus Al- 
tissimi et obumbrare, filius vero dicitur incarnari. 
Liquet igiturtotius Trinitatis opus esse quod factum 
est, licet unus tantum fuerit incarnatus, e tota Tri- 
nitate scilicet unus tantum, totius ad id divinitatis 
exhibuit subslantiam, uno tamen propositum redem- 
ptionishumana ministerium personaliterexhibente. 
Igitur sterne generationi generatio temporalis ac- 
cessit, et vterns nalivitati nihilominus temporalis 
est adjecta nativitas; ut quod eternum est, in sua 
consisteret eeternitate perfectum ; quod vero tempo- 
rale est, perfectionis sus statum, non tam de natura 
quam de miraculo sortiretur. Siquidem personam 
hominis ex duorum hominum commistione prove- 
nire neeesse est, hio vero unius hominis tantum 
simplici precedente substantia, nova soboles profi- 
ciscilur et formatur ; qua scilicet humanitate per- 
cepta, sic humilitati nostre excellentia divince ma- 
jestatis infusa est, ut praeeunte mirabili carnis Verbi 
commerciototum dicaturhomo,totum dicatur Deus, 
alterumque de altero nova quadam enuntialionis 
Specie predicetur; siquidem enuntiatio h»c unio- 
nein, nonessentiam predicataut naturam, nec alter 
utrum in altero, vel substantiam in substantia con- 
sistere ratio, vel natura consentit ; sed personalem 
ineffabilis quedam quasi consolidatio conficitunita- 
tem. Neque enim carnis essentia in Verbi transivit 
essentiam, neque Verbum carnis passiones assum- 
sit ; sed utique proprietates suas semper attribuit 
impermistarum discretio naturarum. 

Si igitur Verbum carnem factum esse evangelica 
libi dictat auctoritas, factum nihil aliud intelligas, 
quam unitum, neque hanc tibi confusio, vel permi- 
stio constituat unitatem ; sed singulas semper in se 
consistentes debita westimatione venerare substan- 
tias, unamque tibi ipsamque singularem proponas 
de tam diversorum pluralitate personam. Unde si 
de Christo, Deo scilicet et homine, modo humanum, 
modo divinum aliquid audias, predicari intelligas, 
non ex eadem causa procedere, sed ad diversas 
utrumque predicamentum respicere rationes. Quod 
enim modo Omnipotens, modo Creator omnium di- 
citur, modo unigenitus Patris Filius ab eterno, id 
eum ex divinitatis constat habere substantia : quod 
vero natus ex muliere, factus sub lege, quod igno- 
miniam crucis, quod amaritudinem sustulit passio- 
nis ; id ex humanitatis processisse natura, nullus 
est qui dubitet. Porro si persone utramque substan 
tiam compleectenti, quod specialiter unius est, toti 
persone videris attributum, scías ratione assum- 
ptionis, toli convenire persono, nec tamen passiones 
corporis divinitati, vei humanitati divinam tribuas 
majestatem. Quippe quod de virgine nasciturum 
dicit Angelus, Filium Dei nuntiat appellandum 

6 


171 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


1129 


quamvis ei ex eo quod de virgine est, non possit A complacebat integritas, votumque eratipsius, quod 


hac appellatio convenire; sed divina bonitas non 
aoluit nominis detrahere dignitatem, cui communi- 
candum destinaveratejusdem substantie veritatem. 

Ad quod sane post multa tempora novissime con- 
summandum, ad expertem omnis concupiscentia 
destinatur, cujus denuntiatione votum perpetuz vir- 
ginitatis firmatum est potius quam sublatum, cum 
virum ejus Angelus ad similem formasset assensum. 
Nullaque hinc vel inde carnalis commercii residet 
affectio, sed ad custodiam et obsequium virginitatis 
et virginis se congaudet fidelis viri devotio preele- 
ctam. Igitur ad preparatum sibi prudentera Spiritu 
sanctoconjugium, secura voti Virgosancta procedit, 
etsaerianimorum potiusquam corporum feederantur 
amplexus. Sane in contrahendis ab initio sponsali- 
bus alia viri fuerat fortassis intentio ; sed edoctus 
ab Angelo, statim totus ad perfecte continentis 
transivit affectum, ut animi eorum pari invicem si- 
militudine responderent, ne quasi dissidium facere 
videretur diversarum dissentio voluntatum. Nemo 
itaque dixerit sublala, sed subsecuto conjugio con- 
summata sponsalia, nec aliquid sacramento propo- 
siti sanctitate detractum est, sed eos ad maritalem 
copulam invidua vil& consuetudo condixit. Porro 
si nec opus intercessit carnalis comercii, nec vo- 
luntas, nihilominus tamen constat esse conjugium, 
quia contractusille non trahitdecarniscommistione 
substantiam, sed de sola legitime consentientium 
voluntate. 

Si igitur ad hoc neque concupiscentia, neque car- 
nalesrequirunturamplexus, atque intercessisse con- 
stat quidquid ad conjugiidesideratur effectum ; ma- 
nifestum est veros conjuges exstitisse, ut ille recte 
[vir] et illa conjux debeat appellari. Quod si dica- 
tur non posse matrimonium contrahi nisi commu- 
nicato copulce carnalis assensu, ne requisitum alter 
alleri negare possit accessum : verum quidem si ea 
conveniunt voluntate, et preoptata future sobolis 
pignora contemplantur. Si vero conditioni huie re- 
nuntiare vel amore castitatis, vel impotentia quali- 
bet obsistente decreverint, legemque matrimonii in 
aliis omnibus constituant observare, individua vitae 
consuetudo, et dispositum alterne potestatis obse- 
quium affectati contractatus format substantiam, 
perpetuamque firmat sacri consortii fides et gralia 
veritatem. Que etenim ratio assensum hune com- 
modare compellebát invito, cui perpetua virginis 


in ea natura erat, perpetue continentiae sanctimonia 
venerari? Quod sia minoribus ad majora trahatur 
exemplum, aliquid fortassis expresse similitudi- 
nis in Cecilia virgine poterit inveniri, que cum 
familiari voto perpetue virginitatis munus velut 
holocaustum quoddam Domino conseerasset, cum 
Tiburtiotamen amicorum interventu contrahere mi- 
nime recusavit, fiduciam habons in Domino, quod 
divina devotam in ea pudicitiam sapientia conser- 
varet, et humiliter parentum desideriis acquievisse 
Cecilia videretur. Cantantibus organis igitur dum 
juvenis preedestinatus ad vitam : ad nuptiales festi- 
natamplexus, et ad optatum thori virginalis anhelat 
ascensum, illa procedentibus de conscientia voti 
suspiriis eL precibus implorabat a Domino, ne ad 
confusionem spirituset corporis ipsius macula que - 
libet concupiscentie carnalis obreperet, sed corpus 
prorsus intactum sincero spiritui conservaret. Cum 
eo itaque quasi transactione quadam virgo prudens 
sic amicabili compositione convenit, ut ipsum asse- 
ruerit sibi ineamdem conservanda pudicitie volun- 
tatem, et purificatum aqua baptismatis postmodum 
perduxerit ad lauream gloriosi martyrii triumpha- 
lem. Quis ergo dicat non intercessisse conjugium, 
si eis a carnali placuit abstinere contactu, cum mul- 
tos usufrequenti videamusin matrimonio convenire, 
quibus vel nimia seneetus, vel debilitas aliqua com- 
mercii illius spem omnem abstulit et effectum. Cer- 
tum est autem de rei substantia non esse, quod vel- 
ut accidentale aliquid et adesse potest pariter et - 
abesse, sanetiusque et sincerius observatur conju- 
gium absqueeo quod sineculpa esse non potest, nisi 
per bonum conjugii fuerit excusatum. Profecto cur 
non saltem simile casus et voluntatis privilegium 
erit, ut eodem fungi concedantur effectu, cum neces- 
sitate impotentie constringantur inviti, voluntatem 
vero devotionis affectio el zelus sanctitatis informet. 
Quibus omnibus manifestum est Angelum reote vir- 
ginem appellare potuisse, conjugemque Joseph, nul- 
lum prorsus voto virginitatis viro volenti vim vel 
injuriam irrogante ; sed studium semper eum omni 
diligentiasedulus impendebat, ut suscepti ministerii 
munus laudabiliter similis et devotus impleret, do- 
cente eum frequenti angelorum commonitione, et 
omne opus sancti selulitatis dirigente semper in 


D bonum Spiritu sancto, cui est honor et gloria in 


secula seculorum. Amen. 


113 


TRACT. DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 


A14 











ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


TRACTATUS 
DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II PAPZE DECESSUM. 





PRZEFATIO 

Venerabili Dei gratia Carnotensi episcopo Gav- 
FRIDoO Romane Ecclesi: legato, AnNurPnvus archi- 
diaeonus Sagiensis, clericus ejus humilis et devotus, 
salutem. 

Ad expedienda legalionis vestre negotia non 
negarem fidele ministerium, si adessem, pro viribus 
exhibere, Invitaret enim me cumlaborantis Eeclesiae 
eausa communis, tum beneficiis vestris obstricta 
devotio, tum Romani pontificis gratia, qua me fateor 
arctius obligatum. Sed quia me in Italiam deside- 
rata diu Romanarum legum studia deduxerunt, loci 
quidem distantia corporale subduxit obsequium, sed 
spiritualem non suppressit affectum. Novit enim 
intimus secrete conscientie testis, quam fidelis 
Ecclesie patienti compatiar, quam affectuose in 
adversis. presuli Romano condoleam, quamque 
obnoxie vestrum me tota mente judico debitorem. 
Unde nimirumsublata impendendi corporaliterofficii 
facultate, stylum saltem continere non potui, sed 
in Girardum Engolismensem, quod solum impen- 
dere poterat affectus absentis, invectus, originem 
nativitatis ejus, conversationis qualitatem, prela- 
tionis causam, quid agat, vel egerit ab initio tem- 
pestatis hujus, servata quantum potui brevitate, 
perstrinxi. Ad confulationem quoque ejus stylo 
cirea Petrum-Leonis liberius evagato, subjunxi de 
persona domini pape, de ordine electionis ejus, de 
favore principum, de populorum consensu, quidve 
super hocirrefragabilisomnium religiosorum probat 
auctoritas. 

Opus autem ipsum presumo majeslati vestre, 
fortassis impudenter, offerre, cum nullatenus ora- 
tionis jejune macies mereatur in sapientie vestre 
venire conspeclum. Scio tamen quia sepius apud 
vos benignitas indulgentiam parit, quam severitas 
exaclissima, penam. Qui enim leviori culpe veniam 
negat, causam quandoque gravioris imporlat. Si 
quid tamen in judicium libeat devocare, non de 
qualitate operis, sed de opificis cognoscalis affectu. 
Hujus examinationis periculo me securus expono, 
nec cognitionem formidans, nec latam ex cogni- 
tione sententiam. Quia licet rhetoricum colorem 

- formel scientia non affectus, si non hane periti 
laudem, saltem bone voluntatis gratiam conse- 
quemur. Sed et hoc ad vos potissimum destinari 
ratio postulabat, cum in eam causam cuncta 
specialium allegentur, que vobis agenda com- 
missa est. Quippe cum ad resistendum  Petro- 


AÀ Leonis in 


C 


Italia presul Romanus indefessus 
assistat; ad resistendum Girardo vos reliquit. in 
Gallia, ut sit eapiti caput" oppositum, et dextera 
dexteme conferatur. Sicut enim Petrus schismatis 
hujus princeps et auctor est, sic Girardus ejus inter 
omnia principalius est instrumentum. In quo quid 
de fide et. prudentia vestra sentiendum sit, mani- 
feste probatum est, cum nullum vobis pretulerit 
is, qui nec probaret ignotum, neque notum Supra 
merita proprie virtutis efferret. Arbitratus est 
virum quem charitas animaret, quem suscilaret 
obedientia, quem scientia cogeret, cui . pararet 
fortitudo victoriam. Probavit in vobis in fide con- 
stantiam, humilitatem in obsequendo, inexsequendo 
prudentiam, in difficultate perseverantiam. Quis 
vos hac ejus existimatione neget esse felicem ? 
Quis beatum tanta ejus dignatione non dicat ? Sed 
profecto dignus mittente nuntius, dignum susci- 
piente mandatum, spes utriusque pulcherrima, que 
tam celebrem victoriam certo spectat eventu. Vincet 
enim in vobis ipse, sed et vos vincetis in ipso ; dum 
ipse vobis autoritatem, vos auctoritati prestatis 
obsequium. Vincetis, inquam,et captivatum hostem 
sedata Aquitania reducetis ; ut per vos ei qui vos 
misit oblatus, ob novum crimen novo pon: genere 
puniatur. Indurati enim cordis impoenitentia, ve- 
niam non meretur. Hoc autem premium a vobis 
bone saltem voluntatis exposco, ut mihi tuuc inter 
eos qui modo quasi sub ducatu vestro militant, 
sequi currum liceat triumphantis, et laudes vestras, 
imo vincentis in vobis Ecclesie, preconia decan- 
lare. Valete. 
CAPUT PRIMUM. 

Anxie te jamdulum, Girarde, sustinui, dum ad 
nos quolidie flagitiorum tuorum fetor ascendit, et 
aures nostras gravior sonus nequitie swvientis 
exasperat. Silui tamen hactenus dum penitentiam 
tuam credulus exspectator attendo, aut divine 
manus non credo differendam diutius ultionem. 
Bed nobis circa te divine longanimilatis et patientis 
proponenda exempla, tuque semper eo vehementior, 
in Ecclesiam Dei singulis diebus indefessus perse- 
eutor insurgis. Quousque igitur abutere patientia 
Dei? Quousqne mentem tuam inestimabilis ista 
cecabit ambitio; et a veritate pecunie silis hee 
inexstincta prevertet; nunquid miseram senectu- 
D tem tuam, et instantem decrepiti corporis naturali 

necessitate defectum, et hiantis sepulcri claustra 

non vides? Non sentis superexcrescens circa íe 


115 


divine longanimitatis augmentum, eterne tibi A 
damnationis supplicia eumulare, ut nulla jam 
excusatio divinam minuere valeat ultionem ? Totus 
exsecrandi corporis tui labor, et otium tota repro- 
bate mentis astutia, totum in hoo detestabilis vite 
tempus impensum est, ut militare pro Ecclesia 
videreris, et contra Ecclesiam dimicares. Nune 
autem manifestavit Deus consilia cordis tui, et 
tenebrarum tuarum abscondita revelavit; ne dubia 
existimatione de te diutius hominum judicia falle- 
rentur. Patet te proditorum Eeclesi; fuisse, eujus 
te simulaveras esse patronum. Patet te venatorem 
tantum fuisse pecunie, qui venator constitutus 
fueras animarum. Sed quoniam animalis es homo, 
earnosus perinde et carnalis, que Dei erant perci- 
pere non potuisti, et invisibilia ipsius conspicere p 
conlempsisti. Ne vero adversum te hunc amini 
temeritate potius qu&m ralione videar suscepisse 
sermonem, placet operum tuorum mihi seriem 
explicare, quibus possis hominibus contempti- 
bilis, angelis exsecrabilis, Deo condemnabilis 
inveniri. 

Qualis igitur & primo pontificatus tui tempore 
fueris : quid in principio orientis in Ecclesia tem- 
pestalis egeris, quibuseam postea operibus infestare 
non cessas, ordine transigetur. Pretereundus est 
igitur ortus degener, paterneque domus familiaris 
inopia, qua te totius natalis Normannie finibus 
abegeruat; ut ad ignotz» gentis limina peregrinus, 
et mendicus astares. 'faceo [ignobiles pueritie 
quietus, ignominiosam adolescentie famam, ju- 
ventutis avara commercia, ne aures eorum ad quos 
haec scripta ventura sunt, tue sordibus inconti- 
nentis simul et avaritie& polluantur. Venio ad virilis 
&elatis tempora, sub quibus te in episcopum non 
vita probabilis, non precedens deliberatio, sed 
casus adduxit, et c:&ecarum ex precedente discordia 
mentium motus impellens. Dum enim adversum se 
eligentium multitudo divisa consurgeret, diversa- 
sque personas alternus postularet assensus, in te 
voces. omnium fortuna convertit : non quia in te 
satis commode provisum Eeclesie crederetur, sed 
ut exitum qualemcunque tumultus offenderet. Maluit 
le scienter indignum pars utraque excipere, quam 
prevaluisse pars altera videri. Redit in mentem 
mihi miserabile illud nefandissimumque spectacu- 
lum, dum te precurrentem multitudo reliqua se- 
queretur : et tu clerum quadam celeritate preires ad 
cathedram, ne revocata ralione stolida mutaretur 
impulsio, cum slii quidem trahi soleant, et ple- 
rumque compellantur inviti. Ea die de Engolismensi 
Ecclesia veritas et misericordia recessit, dolus im- 
pietasque successit, rerum status in deteriora 
mulatus est, nitorem soum singula perdiderunt. 
Imminutus est enim decor et cultus Ecclesiz, periit 
ecclesiastici ordinis venerabilisilla religio;principum 
reverenda severitas, populique laudabilis honestas 

interiit. Ecclesiam quidem episcopalem de mortuis 
tedificasti lapidibus; non ut domum Domini deco- 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


rares, sed ut inde conquirendi pecuniam duceretur 


16 


occasio, et adversus male suspicantem populum 
mendax excusatio non deesset, dum quesita recon- 
ditur. Dicebatur ad opus Ecclesie postulari, quid- 
quid ad tuam cupiens avaritiam exigebas, et dum 
unum de pluribus, de maximis minimum impen- 
disses, volebas ut erogasse pariter omnia crede- 
reris. 

Ubi igitur tali in episcopatum sorte provectus es, 
insolentia, quam ante pauperlas represserat, efferri 
ecpisii; petulantia, quam privatus exercere non 
poteras, bonos quos libuit insectari, rapinis et exa- 
ctionibus exinanire provinciam : judicia sola mu- 
nerum compatione formare, commutare rerum 
omnium slatus, nobilium labefactare fortunas ; 
nepotibus tuis, quos natalis soli finibus eadem que 
te causa depulerat, rerum tradere summam, et 
dignitatibus Ecclesie sublimare, quasi Platonem 
scientia, Catonem moribus, Seipionem genere su- 
perarent. Quos illitteratos quidem et ad res illicitas 
impudentius effluentes, obscuro loco natura pro- 
duxit. De quibus, ne nova extra ordinem sumatur 
oralio, dixisse sufficiat, avunculo dignos esse ne- 
potes, quos tibi cum natura consanguinitatis, tum 
educatio, lum quod & te sumebatur exemplum, 
vite similitudine conformavit; ut a natura prin- 
cipium, ab educatione promotio, ab exemplo am- 
bitionis, avaritiz, libidinisque duceretur aueloritas. 
Reliquis autem Ecclesie dignitatibus et beneficiis, 
qué in unum coaservare non poteras, eisdemque 
conferre, qui pecuniosior, is dignior habebatur. 
Non attendebatur honestas, sed manus onustas po- 
tius exspectabas. Basilicarum dedicationes, bene- 
dictiones altarium, sacerdotum constitutiones, 
eodem quo cetera more traciasti, ut. plane nihil 
faciendum putares, quod non alicujus emolumenti 
auspicalio preveniret. Nullam virtutibus gratiam 
rependisti,nullum quoquesupplicium viliisirrogasti, 
neminem ad vite innocentiam informasti. 

Si quis de incestu quolibet sonus emersit ; si quis 
adversus immunditiam exarsit castitatis amore, in 
silentium te cohibente redactus est. Engolismensem 
abbatissam quidam tuus archidiaconus gravidam 
pravo fecit accessu. Porro facinus ingravescentis 
uteri tumor excedens, et naturalis effectus aperuit, 
Quod dum propter insolentiam criminis, divinita- 
tisque contemptum civibus incredibile videtur, par- 
turientis abbatisse gemilus, et novi partus cre- 
pundia fidem fecerunt. Universa igitur civitas ad- 
miratione perculsa est, qua cogitatum impatientia, 
qua temeritate conceptum, qua denique impudentia 
posset esse conceptum, quod homo animarum cu- 
stos, episcopalis oculus, Ecclesie columna, spon- 
sam Domini, Virginum ejus matrem atque eusto- 
dem, non compellasset verbo tantum, sed opere 
poluisset, et cubile patris animo fornicantis in- 
Irasset, eamque Deo, qu: homini quoque tam con- 
tumeliosa quamopprobriosa est, irrogasset injuriam. 
Suscitat ad vindictam comes, cui eamdem germanus 


171 


TRACT. DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 


178 


sanguis conjunxeral abbatissam, et cum in caput A diffusa materies, libera facultas, inconcussa fiducia 


adulteri ferro prius animadvertere decrevisset, ad 
te, ut canonice dictaretur sententia, accessit, Rem 
igitur patefacturus, ter vocem in media narratione 
continuit vir illustris, qui mentem suam contem- 
platione sceleris, linguam relatione fieri sordidam 
judicabat. Expliouit tandem remota quadam cir- 
cumlocutione quod coeperat, ut qui serpentem, 
prunasve reconditas diutius latere non sustinet, 
manu tamen nudarecusat utrumque,contingere,ne 
vel uratur altero, vel altero polluatur. Quis digna 
satis laude efferre valeat quanta principis fuerit in 
prima sceleris animadversione severitas ; quanta in 
ultionis exsecutione discretio; qualis in referendo 
modestia successit ? Quis igitur hoc saltem exemplo 
magnum in presule rigorem justitise non exspectet? 
Stat in memoria Pontificis digna relatione respon- 
sio. Replicabat comes rem non absque divino con- 
temptu, nature contrariam, seeuloque mirabilem 
contigisse; quam divine etiam religionis ignara 
gentilitas supremo puniendam supplicio decrevisset. 
Tu vero preter satis tuse debitum, preter ordinis 
et episcopalis officii dignitatem, singula verba 
lasciviore prosequente cachinno, te sane simplici- 
latem principis non satis admirari posse dixisli, 
quod nature contrarium diceret, seculoque mira- 
bile, quod de viro femina concepisset ; sed in oppo- 
sito stare miraculum, si de femina virum contin- 
geret impreegaari. O stupenda mentis obstinatio ! 
o detestabilis impudentia lingue! o digna deposi- 
lione responsio! Exspectabatur ut adversum faci- 
nus exardesceretepiscopalisindignatio, sed ei quasi 
gratulanter lascivia senilis arrisit, et quod gravitate 
censoria punire sententia debuisset, nova Proteus 
auetoritate firmavit. Non potes excusarequin populo 
dederis certam similia faciendi licentiam, cum sin- 
gulis ex ore tuo pendentibus, novum facinus et 
ignolum, nee verbo nec opere condemnasti, sed 
quasi licitum arridentis facie preesignasti. 

Quis igitur animi compos ex hoc reliquas tue 
mentis et vie partes manifesto non leneat ? Nun- 
quid enim si quis in majoribus intemperans et 
petulantissimus invenitur, a minori crimine tem- 
perabit ? Quid ita? Quoniam qui ab incestu sacri- 
legioque non abstinel, is ubi luxurie flamma, vel 
avaritia salis incensa est, fornicatione simplici, 
vel rapina, nec corpus inquinare, nec manus im- 
plere cunctatur. Quid ad hoc? Quia qui alieni cri- 
minis non offenditur spurcitia, sed exsultat, id in 
propria voluntate non damnabit experlus. Quid 
igitur? Nunquid si in sponsam Domini zelare, si 
ipsius divinitatis injuriam vindicare sprevisti, circa 
tuendas hominum nupiias negligenter egisse con- 
vinceris, et ipsoruminjurias non curesse? Exstati 
ipsius testimonium veritatis in simili. Non differe- 
tur quin fiat inarido, quod in ligno viridi fieri 
testinatur. 


CAPUT 1I. 
Ad hec autem, ut his etiam operibus exercendis 


D 


non deesset, quaesila et impetrata est Ecclesi] Ro- 
manae legatio. Angebat te hinc less consoientiz 
reatus exuberans ; hino. comprovincialium episco- 
porum nota severiias, hinc Burdegalensis archiepi- 
8copi suspecta prelatio, quem loco confinem tua 
non semper opera fcfellissent. Ambitio quoque tua 
quasi quibuedam sibi coaretata videbatur angustiis, 
dum fauces tuas unius episcopatus spolia non im- 
plerent. Ac si ergo omnia in episcopatu tuo com- 
positio plena firmasset, nihilque novi operis casus 
allerret, effecisti, ut quinque archiepiscopatibus sin- 
gulari potestate preesses, et in ipsis vices Romani 
pontificis exerceres. In quo quod Romane Eoccle- 
sie subreptum est, non credo mirabile, siin tanta 
negotiorum multitudine, in tanto pondere rerum 
animus humanus aliquando fatiscal, cum non sit 
spirituum semper certa discretio, per quam falla- 
cium votorum compellatur indignitas, et rectis de- 
bitus commodetur assensus. Nec inconsiderate ta- 
men, quantum humana potuit ratione perpendi, 
eommissa tibi est quesita legatio. ZEstimabatur 
quippe quod in episcopum non sortis eventu, sed 


' ratione promotus fuisses. Nec verisimile videbatur, 


quod in electione tua elerum, principem, populum, 
in examinatione tua coepiscopos, archiepiscopum 
ejusdem cacitas implicuisset erroris. De operibus 
quoque tuis, nihil adhuc quisquam Romanus au- 
dierat : qua finitimis et remotis, his quidem astuta 
dissimulatio, illis vero locorum distantia nullatenus 
esse nota sinebat. Ad summam, ne veritati dero- 
getur in aliquo, inerat tibi circa gerendas res nola 
discretio, quam plurima sane litterarum scientia 
confirmaret, et utriusque facundia sermonis orna- 
ret. Que quidem, quoties si non zelo charitatis 
divina gratia largitur ingrato, in testimonium ju- 
Ste damnationis adjuncta creduntur. Dum igitur 
Romanus pontifex sollicitudinis sue pondus atten- 
deret, te in oneris sui participationem gratulanter 
excepit, quem ministrum fidelem fore credidit, et 
prudentem. 

Ab inde igitur inconcusse prerogativa potestatis 
armatus, libera in Ecclesiam Dei facultate graasa- 
tus es, singulorum vel depopulando quidem, velau- 
gendo substantias, infimis summa, summis infima 
commutando, ut plane quasi forlunarum auctor 
existeres, quem de status sui qualitate vel laudare 
possent omnia, vel causari. Ab inde tua diffusiori- 
bus spatiis effusa cupiditas, copiosam rapacitati 
sue materiam non defuisse gavisa est. Quid ergo 
manifestas exactiones? Quid familiaria ob pericu- 
lum justitie suscepta dispendia dicam? Quid gene- 
rales synodos, quid fatigatas venerabiles ex remota 
regione personas edisseram, ut, concilio presidens 
generali amplitudinem tua potestatis gloriabundus 
inspiceres, ei, ambitioni satisfaceret contemplatio 
subjectorum? in quo opere quam perversa fuerint 
omnia promptum estintueri. Ad hoc enim concilia 
celebrari sanctorum Patrum sanxit auctorilas, ut 
inde virtutum doctrina, malorumquecorreclio pro- 


1179 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


180 


veniret, et velut exercitus sui facullate conspecta, A sum,perpetua damnaret obscuritas.Susceptisitaque 


ipsam se plenius Ecclesia mater cognosceret, ut ad- 
versum vitiaseverius insurgendo, instantium bello- 
rum triumphos posset confidentius auspieari. Te 
vero ad hoc ea convocasse quis dubitat, ut cupido 
animo tuo, et libidini dominandi morem gereres ; 
et cum satietatem discrete singularum causarum 
lucra non prestant, ipsam plurium multitudo con- 
gregata conflaret ? Proh dolor, et miserabile caden- 
tis Ecclesie detrimentum ! Videre mihi videor, te 
quasi taurum pinguem in sublimisynodalem cathe- 
dram insedisse, dispositosque inferius Catholicos 
ex ordine Patres quidquid in causis conscia veritatis 
pretendat oratio, pari desperationelanguentes, sub 
incerto ruentis sententie fluctuare. Malos vero 


quanto impudentius quidem, tanto animosius in- B 


sistentes efferri, quos polliciti vel collati muneris 
confidentia suscitat et inducit. Quod non sine quo- 
damindignationis motu mihi mente reformo ; dum 
intemperantia tue recordor impensum, quod ad 
decorem Ecclesie noscitur institutum. Pervulgatus 
est conciliorum honas, et dignitos abrogata, quibus 
ie presedisse constat, et nova gentibus Romano 
morte decreta formasse. Super quo graviter indi- 
gnatus, festive simul et honeste senex Venetensis 
illuait. Is cum &d quoddam concilium tuum inter 
coepiscopos voéatus adesset, pastoralem virgam, 
rudem etincompositam pretulit, indumento veteri, 
quod multa jam scissura rupisset, amictus. Interro- 
gatur igitur cur in tam vili et irrisorio habitu pro- 
cessisset, libertate conseientie munitus : « Tale 
inquit, concilium talis decet ornatus. » 

Qualis ab initio pontificatus tui exstileris, minus 
pleno, sed veraci sermone digestumest; nuno vero 
quid egeris dum adversus Ecclesiam procella tempe- 
statis insurgeret, consequenter adnectendum est. 


CAPUT III. 


Cum sublatus e medio bonae memorie papa Ho- 
norius,terre corpus, colo spiritum, sua singulis 
debita resignasset,eique successione dignum ca- 
nonica subrogassetelectio, Ecclesiam Dei Petrus ille 
Petri-Leonis invasit. Placet hocloco mihi utriusque 
persone describere qualitatem, ut de duobus si- 
milem similis elegisse proberis, et cupidum cupidus 
adorasse. Parcendum tamen est obscenitati verbo- 
rum, dum Petri vita narratur, et rerum veritas ser- 
monum pallianda decore, ut honos habitus hone- 
stati legentium videalur. Libet igitur preterire 
antiquam nalivitatis ejus originem, et ignobilem 
similem prosapiam, nec judaicum nomen arbitror 
opponendum, de quibus ipse non solum materiam 
carnis, sed etiam quasdam primitias ingeniti con- 
traxit erroris. Ipse enim sufficiens est et copiosa 
materia, neque quidquam domui ejusipso turpius 
vel esse vel fuisse conjecto. Cujus avus cum inasti- 
mabilem pecuniam multiplici corrogasset usura, 
susceptam Cireumceisionem baptismalis unda da- 
mnavit. Pudebat eum impotentiesus potius quam 
erroris,ne genus ejusinfidelitatis opprobrio confu- 


fidei sacramentis, ubi novus civis insitusest, factus 
dignitate Romanus. Cumque ipsi numerosam pro- 
geniem series successionis afferret, dum « genus et 
formam regina peeunia donat », allernis matrimo- 
niis omnes sibi nobiles civitatis ascivit, machinante 
jam humani generis hoste ut quasi quodam veteri 
fermento, tota Romans sinceritatis conspersio cor- 
rumperetur. Ex hac ilaque diversorum generum 
mistura, Girarde, Petrus iste tuus exortus est, qui 
et judaicam facie representel imaginem, el perfi- 
diam voto referat et affectu. 

Porro ipsum a cunabilis, ab ipsius nutricis ube- 
ribus, apostolatui presaga parentum destinavit am- 
bitio; atque post prima litterarum rudimenta do- 
cendum delegavit in Galliam, ut illius regni bene- 
volentiam ipsi morum, lingueque conformatio vin- 
dicaret. Totius igitur annis pueritie sue, ut hone- 
stius inhonesta dicantur, ad omne se quod alteri 
collibuisset exposuit, metuque Romani nominis im- 
portunus exactor, alienis adolescere non refugit 
expensis. Et tamen hecaliquantulum modestius ex - 
acta sunt, dum ipsum disciplina scholaris inhibet, 
el quotidiane prepedil instantia lectionis, el qua- 
dam crimina naturalis impotentia removet ab etate. 
At vero. postquam adolescentia et peccandi facul- 
tatem, et licentiam fecil liberius evagandi, si qua 
superbia, si qua petulantia est, tum vere ipse su- 
perbus et petulans omni intemperantia sese satis 
impudenter addixit. Profecto cum in his operibus 
nec Deum dignatur revereri, nec hominem, tantam 
sibi guscitavit infamiam, ut ejus ortu, ambitione, 
vitaque precognitis, ipsum esse Antichristum uni- 
versitas gentium passim crederet, et publice testa- 
retur. Augebat fidem, quod ex Judaeis ortus ; quod 
totius mundi dominium Romana sedis auspicabatur 
obtentu ; quod vitiis deditus, infamiam nulla virtute 
redimeret, et quod infinitam patris et avi pecuniam 
deinceps possessurus esset. Ipse autem adeo hujus 
nominis gloriabatur opprobrio, ut etiam ruina orbis 
non erubesceret appellari. Testis est Vizeliacensis 
Ecclesia, apud quam dum veteres ad innovandum 
ipso audiente diruerentofficinas, ad contemplandas 
parietum ruinas sese duci propensius exigebat. Per- 
cunctatusque eur id videre tam sedulus exoraret ; 
quoniam magnarum me, inquit, rerum ruina dele- 
ctat, eo quod orbis ruina futurus esse predicar. 
Post hec habitum quoque monaehatus excepit, ut 
vitia mentis ovino velaret amielu, opprobria vito 
preterito Cluniacense nomen obnuberet, et virtutis 
existimationem bonorum societas quaesita referret. 
In quo etiam ad hec qu in futuro sibi mens pre- 
saga spondebat, Cluniacensis Ecclesie venabatur 
auxilium, eo quod inter Ecclesias Gallicanas nulla 
sit nomine religionis illustrior, nulla consilii discre- 
tione prudentior, nulla promptior ad obsequia cha- 
ritatis, nullius in gerendis rebus auxilium vel 
promptius, vel efficacius esse potest. Reversus de- 
nique Romam, illi venerabilium seniorum sacro- 
sancto conventui, annitente patre fratribusque, 


181 


TRACT: DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 


182 


conjunctus est ; et cardinalis factus, honoratus no- A Profusa vero convivia tanta libidinum spureitia 


mine, tituloque ditatus est. Nullus quippe fortassis 
ad aures summi pontificis infamie Petri fumus 
ascenderat, eoque tanti viri sublimitatem singuli 
reverentes, sanotlis auribus perturbare turpia refor- 
midavit. Sub hac igitur ignorantia, dum in ipso 
monachalis habitus, dum sacerdotii saeramentum, 
dum parentum vis attenditur, exceptus est sub Pa- 
trum silentio, non assensu ; quibusdam patri po- 
testatis timore vel amore silentibus; quibusdam 
vero sperantibus meliora de reliquo. Quoniam ha- 
bita inter bonos conservatio quosdam quidem corri- 
git et emendat, alii poonam ex transgressione timen- 
tes, necessitatis abstinentiam convertunt in since- 
rum voluntatis aifectum. 

Deinde ad diversas partes functus legationis offi- 
cio, cupiditati sue potius quam justitia satisfacere 
studuit, &deo ut illi ea tantum bonos exitus ha- 
buisse negotia viderenlur, qu: merces adjecta, et 
marsupii plenitudo subsecuta probaret. Ubi ergo 
nullis intervenieniibus causis, nulla rapine prasta- 
batur occasio, tunc exactio blanditiis, vel commi- 


natione plena non deerat. Bina singulis diebus. 


sumptu plurimo convivia parabantur, tantusque 
ciborum luxus et superfluitas erat, ut ad exquisitas 
ferculorum varietates, sollicitari plerumque figulos 
Oporleret, et ignotae compositionis nova vasa for- 
mare. Docebaturetenim figulus amphoras figmento 
plasmare mirabili, quibusad similitudinem solii per 
transversum medium discrimen inesset, statusque 
superior repositis escis, fumum per modici oris re- 
spiraret angustias, inferior vero pars cancellatis 
arcubus undique perforata prunas clauderet ; qui- 
bus thuris copiam tandiu sollicitus minister infun- 
deret, donec coctis cibis odorem ipsum transferrel 
cocus artifex in. saporem. Qus profecto gulositas 
naturam prorsus humanitatis excessit, Humanorum 
quippe sensuum perceptiones naturalis ratio certa 
lege discrevit, singulis singulas rerum qualitates 
assignans : nihilque con(use alicui commune cum 
aiio dereliquit. Hic vero dum thuris odor transfertur 
in epulas, quod odoratus est, gustui vindicatur, 
fitque in rerum qualitatibus ignota confusio, et in 
sensuum perceptionibus communicatio non nature. 
Quod divino etiam non potuit carere contemptu, 
dum in hoc ardenti gule peregrinus sapor exqui- 
ritur, quod sacris adoletur altaribus, quod ad si- 
gnum Deitatis in Christo prasaga trium , Magorum 
devotio presentavit; guod solum utrius legis tem - 
pore de terrenis rebus gratum Deo esse et fuisse 
ereditur holocaustum. Taceo quod hec effusio non 
apud divites tantum, sed apud inopes fiehat Eecle- 
sias, quibus postea id luere multis jejuniis el algo- 
ribus oporteret. Cumque pauperes episcopos, vel 
abbates profusioribus quam domi didicerat, vexas- 
set expensis, in ipsa ecclesiarum ornamenta satis 
impudenti sacrilegio grassabatur, ut plane sponsam 
Domini spoliare, suisque privare monilibus ausu 
temerario videretur. 


C 


D 


sequebatur, ut ab ipso passim quidquid oecurrere! : 
adiretur. Sonorem Tropeam (sed nec dici fas est !) 
bestiali polluisse narratur incestu; et ex ea abo- 
minabili prodigio eosdem sustulisse filios,quos ne- 
potes, nepotum pater, filiorum faetus avunculus, 
Sic nature jura confudit, ut eosdem sibi invicem 
fratres faceret et cognalos; jam nec Judaeus quidem, 
sed Judco etiam deterior. Nulla sexuum, nulla loci 
vel temporis, nulla professionum. Sed hec silere 
decentius, ne si hec ipsum indifferenter excepisse 
protulero, honestius potuisset silentio preeteriri. 
Sie acetum domi, necab eisdem legationum tempore 
temperatum. Ut enim turpiora preteream, circum- 
ducebatur puella, cui in froudem videntium adole- 
scenlis speciem vestis et tonsura conferret, que 
singulos estus toleraret,singulos solaretur affectus. 
Eo gratior, et quasi quodam novitatis affeciata mi- 
raculo, quod dum virum facie, reliquis mulierem 
partibus exhibet, uterque sexus ipsi in eodem cor- 
pore videbatur exponi. Testis est Montispesulani 
populus, et cireumjecta provincia se vidisse. Ad ne 
satietalem . preslaret identitas, querebantur et 
alie,quarum ipse nocturnis fungeretur amplexibus, 
quibus ipse se papam futurum in ipsa turpi com- 
mistione jactaret. Multa in Galliis sunt et Aquitania 
civitates, qua id apud se dictum certa fide testan- 
tur. Gratulare, inquit, in tanti te viri devenisse 
complexus, quem papam faüturum totus orbis ex- 
spectat.Nunquidapostolatusgradum, Petre, tibi talis 
conversatio promittebat ? Nunquid dispensatores 
domus sus Christus Ecclesie sponsus et defensor 
hoc verbo docuit, vel monstravit exemplo? Estote, 
inquit, sancti, quoniam ego sanctus sum (Gal. 1v). 
Qui igitur successurus est Christo, oportet eum 
sicut ille ambulavit, et ipsum ambulare. Si quis 
aulem post ipsum iturus est, abnegel semetipsum, 
et tollat erucem suam,et sequatur ipsum (Matth. xv1). 
Crucem vero non tollit, nisi qui castigans corpus 
suum, et in servitutem redigens (I Cor. 1x), in 
comessationibus el ebrietatibus, in cubilibus etimpu- 
dicitiis (Rom. xir), legem Dei, nequaquam dissolu- 
tus, excedit. Ipsum non sequitur, nisi qui divinis 
intentus operibus ascensiones in corde suo disponit, 
donec de virtute in virtutem videatur Deus. Tu vere, 
Peire, cum de vitiis casu continuo devolvaris in 
vitia, el signatum super te lumen divini vultus ob- 
tenebres, deformata jam divinitatis imagine, et 
ipsius similitudine flagitiis offuscala, qua temeri- 
tate Christi successor esse presumis, cujus prius 
similitudinem non assumis ? nulla enim conventio 
Christi ad Belial, nulla lucis ad tenebras communt. 
catio. 
CAPUT IV. 

Hic est ille, Girarde, hicest ille tuus papa, quem 
recipis, quem universitati fidelium solum decens 
caput assignas, qui sponsus Ecclesie, qui Christi 
vicarius, qui Petri successor, vite forma fidelibus, 
gregem verbo predicationis instruat,elistius scili- 


183 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


- 


18A 


cet operationis exemplo. At vero quis sit iste quem A adverteret: neque quidquam cujuslibet laudibus 


reprobas, consequenter atlende. Si genus ejus re- 
censita nativitate disquiritur, fidelis natus ex fi- 
delibus advertetur. Si parentum in ipsius. educa- 
tione vel doctrina consilium, ut habitaret in domo 
Domini omnibus diebus vile gue, et videret volu- 
ptatem Domini. Si persone qualitas : ut. prius ha- 
bitudo corporea describatur, vir stature mediocris, 
quem nec abjectum brevitas, nec immanem reddat 
immense quantitatis excessus. Apparet in oculis 
ejus et vultu robusta simplicitas, et qua castitatem 
animi probet verecundia faciei. Quz: profecto facies 
tanta dignitate resplendet, ut et ipsi quamdam re- 
verentiam ingerat intuenti. Ei quoque hane inter 
cetera munificentie sue dona specialem gratiam 
vis divina largita est, ut omnes se videntes man- 
sueta sibi benignitate conciliet, et dilectionem solo 
nanciscatur aspectu. Ipsius etenim oculis divinum 
quiddam superna bonitas inspiravit, quod plenum 
gratie, quod reverentia dignum, quod honori con- 
gruum generaliter arbitretur. Vox blanda; sed non 
in nimiam tamen resoluta mollitiem, ut et suavitati 
favor, et magnitudini non desit auctoritas. Continua 
vultus alacritas, risus in sermonis excursu s:pissi- 
mus, tanta tamen habitus honestate, ut verborum 
vultusque possit augere, non minuere dignitatem. 
Quod. quidem eo magis allicit intuentes, quoniam 
id in ipso quoddam illius eterne jucunditatis vide- 
tur initium, cujus eum in ipso corpore quasdam exi- 
stimo primitias accepisse. 

At si vite consideretur integritas, et à primis 
annis sub examen omnia redigantur, nihil deforma- 
tum crimine, nihil infamia condemnatum. In eo 
enim nil illiberale pueritia, nil adolescentia fluxum, 
nil juventus infame, nil virilis etas edidit indeco- 
rum. Inconcussa fides operationi bone fundamenta 
prestruxit. Consilio providus, benignus, alloquio, 
facundia celebris, quam nec verborum fastus ela- 
iam, nec multitudo faciat effluentem. Tantumque 
apudomnes bone existimationis servabatur et gra- 
lie, ut quod alias perrarum est, esset ei ante ele- 
ctionis ejus tempora nullus hostis. Cibi, potusque 
tanta sobrietas, uL illis non fastidium, sed abstinen- 
tie modus terminator assistat, Vestitus autem apo- 
slolatus tempori sane conveniens; |quem nec pro- 
fessio clericalis excluderet, cardinalatus dignitas 
non horreret. Quibusenimimprezsentiarum vestibus 
induatur, jam non ex ipsius pendet arbitrio, sed 
Sanctorum Patrum antiqua constitutione decretum 
est. Predicta vero cardinalatus dignitas, ab ipso 
non impetrata quidem, sed ob vite mundioris et 
scientie plenioris meritum, ultro data. Cujus ma- 
neris sic gessit officia, ut suis ipsum laudibus am- 
pliaret. Fiebat bonos titulis suis possessoris illu- 
strior, neo tantum propria, quantum administratio- 
nis sux gloria preefülgebat, Adeoque ceteros egre- 
gie praerogativa bonitatis excesserat, ut nec restare 
locus invidise videretur, eoque plane quisque suos 
ad equalitatem ipsius aspirare non posse conatus 


D 


ipsius prelatio derogaret. 

Postremo si non ille humani generis perfidus ad- 
versator in Pelro Leonis Ecclesie Dei prestruxisset 
insidias, nulla jam post papam Honorium de sue- 
cessione quzstio superesset, cum vir unicus unice 
dignitati divina jam videretur providentia prefor- 
matus. Ipsum enim hoe divinitatis consilio talem 
constat esse plasmatum, ut dum adversus Ecclesiam 
vis hujus persecutionis insurgeret, essét qui se tem- 
pestati sui securus opponeret, et inter luctus peri- 
clitanti navicula subveniret. Cumqueipsum ad hoe 
onus omnium pene conscientia destinaret, ipse sibi 
jam adepte dignitatis locum nequaquam videbatur 
explere. Dese enim citra suam credere facultatem 
judicium sapientis est. Quod ipse de se satis eviden- 
ter edocuit, dum ipsumeligentium corona clauderet, 
et ad apostolatusfastigia vocaretur ; instabant pre- 
cibus,et reclamantem laerymis obsecrantes, injecto 
pluviali renitenlem manibus etiam comprimebant. 
Cumque ipseinjectam sibi vestem secundo (ut aiunt) 
totis viribusobsistendo rupisset; illique nihilominus 
instandum crederent, si quid sanctis electionibus 
creditur, timuerunt, ne inter manus eorum tanta 
reluctalione e£ compressione fatigatus obiret, et 
suffocatam singultibus animam protinus exspiraret. 
Manibus igitur, donec modicum respiraret, inhibilis, 
dumterliumex longinquo pluviale requiritur, :nter 
rorantes adhue lacrymas, et erumpentes usquequa- 
que singultus,sicaffaturastantes : Expediret instans 
negotium exclusa animorum affectione tractari, ne 
charitatem zelus alteruter impediret, et generale 
commodum odio familiari, vel gratia in oppositum 
verteretur.S»pius enim preoccupatas mentes fallit 
affectio, ut et dignos odia reprobent, et indigni 
suggerente gratia praferantur. Quam quidem gra- 
tiam in hec vires sibi video vindicasse precipuas, 
ubisolaobtineredebuerat expensa pari lance ratio 
meritorum. Nam ubi me pari voto contenditis tantce 
prefieere dignitati, profecto non obtinet examinatio 
meritorum, palamque praevalet indulgentior gratia, 
qua me vobis nuncet hactenus inimperfectisoperi- 
bus acceptabilem prestat. Per quam etiam olim 
huic sancto me voluistis inesse consortio, quem de- 
jectum inferius longe morum qualitas amovisset. 
Queni tamen locum etsi vir nullius virtutistenuisque 
scientie impleret,vestra infirmitatem meam sapientia 
supportabat,quos ejusdem sollicitudinisidem Domi- 
nus in eadem paritate fecit esse ministros. Verum, 
oportet nuncex meritis, non ex gratia judicare, nec 
gratiosum tantum, sed et dignum constituere sacer- 
dotem. Hic enim nullum capietur ex paritatesola- 
tium, ubi consortem muneris prerogativa singularis 
excludit. Excludatur ergo benevolentia, et persona 
comparetur officio ad quod vocatur ; vita probabilem, 
scientia preditum, celebratum fama tantus honor 
exposcit; ut ipsi divinum favorem probabilis vita 
conciliet, gerendorum facultatem scientia conferat, 
et nominis celebritate clara comparetur auctoritas. 


185 


TRACT. DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 


186 


Quales ex hoc ipso numero promptum est inveniri. A delis populus inveniret. Super quo supremum sibi 


Quis ego sum, sub cujus arbitrio rerum summa 
versetur? Quis, inquam, ego sum, quem papam 
Roma salutet; qui non inter primos duntaxat, sed 
etiam primorum primus assigner? Indignum qui 
preficit, afficit injuria dignitatem. 

Talia dicentem, et adhue dicturum plurima si 
liceret, hoc sermone cotus assistentium desperatus 
excepit, Excusationum dispendia periculum immi- 
nens, et articulus necessitatis excludit. Stat enim in 
insidiis leo paratus ad predam, occasionem, sicut 
et ipse nosli, prestolatus a puero, cujus si non pre- 
veniatur assultus, si nonimpetus obtundatur; nulla 
jam libertatis spes, nulla prorsus honestatis disci- 
ptina relinquitur; antiqua Ecclesie Romane dig- 
nitas occidit, ipsius gloria commutatur opprobrio, 
et formidata extremis hominum potestas vertitur in 
contemptum. Si enim est ille, sicut equidem est, 
vitacontemptibilis, et pollutus infamia, restat ut con- 
temptum potestas ipsa contrahat ex persona. Quis 
enim bonus subesse non recuset infami ? Quis ad 
honestatem coarclari inhonestiorisarbitrio non refu- 
tet ? Si autem honoriste rite deferendus est digniori, 


profecto apud omnes infinitorum criminum Petri 


prelatio nos condemnat. Arguemur nimirum de no- 
bis turpiora confessi, quam de ipso fama vulgaverit, 
8i nobis ipse quasi dignior antefertur. ZEstimabitur 
etiam non displicere nobis, quod nec in altero nos 
damnamus, sed et sustinentes, crimen consensus 
incurrere, et rei veritate, et existimatione publica 
convincemur. Fuit, fuit hactenus hec Romana Ec- 
elesia caput orbis, penes quam constantissima fides, 
suprema potestas, honestas incomparabilis, incon- 
eussa severitas, gerendorum summa discretio, et 
nota toti mundo pietas viguisset ; fait, inquam, fuit 
hac olim terror improbis, bonis in tranquillitate 
presidium, in necessitate refugium singulare; acujus 
integritate minores Ecclesie vires sumerent, et velut 
ab illeso capite membra sauciasus sortirenturinilia 
sanitatis. Nunc autem instat et a fide discessio, et 
antique desolatio potestatis, et omnium bonorum ; 
ejus casus manifestus apparet, dum homo peccati, 
perditionis filius revelatur, ut adversetur, et extollat 
se supra omne quod. dicitur Deus, aut quod colitur, 
ut in lemplo Dei sedeat ostendens se quasi ipse sit 
Deus (11 Thess. 1). Apostolo itaque. raanifeste di- 
cente cognoscimus, quoniam vel ipse Antichristus 
est, vel in ipso nobis antichristi tempora prepa- 
rantur, cujus idem preambulus et minister emergit. 
Eece enim jam jam intrusionis su: comparat adju- 
tores, et conspirata in Ecclesia Dei factio convoca- 
tur quam illi genus, potentia, largitio, promis- 
siones, et. scelerata dudum conjuratio feederavit. 
Destitutas pastore lupus oves aggreditur, et va- 
cuam sedem primus properat usurpare, quod subro- 
gato pastore presumere forsitan non auderet. Non 
enim nisi cum abest Moyses, vitulus conflatur a 
populo. Ad quod tamen si ipsum ?poslea temeritas 
ambitiosa compellerct, saltem quem sequeretur (i- 


in te constituit Ecclesia sancta consilium ; ut tua 
regatur providentia, tuo adnitente studio liberetur. 
Aluit hee te, et cum in aliquo tui non egeret, ex- 
cepit, ut in summa tranquillitatesuis educaret ube- 
ribus, et proprio foveret amplexu. Nunc mutuum 
postulat, et suorum repetit premia meritorum, ut 
scilicet in necessitate subvenias, et oppresso prae- 
stare subsidia non recuses. Nunquid matrem ocla- 
mantem non audies? Numquid non solaberis deso- 
latam ? Nunquid non exaudies exorantem ? Nun- 
quid postulatam manum labenti coram te non por- 
rigens sustinebis ? 

At vero pretendis et indignitate tua subterfugii 
causam, quasi nos prudentiam tuam, et singularium, 


p partium vite sue merita nesciremus. Profecto si 


te dignum crederes, hac ipsa estimatione videreris 
indignus. Dicis quoque nullum sperari hic ex pari- 
tate solatium, quasi ab inferioribusconsilia, et obse- 
quentibus auxilia nequeant exhiberi. Nunquid illud 
precipuenobisonusincumbit, cum velut in humano 
corpore, isqui preesideL capitis formam, membrorum 
reliqui similitudinem gerant, ut qui preest nulum 
adhibeat, difficultatesexpediat obsequentiuim labor? 
Revereris etiam pudorelaudabili subire tante fastigia 
dignitatis, in quam suprema regni et sacerdotii pre - 
rogativa mirabili fzedere copulata conveniunt. At 
nos, non ad honorem 1e, sed ad [periculum potius 
invitamus. Nec enim sumus ignari, quid adversum 
nos ille adversarius machinetur. Jam stringit gla- 
dios, jam sagittas acuit; nec viam sibi ad aposto- 
latum patere, nisi nostri sanguinis effusione confidit. 
Quantumeunque tamen discrimen nobis mortis im- 
mineat, maluimus sanguinis nostri mercedem de 
manu divina requirere, quam de manu nostra san- 
guis Ecclesis requiratur ; quamvis te mortis socium 
quarimus, imo volumus etiam precursorem. Expo- 
natur jugulus tuus sicut noster ad victimam, neque 
enim fas est, ei qui dedit negare spiritum, cum re- 
poscit. Si quid igitur te matris desolate calamitas, 
si quid inundans assistentium fletus; si quisullus 
honestatis amor, si quid virtus obedientie movet, 
acquiesce. Si acquiescis, exhibemus obsequia ; si re- 
cusas, exigimus de inobedientia poenam. Eadem 
enim quz Pape superstitis est, ipso decedente penes 
nos precipiendi et ulciscendi quoque consistit au- 
ctoritas, donec alius inducatur. 

His dictis, parabant excommunicationis promul- 
gare sententiam, allatum interim ex longinquo plu- 
viale pre manibus offerentes. Quid faceret ? tentaret 
ex fuga subsidium ? At illud continua seniorum co- 
rona claudebat. Postularet inducias ? sed quominus 
impetrarentur, dilationem rei instantia Petri ma- 
chinamentanegabant. Negarei sem per? At illi gladio 
spiritus immiuebant, anathematis poenam protinus 
intentantes. Dum ergo sibi videtur inter gemino 
mortis conclusus angustias, alterique eorum lege 
necessitatis obnoxius, discrimen periculi corporalis 
excepit ; quia dum respuit anathematis experiri sen- 


187 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


188 


tentiam, insidiis, imo potenlie sese Pelri-Leonis A et extra urbem usque ad fines terre tota jam fere 


objecit. In eo autem quo ordine sequenti die Petri 
processisset intrusio, non diutius immorabor, quam 
ut dixerim virum turpem, feedatum infamia,'publica 
existimatione damnatum: posterius a...... et pa- 
rentibus esse promotum. Ad te potissimum, Girarde, 
revertar, ut quid egeris orta tempestate cognoscas, 
et aures tue eorum qua male gessisti contundantur 
euditu. 
CAPUT V. 

Nuntiato in Galliis schismate, dum pro partibus 
vario favore multi multa loquuntur, fidelisque po- 
pulus ancipiti raptatur errore, primus regnum Ca- 
tholicus princeps rex Francorum Ludovicus occur- 
rit. I3 vocatis episcopis, et omnibus qui probate re- 
ligionis in Galliis habebantur, convocato etiam 
clero regnique majoribus, concilium statuit gene- 
rale. Cumque se Petro-Leonis ob sua et patris obse- 
. quia fateretur obnoxium, nihil tamen super hoc cel- 
situdini regie voluit arrogare. Episcopis et patribus 
qui ex monastica religione convenerant, omni tra- 
dita potestate, ut eis, et in eos omnis diftinitio 
conferretur; eo quod penes sanctos episcopos Ec- 
clesiae dispensatio tola consistit : et abbates, quos 
divinitatis contemplatio recreat, divina latere con- 
silia non creditur. Cui consilio quoniam inleresse, 
Girarde, non poteras, cum litteris, tu: deformitatis 
imagine consignatis nuntium destinasti. Utramque 
te novisse personam, el electionis ordinem plenius 
exquisisse, procul dubio cum Innocentio papa stare 
justitiam, eo quod plane vir esset honestatis egregie; 


etipsiuselectio primatempore, eta precipuis Roma- C 


n& Ecclesie fuerat celebrata personis. Porro Pe- 
irum per opulentam manum Cathedram posterius 
usurpasse, virum adeo vita reprobatum et nomine, 
ul si ipsum eliam quelibet electionis forma defen- 
deret, promoveri tamen vite qualitas, et infamia 
minime sustineret. Id tibi, et tu: legationi subjectis 
ratum fore; idque cum Lugdunensem, tum Vien- 
nensem Ecclesiam, tum totam fere Italiam ab ipsis 
urbis mcnibus excepisse. Aderant autem ibidem 
venerabiles que Roma fuerant sub eadem tempe- 
state persona, quae rerum seriem plane cognoverant, 
presertim que oculata fide singula percepissent. 
Habebantur quoque super hoc ipso et aliaruin que 
non aderant ultro delegata testimonia: simul et per- 
suasiones personarum, quas spiritum Dei habere 
certas fides esset, cum tot hominum sensus in 
eamdem forie confluerent voluntatem. Sicut enim 
unà bonorum fides est, sic et spiritus unus: malo- 
rum vero spiritus multiplex, et voluntas ambigua. 

Tandem ergo favore divinitatis multis lacrymis 
implorato, dum utriusque persons merita et pro- 
sequentia partes studia conferuntur, inventus est 
Petrus indignior adeo, ut ex ipsius comparatione 
slteri persone irrogari gravis injuria videretur. 
Sludia vero partium tanta dividebat imparitas, ul 
Petro nondum extra urbis menia quisquam favor, 
alterum infra urbem quidem pars potior elegigset 


Patrem confiteretur Ecclesia. Sumptá igitur ex 
Magni Leonis pap: decreto sententia, ubi se par- 
lium vota diviserant, visus est illis jure canonico 
preferendus is, qui majoribus studiis juvabatur 
et meritis. Qua nimirum ratione cum in papam 
Innocentium inspirante Domino convenissent, ipsi 
statim de obedientia tua, el debita subjectiones cri- 
psisti : postulasti tamen ipsius honorari rescripto, 
et munus legationis habite confirmari. Visum est 
Simoniacum, favorem tuüm redimere legationis 
officio : et cum ipse partesillas visitare sub eodem 
tempore. decrevisset, nullus locus poterat sub ipsius 
presentia restare legato. Neque enim legatus pre- 
sentis persone, sed absentis explet obsequium. 
Jamque làantus ad Romanas aures male admini- 
strationis tuc clamor ascenderat, ut esset de eo 
quod olim impelraveras poenitentia major, quam 
ut modo restituereris affectus. Tulisti repulsam gra- 
viter, et mulilata potentie tuae cornua doluisti. 
Atque inferioribus. antea modo factus inferior, et 
velut in senectule reputatus inutilis, consueti bene- 
ficii finem, rapine ratus injuriam, temerarise suc- 
census es ultionis affectu. Quoniam dum repulsa 
ministrat iracundie causas: et innata dedignatio- 
nem parit elatio ; addidit ambitio cccitatem, quz 
quidem res cum otia nesciant, et a suis effectibus 
vacare non possint, contemplum jam suscepte par- 
iis dedignatio fecit, indiscretionem cccitas operata 
est, temerarios ausus iracundia preformavi'. Spreto 
igitur eo quod recte susceperas, et indiscrete con- 
versus ad aliud, temerarie prioribus contraria 
concepisti ; factumque est quod ia rebus sepe con- 
lingit humanis, ut circa rem propensius affectatam, 


.spem precipitem desideria concepta firmarent. 


D 


Misisti legatum Romam, qui eidem quem jam devo - 
veras Pelro favorem tuum venalem, pro munere 
legationis offerret, et similem sibi ministrum do- 
mino federaret. Expletum est sine difficultate 
commercium ; et dum te cccitas indisereta con- 
ducit, ministrum te schismatis addixisti, ut inutili 
privilegio donareris. Formata est tibi, sed inanis 
nova legatio, et quidquid ab Alpibus usque ad fines 
Occidentis interjacet, tuc ditioni sed inefficaci 
donatione subjectum est. Et ne excedenti ambitioni 
tuse fortassis angustior predictorum finium pre- 
scriptio videretur, adjectum est, ut ubicunque 
calearet pes tuus, ibi esset legatio tua. Invenisti, 
Girarde, hominem de alieno munificum, sed si rei 
fructum diligenter attendas, dum tibi rescribuntur 
maxima, minima recepisti. Nihil enim libi Petrus 
impendit, nisi quod nec ab ipso nec ipsius potest 
nomine possideri. Implevit tamen aures tuas Spa- 
tiositas circumscripta terrarum, et cupiditatem 
tuam rei qualitas estimata solo statim gaudio sa- 
tiavit. Sed ambitionem tuam dignissimus excepit 
eventus, dum munus inutile prima statim rerum 
experientia deprehendisti. Emissis igitur ex omni 
parte cursoribus, copisti principes sollicitare fini- 


189 


TRACT. DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 


190 


timos, eos scilicet qui rei nondum cognita veritate, A domesticos parietes debaechari. Pictaviensem co- 


neutrius adhuc patris nomine nitebantur. 
CAPUT VI. 

De cireumveniendo autem rege Anglorum Hen- 
rico precipue laborabas ; et quia cauteriatam con- 
scientiam habens, principi catholico et sapienti de 
suscipiendo Petro-Leonis manifeste suggerere non 
audebas, ut neutrum susciperet mirabili solertia 
suggerebas, ita tamen ut in Petrum tua aliquanto 
proclivior oratio videretur. Rem stare sub dubio, 
multos utriusque partis esse fautores, festinasse 
quosdam qui jam mulla poenitentia ducerentur : 
Petri-Leonis in civitate inexpugnabilem esse po- 
tentiam, preserlim qui munitionibus maximis, qui 
pecunia plurima, qui denique parentum multitudine 
maxima fuleiretur. Asseverare multos ipsum non 
justitia, sed potius invidia reprobatum, eo quod 
perspicax ejus ingenium, et amplitudinem animi, 
et ivrefragabilem potentiam reliqui vererentur : 
neminem tamen esse, qui posset eum urbis privare 
dominio, penes quam caputEcclesice semper fuisse, 
sed et denique reversurum fore nullus ambigeret. 
Ipsum, et eos qui cum ipso erant, sufficientes ex 
proprio, et omnes ad apostolatum pertinentes civi- 
les redditus obtinere: non oportereipsum ad alienas 
inspicere faeultates, nec ad invertendum quidlibet 
rei familiaris inopia compellendum. Si susciperet 
alterum, onerosum sibi, et suo regno fore, et quod 
regi est eliam damno deterios, dedecus adfuturum, 
si pars altera prevaleret. Nihil esse importabilius 
indigente Romano, sub cujus sis arbitrio constitu- 
tus. Dissimularet igitur, et rerum exitus potius ex- 
spectaret, quam sera praecipitem sententiam pcni- 
lentia subsequatur. Utilius enim esse sine dispen- 
dio declinare pericula, quam cum gravi dispendio 
ipsis ultro periculis obviare. 

Agnovit rex sapiens lalentem in sermone serpen- 
tis astutiam, et venenum sub melle reconditum, 
quia silicet ista non bona fide consulentis animo 
mandaveras, sed fallentis, ut domino papa prius 
qualibet arte fraudulenter excluso, ad loquendum 
pro Petro tibi commodior aditus appareret. Faci- 
lius enim ad favendum patri nostre vacuos vindi- 
camus affectus, quam favore jam partis alterius 
occupatos. Ille vero non dissimulandum, sed labo- 
rantis Ecclesie necessitatibus adjutor ultroneus 
credidit occurrendum, ne persuasione tua probare. 
tur acephalus; et àb uberibus matris sue fieret 
alienus. Rex maximus, cujus ad justitiam omnes 
fere principes invitantur exemplo, cujusin pauperes 
munificentiam, liberalitatem in omnes, cuncti reges 
mirari possunt potius, quam velint aut valeant imi- 
tari. Cujus sapientiam regnum ipsius et ducatus 
etsi late spatiosa non continent, sed ad circumjectas 
refunditur undique potestates. 

Cum autem, Girarde, regibus Hispanorum, Bri- 
taunorumque principibus eadem suggerendo man- 
dasses, et speratos fructus concinnata tibi menda- 
cia non referrent, ocpisti demenliore vesania infra 


mitem nactus erroris socium, et schismatis adju- 
lorem ; quem etiam Pictaviensis episcopi catholici 
senis "negata depositio, et contra sacratissimos 
canones non exaudita petitio, indignatum pariter à 
catholica repulit unitate. 

Hic sunt, Girarde, quà pro Ecclesia et adversus 
Ecclesiam sub initio tempestatis egisti, quz licet 
rudi forsitan et ineculto sermone narraverim, solam 
sallem sequi potui veritatem. Nihil enim scripsi, 
quod non vel ipse cognoverim, vel auctore probabili 
non haberem, vel quod saltem fama publica non 
affirmet, ut proinde non minus aliis probabile vi- 
deatur,cum ipsi tot testimonia suffragentur ad 
fidem. Jam vero si recte proposite  partitionis 


B membra recolligo, sola mihi propositi mei superest 


pars extrema, in quaquibus Ecclesiam Dei molestiis 
vexare quidem el persequi non desistis, ex parte 
dicendum est. Si quis enim vellet cuncta narrare, 
nec ad dicendum lingua sufliceret, nec calamus ad 
scribendum. 

CAPUT VII. 

Suscepta igitur Petri-Leonis epistola, ccepisti per 
fines Aquitanie diseurrendo pristine predicationi 
tuse predicare contraria, Petrum scilicel Leonis 
Anacleti nomine, sed verius Antichrisli, papam 
esse; cujus quidem apostolatum sedes principalis 
exciperet, et totius civilalis obedientia confirmaret. 
Alterum civitate pulsum cum paucis fautoribus 
sine certa sed evaganlem avertentem populos, et 
ab Ecclesia separantem ; quem nec Cathedra Late- 


C ranensis agnosceret; nec ei obsequium Romana 


civitas exhiberet. Quem papam credere similis 
amentia videbatur, ut si quis carentem regno re- 
gem dicere, destitutum principatu priacipem ap- 
pellare voluerit. Quasi modo, Girarde, justilia loca 
prejudicent, et jus dignitatis perimat illius civila- 
tis egressus, et. velut solius populi Romani favor 
omnibus fere populis debeal anteferri, Numquid 
enim ipse Laterani residens, in illa beati Joannis 
ecclesia principali Christianissimum principem Lo- 
tharium consecravit in regem ? Nunquid ipsum et 
imperii nomine, et imperiali diademate renitentem 
solemnitate debita decoravit ? Nunquid ipsum pars 
magna nobilium, et totius populi conscientia co- 
mitatur? Nunquid eidem urbis habitatio, et ingres- 
Dsus pro arbitrio patens esl et egressus ? Quibus 
profecto si careret. omnino, nullo tamen eorum 
posset justitiae derogari. Sed dum le latens odium 
stimulatad vindietam, linguam mendaoio non nega- 
bas, ut verba veneno mendacii toxicala, infidelita- 
tis vulnere simplicium pectora sauciarent. Circa 
quod dum unicum tibi propositum, unicus urguendi 
labor, unica laboris perseverantia constal, tor- 
rentes impetus tuos prevertit modicum vis divina ; 
primumque de inefficacia sperale potestatis argu- 
menlum accessit, in ligationem versa legatio. 
Captus es, et mensibus aliquot reclusus in carcere 
donec quos gratia pradestinaverat, plena veritatis 


191 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


192 


agnitio confirmasset, el qui prius de rescripta libi A aut regule vestigia restent. Illis enim quorum ea- 


legatione speraverant, de ligatione postea despe- 
rarent. Reserato aulem carcere processisti quasi 
pardus e cavea, cujus rabie carcere diutius et ca- 
tenis inhibita, si forte liber evaserit, insurgit au- 
dacior, nec eum ulla potest sanguinis effusio sa- 
tiare. JEstimabas adhuc auctoritate tuatotum posse 
preverti, quod Ecclesia sancta diclaverat, et penes 
te rerum pondera el momenta consiare. In quo 
nescio tuamne magis omoitatem vel arrogantiam 
mirer. Quis qu& arrogantia major, quam hominem 
pene solum adversus illud insurgere quod divina 
providentia confirmavit,quod omnis religio. con- 
firmavit, quod omnium regnorum favor confirma- 
vit, quod et ipse quantum sua interest, confirma- 


vit? Qua major cscitas, quam ubi nullum Dei B 


precedit, exile hominis succedit auxilium, contra 
universitatem sperare victoriam ? Non potes negare, 
quin falsi crimen et inconstantie simul incurreris, 
levissime transfuga, modo harum, modo illarum 
partium malefidus assertor, cujus in singulis ope- 
ribus duplices vias, duplex signat intuitus, et 
affectus mentis ancipites, ambiguus manifestat 
aspectus. Sicut enim corporales oculos tuos inna- 
turalis quedam  distorsit enormitas, ut ad idem 
contuendum mirabili nequeant discordia conve- 
nire, sic et mentis oculi dissident, ratio scilicet et 
affectus. 

Pictaviensis ac. Lemovicensis Ecclesie, comitis 
viribus abutendo, catholicos ejecisti pontifices, 
alios extraordinarie superponens; quorum alterum 
minus vita probabilem et nullarum hominem lit- 
terarum, et in vulgari eliam sermone fere prorsus 
elinguem Romana Ecclesia ab ejusdem Pictavien- 
sis Ecclesiv regimine reprobatum, olim canonica 
decisione removerat. Ille tamen nunc auctoritate 
sua jura patris superstitis usurpare non renuit, 
quamvis ipsi obligatus filius obedientie vinculo 
teneretur, et licet sese totum manibus ejus, fide 
etiam corporaliter prestita dedicasset. Alter vero 
nec seculari praeditus, neo scientia litterarum, fa- 
mosus apud omnes adulter, singulis fere noctibus 
a demonio rapitur, primumque de strato provolu- 
tus in terram, horrendum clamans pertotam diem, 
domum dormiens etiam dicitur evagari: neve 
Bit circa eorum qualitatem diutius immorandum, 
primis ordinibus, nedum sacerdotio, nedem etiam 
episcopali officio convincuntur indigni. Sed neque 
tu, nisi tibi consimiles, poteras estimare condignos, 
neo dissimilia tibi capitique tuo Petro membra for- 
mare. Semper enim proprium quelibet opera con- 
fitentur artificem, et in eis voluntatis eorum vel 
scientie velut imago qusedam reperitur expressa. 
Quid autem celeberrima monasteria sanctis abbati- 
bus expulsis desolata commemorem ; et subroga- 
tos ad ejusdem sollicitudinis onera pretio vel gratia 
juniores ? Quibus administrantibus tantojam cepere 
monasteria laborare defectu, utin iis que singulari 
nuper religione pollebant, nulla jam fere virtutis 


D 


tenus ardentes monasticus ordo frenabat affectus, 
traditae dispensationis occasio licentiam comparat 
effluendi. Nihilque ad periculum religionisefficacius 
est, quam irreligiosum sustinere pastorem. 

Hic autem te, Girarde, convenio, et veteri de 
apostolatu paulisper seposita questione, quasi libi 
Petri munerejus legationis accedere potuisset : in 
his operibus ordinem requiro canonicum. Spolia- 
tos rebus, sedibus suis violenter expulsos, incon- 
ventos, incommonitos, absentes quoque, nulla te- 
cum episcopo residente, damnasti. Sed ut hecetiam 
ponamus ordine processisse canonico, in aliorum 
superpositionibus regularem disciplinam, formam- 
que rationis exposco. In illorum enim qualibuscun- 
que promotionibus nec justitiam, nec umbram jus- 
titi dignosceris attendisse. 

Blanditur elatis auribus tuis fortasse tante reme- 
moratio potestatis, qui hec pro tua potuisti pre- 
vertere voluntate. In. quo ne nimiam capias vo- 
luptatem, quantum tibi partique tue profueris con- 
sequenter attende. Teriia pars Pictaviensis episco- 
patus quem posuisti non agnoscit episcopum, eique 
totus fere nobilium numerus respuil obedire, adeo- 
que omni conscientia reprobatus abjicitur, ut et 
fraler ejus naturalis excommunicatum ex hoc ipso 
judicet, nec ulla ei communione jungatur. Cathe- 
lieus vero usque ad portas civitatis plena potestate 
dominatur episcopus, et eum majores persone pon- 
tifiealis. Ecclesi: comitantur, ad. formam beati 
Petri relictis omnibus exsulem prosecuti. Alii for- 
nices civitatis inhabitant, qui super ollas carnium 
recumbentes, gentis et loci potiusquam anime per- 
ditione terrentur, At Lemovicensis ab urbe sua sta- 
dio uno vix interjacente remotus, castrum Sancti 
Martialis pro fortibus urbis inhabitat; unde is qui 
sedem sibi cathedrae pontificalis usurpat, singulis 
diebus audire possil campanas in sua excommuni- 
catione sonantes. Te quoque pastorem suum Engo- 
lismensis patria minime profitetur ubique, sed et 
ibi multi catholice patris nomine gloriantur. 

Distuli cirea extremitates orationis hujus de 
usurpatione Burdegalensis archiepiscopatus appo- 
nere,ut ex hoc illa effrenis ambitio tua irrefraga- 
bili liqueat argumento. Engolismensi Ecclesie co- 
pulatus spirituali connubio tencbaris, impudens ta- 
men dominandi libido contemplatione prenomina- 
te dignitatisincanduit ; et dum descendentium jam 
rerum tuarum detrimenta non sustines, ad compen- 
sationem frusirate legationis in amplexum quasi 
ditioris adultere prorupisti; filie sponsus, incestu 
matrem nefario polluere non abhorres, et monstrum 
biceps, infaustum seculo prodigium non renuis 
apparere. Non expetitio populi, non cleri pra»ces- 
siLeleclio ; sed etiam nunc excommunicatum re- 
putans universitas tibi, vel pars saltem maxima, 
refragalur, in patrem catholicam multo desiderio 
suspirantes. 


*$ 
13 


193 TRACT. DE SCHISMATE ORTO POST HONORII II MORTEM. 194 


CAPUT VIII. 

Age ergo, ut quasi ab initio summa omninm brevi 
complexione claudatur, quia ab eo quod exceperas 
recessisti, lemeritatis vel inconstantie te condem- 
nat. Aut enim huic parli temerarius consensus ad- 
junetus est, aut certe nimis inconstanter ademptus. 
Quod autem favorem tuum ab hae parte prima tu- 
lit negatio,nullum cae: ambitionisest firmius argu- 
mentum. At vero id ipsum palliari fortassis aliquo 
conquisite falsitatis velamine potuisset, sed facta 
in alteram partem non nisi eadem legatione impe- 
irata favoris translatio omnem tibi copiam defen- 
sionis ademit. Ad summam, jam te non illicite so- 
lum, sed et impudenter operari convincit, archie- 
piscopi et episcopi in eamdem personam facla con- 
fusio. 

His itaque de te toti mundo patentibus, qua sal- 
lem imagine justitie tibi nomen usurpas, dum pu- 
blice suadere putas, te, etsi non ex scientia, zelo 
tamen taliter operari ? Nunquid hee opera,te non 
imprudenter ex simplicitate delinquere, sed impu- 
denter ex arrogantia contemnere manifestant ? 
Impius enim cum venerit in. profundum, contemnit 
(Prov. xvin). Saltem deficientia nature lege mem- 
bra considera, quia tempus est finem dare nequitiae, 
et inutiles mundo reliquias exspectanti Deo gratum 
munus offerre. Declines ad infima vultus attolle, 
et enormes oculi tui ad partem dirigantur opposi- 
tam, ut videas quam bonum et jucundum est in 
unum habitare. Sed quoniam nocturnus bubo, lu- 


cem diurnam non sustines intueri, cecus aures C 


arrige, nisi et easdem insurdaverit obstinatio cor- 
dis. Audi ergo cum quibus habites, et quorum con- 
Ssortia respuas. Infidelis universitas illa quam se- 
queris, familia Petri-Leonis est, nondum fermento 
Judaics corruptionis penilus expiata. Et Tyrannus 
ille, quem altrix tyrannorum Sicilia sustinet, Dio- 
uysii successor, aule ipsius hzres, et ominis, emp- 
tus inani regis nomine; dux quidem antea, nune 
vero nec dux ipse nec aliud, quia nomen alienum, 
quod contra justitiam Tyrannus usurpat, in ipso 
nullatenus obtinere certo juré firmatur ; huic nu- 
mero solus Pictaviensis comes adjieitur,voluptatum 
vir, animalis homo, arcana spiritualium non attin- 
gens, ob repulsam petitionis illicite mancipatus 
errori. Sub qua paucitate si quis sanctam dixerit 
Ecclesiam contineri, certe non derogala solum 
Christi videtur hzreditas, sed penitus abrogata. 
Ubi ergo David. sancte, ubi tua vetus illa promis- 
sio? Ubi Pauli? ubi sanctarum testimonia Scriptura- 
rum? Ille enim rex sanctus ex persona Patris ad 
Filium : Postula, inquit, a me, et dabo tibi gentes 
hsreditatem tuam, et possessionem tuam terminos 
terra (Psal. 11). Et alibi: Dominabitur a mari usque 
ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis tler- 


A rarum (Psal. uxx1). Et Paulus : Deus, inquit, exal- 


lavit eum, et. dedit illi nomen quod est super omne 
nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur (Philip. 
1). Dices fortassis, jam impleta que dicunt, nec 
obstare hec quominus potestatis hujus immineat 
defeetus, Sed regni ejus non erit finis : regit enim 
in virga ferrea. Partem vero nostram, si tamen haoc 
tantilla cogat exceptio, ut nomine partis universi- 
tas fere tota vocelur, omnis Imperator, omnis 
rex, omnis princeps, omni homo denique profite- 
tur, quicunque Christiani nominis insignitur ho- 
nore. Sed ego, si qua fides est, favorem principum 
populique, quos adhue secularis tenet affectio 
compeditos, in tam divino negotio negligenter at- 
tendo. Horum ín hoc mihi consensus preecipuus est: 
horum me movet, motum trahit, tractum tenet 
auctoritas, quibus datum est nosse mysterium re- 
gni Dei, quorum in celis esse jam ex parte con- 
versatio perhibetur (PA?lip. 1»). Quales revera 
sunt qui Carthusie perpetuas nives inhabitant, et 
qui a Cisterciensi, vel Cluniacensi monaslerio pro- 
fluentes lucis sue radios undique diffuderunt. Hi 
enim a manibus suis et animo, saniore consilio 
terrea removentes, aspera veste, cibo cum raro, 
tum arido, vigiliis, multisque laboribus corpus ma- 
cerant, ad eam tantum retribulionem totis animi 
viribus anhelantes, quam diligentibus se gratiam 
repromisit. Horum sancta conversatio, sermo sa- 
piens, in divinis discretio perspicax, quam denique 
nulla nubes terrene densitatis offuscat. Patitur 
quidem eos Deus molestiis affici, ut tanquam au- 
rum in fornace probentur, sed ullra eorum non ex- 
crescit tentatio facultatem. Licet igitur eos adhuc 
ex parte remoretur in terris, ut promissas augeant 
desideria protracta coronas, a divinis tamen consi- 
liis non creduntur exclusi : Angeli enim eorum 
semper vibent faciem Patris (Matth. xvn; et 
eos familiari sancti Spiritus visitatione faciunt 
illustrari. Neque enim etiam in presenti, sua dese- 
rit retributio sustinentes : juxta illlud : Secundum 
multitudinem dolorum meorum in corde meo conso- 
lationes tux lelificaverunt animam — meam (Psal. 
xcur). Vado enim, inquit, e£ venio ad vos, et gau- 
debil cor vestrum (Joan. xvi). Quid igitur ? frauda- 
bitur operis sui fructu pars electa quam dico, et 
promissionem suam divinitas immutabit? Absit? Ju- 


D ;avit enim. Dominus, et non. panitebit eum. (Psal. 


cix). Horum ergo mentes promissus Spiritus san- 
clus inhabitat, quas congrua sibi templa paravit, 
et eas necessario plena cognitione veritatis illus- 
trat. Quoniam si spiritus Deus est; Deus autem 
veritas, profecto sub presentia Spiritus non restat 
ignorantia veritatis. Quid plura ? Jam ne sermo 
noster metas debite brevitatis excedat, pauca de 
pluribus, minora de maximis dixisse sufficiat. 


195 ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 196 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


CARMINA 














l. A Et facit ad mores forma decora tuos. 
DE NATIVITATE DOMINI. Sublime oculos et acuti luminis ignit 

Semper ab «terno nascens ex tempore nasci Excellens sensus ingeniique vigor. 

Sustinet humana conditione Deus : Informat mentem ratio, facundia linguam, 
Virgineamque uterum virtussacra patris obumbrat, Facundamque probat rivulus uber aquam. 

Qua verbum fieret conciliante caro. Fulget rhetorico celebris sententia cultu, 
Conformi soboles patrem matremque figura Allicit haec animos, auribus illa placet. 

Exprimit, et speciem reddit utrique suam. Res pretium verbis, rebus dant verba decorem, 
Sic ejus species speciem est imitare paternam ; Nescio plus placeas proficiasve magis, 

Ut sit eo viso visus et ipse pater. I. 


Virgineoque sibi fabricans de corpore corpus 
Humanam ex homine contrahit effigiem. 
Exhibet una duas species persona, Deusque 
Factus homo proprium servat utrique genus : 
.Servat enim propriam nature simplicitatem 
Hie in carne Deus, cum Deitate caro. 
Non commiscentur, nec enim confusa resolvit 
Vel carnem Deitas, vel caro mista Deum. 
Regnat in assumpta Deitatis gloria carne, 
Nec majestate carnea velat gravant. 
Virgineaque fide veterem purgante reatum 
Numinis adventu est sanctificata caro 
Credit ex exhibuit mundam devotio matrem, 
Magnificatque Deum, magnificata Deo. 
Virginis integritas salvo fecunda pudore 
Concipit, atque virum parturit absque viro. 
Nec reserat partus signati claustra pudoris 
Absque viro genitus, editus absque via. 
Ergo allerna novum fedus commercia miscent, 
Et vetus in pacem vertitur ira novam. 
Humanis siquidem blando divina favore 
Occurrunt stabili coneiliata fide. 


DE INNOVATIONE VERNALI, 


Quidquid hiems tanquam veteri deforme senecta 
Absque decore diu fecerat esse suo. 

Ver novat, atque novo compubescentia flore 
Imperat ad teneros (62) cuncta redire dies. 

DB Rup!a videbantur antiqui feedera nexus, 

Convulsusque odiis cedere sanctus amor. 

Visa elementorum communio sacra revelli. 
Et fcetus eadem velle vorare suos. 

In veteremque pari conversa furore tumultum, 
Invisam rebus accelerare necem. 

Autumnus senior gelide post credita spectans 
Semina, crediderat fenus obisse suum. 

Nuno ea secretus movet ignis et abdita virtus 
Nature, sancti conscia consilii : 

Seminibusquo adhibens causas, et semina causis, 
Ad coleste suum docta figurat opus. 

5S0l oriens hilari perlucidus ore redemptis 
Ignibus, astrictam frigore solvit humum : 

Aeriamque novo faciem splendore serenans, 

(G  Purgatum exhilarat lenior aura diem. 


Servus adoptatur, redit exsul, carcere clausus nce dp diei Iassivia. FARA RR 
Exit, et ejecto porta negata patet. BDUOR US SDSRERIROGA META SCRI, 
n Gramine vestitur humus, arbor frondibus, offert 


Gemmam vitis, ager lilia, spina rosam. 
Alternant el opus et opes elementa vicissim, 
Seque favore pari materiaque juvant, 
Ergo vetustatem mundi natura reformans, 
Auspiciis fertur in sua vota suis : 
Namque voluntatem comitata potentia semper 
Non (66) patitur frustra quid voluisse deam. 
Assurgit letus speranti mundus et audax 
In faciem pueri cogitat ire senex. 
Nec reditum metuit veleris tristisque figure 
Prorsus obisse hiemem, non abiisse putans, 
p Elatusque nove successu prosperitatis 
Ad votum dictat s:cla futura suum, 


AD HENRICUM WINTONIENSEM EPISCOPUM. 
Quod per multiplices dispensat gratia formas, 
Hoc in te totum contulit illa simul : 
Contulit illa simul quidquid virtutis habere 
Humanum corpus, mensque moderna potest : 
Non aliud corpus hac dignum mente, nec ista 
Mens alio fuerat corpore digna tegi. 
Sie animus membris, animo se membra coaptant, 
Ut nulla sese disparitate gravent. 
Namque in regali mens regia corpore regnat, 
Magnanimumque decent fortia membra virum. 
Compositi mores habitum faciemque venustant, 


(65) B., ternos. (66) B., nun, 


197 


Ergo sibi quarta breviandos destinat annos, 
Ut tribus exsultent omnia temporibus, 
Ne solvatur aquis vel frigore torpeat annus 
Perpetuaque fluant tempora temperie. 
IV. 
DE ALTERNA TEMPORUM SUCCESSIONE. 
Tempora circuitu veteri revoluta vicissim. 
Effectus variant restituuntque suos, 
Mater hiems patris autumni semina servat, 
Vere novo stabili restituenda fide, 
Ver mundi sterilis gelida prz:eunte senecta 
Solvitur in fetus, luxuriatque novos. 
Productosque fovens blando natura favore, 
4Estivo in formam nrovehit auspicio : 
Autumni demum proventibus omnia cedunt, 
Cui totas reliquus congerit annus opes. 
Quod concepit hiems, peperit ver, nutriil stas, 
Hic metit atque suo conficit arbitrio. 
Sola reservantur conceptibus apta futuris 
Semina, dispositas nata novare vires. 
Sic abit ut redeat, redit ut transeat annus, 
Precipitem revocans precipitansque rotam. 
Sic rata perpetuos agit alternatio menses, 
Et veteres renovat inveteratque novos. 
Hunc divina frequens ludit sapientia ludum, 
Et varianda movens invariata manet. 
V; 
AD POETAM MENDICUM. 
Versus mendicos et Muse pauperis ausum, 
Compositasque odi, Ceciliane, preces. 
Importuna graves exaelio suscitat iras, 
Et geminz stimulos improbitatis habet. 
Qui petit, hoc ipso statim incipit esse molestus : 
Si petat adjuncta qualibet arte, magis. 
Artis enim studiis formata precatio quamdam 
Gontrahit ex fraudis suspicione notam, 
Et permista dolis exactio ledit utroque, 
Fallit et emungit insidiosa rapax. 
Invisos igitur geminata molestia versus 
Reddit, nilque sui metra favoris habent. 
Si vis ergo suum Muse servare favorem, 
Gratuitis aures mulceat alioquiis. 
Importunus enim est quisquis sibi postulat aurem 
Laudibus impleri, muneribusque manum. 
VI. 
AD SCJEVAM, DE ANU NON REFORMANDA. 
Scc va senescentis domine marcere decorem, 
Et teneros queritur consenuisse dies. 
Ergo peregrinas explorat sedulus artes, 
Et species multo comparat sere novas, 
Nilque redempturo faciem medicamine vexans, 
Deplorat medicas nil potuisse manus. 
Non hac Sceva potest naturam fallere cura, 
Ars deformatam nulla reformat anum. 
Si vis in lucem faciem revocare sepultam, 
Et speciem domine reddere, tolle dies : 


(67) B., utrumque. 


CARMINA. 


198 
A Tolle dies, annosa creant dispendia rugas 
Multiplieatque cutem multiplicata dies. 
VII. 
AD JUVENEM ET PUELLAM AFFECTUOSIUS SE INVICEM 
INTUENTES, 


Occurrunt blando sibi lumina vestra favore, 
Et voto arrident intima corda pari : 
Alterno facies sibi dant responsa rubore : 
Et tener affectum prodit utrinque (67) pudo 
Mutua discurrens ullro citroque voluntas 
Lascivum mentes feedus inire facit. 
Alternis radiis oculorum flamma refulget, 
Perplexusque oculos fzderat intuitus, 
Ipse anim: proprias quasi permutasse videntur 
Sedes, inque novis degere corporibus. 
Complexus tacitos animorum gratia nectit, 
Corporeisque parat nexibus auspicium ; 
Procedet felix duplicato copula nexu, 
Coneurrentque suis corpora spiritibus 
Utilis optatos dabit exspectatio fructus, 
Et lztos parient anxia vota dies. . 
VHI. 
AD LASCIVOS SODALES. 
Mens mea virtutum studiis a tempore primo 
Istitit iafames docta cavere vias, 
Sed quo vita mihi securior esset apud vos, 
Cautus honestatis dissimulator eram, 
Optabam credi similis non esse favorem, 
Non mihi vera dabat, sed simulata Venus. 
Servivit vobis nutu solertia solo. 
Prestringens equidem sed meliore dolo, 


C Mens studiosa sua se clauserat integritate, 


Ne virtus faceret disparitasque gravem. 
Ast ubi non potuit perfectio dissimulari, 
Seque:suis virtus prodidit indiciis : 
Invidie stimulis angi stillare veneno 
In populos ccpit lingua maligna suos, 
Confiteor placuisse, pudet : quoniam placuisse 
Turpibus, aut propler turpia, turpe bono. 
Debueram clare rupisse silentia, non me 
Defunctis tacito consepelisse metu. 
Servit enim sceleri virtus taciturna, reosque 
Absolvit, si non indieat esse reos. 
Pars vitii est vitium quovis palpare favore, 
Nam palpando foves atqne fovendo facis. 
Praestat opem tacitam viresque ministrat agendi 
Qui tacet, et poterat obvius isse malo. 
Nam virtus vitii neo amat, nec sustinet umbram, 
Nec luci tenebras contrahit ipsa sue. 
IX. 
SUPER SEPULCRUM REGIS HENRICI, IN QUO CEREBRUM 
ET COR EJUS SEPULTA SUNT. 
Henrici cujus celebrat vox publica nomen, 
Hoc pro parte jacent membra sepulta loco. 
Quem neque viventem capiebat terra, nec unus 
Defunctum potuit consepelire loeus, 


199 


In tria partitus sua jura quibusque resignat 
Partibus, illustrans sic tria regna tribus. 
Spiritui ccelum, cordi cerebroque dicata est 
(68) Neustria, quod dederat Anglia corpus habet. 
Pars bona, pars melior, pars optima, pars sua 
[cuique 
Anglis, Normannis, Celitibusque data est. 
Hinc patrees, animumque trahens, sed forte apud 
[Anglos (69) 
Editus, hie gladium, sceptra gerebat ibi : 
Quem decedentem eum nox extrema Novembris 
Solvisset, secuit prima Decembris eum. 


X, 
QUOMODO PAUPERI VEL DIYITI SIT DANDUM. 


Res simplex triplici vitio damnata decoris 
Expressit mentem rupta pusilla vetus. 

Si quis forle aliquid largiri curat egeno, 
Ad paupertatis respiciatur onus. 

Non elephantus ei dandus, non Parthica tigris, 
Non quidquam quod eum cogat egere magis: 

Non volo quod faciat de paupere pauperiorem, 
Id volo quod potius utilitate probem. 

Quid mihi si munus honor illustravit inanis, 
Cum meus exstincto frigeat igne focus? 

Pane cibandus inops, non illudendus honore est 
Frigida de vacuo gratia ventre venit. 

Contra divitibus munus quod quilibet offert, 
Formet honore magis, ulilitate minus. 

Illustret non subveniat, ne quando probetur 
Munus quod tantum, sed quia tale fuit, 

Cumque datis insit animi donantis imago, 
Nec dator affectum dissimulare queat, 

Id des quod semper videare dedisse libenter, 
Ne parcam prodant dona recisa manum. 


XI. 


EPITAPHIUM MATILDIS IMPERATRICIS, REGIS HENRICI 
FILLE, ET ALTERIUS REGIS HENRICI MATRIS, 
Htegia progenies, stirps regia, Cesaris uxor, 
lie est magna brevi clausa Matilda loco. 
Virtutum titulis humani culmen honoris 
Ixcessit mulier, nil mulieris habens : 
Septembris decima regno post regna recepto, 
Creditur eternum continuasse diem. 


XII. 
DE EADEM. 
Regis mater erat, et regibus orta Matildis, 
Extuleratque toro nobiliore genus : 
Sed magis egregia virtutum laude coruscans, 
Fortunam generis vicerat atque tori. 
Septembris decimo sub prima transiit hora, 
De nostra ad verum nocte revecta diem. 


(68) Duos versus Neustria... cuique om. B. 


ARNULFI LEXOVIENSIS EPISCOPI 


200 


XIII. 
SUB CRUGE, EX PERSONA CRUCIFIXI. 
Sic cruce tollo crucem, moriens de morte trium- 
[pho, 
Vivificans hominem morificatus homo. 
Gratia mandata prescribit, forma figurae, 
Res signo, morti vita, corona jugo. 
XIV. 
AD NEPOTEM SUUM, CUM ESSET ADOLESCENS. 
Olim me celebrem Normannia tota poetam 
Duxit, vixque debat Gallia tota parem. 
Altera de primis me credidit, altera primum 
Deque suis dixit illa, sed ista suum. 
Magnus ubique tamen vario celebrabar honore. 
Illustri peregre, precipuoque domi. 
B Nune nova forte novum vatem te protulit aetas. 
Ad formam rudibus, invidiamque bonis. 
De pueroque senem formans doctrina poetam, 
Indidit etati non sua verba tum. 
Verba senem sapiunt, ipsumque professa Maronem 
Imberbi floret pagina canitie. 
Ipsa tuos mirata dieset verba dierum 
Palluit ad versus et mea Musa tuos. 
Cumque meas solito sumpsissem more tabellas, 
Privavit linguam voce, manumque stylo. 
Ergo tibi Musas sanctumque Helicona resigno 
Et dulces sacri desero fontis aquas : 
Tu cole quas nostri, quarum retinere favorem 
Non nisi solerti sedulitate potes. 


XV. 
EPITAPHIUM ALGARI CONSTANTIENSIS EPISCOPI. 
Presulis Algari cincri natura sepulto 
Non potuit meritum consepelire viri : 
Nam terram titulis, coelum virtutibus implens, 
Dum nobis moritur, ut sibi vivat, obit. 
Ipsum igitur quia terra virum colique loquuntur, 
Consignasse brevi sufficit elogio. 
Hune et Martinum meritorum conscia terris 
Abstulit, et ccelo reddidit una dies. 
XVI. 
EPITAPHIUM HUGONIS ROTHOMAG. ARCHIEPISCOPI. 
Inter pontifices speciali dignus honore. 

Hie nostra, carnis Hugo resignat onus, 
Consignata brevi clauduntur membra sepulcro. 
Non tamen acta viri claudit uterque polus. 

Quidquid dispensat el compartitur in omnes, 
Gratia contulerat prestiteratque viro 
Feeundos igitur virtutum copia fructus 
Fecit, et ultra homiaem est magnificatus homo. 
Tandem post celebris felicia tempora vitae 
Sustulit emeritum flebilis hora senem. 
Par, Martine, tibi consorsque futurus eamdem 
Sortitus tecum est commoriendo diem. 


A 


(69) B., illos. 


— — E Q Tm — — —— 











ANNO DOMINI MGLXXXIV-MCXC 


GUILLELMUS 
TYRENSIS ARCHIEPISCOPUS 


NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA 


(Fannic, Biblioth. med. et inf. Lat., VT, 170) 





Guillelmus, ex archidiacono (Hist. 1. XxX1, C. 1) Tyrius sive Tyrensis ab anno 1174 archiepiscopus (l. xx, 
c. 9) in Phonicia, natione ut videtur Hierosolymitànus, sed in scholis transmarinis (l, xix, c. 4) in Italia 
litteras egregie edoctus de quo praeter editores atque pre ceteris Bongarsium consulendus Aubertus 
Mireus in Auctario pag. 61 seq. editionis a me curate. Scripsit vie cordatus opus eximium Historiam 
rerum in partibus transmarinis gestarum a tempore successorum Mahumethi et ab anno 1048, ac precipue 
ab anno 1100 usque ad A. 1184, libris XXIII, sed quorum ultimum vix inchoatum reliquit. Laudatur ab 
Antonio Florentino, Jacobo de Vitriaco, Paulo ZEmilio aliisque. Prodiit primum Basile: 1549, fol., apud 
Nicolaum Brillingerum et Joannem Oporinum, studio Philippi Poissenoti. Deinde ibid. 1564, fol., apud 
Henr. Petri, prefixa Guillelmi Vita, curante Henrico Pantaleone et subjuncta Basilii Joannis Heroldi 
continuatione usque ad annum 1521, libris VI, qui viderant lucem separatim ibid. 1560, fol. Denique ex 
accurata recensione Jacobi Bongarsii, in Gestis Dei perl'rancos, Hanov. 1611, fol., pag, 625, sed omissa 
Heroldi continuatione. Idem Bongarsius aliquot hujus operis versiones Gallicas habere se testatus est ine- 
ditas, ab interpretibus illis etiam continuatas, el lucem vidit Gabrielis du Preau eive Prateoli interpreta- 
lio, la Franciade Orientale, Paris. 1573, fol., atque Italica, Josepho Horologgi interprete Guerra sacra 
Venet. 1562, 4*. et Thomasio Baglioni curante Venet. 1610, 4^ In temporum notatione Eutychium du- 
cem secutum, quandoque hallucinari notavit Pagius ad A, 1182, n. 11, qui etiam Hierosolymitanis equi- 
libus parum equum videri monet ad A. 1155, n. 9. 

In prafatione ad Historiam Guillelmus testatur se preterea rogatu regis Almarici ipso Arabica ecxem- 
plaría ministrante conscripisse aliam Historiam a. tempore seductoris Mahumelh usque in. hune annum, 
qui est nobis ab incarnatione Domini 1484, per annos. quingentos. septuaginta. decurrentem : profiteturque 
auctorem se mazime seculum venerabilem Seith, filium Patricii, Alexandrinum patriarcham illum ipsum 
nempe cujus Annales sub Eutychii nomine habemus. lloc est De gestis Orientalium principum, quod 
memorat Guillelmus (lib. r, c. 3), sive De principibus Orientalibus et eorum actibus (lib. xix, cap. 15 et 94), 
cujus jacturam aegerrime ferri ab historiam studiosis jam Bongarsius notavit; neque enim dubium est 
plura eum Eutychianis narrationibus adjunxisse. 

Acla quoque synodi Lateranensis A. 1179 habite consignavit, ad quam profectum se narrat lib. xxr, 
cap. 26, Cujus, inquit, si quis statuta et episcoporum nomina, numerum et titulos scire desiderat, relegat 
scriptum quod nos ad preces. sanctorum Patrum, qui eidem synodo interfuerunt. confecimus diligenter : quod 
in archivo Tyrensis Ecclesie inter ccteros quos eidem contulimus Ecclesiz libros jussimus collocari. Etiam 
hec hodie desideramus. 


NOTITIA ALTERA. 


(Bosaans, Gesta Dei per Francos, sive, Orientalium éxpeditionum et. regni Francorum. Hierosolymitani Hi- 
storia, etc. ; Hanovie, typis Wechelianis, 1611, in fol. ; Pref., n. Xl.) 


. » « Sequitur totius historie princeps, doctrina non vulgari, e(supra seculum illud amena, experien- 
lia varia, et ex iis, acri judicio vir, quantumque judicare licet, vitael ingenio probus, dictione eliam 
elegans et gravis, Guillelmus Tyrensis archiepiscopus. De parentibus ejus et prima origine nihil habeo 
dicere. Sed quid Gallum faeit Balduinus JC. et qui parentibus Germanis ortum auctor Vite. ejus, preefixe 
editioni secunde Basiliensi quze est Henriei Pantaleonis, nullo quod sciam, argumento nituntur, nisi- 
quod quidam sunt tam stulte amantes patrie, ut eo licere putent asserere sibi quo» ubique habentur egre- 
gia. Ipse, operis et lib xxiu prefatione, cum patrie amorem matalis scii. dulcedinem, et patrie calami- 
tatem et miserias dicit, (certe Syriam dicit, et de quo agit Hierosolymitanum regnum. Nam ut illius Vite 
auctori concedamus quod verum est, duplicein esse patriam, non potest natale solum duplex esse (lib. 
XIX, cap. 4). Nondum de scholis redieramus; sed trans mare adhuc circa liberalium artium delinebamur. | stu- 
dia. Ergo Syrus. Diserte autem veteres historie Gallieze, que hane ipsam Guillelmi exponunt et prose- 
quuntur, natum Hierosolymis dicunt; et frater Stephanus Lusignanus, seriptor Historie Cypria, Cyprius 
ipse, eum refert propinquitate attigisse regni Hierosolymitani principes, nescio quo auctore. In pensis 
vidit patriarcham Antiochenum Radulphum (lil xv, c. 17), id est, nisi fallor, circa annum Domini 1140. 
Cum divortium inter Amalricum regem et Agnetem Edessanam celebraretur, in scholis agebat, elc. (loco 


PATROL. CCl, 7l 


mg - "GUILLELMUS TYRENSIS ARCHIEP. ^ — ^ 304 


supra notato). ld vero incidit in annum 1162. Gallici-nostri scriptores ad libri xxr cap. 1 in Francia lit- 
teris dedisse operam tradunt, quod verisimile est. Tum enim civitas Parisiensis, velut fons hortorum, et 
puteus aquarum viventium irragabat universe terra superficiem, panem delicatum — £t delicias praebens regi- 
bus : et universa Dei Ecclesiz, super mel &t favum ubera. dulciora prüpinans, ut ait Jacobus de Vitriaco 
Hist Occid. cap. 7, Inde regi, ob doctrinam, charus et familiaris, uLjapparet ex lib. xix, cap. 3. 

Anno 1167, nisi me ratio fallit, rógante rege Amalrico et aliis multis honestis viris, archidiaconatum 
Ecclesie Tyrensis ei contulit Fridericus archiepiscopus (lib. xx, cap. 1). Nee multum inde otii homini 
eontigit, quem ingenium et doctrina, ut- principibus commendabant, ita aliorum- objigiebant invidi. 
Statim enim, legatus de re summa imperatorem  Constantinopolitanum adiit et feliciter consummata 
legatione rediit (lib xx, cap. 4). Paulo post, anho fortasse 11690 (nam hec in^ Chronólogia accuratius 
persequi constituimus), familiaribus tractus negotiis, et archiepiscopi sui declinans indignationem im- 
meritam, ad Ecclesiam se contulit Romanam (eodem lib. xx, cap. 18). Reduci, regium puerum Balduinum, 
annorum novem, multum pro ejus eruditione sollicitus pater, rex Amalrieus, multis precibus, et sub ob- 
tentu gratie sus instituendum ef liberalibus studiis imbuendum tradidit (lib. xxr, cap. 1). Ab eodem 
postea rege, de consilio principum cancellaréi in sacro palatio munere honoratus est, uf esset, inquit, qui 
regtarum epislolarum curam haberet. (lib. xxt, cap. 5, et lib..xix, cap. 24, et. lib. xxir. cap. 5, et prefat. 
operis). 

Ud 1174, mense Maio, consonante cleri et populi voto, regis quoque, ut moris est, conveniente assensu, 
ad regimen Tyrensis Ecclesia vocatus : decem posl dies, per manus Amatrici patriarchae Hierosolymitani, in 
ecclesia Dominici Sepulcri, munus consecrationis, vi Idus Junii, suscepit (lib. xxi, cap. 9), e& anno postea 
proximo, idem consecrationis munus ipse, ex officio, impendit electis Sidoniensi et Berithensi. Anno 
1176 funus Wilhelmi marchionis Montisferrati, regis sororii procurat (lib. xxr, c, 13). Anno 1177, 
Romam proficiscitur ad synodum Lateranensem vocatus, cujus statuta et episcoporum nomina et titulos 
scripto complexus est, ad preces Patrum qui interfuerunt (lib xxr, c. 26). A synodo rediens, Henricum 
Trecensem, id est Campanix comitem, in Orientem magno comitatu nobilium euntem, reliquit Brundu- 
sii (lib. xxr, c, 30). Constantinopoli per vit menses continuos cum Manuele imperatore moram fecit, sibi, 
ut inquit, e£ Ecclesie suce perutilem : et mandata ab illo accepit ad prineipem et patriarcham Antioche 
num; quibus exsequendis, cum tv Id. Maias portum S. Simeonis attigisset, Antiochiam divertit : iisque 
completis est (lib, xxii, cap. 4). Ubi paulo post magistro Odoni, Ecclesie sus archidiacono,ad Berithensem 
pr. Non. Jul.,post annum et menses decem ex quo ad synodum profectus erat, Tyrum reversus 
episcopatum vocalo, sacerdotii gradum et pontificalem dignitatem contulit (lib. eod., e. 7). 

Amissa Hierosolyma anno 1188, desperatis regni rebus, in Occidentem legatus missus est. Rogerus de 
Hoveden eum scribit interfuisse colloquio regnum Francis et Anglie inter Gisortium et Trie: Interfuit, 
inquit, archiepiscopus Tyri, qui repletus spiritu sapientiae et. intellectus, miro modo pradicavit verbum Do- 
mini coram regibus et principibus, et convertit corda eorum ac crucem capiendam : et qui prius hostes erant, 
illo praedicante et Deo cooperante, facti sunt amici in illa die ; et de manw ejus crucem receperunt; et iu eadem 
hora apparuit supra eos crucis signum in celo, etc. Matthaeus Paris addit, Willelmum Tyrensem a domino 
papa officium legationis super negotio crucis suscepisse. Ejus nomen rest tue Joanni Saresberiensi, epi- 
stola 275, in qua male editum est, Tyrenensi archiepiscopo. Meminit et hujus legationis Giraldus Cam- 
brensis, lib. n Hibern. expugnat., cap. 23, et Guillelmus Neubrig. lib. t1. Anglic. Rerum., cap. 23. Nisi 
fortasse alius hic fuit a nostro, ejus nominis tertius, de quo videbimus alias. 

Sed vitam hujus nostri qui descripsit, prepositam secunde editioni Basiliensi, sive is Henricus Pan- 
taleon, quod mihi facile persuadeo, sive alius est non, observata nobis hee additaffirmate. Guillelmum 
jam archidiaconum, a purpuratis Patribus, ipsoque pontifice Viclore 1V. invitatum, in schola Romana per 
biennium fere, disputando, legendo. et lucubrando, doctissimi et acutissimi philosophi nomen, cateraque 
doctrinze et eruditionis insignia adeptum : actum etiam de eo, opimis sacerdotiis cumulato, inter senatores 
purpuralos legendo : amori autem palrize omnia postposuisse : regno labante, ea fama fuisse, ut omnium 
acclamatione, ei soli pecunia sacra ex. collectis. facta, crederelur. Friderico Barbarossc imp. funebrem ora- 
tionem persplendidam habuisse. Quz» quidem examinare hoe tempore non vacat : nec tamen tam asseve- 
ranter quamvis sine auctore, posita, preterire voluimus. 

Finem nostri, ut miserabilem, ita commemorabilem absque seriptoribus Gallicis ignoraremus,quorum 
verba fideliter, quantum possumus, exposita, addere placuit, quia et lucem rebus afferunt, el exemplo 
sane gravi, vitam instruunt et rara quzdam, nec alibi obvia continent. Igitur, Erant tsto temporein terra 
ultramarina clerici duo, archiepiscopi, Tyri unus, alter Gosarem, non illius que Philippi dicitur, sed mari- 
tima. Ille, Guillelmus vocabatur, quo nullus habebatur illo tempore loto orbe Christiano melior clericus : 
hic Heraclius dicebatur, Arvernus natione : qui pauper clericus in. terram. ultramarinam profectus, forma 
elegantia reginz matri commendatus ejusdem opera archiepiscopus QCasarezx factus esl. Accidit aulem — ho- 
rum duorum. clericorum tempore, ut diem suum obiret patriarcha, Hierosolymitanus. Focali igitur in urbem 
Pp tepE ad electionem patriarche, cum omnes convenissent, adiit ad canonicos S. Sepulcri, ad quos 
da Ax Hera A rd Tyrensis, el hzc ad eos, prefata venia, verba fecit : « Seniores, im Scripturis 
Horaelho NT P . S. €) woe acq uisivisse, eamque Hierusalem deportasse ; fore autem, ut eamdem 
rokam ne diui: i £tiganet Hierosolyma, amitterelque. Itaque, per Deum vos oro, Heraclium pa- 
Joni i Egal D dg s; nominaveritis, a rege acceplu miri scio :scio preterea eo patriarcha, civi- 
oda | "Tam amessum wt. Neque id, me desiderio patriarchatus accensum dicere judi- 

i uos preeter mos alios, per Deum, legite ; quos si àn. hac regione non reperitis, vobis operam nostram 
ACA PARU al Meg ionerust e Francia patriarcham habeatis. » Ejus vero, canonici S. S. nihil 
ado e pm 2 dx er regina, ul Casariensem nominarent, quem et reipsa cum Guillelmo Ty- 
UNUM di A UCM iua 1s fer ra ullramarina patriarchae electionis ratio, qua et archiepiscoporum, 
m offe alu d b end uos. egant canonici regique offerant, qui de eis unum capiat : ita, ut si 
Hanc rationem secuti sunt a osioli, Pies di vespert, post.decantatum officium, dieaiera tudün ves eM 
in Terra Sancta adhuc FAV Ita p 20 Juda, u$ uos legerent, Josephum. Justum et Matihiam : hanc et 

(d ant. rex elector est, et quem vult capit. 

: Cum essent. igitur. duo illi archiepiscopi regi oblati, Heraclium Cssariens 
intercedenti fidem dederat. In. hunc. modum factus. patriar 
archiepiscopos el episcopos ad prastandam  obedien 
enim ipsummel Heraclium Romam appellavit, cer 





! em, rex elegit, pro quo matri 
! cha Hierosolymitanus, Heraclius, omnes | statim 
liam | evocavit. Venerunt omnes, exceplo Tyrensi. Hic 
Lo demonstraturum se affirmans, talem eum qui patriarcha 


205 | NOTITIA. 206 


esse mon deberei Interposita appellatione, rebus suis compositis, trans[retravit, eL. Romam venit. Ejus 
adventu laetus apostolicus, hominem multo honore excepit. ipse, et. cardinales : neque tanto unquam honore 
ciericum ullum Roma ab apostolico et cardinalibus omnibus affectum. meminerant. Voluit et apostolicus ut 
missam cantaret ; et cardinales vestiri jussit, ut ei ad. altare inservirent. Jamque apud apostolicum tanlum 


profecerat, ut si supervizissel, certa eset. Heraclii, si Romam venisset, depositio. Jam vero referam. vobis 


quomodo, antequam Romam appelleret licraclius, illi vita. functus sil. Cum. illum Heraclius Romam contra 
se abiisse cognovisset, certus se depositum iri, si ad, suum usque adventum ille durasset, pluysicum e suis con- 
venil, quem ut Romam illum sequeretur perpulit, atque veneno tolleret. Id successit. Mortuo itaque archi- 
episcopo Tyri, Romam cum venissel patriarcha, ab. apostolico quz voluit impetravit, et Hierusalem vedüt. 
Qualem autem Roma Hierosolymam reversus vilam vixerit, audite...... Hxc peccata, has sordes ut. Domi- 
nus noster Jesus Christus in ea civitate vidit, in qua crucificus pro redimendo populo sanguinem rofuderat, 
ferre ea non magis potuit quam Sodomz olim et Gomorrhz. ltaque civitatem sordida et fetida luxuria ita 
purgavil, uL de iis qui tempore Heraclii patriarche eam habebant omnibus, de viris, feminis, infantibus, 
inquam, omnibus, duo omnino servitutem e[fugerint : quorum unus vocabatur Robertus de Corbia, qui Gode- 
[rido Bullionio in capienda urbe adfuerat ; alteri nomen erat Fulco Folie (alias Fiole) qui primus omnium in 
urbe à Godefrido capta natus erat. His, cum excedere nollent, et manendi libertalem dedit, el vitae necessaria 
omnia ministrari jussit Saladinus. 

Narrationis hujus insignis, quamvis temporibus non satis explicat (de quo suo tempore videbimus) 
fidem asserunt, cum eventus, tum scriptores probi. Eventus : ut enim recuperata Heraclio impéraiore 
crux: ila Heraclio patriarcha (uti erat a Tyrensi predictum) et crux et urbs amissa. Scriptores : Mari- 
nus Sanutus lib. im, parte vi, eap. 24 : Anno, inquit, 1180 patriarcha. Almericus moritur, cujus simpli- 
cilas modicum Ecclesiz profuit : cui successit Heraclius. [n ejus electione pubtice diclum fuit : Sub Heraclio 
amitiendam esse crucem, sicut sub Heraclio imperatore recuperata. fuerat : quod. et accidit. Paulus 4Emi- 
lius, sub finem lib. v Derebus gestis Francorum, Philippo Augusto rege : Sacrosancta crux, velut fatale 
piguus sacri regni, jam manibus minus sanctis tractabatur. Exstant illius temporis zquales auctores, sacer- 
dotes fuisse flagitiis sceleribusque obrutos : alque ideo ipsum patriarcham, neque casle neque integre vitam 
egisse. 

WEN vero ad nostra redeamus. Scribenda historie consilium longe ante ceperat, quam. inciperet; et 
ad tantum opus necessaria coegerat. Coepit tandem precibus Amalrici regis (praefat. et extremo lib. xx). 
Traditionibus instructus, et oculata fide; nulla scriptura preduce. Non legisse studiosum et doctum 
hominem, qui transfretaverat, ei ut tum loquebantur, etiam transalpinaverat, tot de hac via editos li- 
bros ab iis qui inter viatores fuerant, probabile non est. Ordericus supradictus Vitalis, multos alios tam 
Latinorum quam Grecorum de tam memoranda re tractasse memorat. Nos Grecum unum vidimus in 
Regia Bibliotheca, beneficio Isaaci Casaubono vulgari lingua scriptum, Joanni Meursio crebro citatum 
in Lexico Graecobarbaro : is autem sacrum hoc bellum (quantum memini) una aul altera tantum 
pagella perstringit. Sed neglexisse, et pro nullis habuisse videtur noster, qua et alii olim. praedicarunt, 
et nos tanto studio atque sumptu colligimus. Usque ad regnum Balduini III regis, quod incipit lib. xvt, 
ex aliorum relatione, quibus, ut ait, prisci temporis plenior adhuc famulabatur memoria, narralionen 
contexuit. sequentia aut ipse vidit, aut de iis qui rebus ipsis interfuerant, hausit, uti testatur ipse pre- 
fat. lib. xvr ; sed et lib. xit, caput 24 ait, audita se referre a senioribus quibusdam qui constanter assere- 
bant se predictis omnibus interfuisse. Neque uno spiritu, hoc spatium confecit ; bis palam interquiescit, 
et velut animam atque animum recipit (illo ipso libro xvi) tanquam certiora deincepsediturus, et absoluto 
lib. xxi accedens ad patrie extrema describenda, invitus. j : 

Non imposuisse operi utlissimo ultimam manum apparel : namet quedam reperit alque inculcat, quae 
semel dixisse suffecerat : quedam nou dicta, leviter tangit tanquam jam explicata : nec tempora ubique 
respondent. Prefatione, praesentem tum annum nota 1154, quem lib. r. c. 2, facit 1182, quomodo le. 
gendum fine c. 21 lib. xix, ubi vulgo notatur annus 1172. Et libro xxr, cap. 26 ait, Ecclesie Tyrensi tum 
se prefuise annos sex, quod incidit in annum 1180. Ex quibus, quod jam dixi constat, swpius diversis 
temporibus manum huie operi admovisse ; et ultimo loco ei scriptam eam partem qui hodie prima le- 
gitur. Libro xxi, cap. 7 et 13, de re loquitur, que cum scriberel, gerebatur : dicitur obsidere, inquit, e£ 
frequentibus, more hostiti, impugnare congressionibus, ete. Opus sive volumen, libris dixtinxit, quos et 
tractatus vocat ; libros, capitibus. Libros aulem scripsit xxii, ut ipse auctor est in praefatione : sed vice- 
simum et tertium non absolvisse inde apparet, quod mss. veteres paulo post ejus etalem exarati, nec 
una litterula alter altero plus minusve habeat, nec proposita libris capitula preter ea qui habemus 
quidquam promittant. Et cum Gallici interpretes historiam longius, etiam ultra Guillelmi mortem, de- 
duxerint, unus tamen Palatinus Heydelbergensis, nec verbulo Latinum excedit. Nam quid velit Joannes 
Herold, non capio, cum. praefatione continuationis su:e Belli sacri, ait, ad Friderici 11 August. excessum 
usque, historiam suam eumdem. Guillelmum perfecisse, magnorum vivorum testimonio, juratum. Ea enim 
ratione superasset vivendo annos centum el viginti, nisi velimus Heroldo dictum Fredericum primum, 
pro secundo. Ita suffragatorem fortasse haberet P. Z/imilium, ut statim dicemus. Illic igitur substitit, ne- 
gotiis avocatus, el morte preventus ; animo lamen persequendi, propositum habens numerum etiam augere 
librorum, pro quantitate, inquit, occurrentis materi: : cum antea constiluissel languorem patrie, et suo- 
rum ultimos delectus non attingere (praf. operis et lib. xxii). Qui quidem lib. xxi in Anglicano Canta- 
brigiensi legitur junctus vicesimo aecundo, exscriptore judicante unam istam autalteram pagellam, non 
esse proprio libro. inscribendam. Annos complexus est fere centum, id est, ut postea exactius n iar i 
pulat, octoginta quatuor (praefatione). In veritate qusrenda diligens, patet ex lib, 1x, cap. 16, ie 4 
18. In dubiis suspensus et religiosus, patet lib. xxii, cap. 5. fin., 8, 25, 27 (in., et lib. xx, cap. 20, a 2. 
Itaque et recentia, ut ad quorum inquirendam veritatem tempus defuerit, dubie refert (lib. xxit, cap. 19, 
etc.). Generalia persequens, specialibus non multam dat operam (lib. xvii, cap. 24). S dene e excu- 
sat publicas privatasque, si quid forte excidit quo lector offendatur (prefatione). at enique eh 
quam Cori praefatione, ND modestiam, prudentiam, pietatem, prestat. Heraclium patriarcha 
sine odio memorat, fine cap. 4, lib. xxit. 1 : A" - à 

Iniquior fortasse Videdtur Guidoni Liziniaco, comiti Joppensi, quem postquam imparem E Re Le 
dentia dixisset, hominem vocat incognitum, indiscretum et penitus inutilem (lib. xxir, ris: fihel )- : 
alia vera sirit, ut non suüta vero multum aliena, incognitum non debuit dicere gua ejus n iren 
dixerat satis nobilem, Hugonis Bruni filium : cum et Hugonem oreet et e me "ee 
cognominatum Brunum, eommemorassel lib. x, cap. 19, et lib. xix, eap.'8, eum eadem. ' 


2071 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 208 


tiochie principem dedisset Raymundum Pictaviensem, ex ultima Anglia petitum (lib. xtv, cap. 10, 20, 21) 
sed de familia illustrissima dicemus in Genealogico, si Deus vitam. Certe virtutibus imparem oneri tanto 
fuisse, et illi experti sunt miseri, et nos ex ipsa historia discimus. Verum, ei et cum hostium viribus et 
cum domesticorum invidia decertandum fuit. Alienum hominem regis sororium, postea regni procura- 
torem, et tandem successorem, indigne ferebant regni principes, cum et nobiliores et prudentiores et 
ditiores etiam in regno potuissent reperiri, ut ipse inquit noster lib. xx, cap.1. Notat Jacobus de Vi- 
triaco, diu in regno versatus, Histor. Hieros. cap. 72 novos illos Syrie indigenas, quos dietos Pulanos ait, 
in eos qui de longinquis regionibus causa devolionis aut ad eorura subsidium advenissent, non solum 
ingratos, sed muliifarie molestos exstitisse. Experti eorum invidie aculeos, et perfidis graves ictus, ma- 
gnocum Reip. tum regni ipsius damno Conradus imper., et et rex Ludovicus ad Damaseum (noster lib. xvii, 
eap. 5 et 7). Expertus et Flandrensium comes Theodoricus (lib. xviri, cap. 18). Neque omnino domesti- 
corum ille in exteros animi motus, sine ralione est. Videtur enim indignum ut qui tota vita sua regno 
militantes, infinitos labores pertulerunt, ab iis qui recenter advenerint tantorum fruetus laborum colli- 
gentibus, negligantur, et spe remunerationis excidanl. Ipse Tyrius, lib. xvrr. cap. 7 : Sic vos, nom vobis. 
Sed hsc alterius loci questio est. Híc vero Dei admiremur providentiam et justa judicia : qui, cum 
perdere meritissimo nostros constituisset, Guidonem illis regem, media petitum Gallia, e summa Picto- 
num nobilitate : cum tempore eodem altollere res Saracenorum. Saladinum e pulvere excitatum, terre 
filium, sed virtutibus omnibus absolutissimum, principem dedit. Sit itaque nostri auctoris, vel amore et 
miseratione patrie exsusatum, si quod fuit in Guidonem odium : quod nec latuit fratrem Stephanum 
Lusignanum, ordinis Predicatorum, qui Historiam regni Cypri edidit, primum Italiee, deinde Gallice. Is 
odii causam ascribit, ipse e Guidonis posteritate, propinquitati qua regni proceres noster Guillelmus con- 
tingebat, quibus ille successionem regni alienigenaa eripuisse videbatur. Idem Stephanus alia, tanquam 
scripta Guillelmo, recitat, que nusquam legimus : alias parum ipse litteris erudilus, aut lectione doctus. 
Tripolitanum autem comitem, Guidonis emulum, laudibus noster effert, passim :lib. xxiz, eap. 9, 16, 
29, et lib. xxu, cap. 1. Sed et Manuelem imperatorem Constantinopolitanum cum affectu memorat, 
lib. xv, cap. 23. et lib. xxr, cap. 12, et causam aperit, cum ejus in se beneficentiam predieat : lib. xx, 
cap. 4, et lib. xxit, cap. 4. Vere enim ipsemet de Saladini virtutibus : Nullo alio hodie visco, subjectorum 
etiam quorumlibet aliorum hominum corda magis solent principibus conciliari, nihilque alienos animos ma- 
gis Codpdb quam munificentia. aec et peccata quamvis eminentia, operit; et virlutes etiam latentes 
aperit. 

Hane vero historiam laudat, qui vixit anno 1450, Antoninus Florentinus archiepiscopus, tit. 17. cap. 9. 
8 3 et 12. Dominus, inquit, Guillelmus archiepiscopus Tyrensis in Chronico, et alibi ejus ipsissimis verbis 
utitur : quod et sspissime, tacito nomine, qui ejus :tati proximus fuit, Jacobus de Vitriaco. Sed tit. 16 
càp. 13 princ., quem auctorem citat, Guillelmus, est Malmesburiensis, cujus verbis subjicit et nostri 
ipsissimas voces, qua leguntur lib. 1, c. 17. Paulus ZEmilius, gravis auctor, De rebus Franc. lib. 1v et v 
nostrum non semel appellat, nomine pontifieis Tyriorum, verbaque ejus adducit. Sed lib. vr que tradi a 
Tyrio dicit illius temporis auctore, de morte Friderici Limp. scrupulum mihi et dubitationem quamdam 
injiciunt. Excessit enim Fridericus imp. anno 1190 proxime quidem elatem Tyrii ; sed nos, non super- 
asse scribendo Tyrium annum 1180 antea firmavimus. Latebat in bibliothecis /Emilii tempore Tyrius 
nondum typis editus : itaque incidisse illum in hujus ab alio continuatam Historiam quales Gallieas 
habemus aliquot, probabile est, quam totam pro Tyrii legerit, habueritque ; et 


... opere in longo [as est obrepere somnum. 


Blondus in harum reram oxplicatione Guillelmum ocitat, scriptore, inquit, Gallicum lib. 1v, dec. 1 ; sed 
et Guillelmum szpius nominat, alium a nostro, eodem et precedenti libro : itaque dubito. Caetera bonus 
el necessarius auctor Historie, satis in hac negligenter versatus est Bondus : quod solens iis qui com- 
plecti omnia, et generales, ut vocant, conscribere historias aggrediuntur, fraudem lectoribus titulo magni- 
fico facientes : quos ut fugiant adolescentes, suadeo ; legant cum attentione et judicio, alii : ne, dim es- 
cum cecus ducit, ambo in foveam incidant. : 

, Opus preterea Guillelmus noster composuit, cujus non possumus jacturam non egerrime ferre histo- 
riarum studiosi, in areumonto obscuro maxime, nec ullius diligentia scriptoris illustrato, cujus 


Ad mos vix tenuis fama perlabitur aura : 


. De gestis Occidentalium principum :lib. 1, cap. 3, sive, De principibus Orientalibus el eorum actibus 
lib. xix, cap. 15 et 21, a tempore seductoris Mahumet, usque ad annum Domini 1484 (praefatione) Quin- 
gentorum septuaginta annorum seriem complexum (praefat. et lib. r, c. 3); vel quingentorum septua inta 
eL septem, ut lib. xix, eap. 21, qui varietas quo supra dixi confirmat non recognitum auctori T no 
strum opus. Illud vero, eodem Amalr'co rege instante et rogante, et exemplaria Arabica ministrante 
absolvit (pralat. eadem, et lib. xix, cap. 21), laudabili omnino, et regia, etad Deum, cui proximi reges, 
accedente cura : verbo mortuos excitare, el in vitam reducere, Admirandum eliam in FREE. uod faci 1 
Sepprumda barbaria, inter lituum stridorem, et armorum tonitrua, et presentissima ddshdis pentuld. 
"^" H^ 1 n " er : Tr E , 
gba uerit, et l'brorum copiam usui studiosorum comparaverit : que aliis, alta etiam pace, negli- 
De concilio Lateranensi scriptum edidisse supra retulimus. Ejusdem plures epistolas ad Bernard 
Antiochenum exstare, soribit exscriptor Simleri Antonius Possevimus. 4 »paratu : uterque falsus : ne n 
enim hujus, sed alterius, Tyyrensis item archiepiscopi, Guillelmi Anclici sunt ille quas non vidim E d 
Antiochenum epistole : Obiit Bernardus, nostro vix nato, nemque circa aunum 1197 2 l iE 
ille alter Guillelmus secutus est, ui ex nostro constat, lib. xiv cap. 10 et 11 an RDUO E Aot 
Sed hac Historia primus nos beavit Philibertus Poissenotus. D. Morandi in Maxima S ? 
posilus, uti eum Joannes Hero!d Continuatione Belli sacri, demonstrat : typis Jo. Oporini, anno 1519 (1). 
: : : 


(D Belli sacri. historia, libris xxu comprehensa, — simum. fulorum, ante annos circiter uadringentos 
de Hierosolyma ac terra promissionis, adeoque uni- — conscriptum, nuncque primum V Peste viri Phili- 
versa pene Syria, per occidentales principes Christianos — berti Poissenoti opera. in. lucem editum, Guillelmo 
recuperata, narrationis serie usque ad. regnum Bal- — Tyrio metropolitano quondam archiepiscopo ac regni 
duini IV, per annos, 8^ continuala; opus mira- — ejusdem cancelliaro auctore Basilez - Molan 
bili rerum scitu dignissimarun, varietate refertum ac. — Brylingerum et Joannem Oporinum Te i 
historie studiosis ut. jucundissimum ila. et. utilis- ; : 


209 HIST. RERUM TRANSMARIN. — PROLOGUS. 210 


Postea, quam ermendatam pollicetur, corvuptam dedit ab Henrico Pantaleone, Nicolaus Brillingerus 
anno 1564 (2) ; nec diffitetur ipse Pantaleon, se vetustissimum exemplar fideliter. correxisse ; in quibusdam 
etiam. locis usitatiora verba pro obsoletis, et sententias perfectas. pro imperfeetis apposuisse ; atque sie multo 
emendatiorem denuo in. lucem edidisse : scilicet ! Nos, quam potuimusexa, ctissime veleres secuti, ex iis 


passim lacunas replevimus ; et lib. rm, quod deerat, integrum eaput quintum, aliis locis periodos integras 


restituimus ; voces emendavimus, quot dici non potest : nobis, nihil permissimus. Sumus autem usi codi- 
cibus Pithoeano, Canlabrigiensi, Parisiensi Navarreno. Cantabrigiensem, humanitate prefeeti et socio- 
rum admissi, vidimus et cousuluimus in bibliotheca, collegii S. Benedicti : et ejus, antequam eo accedere- 
mus, gestum nobis dederat Merlinus Higdenus, conciliante eum nobis Stephano Le Sieur. Parisiensis 
Codicis qui in Navarreno collegio exstat, index fuit Albertus Myrous, ejusque postea lectiones a vulgato 
diversas diligenter et judicio collectas misit Timotheus Hoyus, Andree filius : tres, omnino prob» note 
sub ipsam statem auctoris conscripti. Navarrenum, subseriptio indicat donatum ab Ansello episcopo 
Meldensi, qui vitiose Demochari dieitur Aurcllus et Ausellus: vixit is circa. annum Domini 1200, id est 
paulo post nostrum archiepiscopum. Vere lectioni firmand: et illustrandw historice, profuerunt Gallice 
interpretationes : Palatina Heydelbergensis, quam fuisse Isabella reginz Norwegie indicat inscriptio ru- 
bricata : eam nobis clim impetravit Georg. Michael Lingelshemius; nuper consulenti, adfuit Janus Gru- 
terus. Fauchetiana, a Dionysio Godofredo J.C Nostra. 

Subjecimus Tyrio, Notit:am pat;iarchatuum | Antiocheni et Hierosolymitani, membranas secuti ; nam 
in editis collocatur lib. xiv, c. 12. Nomina uli erant. in mss. diversa a vu!gatis, exhibuimus, sane cor- 
ruptissima : qu& dabit, ut speramus, emendata Alberti Mirei diligentia. 

(2) Historia Belli sacri verissima, lectu et jucunda — Hierosolymitani fidelissimo cancellario ; nunc vero 
et utilissima, libris viginti tribus ordine comprehensa, — multo castigatior quam antea in. lucem edita ; una 
im qua Hierosolyma ac terra populo Dei olim pro- — cum continuatione tolius de Bello sacro historia, qua 
missa ek data, una cum tota fere Syria, per occidenta- — libris sex ad nostra temyora usque extenditur et Hie- 
les principes Christianos, anno reparata salutis 1099, — rosoliymitani regni ct urbis casus et varietates fortuna 
magna pielate et. forlitudine recuperata fuil, certa — ordine ezplicat, cum praefatione Henrici Pantaleonis, 
narrationis serie, per annos 94, ad regnum Balduzni — atque ipsius authoris vita, multarumque nobilissima- 
IV usque continuata et descripta, auctore olim | rum urbium depictione. 

Willelmo Tyrio metropolitano archiepiscopo, ac regni . 


INCIPIT HISTORIA 


RERUM IN PARTIBUS TRANSMARINSI 
GESTARUM 


A TEMPORE SUCCESSORUM MAHUMETH USQUE AD ANNUM DOMINI MCLXXIV 


ÉDITA 


A VENEZRABILI GUILLELMO 


TYRENSI ARCHIEPISCOPO. 


INCIPIT PROLOGUS. 


WiLLELMUS, Dei patientia sancla Tyrensis Eccle- A veritatem prosequentes, multorum in se conflabunt 
sie minister indignus, venerabilibus ia Christo ^ imvidiam; aut indignationis gratia leniendz, rerum 
fratribus, ad quos presens opus pervenerit, eter- — occullabunt seriem in quo certum est non deesse delíi- 
nam in Domino salutem. clum. Nam rerum veritatem studiose pralerire, et oc- 

Periculosum esse et grandi plenum alea regum ge- — cultare de industria, contra. eorum officium esse. di- 
sla describere, virorum prudentium nemo est qui du- — gnoscitur. Ab. officio aulem cadere, procul omni du- 
bitet. Nam, ut laborem, juge studium, perennes vigi- — bio, culpa est ; si. tamen vere dicitur officium, con- 
lias, quibus hujusmodi solent indigere negolia, peni- — gruus actus uniuscujusque personzs,secundum mo- 
tus omittamus, duplez historiographis certum est im- — res et instituta patrie. Rerum autem incontaminatam 
minere pracipilium : quorum viz est, ut alterutrum — prosequi gestarum seriem, et veritatis regulam non 
declinare valeant. Effugientes enim Charybdim, Scyl- — deserere, ves est qu indignationem solel saepius exci- 
lam. incurruni, quz; succincta canibus, non münus — tare,juzia illud quod vetere proverbio dici solet : Ob- 
novit procurare naufragia. Aut enim rerum gestarum — sequium amicos, veritas odium parit. Au£ igitur a 


211 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


912 


sus professionis cadent officio, obsequium prastantes À cessitatis articulusexigat) vitam tenetur impendere. In- 


indebitum ; aul vei veritatem prosequentes, odium, 
cujus ipsa maler est, eos. oportebit. sustinere, Hac 
nimirum frequentius ita, sibi solent adversari, else 
mutua importunitate reddere molesta. Nam juxla Ci- 
ceronis nosiri sententiam: Molesta est veritas, si- 
quidem ex ea nascitur odium, quod est amicitia ve- 
nenum; molestius tamen obsequium, quod vitiis 
indulgens, amicum sinit ire precipitem: quod in se 
videtur implere, qui obsequii gratia, contra officii de- 
bitum supprimit veritatem. Nam. eorum qui adula- 
lionis studio rerum gestarum arliculis involvunt im- 
pudenter mendacia, tam detestabile factum creditur, 
Wut nec scriptorum numero debeant sociari. Si enim 
rerum veritatem gestarum occultare secus est, et defi- 
ciens a. scriptoris officio, mullo forlius peccatum re- 


stat inquam, et auctoritate qua praeminet, impe- 
riose precipit, uL qug apud. se centum pene annorum 
gesta sunt curriculis, silentio sepulta, non. patiamu 
senlire posse oblivionis incommodum ; sed styli ex- 
arata diligenter officio, posteritatis: memoriz | con 
serventur. Paruimus igilur, et manus. dedimus ei, 
cui nostram mon salis honeste megare poteramus 
operam ; non mnlium attendentes quid de nobis cen- 
sura sit posteritas ; et. quid án tam excellente mate- 
ria ezsanguis noslra mereatur oratio. Paruimus sane, 
ulinam (am efficaciler quam libenter ; utinam tam 
commendabiliter quam devote : natalis soli magis 
tracli dulcedine, quam. vires. cum, assumpto labore 
compensantes ; non. ingenii ope freli, »ed. pii fervore 
affectus , - et charitatis sinceritate. Accessit. praterea 


putabitur, mendacii ngvum veris immiscere ; et quod D domini. Almarici regis (cujus anima, sancía. requie 


a vero deficit, credula pro vero posteritati contradere. 
Ad hac, nihilominus xque vel amplius formidabile 
historiarum scriptoribus solel discrimen occurrere, 
totis viribus fugiendum ; videlicet, ne rerum gestarum 
dignitas, sermonis ariditale el oratione jejuna sui 
dispendium | patiatur. Verba enim rebus, de quibus 
agitur, decet esse cognata ; nec a. maleria nobilioris 
elegantia, scriptoris linguam degenerare. Unde magno- 
pere cavendum ne amplitudo materie traclatus de- 
bilitate succumbat, el vitio narrationis exeat macilen- 
tum vel debile, quod in sui/naturà pingue solidumqne 
subsistit. Nam, uL. ait oralor eximius in. Tusculana- 


rim. priro': Mandare quemquam litteris cogitatio * 
nes suas, qui eas nec disponere nec illustrare pos- - 
sit, nec delectatione aliqua lectorem allicere, ho-. T 
minis est intemperanter abutentis et littéris et otio: ' 


Hoc igitur dilemma et. multiplicitatem periculi, in 
presenti nobis videmur incidisse. Nam in opere- quod 


gestamus pra manibus, mulla de regum moribus, et . 


vita, et corporum habitudine, sive commendabilia, sive 
nola subjacentia, proui rerum gestarum series vide- 
batur deposcere, dm 
relegentes, impatienter fortasse. porlabunt, et adver- 
$us chronographum prater merilum 4ncandescent ; 
aut invidum aul mendacem  reputabunt, quorum 
ulriumque (vivit Dominus) tanquam rem fugimusagere 
M csi Num de reliquo jam non : licet, ambige- 

e ; quod ad impar opus impudenler enitimur, el 
p ad rerum, dignitatem nostra mon satis. accedit 
eratio.. Nonnihil est tamen. quod, egimus. Nam et. àri 





picturis rudes, et ad. ariis arcana, nondum admissi, D 


tuleos primum solent, colores substernere, et prima 
- lineamenta designare quibus manus prudentior, fucis 
nobiligribus decorem consuevit addere consummatum. 
Primo. enim, summo. labore jecimus | fundamenta, 
quibus. sapientior architectus, observata veritatis re- 
gula, quam in nullo deseruimus, egregio tractatu, ar- 
t ificiosa. magis poterit supercedificare triclinia. Tolo 
—. tot igitur periculorum insidias et anceps discrimen, 
tutius fuerat. quievisse, silendumque eral, et. otium 
calamis. indicendum ; sed urgentissimus inslal amer 
| patri, pro qua vir bene dispositus elitam (si id ne- 


- drinum patriarcham. . 
- cam; aut Árabicam habentes praducem scripturum, 


tgtseruimus ; que eorum posteri 2 


perfrualur) illustris memoriz, et inclyptz in Domino 
recordationis jussio, uon facile negligenda; et. inslan- 
lia mulliplex, quz ad id ipsum nos mazime impu- 
lit, cujus , etiam rogatu, ipso Arabica exemplaria mi- 
nistrante, aliam. Historiam a tempore seductoris Ma- 
humelh, usque in hunc annum, qui est nobis ab. In- 
carnatione Domini 1484, per. annos quingentos seplua- 
ginta decurrentem conscripsimus : auctorem-mazime 
secutivirum venerabilem Seith, filium Patricii, Alexan - 
An ihac vero, nullam aut Grze- 


solis traditionibus instructi, exceptis paucis qua ipsi 
toculata: fidé' conspeximus, narrationis seriem ordine- 
vimus, exordium sumentes ab exitu virürum fortium, 
et Deo .amabilium principum, qui a regnis Occiden- 
talibus, botante Domino, egressi, terram promissio- 
nis, et pene. universam Syriam in. manu forli sibi 
vindicaverunt : e inde usque ad regnum domini Bal- 
duini lV, qui im ordine regum, computato do- 
mino duce Godefrido, qui primus regnum obtinuit, 
locum habuit septimum ; per annos xxxi cum multa 
diligentia prolraxmts. "historiam. £t, ut ad pleniorem 
status Orientalium regionis, lectori nihil deesse pos- 


sit intelligentium. studioso, paucis e. succincte prz- 


misimus, quo lempore eb quanto, servitutis jugum 
passa fuerit; dug fuit hoc medio tempore fidelibus 


; in ea degentibus inter infideles conditio, et quz fuerit 


occasio, ut post tam longa continuz servitutis tem- 
pora, Occidentalium principes regnorum ad eorum libe- 
rationem excili,lantum sibi peregrinationis Onus assum- 
pserint. Quod s quis ad nostras occupationes respiciat, 
quorum multiplicitate fatigamur plurimum ; tum circa 
égregiam et a Deo custoditam Tyrorum metropolim, 
cui non de meriti electione, sed sola Domini patientia 
prasidemus ; tum circa domini regis negotia, in cu- 
jus sacro palalio concellarii fungimur dignitále ; .el 
circa necessitales alias, qua solito majores emergunt : 

ad indulgenduwn erit proclivior, 8i forte in opere pre- 
senti occurrerit, unde justius offendatur. Occupatus 
enim circa plurima animi motus interior, ad discu- 
tienda diligentius singula solet debiliór ' consurgere ; 
et partitus, tantam éingulis ton potest inipenüere di- 


213 


consuevit unicis et singularibus aptare studiis. Unde 
el facilius meretur veniam. Distinzimus autem volu- 
men universum in libros xxu1 eorumque singulos cer- 
tis designavimus capitulis, quo lectori facilius quid- 
quid de articulis historiz sibi viderit necessarium, 
occurrat : propositum. habentes, vita comite, qux 
deinceps mostris temporibus rerum futurarum. de- 
promel varietas, his qua pramisimus addere ; et nu- 
merum augere librorum, pro quantitate occurrentis 
materiz. Gertum porro tenemus, nec nos hzc fallit 
opinio, quod nostro imperitiz testem producimus opus 
prasens. Et qui latere possumus silentes, nostrum 
scribendo prodimus defectum, dum officium charita- 
lis ampleclimur ; magis tamen volumus absque ea 
qua inflat inveniri, quam ea que adificat carere. 
Nam sine illa plures ingressi ad, nuptias, mensa regis 
inventi sunt digni ; qui autem sine hac inventus est in- 


HIST.. RERUM TRANSMARIN 


ligentiam, quantam totus apud se residens, uniformis, A ter convivas, audire merust 


«7 LIB. I. 214 


: Quomodo huc intrasti 
non habens vestem nuptialem ? (Matth. xxi, 12) 
quod ne nobis accidat, avertat qui. solus potest, mi- 
serator et. misericors Dominus. Scienles tamen, quo- 
niam multiloquio non solet deesse peccatum (Prov. 
(x, 20) ; et miseri. hominis lingua in lubrico posita, 

ponam facile meretur, invitamus fraterne, et ezhor- 
tamur in Domino nostrum leclorem, uL cum justum 
reprehensionis locum invenerit, charilate media, uta- 
tur ea licenter, et de nostra. correctione, sibi acqui- 

ral aeterna vitoae premium : memorque nostri in suis 
orationibus impetret apud. Dominum, ut. quidquid in 
opere presenti deliquimus,nobis non imputet ad mor- 
tem, sed de. gratuita bonitate et inolita pietate cle- 
menter indulgeat Salvator mundi, cujus tribunal nos 
miseri et inutiles in domo ejus servi, accusantem su— 
pra modum verentes conscientiam, non immerito for- 
midamus. 





LIBER PRIMUS 


CAPUT PRIMUM. 


Quod. tempore Heraclii. Augusti, Homar filius Catab, 
tertius post. Mahumeth, dux Arphum, universam 
occupavit Syriam. 

Tradunt veteres historie, et id ipsum etiam 
habent Orientalium traditiones, quod tempore quo 
Heraclius Augustus Romanum administrabat impe- 
rium, Mahumeth primogeniti Satane (qui se pro- 
phetam a Domino missum mentiendo, Orientalium 
regiones, et maxime Arabiam seduxeral) ita inva- 
luerat doctrina pestilens, et disseminatus languor 
ita universas occupaverat provincias, ul ejus suc- 
cessores jam non exhortationibus vel praedicatione, 
sed gladiis et violentia in suum errorem populos 
descendere compellerent invitos. Cum enim predi- 
ctus Augustus, vielor reversus de Perside (unde 
crucem Domini cum gloria reportaveral) adhue 
in Syria moram faceret, et per Modestum, virum 
venerabilem, quem Hierosolymis ordinaveratepisco: 
pum, ecclesiarum ruinas, quas Cosroe, Persarum 
satrapa nequissimus hostiliter dejecerat, in prio- 
rem statum, datis sumptibus necessariis, reformari 
precepisset. Homar, filins Catab, a predicto sedu- 
elore tertius, erroris et regni successor, cum infi- 
nitis Arabum copiis, egregiam Palestinorum urbem 
Gazam jam occupaverat violenter. Unde postmodum 
Damascenorum fines cum suis legionibus et infinita 
multitudine, quam secum trahebat, ingressus, Da- 
mascum expugnaverat, predicto imperatore adhuc 
in Cilicia rei exitum .exspeclante. Quod cum ei 
nuntiaretur quod Arabes in lantam elati super- 
biam, et e sua multitudine presumentes, Romano- 
rum lins invadere, et eorum urbes sibi vindicare 
non, vererentur, videns quod ei vires non suppele- 
rent. ad L occurrendum fi (ante multitudini, etat eorum 


C 


D 


INGIPIT. 


comprimeret insolentiam, maluit ad propria sospes 
redire, quam viribus imparibus, bellorum se dubiis 
committere casibus. Sic ergo eo discedente, qui 
afflictis civibus tenebalur patrocinium ministrare, 
Arabum invaluit violentia, ita ut subito et infra 
tempus modicum, a Laodicia Syria usque in /Egy- 
ptum, universas occupaverint regiones. Quis autem 
fuerit predietus Mahumeth, et unde, et quomodo 
ad hanc proruperit insaniam, ut se prophetam men- 
tiri et à Deo missum dicere presumeret; cujus 
porro vite et conversationis ; quandiu regnaverit, 
et ubi; et quos demum habuerit suecessores ; et 
quomodo pene orbem universum pestiferis ejus 
repleverint dogmatibus, qui eum in eodem errore 
secuti sunt, alibi disseruimus diligenter, sicut ex 
subsequentibus datur intelligi manifeste. 


CAPUT II. 

Qua fuit occasio, quod ita subito Orientem occupa- 
vit ; eL quod idem Hierosolymam veniens, templum 
Domini readificar pracepit. 

Cooperabatur sane ad eorum propositum, quod 
paucis ante annis predictus Cosroe, eamdem Sy- 
riam violenter ingressus, urbes dejecerat, concen- 
derat suburbana ; et ecelesias subvertens, populum 
captivaverat ; et, Urbe sancla effracta, hostiliter in 
ea triginta sex civium millia gladio perimens, cru- 
cem Dominicam et loci ejusdem episcopum Zacha- 
riam, cum residuo populi fam urbis quam regionis 
universe secum transtulit in Persidem. Hic enim 
rex Persarum potenlissimus, domini Mauritii. Au- 
gusti (cujus adeo familiaris fuit beatus papa Grego- 
rius, üt unum de liberis ejus de sacro fonte susci- 
peret) filiam nomine Mariam in uxorem duxit: 
eujus grátia conjugii, lavacrum regenerationis 
aleptus est, fuitque Romanorum amicissimus, 


215 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


216 


quandiu predictus vixit imperator. Quo demum a A nuis passa est laboribus per annos quadringentos 


Phoca Cesare, qui eidem postmodum in imperio 
successit, proditiose interfecto, abominatus eorum 
perfidiam, qui tam nefarium hominem, et adhuc 
domini sui cede cruentatum, super se regnare passi 
fuerant, quasi occulte societalis reos et illius 
sceleris habentes conscientiam : imperii fines vio- 
lenter ingressus est, in res eorum violenter desc- 
viens, soceri necem, uxore stimulante, ultum iri 
desiderans : subactisque ceteris regionibus, quc 
Romanorum suberaut ditioni, novissime Syriam, ul 
premisimus, obtinuit, populis ejus aut peremptis 
gladio, aut secum in Persidem deductis. Ingressi 
ergo Arabes, terram habitationibus reperientes va- 
cuam, majorem subjieiendi eam sibi repererunt 
opportunitatem. Sic ergo urbem Deo amabilem, 
Hierosolymam videlicet, paribus calamitatibus in- 
volutam comprehendentes, populo, qui in ea erat 
modico, ut eis factus tributarius extremis condi- 
tionibus deserviret, pepercerunt, permittentes eis 
suum habere episcopum etecclesiam, qua, ut pre- 
dictum est, dejecta fuerat, reparare, et religionem 
libere conservare Christianam. Dum autem in eadem 
civitate princeps supra nominatus moram faceret, 
copil diligenter a civibus percunctari, et maxime 
a viro venerabili Sophronio, ejusdem loci episcopo 
(qui Modesto pie memorizx jam defuncto successe- 
rat) ubinam esset locus in quo templum Domini 
fuerat, quod a Tito Romano principe, cum ipsa 
urbe dirutum fuisse legitur: qui ostendentes ei 
locum designaverunt, aliqua vetusti operis exstantia 
vestigia demonstrantes, ubi sumptibus qui sufficere 
possent ad impensam designatis et convocatis arti- 
ficibus, subjecta pro votis materia tam ex marmo- 
rum diversitate quam ex lignorum differentia mul- 
liplici, templum sdificari precepit. Quo postea 
infra modicum tempus, juxta conceptum mentis 
feliciter consummato, quale hodie Hierosolymis 
esse dignoscitur, multis et infinitis dilavit posses- 
sionibus, unde suppeterent facultates ad habenda 
perpetuo ejusdem sarta tecta, et velera renovanda, 
et continenda luminaria per manum eorum qui in 
eodem templo deservirent. Que aulem si illius 
forma, et qu& operis elegantia, quoniam pene om- 
nibus notum est, non est presentis tractare nego- 
tii, Exstant porro in eodem templi a:dificio, intus et 
exlra, ex opere Musaico, Arabici idiomatis littera- 
rüm vetustissima monumenta, quz illius temporis 
esse creduntur : quibus et auctor, et impensarum 
quantitas, et quo tempore opus inceptum, quoque 
gonsummatum fuerit, evidenter declaratur. 


: CAPUT Ill. 

Quanto tempore sub alternis dominiis Syria jugum 
" passu est. servitutis : eL quomodo fidelibus, qui. sub 
- infidelium ditione degebant, ulilis fuit amicitia 

- magnifici imperaloris Caroli, cum Aarum rege 
. Persarum contracta. 

Q; Pic igitur civitate Deo amabili et sacrosancta, 
eccatis noslris exigentibus, infidelium subjecta 


hostium ditioni, jugum indebite servitutis conli- 


G 


D 


nonaginta ; conditionibus tamen alternis. Nam fre- 
quenti rerum mutatione, dominos mutavit frequen - 
tius ; seeundum quorum dispositionem, plerumque 
lucida, plerumque nubila recepit intervalla , et 
egrotantis more, temporum presentium, gravaba- 
tur aut respirabat qualitate. Plenius tamen conva- 
lescere non poterat, que infidelium principum et 
populi sine Deo, dominatione premebatur violenta. 
Diebus tamen illius admirabilis et predicandi viri, 
Aarum videlicet, qui cognominatus est Ressith, 
qui universo prefuit Orienti (cujus liberalitatem et 
urbanitatem precipuam,et mores singulariter com- 
mendabiles, universus etiam usque hodie Oriens 
admiratur, et praconiis attolli! immortalibus) in- 
terventu piissimi immortalis memoris viri, do- 
mini videlicet imperatoris Caroli (qui mutuam, 
intercurrentibus nuntiis frequentibus, inter se gra- 
liam et mirabili subnixam fzdere, conciliaverant), 
plebi Deitranquillitas prestita est, et favor principis 
clementer indultus ad multam consolationem ; ita 
ut magis sub imperatore Carolo, quam sub dicto 
principe degere viderentur. De quo ita legitur in 
Vita przedieti viri gloriosi : Cum Aarum, rege Per- 
sarum, qui, excepta India, totum pene Orientem 
tenebat, talem habuit in amicitia concordiam, ul is 
gratiam ejus, omnium qui in toto orbe terrarum 
erant regum ac principum amicitiz proponeret, so- 
lumque illum honore ac magnificentia. sibi colendum 
judicarel. Ac proinde cum legati ejus, quos cum 
donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris 
nostri sepulcrum locumque resurreclionis míserat, ad 
eum venissent, et ei domini su£ volunlatem indicas- 
sent, non solum qua petebantur fieri permisit, sed 
eliam sacrum illum et. salutarem | locum, ut illius 
potestait ascriberetur, concessit, ei revertentibus le- 
gatis suos abjungens, inter vesles et aromata, et ce- 
teras Orientalium terrarum opes, ingentia illi dona 
direxit : cum ei ante annos paucos, eum quem tunc 
solum habebat, roganti mitteret. elephantem. Nec 
solum iis qui Hierosolymis habitabant sub infide- 
lium potestate fidelibus, verum et iis qui in 4Egypto 
el in Africa sub impietate degebant Sarracenorum» 
suarum largitionum frequenter dirigebat solatia, et 
pietalis opera porrigebat ; sicut in ejus Vita legitur, 
qua habet ita : Cérea pauperes sustentandos, et 
gratuitam liberalitatem (quam Greci eleemosynam 
vocant) devolissimus, ut mon in patria solum et in 
regno suo id facere curaverit, verum trans maria, in 
Syria eL/Egyplo atque Africa, Hierosolymis, Alexan- 
driz atque Carthagini, ubi Christianos in paupertate 
vivere compererat, penurice eorum compatiens, pecu- 
niam miltere solebat. Ob hoc maxime transmarino- 
rum regum amicilias expetens, ut Christianis sub 
eorum dominatu degentibus, refrigerium aliquod ac 
revelatio proveniret. Quod autem et quantis rerum, 
leinporum et dominiorum variis permutationibus 
hoc medio tempore flagellata fuerit, tam predicta 
Dei cultrix civitas quam universa ei adjacens regio, 


211 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


218 


8i quis scire desiderat, eam relegat historiam, quam A cmulis pateret ad morsum, ex quo religionis fontem 


nos De geslis Orientalium principum, a tempore 
predicti seductoris Mahumeth usque in hune pra- 
sentem diem, qui est nobis ab Incarnatione Domini 
1182, per annos quingentos septuaginta seriem re- 
rum complexam, cum multo labore confecimus. 


CAPUT IV. 


Quomodo in potestalem devenit JEgyptii caliphz, er 
quomodo Heque nequissimo regnante, servitutis ju- 
gum super fideles factum sit. intolerabilius ; et. de 
ruina ecclesie Hierosolymitanz. 


Porro per idem tempus inter /Egyptios et 
Persas emula nimis et pertinax erat de mo- 
narchia contentio. Ministrabat autem odiorum fo- 
mitemetincentivum majus,contradietoriarum obser- 
vantia traditionum, qua usque hodie uterque po- 
pulus contentionibus reciprocis sacrilegos se ap- 
pellant, sibi non communicantes invicem, ità ut 
etiam nominibus velint habere differentiam. Qui 
enim Orientalium superstitionem sequuntur, lingua 
eorum Sunni dicuntur; qui vero /Egyptiorum tradi- 
tiones preferunt, appellantur Siha, qui nostre fidei 
magis consentire videntur. Que autem sit inter eos 
erroris differentia, non est presentis temporis edo- 
cere. l'andem vero /Egyptiorum regno invalescente, 
et usque Antiochiam provincias et regiones occu- 
pante, cum caeteris in ejus Urbs sancta, legibus 
communibus, descendit potestatem. Sub quo princi- 
patu (sieuliti captivis solent aliquendo tempora in- 
dulgentiora concedi) a suis anxietatibus coepit ali- 


quantulum esse remissius, quousque consummata G 


hominum nequitia exigente, eidem regno Hequen 
calipha prefectus est. Hic et predecessorum suo- 
rum et successorum pariter longe vincens malitiam, 
factus est posteris et ejus insaniam legentibus so- 
lemnis fabula. Adeo enim in omni impietate et 
nequita singularis exstitit, ut ejus vita Deo et 
hominibus odibilis speciales exigat tractatus. Hic 
inter eetera, que perniciosa plurima preceperat, 
ecclesiam Dominica Resurrectionis (que per vene- 
rabilem virum Maximum, ejusdem loci episcopum, 
precipiente domino Constantino Augusto edificata 
fuerat, postea per reverendissimum Modestum tem- 
pore domini Heraclii reparata) funditus dejici man- 
davit. Cujus praecepti rescriptum quidam ejus pro- 


curator, preses videlicet Ramulensis, Hyaroe no- D) 


mine,ad se directum suscipiens, predicta ecclesia 
usque ad solum dirula, jussionem regiam effectui 
mancipavit. Preerat vero ea tempestate eidem eccle- 
sic vir venerabilis Orestus nomine, ejusdem ne- 
quissimi regis avunculus, matris ejusdem frater. 
Hoe autem ideo feeisse dicitur, ut sue perfidise 
populis infidelibus daret argumentum. Objiciebatur 
enim ei Christianitatis titulus; eo quod ex matre 
Christiana natus esset; quam quasi crimen a se 
volens depellere, predictum facinus ausus est per- 
petrare, nihil arbitratus superesse calumnie, quod 
in ejus personam impingi posset, quodque ejus 


eia, confiscabantur, 


Christian, fidei catholic: cunabula dejecisset. 
CAPUT V. 
Quz erat conditio fidelium per illud tempus inter in- 
fideles. 

Ab ea die ccpit fidelium in eadem civitate multo 
deterior esse conditio, tum ex dolore justissimo, 
quem ex casu sancta Resurrectionis eeclesie conce- 
verant ; tum ex multiplicatis angariis geminata mo- 
lestia. Nam preter enormitalem tributorum et veeti- 
galium, qua ab eis preter morem et contra privilegia 
a suia predecessoribus indulta exigebantur, solem- 
nitates etiam interdixerat, quas usque ad illum diem 
sub aliis principibus, et in occulto et palam satis 
libere celebraverant. Quoque dies erat celebrior, eo 
arctius domiciliorum suorum septis cohibebantur, 
necin publicumaudebantcomparere, domietiam non 
tutum dabatur eis habere refugium, sed jactu la- 
pidum et sordium immissione, et violentis irrup- 
tionibus, quanto dies erat solemnior, tanto amplius 
molestabantur. Ad hac et pro quolibet verbo levi, 
ad quamlibet accusatoris alicujussuggestionem, sine 
cause cognitione rapiebantur ad eruces et suppli- 
auferebantur possessiones, 
filiique eorum et filie rapti de domibus parentum, 
flagellis aliquando, nonnunquam blandimentis et 
promissionibus apostatare cogebantur, ut patibulis 
affligi. Qui autem pro tempore erat illis patriarcha, 
is primum injurias excipiebat et opprobria ; tum 
eos et publice et secretius ad longanimitatem in- 
vitans, pro temporalibus qu: patiebantur malis, co- 
ronas promittebat sempiternas. Cujus verbis et 
exemplo commoniti, transitorias pro Christo con- 
temnentes injurias, se invicem mutua charitate con- 
solabantur. Referre per singula longum esset, 
quanta in propriis corporibus predicti servi Dei 
pertulerint tormenta, ut hzredes fierent in domo 
Domini, et ut leges emularentur paternas. Unum 
tamen de tot millibus, exempli gratia, produeamus 
in medium, ut per hec deprehendat vestra dilectio, 
quam ex frivolis causis ad ultima supplicia rapie- 
bantur. Quidam civis ex infidelibus nostros odio per- 
sequens insatiabili, vir perfidus et nequam, ut eis 
aliquid ad mortem moliretur, morticinum canis clam 
projecit in atrium templi, in cujus munditia con- 
servanda, ejus custodes et universa civitas omnem 
impendebant sollicitudinem, Mane facto, qui ora- 
tionis gratia accesserunt ad templum, reperientes 
immundum cadaver et fetens, pene ad insaniam ver 
si universam urbem repleverunt clamoribus. Con- 
currit subito populus universus, et omnes asserunt 
pro constanti, Christianos hoo fecisse. Quid plura ? 
Decernitur interitus universis, et. tam piaculare 
flagitium morte piandum judicatur. Fideles porro 
de sua confidentes innocentia, mortem pro Christo 
parati erant subire. Dumque adessent spiculatores 
educlis gladiis ut populum interimerent, obtulit se 
adolescens plenus spiritu, dicens: Periculosum est, 
fratres, si ita perit omnzs hac ecclesia. Expedit ma- 


219 


GUILLELMI. TYRENSIS ARGHIEP.. -. 


220. 


gis ut. unus. moriatur pro. populo, et non. tota. gens A, Nicephorus patriarcha. Sic ergo obtenía licentia, 


pereat. Concedite mihi, ut. mei. habeatis annuam in. 


benediclione memoriam, ei generis meo honor in per- 
petuum debitus conservetur ; ego vero, auctore Do- 
mino, hanc a vobis slragem. depello. Susceperunt 
igitur gratanter verbum, et quod ille petierat, ultro 
concedunt. Et ut in Ramis palmarum ad perennem 
ejus memoriam, contribules ejus olivam, que. Do- 
mini nostri Jesu Christi significativa est, introdu- 
cant in civitalem, in processione solemni, confir- 
mant. Quo facto, predictus adolescens primatibus 
se offert civitatis, reum se confitetur, et omnes alios. 
astruit innocentes. Quod audientes judices, aliis 
absolutis, illum gladio exposuerunt. Et ita pro fra- 
tribus animam. ponens, cum : pietate dormitionem 
accepit, optimam in Domino. habens 'Rpag dg 


gratiam. 
CAPUT VI. 


Quomodo patri nequam, filius Daber egregius mode- 
rator regni successit : eL precibus domini Romani, 
Constantinopolitani imperatoris, resgdificatur ec- 
clesia. cooperante. Joanne. Garianite,: Constantino 
monacho necessaria ministrante. 


Adfuit tandem divina .clementia, et afflietorum 
miserta, consolationem intulit non. modicam rebus 
desperatis. Predicto enim.principe nequam rebus 
humanis exempto, cessavit ex. parte quassatio, fi- 
lio ejus Daher regnum obtinente. Hic siquidem ad 
petitionem domini Romani imperatoris Constanti- 
nopolitani (qui cognominatus est Heliopolitanus, 
cum quo etiam fedus. quod. pater ejus. violaverat 
resarciens, contraxerat amicitiam) predictam, ec- 
clesiam reedificandi fidelibus concessit potestalem, 
Qua concessa, cognoscens plebs fidelium, qu: Hie- 
rosolymis habitabat, quod ad. tanti operis. restau- 
ralionem eorum vires. non. sufficerent, missis. nun- 
tiis ad predicti, Romani. successorem, dominum 
Constantinum monomachum,. qui. tunc agebat in 
sceptris, precibus . porrectis, humiliter. significant 
in quanto maerore et in. quanta  desolatione. post 
ecclesiam dirutam populus. consedisset ;. orant..af- 
feetuosissime, ut.ad reedificationem..ecolesie, im- 
perialis munifieentite lideralem: porrigeret manum; 
Procurabat autem eorum legationem quidam Joan- 
nes cognomento: Carianitis,. Constantinopolitanus 
natione, nobilis .quidem.' secundum carnem, , sed 
moribus multo nobilior, Hic postposita seculi. di- 
gnitate, Christum. secutus, religionis essumpto ha-, 
bitu, Hierosolymis pauper pro Christo habitabat. 
Missus ergo, debita instantia, sollicitudine. non 
pigra, apud eumdem. dominum imperatorem fide- 
liter elaborans, obtinuit, ut ad opus. predicti sedi- 
ficii de proprio fisco, idem. Deo amabilis Augustus, 
sumptus necessarios et sufficientes ministrari pre- 
ciperet. Impetrata ergo pro. voto. fidelis populi po- 
stulatione, letus. Hierosolymam .revérsus est. Ubi 
nuntiato itineris successu, et precum porrectarum 
exauditione, universum. clerum. et populum, quasi 
de gravi egritudine.convalescentes recreavit. Pra- 
erat . autem eidem ecclesise. iunc. vir, ,venerahilis, 


et sumptibus de imperiali zerario ministratis, eam 
qui nunc Hierosolymis est, sanctze Resurrectionis 
edificaverunt ecclesiam, anno ab Incarnatione Do- 
mini 1048, ante urbis liberationem annis Lr, trice- 
simo vero.septimo postquam diruta fuerat. Qua 
constructa, contra imminentia pericula, et mille 
mortis discrimina consolationem receperunt. Non 
tamen. cessabant adversus eumdem populum fice- 
lem frequentes injurie et angariarum nova gene- 
ra ; spula, colaphi, vincula, carceres ; ad ultimum, 
suppliciorum omnes genus, quibus populus Dei in- 
cessanter affligebatur. Nec solum iis qui in eadem 
urbe erant, sed etiam iis qui in Bethlehem et The-. 
cua, uli soli habitabant fideles, idem cauterium. 
TO IUE Quoties enim novus accedebat pra- 
ses, et missus a calipha recens dirigebatur pro- 
curator, toties contra Dei populum nove struebantur. 
calumnise, et. varia extorquendi inveniebantur ar- 
gumenta. Et quoties a domino patriarcha. el populo 
communiter aliquid volebant violenter exigere, si 
aliquo casu eorum differebatur postulatio, statim. 
minabantur ecclesiam dejicere. Idque pene annis 
patiebantur singulis, confingentibus presidibus se 
hujusmodi rescriptum a regia direetum celsitudine 
habere pre, manibus, ut si aliquam difficultatem 
vel moram in pipstandis tributis aut vectigalibus 
presumerent adnectere, eorum statim usque ad so- 
lum dirute deponerentur ecclesis. Quandiu tamen 
JEgyptiorum aut Persarum prevaluit regnum, sub 
eorum imperio fideles melioribus usi sunt condi- 
! tionibus. At vero postquam "Turcorum invalescere 
iterum, ccpit regnum, et eorum viatus super ZEgy- 
ptiorum et. Persarum, fines ampliari, et in eorum 
Urbs, sancta decidit potestatem, per triginta. octo 
annos, quibus eam detinuerunt. occupatam, majo- 
ribus molestiis cepit populus Dei fatigari ; ; ita üt 
leve ducerent, quod, sub Zgyptiorum vel Persarum 
jugo pertulerant. 
CAPUT VII. 
"De ortu el prima origine gentis Turcorum. 

Et quoniam de gente Turcorum frequenter nobis 
jn opere presenti erant dicenda quamplurima, qua 
ipsi contra nostros, nostrique adversus eos viriliter 
magnifieeque sepius gesserunt ; et adhuc proterve 
nimis in nostrorum impugnatione perseverant : 


D non videtur alienum a, nostro proposito, de ortu et 


prima origine gentis hujus, et processu ad hunc ex- 
cellentie gradum, in quo jam multis annis stetisse 
leguntur, aliquid presenti interserere narrationi. 
Gens igitur Turcorum, seu Turcomannorum (nam 
ab eodem habuerunt originem) ab initio septentrio- 
nalis, fuit, inculta penitus, et cerlam non habens 
sedem. Vagahantür etenim, et, passim. circumfere- 
bantur, pascuorum sectantes commoditatem, .non 
habentes urbes ve! oppida, vel alicubi manentem 
civitatem. Volentes. autem ,proficisci, incedebant 
isimul.qui. ex eadem. tribu erant, aliquem de majo- 
xihus, eontribulium suorum. habentes quasi princi- 


921 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


222 


pem, ad quem universe qua in eadem tribu simul À dam puerulum innocentem; precipientes ei, ut im- 


emergebant, referebantur qusstiones ; cujusque 
dicto ab utraque dissonantium parte parebatur ; 
cujusque non impune licebat examen declinare. 
Migrantes autem, universam secum suam substan- 
tiam transferebant, equilia, greges, el armenta, 
servos et ancillas ; nam in his eorum omne consi- 
stebat peculium : nuaquam agriculture dantes ope- 
ram ; emptionum et venditionum ignorantes con- 
iractus, sed solis permutationibus, vite sibi com- 
parantes necessaria. Volentes autem alicubi, loco- 
rum herbidorum amoenitate tracti, labernacula 
figere, et ad tempus aliquod moram sine molestia 
facere, per quosdam ex suis, qui videbantur pru- 
denliores, regionum principes solebant convenire 
et pactis initis sub placitis conditionibus, et certa 
iribulorum prestalione, sub principe qui regioni 
preerat, moram juxta condiclum habebant in pa- 
scuis et nemoribus. Accidit autem quod illius po- 
puli multitudo maxima ab aliis seorsum incedens; 
Persarum ingressi fines, regionem invenerunt sibi 
aptissimam. Datoque regi, qui erat pro tempore, 
secundum quod inter eos ab initio convenerat, tri- 
buto, per annos aliquot moram ibi habuerunt diu- 
eurniorem, Augebatür autem eorum populus in im- 
mensum, et multiplicationis eorum non erat finis ; 
ita ut regi et indigenis, mentem quodammodo ha- 
bentibus presagam, suspecta nimis esset eorum 
embola. Unde factum est, quod habito consilio vio- 
lenter a regni finibus eos per se propellere, decre- 
verant. Sed mutato consilio visum est eis expe- 
dientius, ut mulliplicatis angariis, et consuetis 
pressionibüs, novis irregulariter superadditis eos 
fatigarent, usque dum sponte sine coactione disce- 
derent. Cumque jam annis pluribusinjuriarum pon- 
dus et tributorum enormitatem exactorum susti- 
nentes, diutius tolerare nolle, communicato decer- 
nerent consilio; et hoc regi esset compertum, missa 
voce praeconia, jussi sunt a regno infra certum 
tempus discedere universo. Transeuntesques flu- 
vium Cobàr, qui regnum ex ea parte limitabat, ubi 
vident solito liberius et diligentius suorum infini- 
tàm mültiludinem ; nam prius seorsum habitantes, 
sui nec numerum noverant, nec potenliam : mirati 
sunt qüotmiodo tantus tamque. innumerabilis -po- 
pulus &lieujus principum aliquando tolerare potue- 
rit süperbiam, él angariarum et tributorum acer- 
bitatem "portare. Visumque est eis absque dubio, 
quod et Pérsarüm populo, et qualibet natione nec 
numero nec' viribus: essent impares ; nihilque eis 
"ad obtinendas 'violenter finitimas: regiones deesset 
aliud, ' quam id :quod'^more aliorum populorum 
sibi regem nou haberent. Volentes igitur votis con- 
sotiis sibi regem creare, describentes suorum uni- 
'versàm multitudinem,. repereruni in. eis centum 
familias éeleris splendidiores.; quarum quamlibet 
sagittam -ànami! preceperuni .afferre, ;et juxtanu- 
^fiértra familiarumeentum sagittarum coliigaverunt 
manipulum. Quenmiaperientes, vocaverunt quem- 


missa manu sub velamento, quo predictarum late- 
bat manipulus sagittarum, eo unam educeret solam, 
ea conditione ut de ea familia rex assumeretur, 
cujus sorte sagitta exiret. Factumque esi casu 
quod puer eduxit sagittam familie Selducorum. 
Unde constitit apud omnes, sicuti prius ordinatum 
fuerat, quod ex ea tribu princeps futurus creare- 
tur. Precéptum est ilerum, ut ex eadem tribu cen- 
tum eligerentur, qui et eate et moribus, et virtu- 
te cieteros anteirent suos contribules ; utque sin- 
gulis singulas afferrent sagittas, offerentium haben- 
les inscripta nomina. Factumque ex eisiterum ma- 
nipulo, et diligenter cooperto vocatus est iterum 
puer, vel idem qui et prius, vel alius fortasse ejus- 
dem innocentie: cui similiter persuasum est, ut 
unam.ex eis educeret : eduxitque unam cui inscri- 
ptum erat nomen Selduc. Erat autem is vir specio- 
sus admodum, nobilis et in sua tribu preclarus, 
provecta wtalis, sed integer viribus, et in re mili- 
tari multam habens experientiam ; quique toía 
corporis habitudine magni principis pretenderet 
elegantiam. Hune ergo de communi decreto sibi 


' preficientes, in throno sublimaverunt regio, eam 


qua debetur regibus, ei exhibentes reverentiam, 
et ad. ejus implenda imperia, federe complacito 
et -juramentis corporaliter prestitis se obligantes. 
llle: autem statim. collata sibi satis pro imperio 
utens potestate, missa voce praeconia, edici pu- 
blice mandat, «ut retiransito - flumine el trans- 
missis legionibus universis, Persarum fines, 
unde prius exierant; occupent violenler, et adja- 
centia sibi vindicent regna, ne. de estero compel- 
lantur regiones exteras errabundi circuire, et alia- 
rum nationum. tolerare fastus importabiles. Fa- 
etumque est, quod iníra- paucos aunos. non solum 
Persarum, verum etiam universa Orientalium regna 
sibi subjugaverunt, subacta Arabum et aliarum na- 
tionum, que principatus obtinebant, violentia. Sic- 
que populus viliset abjeclus ad tantum subito cul- 
men evolavit, quod universum occupavit Orientem. 
Idque.facium est vix triginta aut- quadraginta an- 
nis, antequam . nostri Occidentales principes pere- 
grinationis iter, de quo hic agendum est, arripe- 
rent. Utque aliqua esset differentia saltem noininis 
inter eos qui sibi regem creaverant, et per hoc in- 
gentem. erant gloriam consecuti ;. et. eos, qui in 
suo ruditate adhuc. permanent, priorem vivendi 
modum. non. deserentes, dicuntur isti hodie Turci ; 
illi- vero. prisca appellatione . Turcomanni. Subaotis 
itaque regnis. Orientalibus, adjecerunt etiam, ut 
potentissimum. /Egyptiorum. regnum invaderent:: 
descendentesque in Syriam, Hierosolymam cum 
quibusdam aliis finitimis urbibus, violenter subju- 
gaverunt sibi, fideles quos in ea repererant habita- 
tores, durioribus solito aggravantes molestiis, et 
angariarum muliiplicitate fatigantes, ui premi- 
Simus; 1 


223 


CAPUT VIII. 
Quot el quantis vitiis per illud tempus subjectus essel 
mundus. 

Nec solum in Oriente ita fideles ab impiis oppri- 
mebantur, verum in Occidente et in omni pene orbe 
terrarum, maxime inter eos qui fides dicebantur, 
fides defecerat, et Domini timor erat de medio sub- 
latus: perierat de robus justitia, et :equitate sub- 
acta, violentia dominabatur in populis. Fraus, do- 
lus et cireumventio late involverant universa. Vir- 
tus omnis loeum dederat et cesserat quasi inutilis, 
malitia subintrante. Videbatur sane mundus de- 
clinassé ad vesperam; et Filii hominis adventus 
secundus fore vicinior. Nam multorum refrixerat 
charitas, et fides non inveniebatur super terram ; 
confusis ordinibus cuncta ferebantur, et in ehaos 
pristinum mundus videbatur redire velle. Majores 
enim principes, qui subjectos ad pacem tenebantur 
dirigere, neglecto pacis fcedere, pro causis levibus 
contendentes ad invicem, regiones tradebant in- 
cendiis, predas passim exercebant, pauperum bona 
impiis satellitibus suis exponebant ad rapinam; 
non erant tute alicujus facultates inter tot insidias P 
causa sufficiens putabatur, ut ad carceres quis tra- 
heretur, aut vincula, el in proprio corpore indignos 
sustineret crueiatus, quod aliquid habere crede- 
retur. Ecclesiarum et monasteriorum non parce- 
batur prediis, nec sanctorum possessionibus con- 
ferebant aliquid a piis principibus indulta privile- 
gia; sed nec immunitatem solitam, el pristinam 
Sibi vindicabant dignitatem. Effringebatur sane 


sanctuarium, et usibus dedicata coelestibus vi ra- C 


piebantur utensilia. Non distinguebat sacrum a 
profano manus sacrilega; sed sublata differentia, 
prede patebant altarium vesles, amictus sacerdo- 
tum et vasa Domini. De gremio divine domus, de 
adylis penitioribus, de basilicarum alriis, qui ad 
eas confugerant, ad mortem trahebantur ef sup- 
plieia. Vias quoque publicas accinoti gladio grassa- 
tores improbi obsidebant, iter agentibus preten- 
dentes insidias, ubi nec peregrinis, ne viris par- 
cebatur religiosis. Sed nec urbes nec oppida ab iis 
importunitatibus vacabant, in quibus sicarii vicos 
omnes et plateas suspeetas reddebant innocentibus. 
Quo quis erat insontior, eo pluribus subjacebat in- 
sidiis. Fornicationum etiam genus quodlibet, quasi 


res licita, passim et sine rubore exercebatur im. D 


pune. Sed nec inter affines aut propinquos, tuta 
erant matrimoniorum federa. Amica colestibus et 
Deo placens, quasi res vilis, jussa migrare erat 
continentia. Nec parcimonise aut sobrietati locus 
erat, ubi luxus, et ebrietas, et pernox alea praoc- 
cupaverant aditus atque atria possidebant. Nec cle- 
rus a populo vita nobiliore dilferebat, sed sicut in 
propheta legitur: Sécuf populus, ita el sacerdos 
(Osee 1v, 9 ; Isa. xxiv, 2). Nam episcopi negligentes 
facli erant; canes muti, non valentes latrare (Isa. 
Lvi, 10); personarum aeceptores, oleo peccatoris 
impinguentes capita sua, commissa ovilia lupis ve- 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


À nientibus, mercenariorum more, deserebanl. Et illius 


224 


verbi immemores Dominici, quo dicitur: Accepistis 
gralis, gratis date (Matth. x, 8); Simoniacam non 
declinabant haeresim, Giezi sordibus et macula fce- 
dati. Quid plura? ut ia summa dicatur: Omne in 
praecipiti vitium stelit ct: Omnis caro corruperat 
viam suam (Gen. vi, 12). Nec pronos ad malum 
revocare poterant Domini comminantis 'prodigia 
in colo sursum, et signa in terra deorsum. Erant 
enim pestilentia et. fames, terroresque de ccelo, ei 
terremotus magni per loca (Matth. xxiv, 7); et ce- 
terá que Dominus in Evangelio diligenter enume- 
rat. Sed obsiinati in operibus mortuis, quasi sus 
in voluiabro (HI Peir. 11, 22) ; et quasi jumenta pulre- 
scebantin stercoresuo, pia Dominilonzanimitste ab- 
ulentes; quasi quibus a Domino diceretur : Per- 
cussi e0s, e£ non dolueruut; curavi €0s, el non sunt 
sanati (Jer. v, 3). 
CAPUT iX. 
Quomodo peccatis exigenlibus, Perse usque ad Hel- 
lespontum universas occupaverunt regiones. 

His igitur et hujusmodi ad iracundiam provoca- 
tus Dominus, non solum eos qui in terra promis- 
sionis erant fideles, predicte jugum servitutis pa- 
tiebatur portare, et supra vires molestiis fatigari 
multiplicibus; verum et aliis qui adhuc sua vide- 
bantur libertate gaudere, et quibus cerlum erat 
omnia pro votis succedere, suscitavit adversarium, 
flagellum populorum, malleum, universe terre. Re- 
gnante enim apud Grecos Romano, qui cognomina- 
tus est Diogenes, et cum omni prosperitate Con- 
stantinopolitanum administrante imperium, egres- 
sus est de intimis finibus Orientis, Persarum etl 
Assyriorum salrapa polentissimus, Belpheth no- 
mine, infinitam ineredularum nationum secum tra- 
hens multitudinem, que numerum diceretur exce- 
dere, et universam terre superficiem  operiret. 
Ascendens ergo in eurribuset equis, in gregibus et 
armentis, et magnifico nimis apparatu fines ingres- 
sus est imperii, cuncta sibi subjiciens a suburbanis 
campestribus, usque ad urbes muratas et oppida 
munitissima. Non erat qui resisteret ; non erat qui 
pro salute, pro liberis et conjugibus, ei (quod gra- 
vius est) pro libertate contendens, se opponeret. 
Interea nuntiatur imperatori gladius inoumbens, 
vis major, et hostilis exercitus Christianum deva- 
8tans imperium ;qui, pro republica sollicitus, expe- 
ditiones convocat equitum, et peditum colligit co- 
pias, quantas imminens compellebat necessitas, et 
quantas universum imperium poterat ministrare. 
Quid plura? Congregatis legionibus et equitatu co- 
pioso, hostibus procedit obviam : et imperii pene- 
tralia jam tenenti, et ad interiora jam progresso, in 
manu forli, sed favore divino destitutus oceurrit- 
Certatur utrinque acerrime, et copiis pene paribus, 
sed odiis majoribus, qualia sacrilegii dolor et zelus 
fidet solet suggerere. Quid multa? Perit Christianus 
exercitus, fidelium prosternitur acies; sanguis 
Christi redemptus sanguine ab impiis effunditur ; 


225 


qui evaserat particulatim exercitus, confusionem 
qui acciderat nuntians. Consternali sunt qui hoe 
audierunt, in gravia se dantes lamenta, et de vita 
et salute desperantes. Interea vir infidelis, sed ma- 
gnifieus,detanto elatus successu et de collata victo- 
ria faetus sublimior, imperatorem sibi precepit 
presentari; etin contumeliam nominis et fidei 
Christiane sedens in throno regio, eum mandat 
pedibus subjici; et scabelli vice, coram positis 
principibus, ascendens et descendens, corpore uti- 
tur imperiali ; tandemque pro tanto obsequio eum 
libertati restituens, cum paucis ex suis magnatibus, 
qui cum eo capti fuerant, abire permisit. [loo vero 
audientes principes imperii, alium sibi preficiunt : 
indignum arbitrantes, ut qui tam indigna in proprio 
pertulerat corpore, in sceptris ageret et dignitate 
fungeretur Augustali: insuper privatum oculis et 
ignominiose tractatum, vitam vix indulserunt agere 
privatam. Princeps autem supra nominatus, pro- 
posito libere satisfaciens suo, universas a Laodicia 
Syrie usque ad Hellespontum, qui Constantinopoli 
preterlabitur, itinere dierum triginta in longitu. 
dine, decem vero vel quindecim in latitudine, 
oceupavit regiones, cum suis civitatibus. et 
municipiis, universo populo captivato. Tradidit eos 
Dominus in manus inimici, et dominati sunt. eorum 
qui oderunl eos (Psal. cv, 39). Inter quas nobilis et 
eximia provinciarum multarum moderatrix, prin- 
ceps civitas, Principis apostoloru:z| sedes prima, 
capta est ; sed novissima; et facta est infidelibus 
serviens sub. tributo (II Reg. vmm, 2). Sic igitur Ce- 
lessyriam, utramque Ciliciam, Isauriam, Pamphy- 
liam, Lyciam, Pisidiam, Lycaoniam, Cappadociam, 
Galatiam,et utrumque Pontum, Bithyniam, et Asie 
Minoris partem, nobiles provincias, et omni com- 
moditate insignes, plebibus refertas fidelibus, infra 
modieum tempus in suam jurisdictionem recepit ; 
captivans populos, ecclesias dejiciens, et cultum 
Christianum furore persequens exterminato. Quod 
si copiam habuisset navium, ipsam urbem regiam 
sibi procul omni dubio subjecisset. Tantam enim 
Griecis ineusserat formidinem, ut vix regiw civita- 
tis se crederent menibus, et maris interpositi non 
satis tutum arbitrarentur praesidium. Hac igitur et 
similia populo fideli, qui Hierosolymis et finibus 


ejus habitabat, miseriarum addebant cumulum ct p 


in desperationis abyssum demergebant. Na: impe- 
rio prius in prosperis constituto, sicut. premissum 
est, non deerat eis ab imperiali domo frequens in 
necessitatibus solatium ; et imperii status integeret 
incolumis, et vieinarum urbium felix successus, 
et Antiochie potissimum, spem aliquam libertatis 
aliquando future, in eis confovebant. At nunc tam 
suam quam aliorum gerentes sollicitudinem, et si- 
nistris rumoribus usque ad supremum defectum 
fatigati, mortem magis quam vitam optantes, in se 
ipsis liquefientes tabescebant de perpetua servitute 
gecuri. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 
quodque miserabilius est, capitur imperator. Redit A 


226 
CAPUT X. 


Quomodo per idem tempus fidelium turbze ad. Urbem 
sanctam accedebant, et qua. conditione habebantur 
tam antus quam extra: et quomodo in. manus Tur- 
corum iterum, restitula est civitas. 


Inter has tam periculosi temporis insidias, aece- 
debat tam Grecorum quam Latinorum gratia devo- 
tionis, ad loca venerabilia multitudo nonnulla, qui- 
bus per mille mortis genera, perque hostium regio- 
nes ad urbem accedentibus, negabatur introitus, 
nisi in porta aureus, qui pro tribulo constitutus 
erat, janitoribus daretur. Sed qui in itinere cuncta 
perdiderant, et vix cum incolumitate membrorum 
ad loea pervenerant optata, unde tributum solve- 
rent, non habebaat. Sic ergo fiebat, ut ante urbem 
ex talibus, mille vel plures collecti, et exspectantes 
introeundi licentiam, fame et nuditate consumpti 
deficerent. Hi, tam viventes quam mortui, miseris 
vieibus intolerabili erant oneri. Nam et viventes 
alere, et cibo quocunque modo sustentare salage- 
bant; et mortuos sepulture tradere nitebantur, 
cum tamen eis supra vires sua essent negotia. Qui- 
bus autem solito pretio, urbem dabatur ingredi, hi 
majorem civibus ingerebant sollicitudinem, timen - 
tibus, ne forte deambulantes incaute, tanquam loca 
sanota visere volentes, sputis et alapsis afficerentur ; 
ad postremum autem, ne clam suffocati interirent. 
Unde hee mala praevenire cupientes, peregrinos ad 
loca sancta volentes properare, cives de eorum 
vita et incolumitate, charitate fraterna solliciti, eo- 
rum sequebantur vestigia, timentes ne quid eis 
sinistri casus accideret. Erat tamen in civitate mo- 
nasterium Amalfitanorum, quod usquehodie cogno- 
minatur Sancte Marie de Latina ; et juxta illud 
xenodochium, ubi erat oratorium modicum, in ho- 
nore beati Joannis Eleymon Alexandrini patriarcha, 
ad curam abbatis praedicti monasterii respiciens, in 
quo hujusmodi miseris sic advenientibus, tam de 
monasterio quam de fidelium largiwonibus, eis ut- 
cunque alimonia ministrabatur. Nam de mille vix 
ünus accedebat, qui sibi suflicere possel. Amissis 
enim vialiculis, laborum immensitate consumpti, 
vix incolumes evadere polerant. Igitur nec foris nec 
domi quies erat civibus, quibus mors diebus immi- 
nebat singulis ; et quolibet mortis genere deterior, 
servitus dura et intolerabilis incumbebat. Accede- 
bat etiam ad miserarium cumulum, quod ecclesias 
eorum, quas cum tof el tantis laboribus reparave- 
rantet conservaverant, reparatas violenter ingressi, 
et dum divina celebrarentur, cum furore et strepitu 
terrorem fidelibus incultientes, super altaria sede- 
bant, nullam facientes locorum differentiam ; sub- 
vertebant calices et. vasa divinis obsequiis manci- 
pata pedibus conculeantes, confringebant marmora, 
clerum contumeliis et verberibus afficientes. Ipsum 
quoque dominum patriarcham, qui erat pro tem- 
pore, quasi vilem et abjectam personam, de sede 
propria per barbam et capillum, in solum dabant 
precipitem, Plerumque etiam raptum, et quasi vile 


221 


GUILLELMI. TYRIENSIS. ARCHIEP. .. 


228 


mancipium tractum, sine causa detrudebant in car- A tens quoque inopere et sermone, familiarius ccepit 


cerem, ut sio populum affligerent patri compatien- 
tem. Hoc igitur tam dire servitutis genus, plebs 
Deo devota, per hos quadringentos, ut premissimus, 
et nonaginta annos, pia longanimitate perferens, 
gemitibus el lacrymosis suspiriis, et jugi precum 
inslantia, clamabat ad Dominum, ut correctis par- 
cens, ab eis iracundie sue flagella clementer aver- 
tere. In profundum enim malorum descerderant ; 
unde et abyssus abyssum invocans (Psal. xix, 8), 
abyasus miseriarum abyssum misericordiarum, ab 
eo qui Deus est totius consolationis, meruit exau- 
diri. Hos enim tandem de sede glori: sue Dominus 
misericorditer respiciens, finem antis laboribus 
volens imponere, consolationem eis juxta eorum 
desideria, paterna provisione, procurare disposuit. 
Cujus modum et divine dispositionis ordinationem, 
qua diutinam plebi su: relevare voluit afflictionem, 
hoc presenti opere, ad Christi fidelium perpetuam 
memoriam, scribere proposuimus. 
CAPUT XI. 


De adeentu viri Dei, Petri Eremita ; et collatione ejus, 
et venerabilis viri Simeonis patriarcha Hierosoly- 


morum. 
- Per idem igitur tempus, cum Deo placens predi- 
cta civitas tantis, ut premisimus, subjecia esset 
molestiis, inter eos qui orationis gratia, et causa 
devotionis ad loca accedebant venerabilia, sacerdos 
quidam, Petrus nomine, de regno Francorum, de 
episcopatu Ambianensi, qui et re et nomine cogno- 
minabatur Eremita, eodem fervore tractus, Hiero- 
solymam pervenit. Erat &utem hic idem statura pu- 
sillus, et quantum ad exteriorem hominem, persona 
eontemptibilis. Sed 

Major in exiguo regnabat corpore virtus. 
Vivacis enim ingenii erat ; et oculum habens per- 
spicacem, gratumque, et sponte fluens ei non deerat 
eloquium. Hic, lege communi semelque proposita 
Christianis introire volentibus, dato tributo, urbem 
ingressus, hospitio susceptus est apud quemdam 
fidelem, qui et ipse de numero erat Christi confes- 
sorum. À quo de eorum conditione diligenter per- 
eunctans (sicuti vir industrius erat) ab eo non so- 
lum de presenti periculo temporis, verum etiam et 
de persecutione, quam passi fuerant progenitores, 
a multis retro temporibus, plenius edoctus est ; et 
Bi quid defuit ad plenam verbo factam eruditionem, 
id postea fides oculata complevit. Nam moram fa- 
ciens in civitate, et ecclesias circuiens, didicit ipse 
plenius, quod prius verbo referentibus aliis com - 
prehenderat. Audiens vero quod ejusdem civitatis 
patriarcha vir esset religiosus et timens Deum, 
volens cum eo conferre de presenti rerum statu, et 
de quibusdam sliis ab eodem perfectius edoceri, 
&ccessit ad eum, presensque constitutus per fide- 
lem interpretem mutuis sunt confabulationibus re- 
creati. Erat autem nomen patriarche Simeon ; qui 
ex verbo Petri colligens, quod vir esset cireumspe- 
ctus et rerum multarum habens experientiam, po- 


exponere universa, que populum Dei in civitate 
commorantem acrius affligebant. Dumque Petrus; 
fraterno compatiens dolore, lacrymas continere 
non posset, quareretque dilegentius, utrum aliqua 
salutis via contra hac mala ingruentia reperiri 
possit ; respondit vir justus: Petre, lacrymas no- 
stras, gemitus et suspiria peccatis nosiris pra pedien- 
tibus, exaudire dedignatur justus el. misericors Do- 
minus ; nondum enim ad plenum purgata est nostra 
iniquitas, unde necdum flagella quiescunt. Sed si 
vester verus Dei cultor populus (cujus per superabun- 
dantem Domini misericordiam vires sunt adhuc inte- 
gra ; et nostris hostibus formidabile, longe lateque 
floret imperium) praesentibus fraterna pietate compati 
vallel, et. remedium procurare his qua nos premunt 
calamitatibus ; aul sallem pro nobis apud. Christum 
vellet intércedere ; spes esset nobis, afflictionem no- 
strain in. proximo finiri. Nam de Graecorum imperio, 
licet. est consanguinitate et loco nobis sint propin- 
quiores, el divitiis abundent amplius, nulla nobis spes 
el de caetero, ul inde. nobis aliquam. habeamus con- 
solationem. Vix enim sibi sufficiunt : omnisque eo- 
rum, uL audivisse polesb vestra fraternitas, virtus 
emarcuit, ila. ut infra paucos annos plus quam dimi- 
dium amiserint. imperti. Cui Petrus : Noveris, Pater 
sancte : quod, si Ecclesia Remana et. Occidentis prin- 
cipes, hujus calamitatis quam palimini, diligentem et 
fide dignum habuerint instructorem, procul omni du- 
bio, et verbo quantocius et opere his malis vestris ten- 
tarent remedia procurare. Scribe ergo diligentius tam 
domino paps eL Ecclesia Romane, quam regibus 
el principibus Occidentis, el. scriptum sigilli tui au- 
cloritate corrobora. Ego vero, pro remedio anime 
mea, hunc laborem mihi assumere non refugio ; sed, 
auctore Domino, paratus sum omnes convenire, om- 
nes sollicilare, instantius &erumnarum vestrarum im- 
mensitatem protestari, et ad prorerandum remedium 
diligenter síngulas invitare. Placuit sermo, et visus 
est bonus in oculis tam domini patriarche, quam 
corum qui assistebant fidelium ; et depensis ingen- 
tibus gratiarum artionibus viro Dei, pro sua com- 
passione, tradunt seriptum postulatum. 
CAPUT XII. 
Revelatio que facta est eidem Petro, in ecclesia Sanclae 
Resurrectionis. 


D XVere magnus es, Domine Deus noster, et miseri- 


cordiarum tuarum non est finis. Vere, Jesu bone, 
non erit in te sperantibus confusio. Nam unde huic 
egeno et inopi, et rerum necessariarum suffragiis 
destituto peregrinanti, el a patriis finibus longe po- 
sito, tanta fiducia, ut supra vires negotium sibi au- 
deat assumere et de voti consummatione habeat 
fiduciam ?nisi quodin te, protectorem suum, jacta- 
verat cogitatum ; nisi quod charitatis ardore suc- 
census, fratribus compatiens, proximum tanquam 
se ipsum diligens, legem implere satagebat? Vires 
non suppetunt, suadet tamen charitas. Et licet du- 
rum et impossibile videretur, quod fratres injun- 


"999 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


230 


gebant, amor Dei et proximi leve facit, quia fortis A -detestabili desisteret presumptione. Quem | przece- 


est, ul mors, dilectio (Cant: vu, 6). Fides igitur per 
dilectionem operans est (Gal. v, 6), quie apud te me- 
retur ;et merita, apud te non suntotiosa. Unde nec 
diu fluctuare permittis servum t&um ; se! te ipsum 
manifestas ei et tua eum revelatione solidas, ne 
vacillet, Apocalypsim insinuans, per quam exsur- 
gat fortior ad opus charitatis implendum. Accidit 
enim quadam die, dum predietus Dei famulus pro 
reditu ad propria et pro implenda legatione assüm- 
pta, amplius solito esset sollicitus, ad fontem mise- 
ricordiarum tota devotione recurrens, ecclesiam 
Dominice Resurrectionis ingressus est. Ubi cum 
pernoctans, orationibus vigiliisque fatigatus esset 
impendio, labore victus, in pavimento decubuit, ut 
somno satisfaceret irruenti. Cumque sopor (ut so- 
let) se infudisset altius, visus estei Dominus noster 
Jesus Christus, quasi coram positus astlitisse, et 
eamdem injunxisse legationem dicens: Surge, Pe- 
lre, propera; et qug tibi sunt injuncta, intrepidus 
perage : ego enim tecum ero. Tempus est enim ut pur- 
gentur sancia, et servis meis subvenialur. Experge- 
factus Petrus, et visione quam viderat confortatus 
in Domino, factus ad obediendum proclivior, et di- 
vinam admonitionem secutus, moras rumpit impi- 
ger, ad redeundum accinctus. Perectis igitur de 
more orationibus, sumptaque a domino patriarcha 
licentia et impetrata benedictione ad mare descen- 
dit, navem ibi reperiens mercatorum, qui in Apu- 
liam transfretare proposuerant. Quam ingressus, et 
prospera usus navigatione, Barum pervenit. Inde 
Romam profectus, dominum papam Urbanam circa 
partes illas reperit, cui domini patriarche et fide- 
lium qui Hierosolymis habitabant, litteras porrigit ; 
eorumque exponit miserias et abominationes que 
in locis sanctis fiebant a gentibu immundis ; et in- 
junctam sibi tam fideliter, quam prudenter, exsequi- 
tur legationem. 


CAPUT XIIT. 


De controversia inter imperatorem Henricum; et Gre- 
gorium papam septimum : et quomodo Urbanus 
ejus successor, Petrum ab Jerosolymis reversum, 
benigne suscepit. 

Porro per annos ante aliquot, Henricus Teuto- 
nicoram rex, et idem Romanorum imperator, a 
domino Gregorio papa s»ptimo, hujus Urbani pre- 
decessore passus fuerat quaestionem et controver- 
siam non modicam, super annulo defunctorum epi- 
scoporum, et baculo. Inoleverat enim consuetudo, 
presertim inimperio, quod defungentibus ecclesia- 
rum prelatis, annulus et virga pastoralis ad domi- 
num imperatorem dirigebatur. Unde postmodum 
unumquemlibet de familiaribus et capellanis suis 
investiens, ad ecclesiam vacantem diregebat, ut;ibi 
pastoris fungeretur officio, non exspeotata cleri 
electione. Quod dominus papa contra omnem fieri 
honestatem considerans, et jura in eo facto concul- 
cari ecclesiastica perpendens, semel, secundo ac 
tertio eumdem imperatorem commonuit, ul a tam 


ptis.salutaribus commonitum, cum revocare non 
posset, vinculo anathematis innodavit. Quod factum 
nimis indigne ferens imperator, Romanam coepit 
Ecclesiam persequi, et domino pape Guibertum 
Ravennatem archiepiscopum, virum litteratum et 
locupletem nimis, suscitavit adversarium. Qui de 
viribus imperatoris presumens et de multitudine 
divitiarum confisus, excluso violenter predicto ve- 
nerabili viro, sedem invasit apostolicam : ita deli- 
rus et ab. intellectus sinceritate deficiens, ut id se 
esse credere!, quod falso dicebatur. Cumque prius 
infelix mundusin maligno positus, vias sequeretur 
periculosas, ut prediximus, et inutiles, hujus achi- 
smatis occasione ad deteriora declivis, omnem Dei 
et hominum post tergum dederat, reverentiam, no- 
xia sequens et declinans salutaria. Capiebauntur 
pontifices: etquilibet ecclesiarum prelati, tanquam 
homiecidiorum rei, mancipabantur carceribus, bonis 
eorum confiscatis, quicunque imperatoriin hae sua 
perversitate non erant consentientes. Nec solum ad 
lempus eis irrogabantur injurie, verum exclusis in 
perpetuum, intrudebantursuccessores. Fugiens igi- 
tur dominus papa Gregorius imperatoris indignatio- 


nem, in Apuliam secesserat, ubi a domino Roberto 


D 


Guischardi, Apulie duce honeste susceptus est, et 
benigne tractatus, cujus etiam beneficio predicti 
imperatoris manus evaserat. Tandem Salernum ve- 
niens, ibi diem vite clausit extremum: ubi et sepul- 
tus est. Cui, post dominum Victorem, quisolis duo- 
bus mensibus posteum sedem obtinuerat, successit 
dominus predictus Urbanus, qui Henrici nihilomi- 
nus, predicti Henrici successoris, in eadem malitia 
obstinati,furorem declinans,loovis munitioribusapud 
suos fideles delitescebat, nusquam plenesecurus.Hic 
inillasuaadversitateconstitutus, predictum Petrum 
virum venerabilemab Hierosolymis reversum, jam 
dicte legationis fungentem offieio benigne suscepit; 
et ei in verbo, cujus bajulus erat, se fidelem coope- 
ratorem tempore accepto repromisit. Petrus autem 
omnem transcurrens Italiam, zelo divino sue- 
census, Alpes transiens, Occidentales principes 
omnes singulatim eircuit, instatsollicitus, inerepat, 
arguit ; atque cooperante gratia, monendo quibus- 
dam persuadet, ul fratribus in tanta afflictione 
positis subvenire non differant ; el loea sancta, 
qu» Dominus propria dignatus est illustrare pre- 
sentia, infidelium spureitis diutius profanari non 
permittant. Nec visum ei suflicere, quod hos apud 
principes disseminaret, nisi eliam et plebes et. in- 
ferioris manus homines, ad id ipsum piis exhorta- 
tionibus animaret. Percurrens ergo nationes, pie 
sollicitus, et regna, pauperibus el abjectissimie 
personis, legationi sus fideliter satisfaciens, id 


"ipsum evangelizabat. Cui tantam gratiam, ejus'fidei 


meritum respiciens, contulerat Dominus, ut Taro 
unquam sine fructu populos conveniret. Fuitque 
domino pape, quieum ultra montes sine dilatione 
sequi decreverat, in eodem verbo plurimam neces- 


231 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


2939. 


sarius, Nam precursoris functus officio, auditorum À $ane dilectionis praragatíva certum est eam dilezisse, 


mentes ad obediendum preparaverat, ut facilius 
idem persuadere volens, obtineret propositum, et 
universorum animos ad se compendiosius incli- 
naret. 

CAPUT XIV. 


De ingressu domini Urbani pape ad parles ultra 
montanas, et synodo apud Clarummontem habita. 


Anno igitur ab Incarnatione Domini 1095, indi- 
ctione rv, regnante domino Henrico quarto, Teuto- 
nicorum rege, et eodem Romanorum imperatore, 
anno regni ejus quadragesimo tertio, imperii vero 
duodecimo: illustri quoque Francorum rege domino 
Philippo, Henrici filio, regnante in Francia, pre- 
dictusdominus Urbanus, videns hominum malitiam 


modum excesisse, et cuneta ferri deorsum, quasi p 


ad malum prona, post concilium quod ex universa 
Italia, ad corrigendos excessus hominum necessa- 
rium valde, apud Placentiam celebraverat, impera- 
loris predicti indignationem fugiens, discedens ab 
Italia, Alpes transcendit, regnum Francorum in- 
gressus. Ubi videns, sieut et prius audierat, divina 
passim conculcari monita, doctrinam Evangelii 
sordere, fidem periisse, charitatem et omnem peri- 
clitari virtutem ; econtrario autem adverse pote- 
statis et principis tenebrarum longo lateque nimis 
patere imperium : anxius plurimum, sieutex officii 
debito tenebatur, quomodo tot vitiorum monstris; 
tot peccatorum prodigiis posset occurrere, qu: ita 
miserabiliter pullulabant, et orbem  involverant 
universum concilium generale, prius apud Vigilia- 
cum, deinde apud Podium, convocare disposuit. 
Sed novissime apud Clarummontem Alverniz civi- 
tatem, divina comite gratia, ex universis transalpi- 
narum partibus provinciarum, mense Novembre, 
episcoporum et abbatum convenit sacer conventus, 
in nomine Domini, presentibus etiam predictarum 
partium nonnullis principibus. Ubi, ordinatis de 
prelatorum Ecclesie et virorum Deum timentium 
consilio institutionibus, que ad erigendum labentis 
Ecclesie statum videbantur respicere, et promul- 
gatis canonibus, qui ad morum c«:edificationem et 
corrigendam delictorum enormitatem poterant pro- 
ficere ; et qui pacer, suggerente Petro Eremita, 
quae de rebus perierat, reformarent, qui verbo sibi 
injuncto debitam gerebat sollicitadinem ; novissime 
ad hanc exhortationem se convertit, dicens : 
CAPUT XV. 


Exhortatio domzni papa? ad. populum, pro via Hie- 
rosolymitana. 


Noslis, fratres dilectissimi, et vestram mosse id 
expedit charitatem, quomodo humani generis Repara- 
tor, pro nostra omnium salute carnem. assumens, | et 
homo inter homines conversatus, lerram promissionis, 
quam pridem patribus promiserat, propria illustravit 
prasentia; et assumplz dispensationis operibus, et 
erebra simul miraculorum exhibitione reddiditspecta- 
liter in ignem. Id enim et Veteris et. Novi, pene in 
omnibus syllabis, docet. series Testamenti. Quadam 


illa, quod eam orbis partem, imo particulam, hare- 
ditatem suam dignatus est appellare, cum ejus sit 
omnis terra et plenitudo ejus (Isa. xxxiv, 1). Unde 
per Isaiam ait : Hereditas mea Israel (/sa. xix, 25) ; 
el item : Vinea domini Sabaoth, domus Israel est 
(Isa. v, 7). Et licet totam, in partem praecipuam, 
sibi dedicaverit ab. initio, peculiartus tamen Urbem 
sanclum. sibi adoptavit in propriam, Lestante  Pro- 
pheta, quiait : Diligit Dominus portas Sion super 
omnia tabernacula Jacob (Psal. rxxxvi, 1). De qua 
gloriosa dicuntur, videlicet quod in ea. docens, passus, 
el resurgens Salvator, salutem operatus est in. medio 
lerra : ad hoc a seculis praelecta, ut tantorum esset 
conscia, et cella familiaris mysteriorum. Electa ni- : 
mirum : quod ipse qui elegit, testatur, dicens : Et de 
Hierusalem civitate quam elegi; veniet vobis Salva- 
ior. Quam etsi peccatis inhabitantium id exigentibus, 
justo Judicio suo in manus impiorum sepius tradi 
permiserit Deus, et dure jugum servitutis ad tempus 
eam sustinere passus sib; non tamen arbitrandum 
6st, quod eam quasi a se repudiatam abjecerit. Cum 
scriptum sit: Flagellat Deus omnem filium quem 
recipit (Hebr. xit, 6) ; élli vero thesaurizat iram, cui 
dicit : Recessit zelus mens a te, jam amplius non 
irascar tibi (Ezech. xvi, 42). Diligit ergo eam, nec 
inlepuit erga eam dilectionis fervor, cui dicit: Eris 
corona glorie in manu Domini, et diadema regni 
in manuDei tui; eL non vocaberis amplius desolata, 
sed vocaberis voluntas mea in ea, quia complacuit 
Domino in te (Isa. rxit, 3). Hacigitur salutis no 

sra? incunabula. Domini palriam, religionis matrem, 
populus ab:que Deo, ancillae filius ZEgyptiz, possidet 
violenter ; capiivatis libera filiis, extremas émpo- 
nil conditiones, quibus versa vice merito servire tene- 
batur. Sed quid scriptum est? Ejice ancillam, et fi- 
lium ejus (Gen. xxi, 10). Sarracenorum enim gens 
impia, eL. mundanarum seclatrix. traditionum, loca 
sancta, in quibus steterunt pedes Domini, jam a mul- 
Lis retró temporibus violentia premit tyrannide, sub- 
aclis fidelibus et in. servitutem damnatis. Ingressi 
sunt canes in Sancta, profanatum est sanctuarium ; 
humiliatus est cultor Dei. populus ; angarias patitur 
indignas genus electum ; servit in luto et latere regale 
sacerdotium ; princeps. provinciarum, facta est sub 
tributo, civitas Dei. Cujus non liquefiat anima ? cujus 


D non tabescant praecordia, his ad animum recurren- 


tibus ? Quis hcec siccis oculis awdire potest, !fratres 
charissimi ? Templum Domini, de quo xelans Do- 
minus vendentes ejecit el ementes, me domus Patris 
ejus fieret. spelunca latronum (Matlh. xxi), factum 
est sedes daemoniorum. Id ipsum enim et Mathathiam 
sacerdotem magnum sanctorum progenilorem Ma- 
chabsorum, ad. xelum accendit commendabilem, 
sicut ipse testatur, dicens : Templum Domini quasi 
vir ignobilis vasa glorie ejus abducta sunt captiva 
(I Mach. 11, 8). Civitas Regis regum omnium, qua 
aliis regulas intemeratze. tradidit fidei, gentium su- 
perstitionibus cogitur invita deservire. Sanctae Resur- 


233 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


234 


rectionis ecclesia, requies dormientis Domini, eorum A el. laboribus compatientes, infideldum insolentiam 


sustinet imperia, fdalur spurciliis, qui resurrectionis 
non habebunt participium, sed. stipula ignis dterni, 
perennibus deputabuntnr incendiis. Loca venerabilia 
divinis deputata mysteriis, qut Dominum in carne 
susceperunt hospitem, signa viderunt, senserunt. be- 
neficia, quorum omnium in se plena. fide prelendunt 
argumenta, facta sunt gregum prasepia, stabula ju- 
mentorum. Laudabilis populus, cui benedixit Domi- 
nus exercituum, sub angariarum et sordidarum prz- 
stalionum pondere gemit fatigatus ; rapiuntur eorum 
flü, maíris Ecclesi: chara pignora, uli gentium 
immunditiis deserviant, e& nomen Dei vivi abnegent 
vel ore blasphement sacrilego, compelluntur ; aut im- 
pia detestantes imperia, cgduntur gladiis more bi- 
dentium, sanctis martyribus sociandi. Non est sacri- 
legis locorum differentia, noa est personarum respe- 
clus : in sanctuariis occiduntur sacerdotes et levitz ; 
coguntur virgines fornicari, aut per tormenta perire ; 
nec matronis cias maturior suffragatur. Vae nobis, 
qui in hanc tam periculosi temporis descendimus mi- 
Seriam, quam in spiritu pravidens elestus a Domino 
David rex fidelis : deplorat dicens : Deus, venerunt 
gentes in hereditatem tuam, polluerunt templum 
sanctum tuum (Psal. rxxviu, 1). Et item: Populum 
tuum humiliaverunt, et bereditatem tuam vexave- 
runt (Psal. xci, 5). Utquid, Domine, irasceris in 
finem, aeccendetur velut ignis ira tua? (Psal. 
Lxxvu, 5; Lxxxvni, 47.) Ubi sunt miserieordie 
tue antique, Domine? (Psal. rxxxviu, 50.) Verumne 
est quod dicitur : Non obliviscetur misereri Deus, 
non continebit in ira sua misericordias suas ? (Psal. 
LxxvI1, 10.) Recordare quid acciderit nobis ; intuere, 
et vide opprobrium nostrum (Thren. v, 1). Ve no- 
bis, ut quid nati sumus videre corruptionem populi 
nostri, el contritionem civitatis saneta ; et sedere 
illic cum dantur in manibus inimicorum sancta ? 
(I Mach. 11, 7.) Vos igitur, dileclissimi, armamini 
zelo Dei. Accingimini unusquisque gladio suo super 
femur suum potentissime (Psal. xyiv).. Accingimini, 
et estote filii potentis, Melius est enim mori in bello, 
quam videre mala gentis mostre et sanctorum. Si 
quis xelum legis Dei habet, adjungat se nobis. Sub- 
veniamus [ralribus mosiris, Disrumpamus vincula 
eorum, et projiciamus a nobis jugum ipsorum 
(Psal. 11, 8). Egredimini, et. Dominus erit vobiscum. 
Arma qua cade mutua illicite cruentastis, in hostes 
fidei et nominis Christiani convertite.  Furla, incen- 
dia, rapinas, homicidia, et celera qualia qui agunt, 
regnum Dei mon possidebunt, hoc Deo beneplacito 
redimite obsequio ; ut delictorum, quibus Dominum 
ad iracundiam  provocastis, celerem indulgentiam 
pro vobis obtineant haec pietatis opera, et. deprecatio 
collata sanctorum, Monemus igitur et exhortamur in 
Domino, et in. remissionem peccatorum injungimus, 
ut fratribus nostris, el czxlestis regni coharedibus 
(omnes enim sumus invicem membra, heredes qui- 
dem Dei, cohseredes autem Christi [Rom, vii, 17]) 
qui Hierosolymis et in finibus ejus habitant, afftictioni 
Parngor. CCI. 


(gui sibi regna, principatus et potestates subjicere 
contendunt) debita. compescatis animadversione; et 
illis totis viribus occurratis, quibus est propositum, 
nomen delere Christianum. Alioquin futurum est, ut 
in proximo Ecclesia Dei jugum indebitz perferens 
servitutis, fidei sentiat. dispendinm, pravalente gen- 
tilium. superstitione. In quanta. enim positi. sint 
afflictione, noverunt ex vobis nonnulli, qui hzc quae 
loquimur, oculata conspexerunt fide, el. praesens illo 
rum per manum Petri, viri venerabilis, qui praesens 
est, ad nos delata docet epistola. Nos autem, de mi- 
sericordia Domini et beatorum Petri et Pauli aposto- 
lorum auctoritate. confisi, fidelibus Christianis, qui 
contra eos arma susceperint, el. onus sibi hujus pe- 
regrinalionis assumpserint, injunctas sibi pro suis 
delictis paenitentias relaramus. Qui autem ibi in 
vcra. paenitentia decesserint, el peccatorum indulgen- 
tiam eL fructum. aeternae mercedis se non. dubitent 
habituros. Interim vero eos qui ardore fidei ad expu- 
gnandos illos laborem istum assumpserint, sub Eccle- 
sim defensione, et bealorum Petri ei Pauli prote- 
ctione, tanquam vers obedientie filios recipimus ; et 
ab universis inquietalionibus, tam in rebus quam in 
personis slatuimus manere securos, Si vero quisquam 
molestare eos interim ausu temerario prasumpserit, 
per episcopum loci excommunicatione feriatur : et 
tandiu sententia ab omnibus observetur, donec et 
ablata reddantur, et de illatis damnis congrue satis- 
fiat. Episcopi vero et presbyteri, qui talibus fortiter 
non reslilerint, officii suspensione multentur, donec 
imnisericordiam sedis apostolicz obtineant. His dictis, 
finem dicendi fecit, precipiens iis qui aderant, 
ecclesiarum prelatis, ut ad propria reversi, cum 
omni instantia et debita sollicitudine plebes suas 
ad idem hortentur et invitent diligentius. Iis dictis. 
finem dicendi fecit, et soluta synodo valedicentes 
ad invicem, ad propria sunt reversi : ante omnia, 
juxta statula synodi fideliter laborantes, ut pax 
(que verbo vulgari íreuga dicitur) ab omnibus 
observetur illibata, ne ire volentibus, et ad neces- 
saria discurrere, ullum ministraretur impedimen- 
tum. 


CAPUT XVI. 


Qui de principibus ad iter se obtulerunt ; et de signo 
crucis, quod. ituri vestibus suis in signum voti et 
[uturg peregrinationis imprimebant. 


D 


Dedit ergo Dominus fideli servo suo evangeli- 
zanti virtute multa, et excelso in verbo gloria, pro 
fidei meritis verbum efficax, et sermonem omni ac- 
ceptione dignum in oculis universorum. Et visa est 
& Domino res egressa, ita ut mandatum ejus, licet 
arduum nimis et ditficile videretur, cum omni avi- 
ditate tam majores quam minores amplecterentur. 
Nec solum presentes ex illius verbo succensus hu- 
jus desiderii fervor ad iter armaverat; verum longe 
lateque sermo idem egrediens, absentes etiam pari 
voto ferventes accendebat ad idem. Episcopi vero, 
prout in mandatis acceperant, fideles se cooperan- 

8 


235 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


236 


tes exhibebant, plebes suas ad id ipsum invitantes,et A obligarent, vivificze erucis salutare signum vestibus 


circumeuntes parochias suas, verbum vite dissemi- 
nabant in populis, nec cadebat vel unus apex sine 
fructu super terram : ita ut vere dici posset, quod 
vere illud verbum Domini impleretur : Non veni 
pacem mittere, sed gladium (Malth. x, 3). Divide- 
batur enim maritus ab uxore, uxor a marito ; pa- 
tres a filiis, filii a parentibus ; neo erat charitatis 
vineulum, quod huic fervori posset prejudicium 
facere : ita ut de claustris multi egrederentur mo- 
nachi; et inclusi de carceribus, in quibus se in- 
cluserant spontanei propter Dominum. Nec tamen 
apud omnes erat in causa Dominus ; et virtutum 
mater diseretio votum excitabat ; sed quidam ne 
amicos desererent, quidam ne desides haberentur, 
quidam sola levitatis causa, aul ut creditores 
suos (quibus multorum debitorum pondere tene- 
bantur obligati) declinantes eluderent, aliis se ad- 
jungebant. Omnes igitur ex causis variis propera- 
bant. Non erat in regnis occidentalibus, qui aut 
etatis, aut sexus, aut conditionis, aut status vellet 
esse memor ; aut aliquibus persuasionibus deterri- 
tus ab inecpto desisteret; sed omnes indifferenter 
manus dabant ; omnes unanimiter corde et ore vo- 
tum profitebantur. Videbatur ad litteram impleri 
quod in Tobia scriptum est : Jerusalem civitas Dei, 
nationes ex longinguo ad te venient, et munera defe- 
rentes, adorabunt in te Dominum : el terram tuam in 
sanctificatione habebunt, nomen magnum. invocantes 
in te (Tob. xix, 13). De presentibus igitur qui con- 
cilio interfuerant, multi cum gaudio susceperunt 
insitum verbum, quorum primus fuit dominus Ade- 
marus, bone memorie Podiensis episcopus, vir 
vit: venerabilis, qui postea apostolice sedis lega- 
tione functus, iu eadem expeditione populo Dei tam 
fideliter quam prudenter prefuit : Dominus quoque 
Willelmus Aurasicensis episcopus, vir vere religio- 
sus, ac timens Deum. De absentibus vero utriusque 
regni principibus, eodem fervore succensi, ad iter se 
accingebant, mutuo se et frequenter exhorlantes ; 
et cerlum prefigentes diem, ut collectis necessariis, 
et vie consortibus convocalis, iter arriperent. Vi- 
detur vere divinitus procuratum presens, unde lo- 
quimur, negotium, el verbum vere egressum a Do- 
mino. Nam catervatim concurrebant populi, unum 
ubicunque de principibus iler vovisse audierant, ut 
se illius comitatui sociarent; ejusque super se in 
toto itinere invocarent nomen, obsequia promitten- 
tes et fidem. Et quia verbum illud publice diceretur: 
Occupet extremum scabies, mihi turpe relinqui ; 
laborabant certatim, se necessariis communire, 
muluo se provenire cupientes. Vere divinitus pro- 
curatum ; necessarius enim erat hic ignis purgato- 
rius, quo preterita, qux: nimia erant, diluerentur 
commissa ; et occupatio ista utilis, qua deelinaren- 
tur futura, Non enim erat inter mortales respectus 
Dei, nec ad homines reverentia. Gonvenera! autem 
apud omnes et id ipsum de mandato domini pape 
injunctum fuerat, ut quotquot predicte vie voto se 


B 


imprimerent ; et in humeris illius sibi portarent 
memoriam, cujus passionis locum visitare propo- 
suerant; illum imitantes, cui ad nostram redem- 
ptionem properanti, Factus est principatus ejus su- 
per humerum ejus (Isa. 1x, 6). De quo etiam non 
immerito videtur posse intelligi illud Isaie : Levabit 
Dominus signum in nationibus, et congregabit disper- 
sos lsrael (Isa. xi, 12). Sed et illud mandatum 
Domini juxta litteram videbatur impleri : Qui vult 
venire post me, abneget semetipsum ; et tollat crucem 
suam, et sequatur me (Matth. xvi, 24). 


CAPUT XVII. 


Nomina principum qui de regno Francorum et Teu- 
tonicorum iter assumpserunt. 


Deutroqueitaque regno, inarrham future peregri- 
nationis, signo crucis se communiverant, vir illu- 
stris dominus Hugo Magnus, domini Philippi Fran- 
corum regis frater ; dominus Robertus, Flandren- 
sium comes ; dominus item Robertus, comes Nor- 
mannorum, domini Willelmi Anglorum regis filius; 
dominus Stephanus, Carnotensium comes et Lle- 
sensium, senioris Tbeobaldi comitis pater ; domi- 
nus Ademarus, Podiensis episcopus ; dominus 
Willelmus, Aurasicensis episcopus ; dominus Rai- 
mundus, comes Tolosanus et Sancti /Egidii ; cum 
aliis multis inelylis et nobilioribus viris: vir quo- 
que strenuus et insignis, dominus Godefridus, Lo- 
tharingi» dux, et cum eo fratres ejus, domirus 
videlicet Balduinus, et dominus Eustachius : Bal- 
duinus itidem, qui ecognominalus est de Burgo, 
predietorum consanguineus, domini Hugonis 
comitis de Retest filius : item comes Garnerus de 
Gres ; Balduinus, comes Hamaucorum ; Isuardus, 
comes Diensis ; Rainbaldus, comes Aurasicensis ; 
Willelmus, comes de Foreis ; comes Stephanus de 
Albamarla : Retrodus, comes Perticensis ; comes 
Hago de Sancto Paulo. Sed et de viris majoribus, 
qui tamen comites non erant, ad id ipsum Deo pla- 
citum obsequium sponte se obtulerunt inclyti viri 
et nobiles : ITenricus de Ascha, Radulfus de Bagen- 
tiaeo, Hebrardus de Pusato, Gentonius de Bear, 
Willelmus Amanen,Guastus de Bederz, Willelmus de 
Montepessulano, Gerardus de Russelun, Gerardus de 
Ceresiaco, Rogerus de Barnavilla, Guido de Possessa, 
et GuidodeGarlanda, Francorum regis dapifer ; Tho- 
mas de Feria, Galo de Calvo monte ; predictus quo- 
que Petrus Eremita cum ingenti multitudine, quam 
tum ex regno, tamex imperio multo labore contraxe- 
rat. Cirea Alpes vero dominus Boamundus, Tarenti- 
norum princeps, domini Roberti Guiseardi Apulicx 
ducis filius; dominus quoque Tancredus, ejus ex 
sorore nepos ; et alii multi, quorum numerum vel 
nomina non tenemus. Hi omnes tempus exspectan- 
lesopportunum,cum ingentibus militarium virorum 
copiis, ad militiam parati Christianam eraat aece- 
dere ; et se tante peregrinationis laboribus pro 
Christi nomine devote mancipare. Transeursa ita- 
que hieme, cum prima veris subsequentis se oblu- 


231 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


238 


Jerunt initia, et frigore depulso, grata terris reddita A vero regno ejus cum omni tranquillitate transcurso, 


est temperies, equos praparant, arma exerunt, 
componunt sarcinas, et mutuis se, qui simul erant 
profeeturi, invitant legationibus : diligenter pre- 
ordinantes, quando oporteat eos iter arripere, ubi 
convenire, et qua via tutius commodiusque possint 
incedere. Nec enim poterant tot tamque infinita 
populorum millia in una qualibet regione sibi repe- 
rire necessaria. Unde studiose procuratum est, ut 
singuli majorum principum, seorsim legiones suas 
iraherent, et non eodem tramite proficiscerentur. 
Sed neque antequam ad urbem Niceam pervenirent, 
eorum exercitus convenerunt. Nam, sicut dicetur 
inferius, dux cum suis legionibus per Hungariam ; 
comes Tolosanus etepiscopus Podiensis, per Dal- 
maliam; reliqui vero principes per Apuliam, sed 
variis temporibus, Constantinopolim pervenerunt. 
Parabatur interim quod ad tanium iter suí(icere 
posse credebatur; et viaticula sua, cum via quan- 
titate metiri nitebantur, ignorantes quod non sunt 
in manu hominis viz illius. Ignorat enim mortalis 
infirmitas quid sibi crastina pariat dies. Non erat 
uspiam in tot provinciis, quot habet Occidens, 
domus oliosa vel una. Cuique jux!a suam condi- 
tionem familiaria suberant, circa que sollicitaban- 
tur, negotia, dum hic paterfamilias, ibi filius, illuc 
vero tota domus ad migrandum se componeret. Di- 
rigebantur frequentes epistole, quibus qui simul 
profecturi erant, se mutuo exhortabautur, attentius 
moram inerepantes et monentes properare cele- 
rius. Vocantibusque caeteros his, qui turmarum 
erant duces designati, cum singultibus et suspiriis 
devidebantur ab invicem charorum amplexus, el su- 
premum sibi valedicentes, separabantur in osculis. 
Mater filium, parentem filia, soror fratrem, uxor 
maritum, in ulnis deportantes parvulos, et suggen- 
tes ubera, cum lacrymis et ejulatu comitabantur 
abeuntes : et dicto vale, quos gressu non poterant, 
defixis obtutibus prosequebantur. 


CAPUT XVIII. 
Galterus Sensaveir primus viam ingressus, Constan- 
linopolim pervenat. 

Anno igitur ab Incarnatione Domini 1096, mense 
Martio, octava die mensis, quidam Galterus, cogno- 
mento Sensaveir, vir nobilis et in armis strenuus, 
cum ingenti multitudine edestrium turmarum (nam 
paucissimos secum habebat equites) primus iter 
arripuit, et pertransiens Teutonicorum regnum, 
in Hungariam descendit. Est autem regnum Hun- 
garie paludibus interjectis, et magnis fluminibus 
precinctum, et inaccessibile ; ita ut nisi certis locis, 
et iis vehementer augustis, volentibus introire vel 
egredi, non pateat introitus vel exitus. Eidem au- 
tem regno tunc preerat vir Christianissimus, rex 
Calemannus, qui cognito predicti Galteri adventu, 
et de ejus edoctus proposito, piam illius commen- 
dans intentionem, eum benigne admissit, et transitu 
suis expeditionibus per Hungariam concesso, pu- 
blicorum commerciorum gratiam non negavit. Ille 


D 


usque ad fluvium Maroe, qui ejusdem regni limes 
ab Oriente dignoscitur esse, pervenit incolumis. 
Quo transito, Bulgarorum fines cum suis legioni- 
bus atligit, ad locum perveaiens qui dieitur Belle- 
gravia, Eo tamen ignorante, transeumdem fluvium 
in loco qui nomen Malavilla, de comitatu ejus 
quidam recmanserant, ut cibos ernerent, et ad iter 
colligerent quz:edam necessaria ; quos Hungari com- 
prehendeates, nudatos, et affectos verberibus, 
ablatis omnibus, remiserunt ad suos. Et licet eo- 
rum adversitati universus plena charitate compa- 
leretur exercitus, et sinistro, qui acciderat, casui 
plurimum sociis condoleret; t»men videntes quia 
durum erat nimis, et pene i:npossibile fluvium re- 
transire, et occasione emergentium negotiorum iter 
differre propositum, satius arbitrari sunt dissimu- 
lare ad lempus injuriam, quam ad id quod assequi 
non possent, temere aspirare: spem habentes in eo, 
eui militare proposuerant, quod Christis servis il- 
lata gratis injuria non preteriret impünita, sed 
condignam ab eo reciperent mercedem, qui suis 
fidelibus repromisil dicens: Ef capillus de capite 
vestro non peribil; in patientiavestra possidebitis ani- 
mas vestras (Luc. xxi, 18). Continuantes igitur iter, 
Bellegraviam pervenerunt, ut pramisimus, ubi 
Galterus a duce Bulgarorum, qui eidem loco pre- 
erat, emendi licentiam postulans, et impetrare non 
valens, ante urbem eastrametatus est; ubi exerci- 
tum suum victus inopia laborantem, cohibere non 
valens, grave nimis populi sui passus est dispen- 
dium. Nam cum a Bulgaris omnino venalium nihil, 
aliquo pretio interveniente, obtinete possent, egres- 
sus est ejus exercitus, ut sibi modo quocunque 
alimenta compararent; ne pre necessarii victus 
deficere cogerentur inopia. Qui greges Bulgarorum 
invenientes, et armenta, violenter ex eis cceperunt 
abducere, et castris inferre suis. Quod audientes 
Bulgari, eorreptis armis, ad eos qui eorum abdu- 
cebant animalia, hostiliter egressi, predam revo- 
care volentes, bellum raptoribus inferunt. Et faeti 
superiores, centum quadraginta ex eis preceden- 
tium comitatu separatos ineautius, in oratio 
quodam (quo se gratia consequendo salutis eontu- 
lerant) igne supposito, combusserunt, reliquis in 
fugam adactis. At vero Galterus sciens quod po- 
pulum secum traheret dure cervicis, et indiscre- 
tum, redictis his qui suo proprio spiritu ducebantur, 
incorrigibiles facti, cum reliquis agminibus Bulga- 
rorum silvas, longe lateque diffusas, prudenter 
cireumspecteque pertransiens, Straliciam | Dacis 
mediterranee metropolim egregiam pervenit, ubi 
ejusdem eivitatis praesidi de damno et injuria plebi 
Dei injuste a Bulgaris illata conquestus, plenam 
super omnibus commissis justitiam consecutus est, 
Insuper ab eodem duce, viro egregio, et timente 
Deum, humanissime tractatus, commerciorum le- 
gem obtinuit communem, ut sibi, et populo suo 
equa mensura et justo pretio necessaria vende- 


239 


nihil videretur deesse, duces etiam ilineris, qui eis 
usque ad urbem praeessent regiam, concessit. Quo 
perveniens, et in presentiam domini imperatoris 
indroductus, ab ejus obtinuit magnificentia, ut 
usque ad adventum Petri, de cujus precepto iter 
arripuerat, exercitum suum in locis urbi finitimis, 
indulta emendi vendendique licentia, habere per- 
mitteretur: quod ei concessit imperator. 


CAPUT XIX. 


Petrus Eremita subsecutus, per Hungariam transiens, 
Hungarorum sentit perfiliam. 


At vero Petrus, post hec non multo interjecto 
lemporis intervallo, cum innumerabili exercitu 
transcursa Lotharingia, Franconia, Bavaria, el ea 
regione qua Austria dicitur, cum universa multi- 
tudine, quam rex omni populu, et tribulus, et lin- 
guis, et nationibus collegerat, quasi ad quadra- 
ginta millia, fines Hungarorum attigerat. Unde 
missa legatione ad dominum regem, impetravit, ut 
si paciicum vellet habere introitum, et sine tu- 
multu et scandalis regnum ejus pertransire, et sine 
difficultate aditus praestetur. Qua suscepta licentia, 
et conditionem approbans interpositam, cam uni- 
versis legionibus, quze eum sequebantur, regnum 
ingressus est. Quod cum omni tranquillitate trans- 
currens, alimentorum multa copia, justo pretio, et 
bonis conditionibus ab indigenis ministrata, usque 
ad superius memoratam Malevillam pervenit. Ubi 
intellecto quod consortibus eorum, qui Galterum se- 
cuti, eos precesserant, multiamillius loci habitatores 
intulerant injuriam, et impietatem non modicam in 
eos exercuerant; videntes etiam eorum spolia et 
arma nihilominus in muro civitatis, quasi pro tro- 
peo dependentia, justa ira succensi, protinus arma 
corripiunt, et se invicem exhortantes, urbem vio- 
lenter infringunt, incolis pene omnibus aut inter- 
emptis gladio, aut in vicino flumine submersis. In 
quo tumultu, eorum meritis id exigenlibus, illa die 
cecidisse dicuntur de Hungaris quasi ad quatuor 
millia; de expeditione vero Petri, centum dicuntur 
oecubuisse. Sic igitur urbe correpta violenter, 
quinque diebus continuis manserunt in ea, propter 
alimentorum, quam in ea repererunt opulentiam. 
At vero Bulgarorum dux, Nichita nomime, qui Gal- 
tero et ejus legionibus rerum venalium forum prius 
interdixerat, intelligens quod Malevillanis pro eo 
quod in precedens ipse quoque deliquerat, sub- 
sequentes in eum vellent refundere, relicta Belle- 
grava, cui praeerat, de loci diffidens munitione, au- 
fugit. Loci vero incola cum sua quisque familia 
oppidum nihilominus deserentes, cum gregibus et 
armentis in opaca silvarum, et nemorum abdita, 
longe interius se eontulerunt. Petrus aulem dum 
adhuc in expugnato presidio moram faceret, rela- 
tione quorumdam edoctus, quod rex Hungaris» suo- 
rum stragem, quam audierat, nimis egre ferens, 
militares ex universo regno convocaret copias, et 
in suorum ultionem accingeretur animosius, con- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


rentur; et ut legibus humanis in ejus obsequio À gregatis navibus quotquot ex utraque fluminis ripa 


B 


D 


240 


invenire potuit, legiones suas sub omni celeritate 
iransferri precepit, secum trahens greges et ar- 
menia, spoliaque uberrima, qus de loco violenter 
effracto usque ad redundantem copiam eduxerat. 
Quibus in ulteriore ripa collatis, ante Bellegravam, 
quam lamen vacuam repererunt, castramelati sunt. 
Unde cum plaustris et vehiculis, cum gregibus et 
armentis, et universo comitatu, itinere dierum octo, 
nemorum late patentium condensa periransiens, 
ante urbem Niz, turribus et. muro valido munitissi- 
mam, et viris fortibus refertam, cum suis astitit 
legionibus ; et lumine quod eamdem urbem prae- 
terfluit, perquemdam pontem lapideum transmisso, 
castra ibidem meltatus est. Dumque ejus exercitus, 
jam deficiente viatico, victus inopia laboraret, missa 
legatione ad praesidem civitatis, amice postulat ut 
rerum venalium, et eorum maxime que vite sunt 
necessaria, bonis eonditionibus, et justo pretio, 
populo peregrinanti, et obsequiis divinis mancipato 
fiat commercium. Ille vero id nullatenus posse fieri 
respondit, nisi prius datis obsidibus se obligaret 
exercitus, ut. indigenis forum ministrantibus nec 
injuria, nec vis major ulla inferatur. Qua condi- 
tione utrinque placita, datis obsidibus, egressisunt 
cives secum deferentes venalia. 


CAPUT XX. 


Apud Nix urbem Bulgarim, inter peregrinos el Bul- 
garos tumultus oritur periculosus. 


Facta est igitur expeditionibus universis alimen- 
torum plenior abundanlia, emendi vendendique 
contraclibus mutua charitate inter utrumque po- 
pulum celebratis ; noctequeilla in omni tranquilli- 
late et mutua charitate transcursa, summo mane 
receplis obsidibus, ad iter accinguntur. Dumque 
essent in proficiscendo, et major pars precessisset, 
imo pene omnis exercitus; quidam turbali capitis 
homines, et divina animadversione digni, memores 
satis frivola contentionis, quam hesterna nocte 
cum quodam Bulgaro habuerant occasione vendendi 
emendique, separati aliquantulum a precedentibus 
agminibus, septem molendinis, que juxta predi- 
ctum pontem in flumine volvebantur, ignem sup- 
ponentes, subito econverterunt in favillam. Erant 
predicti filii Belial natione Teutonici, numero quasi 
centum: qui etiam, cum eorum non sufficeret fu- 
rori, quod commiserant, adjecerunt etiam, ut quo- 
rumdam domicilia, quc extra muri erant ambitum, 
non dispari nequitia succenderent. Consummatoque 
scelere, turbis innocentibus, tanquam commissi 
maleficii conscientiam non habentes, cursu matu- 
rato adjungere se sategerunt. Át vero dux, qui eos 
benigne satis noete traclaverat hesterna, videns 
quod non satis ei responderant digne pro meritis ; 
scilicet pro collato beneficio, supplicium reportare 
cogebatur: paucorum commissum, non equo satis 
judicio, refundens in omnes, universos predones 
reputans, et incendiarios: cives evocat, arma 
monet corripere ; et ipse previus cum igenti mul- 


241 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


242 


titudine, verbo suos exhorlatur exemplo, predi- A trus eorum insaniam volens compescere, et causam 


ctas insequi expeditiones ; et tanquam de sacrilegis 
vindietam reposcere persuadet. Egressi ergo una- 
. nimiter, preecedentes insectantur ; et partes preece- 
dentis exercitus posteriores invadunt hostiliter, 
gladiis instantes atrocius. Predictos itaque male- 
faetores, qui needum castris se adjunxerant, seor- 
sum a turbarum frequentia reperientes, justissima 
indignatione, morti tradiderunt, Sed sive casu, sive 
ex indusiria involventes justum cum impio, multos 
de immeritis pari pona confoderunt. Currus au- 
tem et vehicula, quibus tam alimenta quam omni- 
modam corum suppellectilem deferebant, senes quo- 
que et valetudinarios, matronas quoque cum pueris 
ei puellis, quse passibus aquis ceteros subsequi 
non poterant, comprehendentes, vinculis alligatos 
secum deduxerunt: consummata strage, interem- 
ptorum sanguine satiati et spoliis onerati, redeun- 
les ad propria. 


CAPUT XXI. 


Petrus fugientem suum revocat exercitum, et iterum 
cum Bulgaris querit pacifice convenire ; sed factus 
est error novissimus pejor priore, et dissipata sunt 
ejus legiones. 

Interea vir venerabilis, Petrus, et universa que 
preibant agmina, majoresque cuncti expeditioni? 
viri, hujus infortunii, quod suis acciderat, ignari 
penitus, iter continuabant inceptum. Cum ecce qui- 
dam sequo raptus velocissimo, cursu praecipiti fesli- 
nans, casum nuntiat, stragem suorum et captivita- 
tem ex ordine pandens. Quo cognito, de communi 
prudentium consilio, viarn, qua tota die venerant, 
relegentes, revocalis legionibus, facte cedis argu- 
menta, et fratrum interemptorum funera non sine 
lacrymis et gemilu contuentes, ante urbem, ubi 
hesterna nocte castra locaverant, constiterunt. Erat 
autem Petro, et his qui secum erant sensus ha- 
bentes magis exercitatos, in eo facto simplex ocu- 
lus, et pura intentio. Ideo redierant, ut causa mali 
cognita, et scandalorum amputaia materia, inter 
utrumque populum pax plenior reformare!ur ; et ad 
propositam tutius purgata redirent conscientia. 
Missis igitur viris prudentibus et honestis ad pre- 
sidem et majores civitatis, diligenter discutiunt 
quaenam causa intercesserit, ut ad tantum tumul- 
tum et tantam sanguinis innocentis effusionem ita 
subito veniretur. Causa itaque cognita, intelligentes 
qui missi fuerant, quod satis juste indignalione 
concepta, ad arma convolaverant; et quod non 
erat tempus satis idoneum ad hoc, ut super illatis 
reposceretur vindicta, modis omnibus competenti- 
bus, el tota instant sollicitudine, ut pace reformata, 
predam, sarcinas, socios, et. universa quie amise- 
rant, cum integritate reciperent. Dumque in eo per- 
severarent, pactis penead placitam utrinque redactis 
consonantiam, excitatus est casu, inconsulto quo- 
rumdam calore et ausu temerario, in castris tumul- 
tus : volentibus indiscretis quibusdam injuriam, 
quam sustinuerant, violenter vindicare. Porro Pe- 


caedis declinare querens, missis quibusdam pruden- 
tibus et magne auctoritatis hominibus, ab impetu 
et furore, quo civibus instabant hostiliter, eos 
revocare nitebatur. Cumque non proficeret, neque 
ejus, licet salutaribus, acquiescere vellent monitis, 
exercitui missa voce preconia sub promissse obe- 
dientie debito, precepit districtius ut nemo illis 
qui sua temeritate pacem reformatam ausi fuerant 
violare, opem ferat, aut ministret auxilium. Cui 
verbo aequiescens exercitus, sedebat quasi arbiter, 
finem inchoati tumultus, et rei exitum prestolan- 
tes. Qui autem pro bono pacis míssi fuerant ad 
presidem, videntes quod excitus in populo tumul- 
tus sedari non valeret, sed magis ac magis augeba- 
tur, et quod juxta propositum proficere non pote- 
rant, reversi sunt ad castra infecto negotio, elabo- 
ranies eum Petro viro Dei, ut turba comprimeretur. 
Sed neque id effectui mancipare dabatur. Erant au- 
tem quasi mille, qui ad hane proruperant temerita- 
tem. Quibus totidem de urbanis egressis obviam, 
bellum ingens ante urbem ulrinque committitur. 
Videntes autem qui in urbo erant quod quasi 
schisma ortum erat in populo evteriore, sperantes 
quod, quia invito el contradicente Petro, rixam con- 
citaverant, reliqua pars exercitus nullatenus eis 
vellet ministrare subsidia, reseratis aditibus, omnes 
unanimiter egressi, ex nostris pene quingentos 
supra pontem occiderunt : reliquis. pene omnibus, 
dum vada nesciunt, tanquam locorum ignari, sub- 
mersis in flumine. Quod videns exercitus, et tantam 


(;sSuorum non ferens injuriam, ad arma convolant 


universi : et confligentibus inter se agminibus fit 
strages infinita, ita ut esset error novissimus pejor 
priore. Populares ergo, et vulgus indocile, Bulgaro- 
rum non ferentes instantiam, fugam ineunt ; alios- 
que qui in certamine viriliter desudabant, exemplo 
suo et impetu, terga dare compellunt. Fugit itaque 
universus exercitus, et turbatis ordinibus, non 
erat qui resisteret. [n quo tumultu sepe dictus 
Petrus universam pecuniam, quam de fidelium lar- 
gitione prineipum, ut inde pauperibus et egenis in 
itinere necessaria ministraret, collegerat, retento 
curru in quo universa ejus deferebatur substantia, 
penitus amisit. Bulgari autem instantes animosius, 
ex eis quasi ad decem millia gladio peremerunt, 
retentis vehiculis et sarcinis universis ; mulierum 
quoque el puerorum ingenti multitudine captivata. 
Qui autem evaserant, silvarum lalebras et devia 
secuti, vix teria die, monentibus lituis et strepen- 
tibus tubis revocati, circa Petrum et illos qui cum 
eodem evaserant, et in collem se receperant subli- 
mem aliquantulum, convenerunt. 


CAPUT XXII. 


Petrus, recollecto proftigatarum legionum suarum re- 
siduo, constantinopolim pervenit ; et iransito Bos- 
phoro, castrametatur in Büthynta. 

Die tandem quarta, recolleclis adinvicem eis qui 
dispersi fuerant, et ex occultis in quibus triduo la- 


243 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


244 


tuerant prodeuntibus, conglobati iterum quasi ad À bus mensibus continuis consedisset exercitus, non 


"triginta millia rursus ad iter se accingunt. Et licet 
plaustra currusque, quasi ad duo millia, impruden- 
ier amisissent, tamen a proposito deficere ignomi- 
niosum reputantes, viam, licet multa difficultate, 
conlinuant. Dumque essent in proficiscendo, ali- 
mentorum multam sustinentes inopiam, ecce do- 
mihi imperatori nuntius castris eorum se intulit, 
qui Petrum et alios ejusdem exercitus capitaneos, 
regiam proferens jussionem, publice convenit, di- 
cens : Sermo gravis et verbwm satis absonum, viri 
nobiles et inclyti, fama referente, de vobis ad impe- 
rialem pervenit audientiam, quod in imperio suo vio- 
lentiam regionis habitatoribus et ejus subditis infera- 
lis enormem, rixas et tumultus. concitantes. Quapro- 
pter ejus auctoritate, si in conspectu majestatis ejus 
gratiam aliquando invenire quaritis, vobis injungi- 
mus, quatenus in aliqua urbium. ejus ultra triduum 
moram facere non prassumaltis, sed. continuato itinere 
congruo tamen moderamine lemperato, versus Con- 
stantinopolim expeditiones vestras quantocius diri- 
galis. Nos aulem. exercitum | vestrum | praeuntes, 
victui necessaria, justo pretio vobis ministrari facie- 
mus. Quo audito, revixit spiritus eorum, qui prae 
victus inopia jam contabuerant ; et intellecta erga 

se domini imperatoris clementia,in spem majorem 
erecti, postquam apud eum qui regios detulerant 
apices, de sua innocentia, et supportata patienter, 
quam eisimmeritis Bulgarigratis intulerantinjuria, 
pro tempore sufficienter allegaverunt ; ducem pra- 
dictum sequentes, ab omni abstinentes enormitate, 


maturato itinere Constantinopolim pervenerunt. C 


Ubi reperto predieto Galtero, qui cum suis legioni- 
bus eorumdem prestolabatur adventum, junctis 
exercitibus, oastra in loco sibi deputato metati 
sunt. Petrus vero a domino imperatore vocatus, 
urbem ingressus est; et in ejus presentia consti- 
tulus, sicuti vir magnanimus erat el eloquens, de 
sua intentione, et tanti laboris causa interrogatus, 
plene disseruit : et quod eum maximi Occidentalium 
partium et Deo digni principes. in proximo subse- 
querentur, edocuit : tanta mentis conslantia, et 
verborum usus ornatu, ut et palatii principes, viri 
admirarentur animositatem et prudentiam, et ipse 
dominus imperator eum propensius commendaret. 
Benigne igitur habitum, et donis cumulatum ube- 
rioribus, ad suos redire precepit imperator. Ubi 
cum dies aliquot, ejus et victualibus, et requie 
refocillatus esset exercitus paratis navibus ex im- 
periali mandato, transito Hellesponto,in Bithyniam, 
qua prima, de Asiana diocesi, provincia eodem 
mari terminatur, descenderunt: demumque ab lo- 
cum supra idem mare situm, cui nomen Civitot, 
pervenientes, castrametati sunt. 
CAPUT XXiII. 


Exercitus ejus, eo absente, a finibus Nicznis praedas 
agit, et juxta urbem Nicxnam oppidum expugnat. 


Erat autem idem locus in hostium confinio po- 
situs ; ubi cum in multa rerum opulentia quasi duo- 


D 


defuit eis pene quotidie rerum venalium ocopiía, et 
refectio pro tempore necessaria. Qua rerum uber- 
tale simulet otio dissolutus miser et dure cervicis 
populus, prodeuntibus ex adipe stimulis insolentiz 
(Psal. .xxiti, 7), ccepit seorsum invitis magistrati- 
bus turmas agere, et ad decem vel amplius millia- 
ria perlustrare regionem, greges et armenta secum 
trahentes. Receperant tamen sepius ex parte do- 
mini imperatoris litteras commonitorias, quatenus 
ante adventum majorum principum, qui subsequi 
dicebantur, longius evagari, aut in se hostes pro- 
vocare non presumerent; sed in loco designato 
moram facerent, eireumspecte se habentes. Petrus 
autem pro plebe sibi commissa valde sollicitus, ad 
urbem regiam profectus erat, ut rerum venalium, 
si posset, alleviaret pretium, et humaniorem com- 
mereiis obtineret conditionem. Unde populus con- 
tumax et calecitrosus, sumpta occasione ex ejus 
absentia, ccepit insanire vehementius; et conglo- 
bati seorsum ab exercitu ejusdem factionis com- 
plices, quasi ad peditum septem millia, adjunctis 
sibi equitibus trecentis, aliorum interdictum auri- 
bus surdis preeuntes, versus Niceam ordinatis ag- 
minibus profecti sunt. Unde de locis predicte urbis 
conterminis, greges et armenta ad maximum nu- 
merum contrahentes, in castra revérsi sunt incolu- 
mes. Porro videntes Teutoniciet illius lingue ho- 
mines, quod Latinis in eo negotio ad quod exierant, 
prospere successerat, rapinarum amore concepto, 
adjiciunt et ipsi simile aliquid attentare, unde et 
nomen obtineant, et vires inferant rebus domesti- 
cis. Tandem vero colligati ex eadem natione quasi 
ad tria millia cum ducentis equitibus, versus Ni- 
ceam contendunt. Erat autem in eadem regione 
oppidum ad radicem montis situm, a Nieea quatuor 
vix milliarium distans spatio, ad quod accedentes, 
impetu vehementissimo et totis viribus oppugnant 
undique; et, licet plurimum resistentibusoppidanis, 
expugnatum occupant violenler, et ibidem, inter- 
emptis habitatoribus et occupatis quae eorum 
fuerant universis, loci amoenitate tracti simul et 
opulentia, castrum — communiunt, proponentes 
usque ad adventum principum in eodem loco com- 
manere, 


CAPUT XXIV. 

Solimannus Turcorum princeps predictum. recuperat 
oppidum; et quotquot in eo reperit, gladio pe- 
rumit. 

Solimannus vero illius regionis dux et moderator, 
auditolonge anteChristianorum principum adventu, 
ex universo interim Orientis traciu, tam prece 
quam pretio, et modis quibus poterat, infinitas 
virorum fortium colligens copias, ad easdem par- 
tes redierat, ut contra hostiles impetus civibus et 
regioni opta prebebret solatia, Qui audiens quod 
Teutonicorum predicia manus oppidum ejus expu- 
gnasset, el expugnatum delinere presumeret, illuc 
sub omni celeritate festinat, eLcastrum obsidens, vio- 


245 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


246 


lenter expugnat, omnibus quotquot intus reperit, A usque ineorum castra, stragem operantesizfinitam 


gladio peremptis. Interea rumor in castris perso- 
nuit, et celebri fama pervulgatum est, Teutonico- 
rum cohortes, que recenter de castris exierant, 
in manu Solimanni penitus cecidisse. Unde mente 
plurimum consternati, gemitu et lacrymis, quas 
pre spiritus angustia cohibere nequeunt, dolorem 
protestantur. Tandem comperta plenius veritate, 
exoritur tumultus popularium in castris ; vocife- 
rante plebe, et id summa exigente precum instan 
tia, uL illatam fratribus tam enormein non dissimu. 
larent injuriam ; sed correptis armis, omnes una- 
nimiler, tam equites quam pedites, interemptorum 
fratrum sanguinem vindicaturi procederent. Quod 
verbum majores exercitus, et qui in talibus plenio- 
rem habebant experientiam, domini imperatoris 
consilio parere volentes, cum vellent comprimere 
et furentis populi indiseretum mitigare fervorem, 
insurrexit plebs adversus eos indomita; et cujusdam 
Godefridi, qui cognominabatur Burel, qui princeps 
erat factionis, usa patrocinio, majoribus contu- 
melias ecpit irrrogare, timiditati ascribens, e! non 
prudentie, quod fratrum interfectores, ultore gla- 
dio non persequerentur. j 


CAPUT XXV. 

Concitatur adversus eumdem Solimannum ob cedem 
fralrum universus exercitus, et. pugnans adversus 
eum consumitur. 

Prevaluit tandem deterius affectorum sententia ; 
et arma corripientes universi, relictis debilibus 
cum mulieribus et parvulis, et his quibus arma 
non erant, congregati sunt ad viginti quinque mil- 
lia peditum armatorum, quingentos equites optime 
loricatos habentes. Ordinatis ergo agminibus et in 
acies digestis, versus montana per silvam predi- 
ctam, ad parles Niceas contendunt. Vixque ad tria 
milliaria processerant, cum ecce Solimannus cum 
ianumera suorum multitudine eamdem silvam in- 
gressus, ut in castra nostrorum, qua in loco erant 
supra nominato, subitus irrueret, accelerabat. 
Audiensque per eamdem silvam clamores insolitos, 
ut primum comperit quod a castris egressa noslro- 
rum sibi occurrerent legiones, relictis montibus et 
silva, ad patentes campos se contulit. Quo etiam 
nosiri pervenieates, adventus hostium ignari pe- 
nitus, postquam eorum in vicino conslitutum co- 
gnoverunt exercitum, mutuis se vocibus exhorlan- 
ies, in hostes irruunt, gladiis instantes cominus, 
interempiorum frairum sanguinem de manu hostium 
requirentes. Hostes vero votis omnibus et ardente 
proposito nostros in se irruentes gladiis excipiunt: 
et, compertum habentes quod res pro capitibus 


ageretur, resistunt viriliter, justa indignatione suc- 


censi, et de sua multitudine presumentes. Tandem 
eonfligentibus adinvicem hinc inde cohortibus stre- 
nue, satisque viriliter, oppressi nostrates ab eorum 
muliitadine, et pondus belli non valentes ferre diu- 
lius, dissolutis agminibus, in fugam versi sunt : 
quibus nihilominus Turci gladiis incumbentes, 


C 


D 


eos insectati sunt. Ceciderunt in ea congressione 

de viris nobilibus, qui Petri castra sequebantur. 

Gallerus Sensaveir, Rainaldus de Breis, Fulcherus 

Aurelianensis, et aliiinnumerabiles. Nam de viginti 

quinque millibus peditum, qui de castris egressi 

fuerant, et de quingentorum numero ,equitum, vix 

vel unus superfuit, qui aut mortem effugerit, aut 

vineula. 
CAPUT XXVI. 

Sotimannus victor nostrorum castra diripit : residuum 
populi aut caplivum trahit, aut. perimit ; castrum 
Civitot obsidel ; sed, audita imperatoris legatione, 
recedit. | 
Tandem vero hac politus victoria, et presenti 

successu Solimannus factus elatior, in castra vio- 

lentus irruit; id residuum quod supererat, nemine 
jam qui resistere posset invento, gladiis abolet ; 
senes, valetudinarios, monachos et clerum univer- 
sum, matronas quoque grandevas ferro perimens, 
solis pueriset puellis, adhudcimpuberibus,quorum 
pro eis ctas intercedebat, el facies, ad hoc par- 
cens, ut servituli manciparet. Eral autem, juxta 
nostrorum castra, in littore maris silum, preesi- 
dium vetus, semirutum, habitatoribus vacuum, ita 
ut nec seras haberet, nec ostia; in quod, necessi- 
tate compulsi, salutem in eo posse consequi arbi- 
irantes, peregrinorum quidam secontulerunt, quasi 
ad tria millia. Qui objectis clypeis, et magnorum 
advolutione molarium aditus obstruunt, et ad sui 
tuitionem, proat necessitatis articulus imperabat, 
accinguntur. Dumque Turcos instantes vehemen- 

tius, spe obtinendse salutis, qui obsessi erant, a 

se repellunt longius, pro vita et libertate totis vi- 

ribus decerlantes, nuntius quidam sub omni cele- 

ritatead Petrumaccedentes,stragem suorum indicat; 
et residuos de populo jam consumpto, in oppido 
quodam semirutoaretissima obsidione vallatos edo- 
cet, armorum et victus inopia laborantes. Qui ad 
dominum imperatorem accedens, fusis humiliter 
precibus, obtinet ut missa illuc sub omni velocitate 
militia reliquias populi ab imminentibus periculis 
precipiat liberari : quod et factamest. Turcienim, 
audita domini imperatoris jussione, ab oppidi pro- 
tinus destiterunt impugnatione, ettrahentessecum 
quos in vincula conjecerant, cum tentoriis et papi- 
lionibus, equis, mulis, et omnimoda nosworum 
supellectileoptima spoliadeferentes, Niceam reversi 
sunt. Sic ergo cerviceosus populus et intractabilis, 
dum monitis nesciunt acquiescere melioribus, suo 
lapsus impetu, Lotus descendit in interitum ; et 
dum discipline salutaris nescit jugum portare, 
suarum viarum fructus inutiles collegit, hostium 
gladiis deputatus. 

CAPUT XXVII. 


Godescaleus sacerdos quidam  Teutonicus, iterum 
exercitum ducens, in Hungariam pervenit ; qut tur- 
pia in Hungaros operari non veretur. 


Post Petri vero iransitum in Bithyniam, conse- 


2/1 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 248 


quenter non multo temporis intervallo, quidam sa- 
cerdos, Godescaleus nomine, natione Teutonicus, 
Petri sequens vestigia, ejusdem peregrinationis 
accensus desiderio, exhortationis habens gratiam, 
multos ex universo Teutonicorum regno ad idem 
opus animaverat. Collectisque vie consortibus, 
quasi ad quindecim millia, Hungarie fines, sine 
difficultate admissus, ingressus est. Übi cum ejus 
exercitui venalia de mandato regio bonis conditio- 
nibus ab llungaris exhiberentur, alimentorum 
abutentes opulentia et ebrietati vacantes, ad infe- 
rendas enormes indigenis se contulerunt injurias : 
ito ut predas exercerent, venalia foris illata publi- 
eis violenter diriperent, et stragem in populo com- 
mitterent, neglectis legibus hospitalitatis. Quod 
domino regi postquam innotuit, ira succensus, re- 
gnum universum precipit convocari ; et in ultionem 
tantarum injuriarum armari populum imperat, et 
majores etiam regionis. Commiserunt enim gravia 
inlocis quampluribus, turpiaque nimis, et relatione 
indigna, que nonnisi cum subjectorum odio et ti- 
midilatis nota, rex poterat dissimulare. Convocata 
igitur totius regni militia, tanquam in hostes et 
suprema dignosanimadvérsione, unanimiter ruunt 
precipites, protantis excessibus mortem irrogaturi. 
Tandemque apud locum cui nomen Bellegrava est, 
qui locus in umbilico regni eorum positus est, 
predictorum  insensatorum confusam reperiunt 
multitudinem, qui pracognito regis adventu, et de 
ejus indignatione non ignari, verentes quam lesam 
portabant conscientiam, arma corripuerant, quasi 


vim vi repellere et a se propulsare injurias parati. G 


Quos postquam Hungari armis incumbentes vide- 
runt et ad resistendum animatos, perpendentes 
quod non sine suorum multa strage poterant eis 
vim inferre, erant quippe fortes viri, armorum 
usum habentes, quique non facile vellent gratis 
animas ponere, more suo dolis tentant peragere 
quod viribus nequeunt. Missa enim legatione ad 
predictum Godescaleum, et exercitus primates, 
verbis pacificis eis locuti sunt in dolo, dicentes : 


CAPUT XXVIII. 

Epistola regis Hungarorum ad predictum Godescal- 
cum, el ejus exercitum ; el interitus eorumdem mi- 
serabilis. 

Pervenit ad dominum regem de vestro exercitu 
gravis querimonia, quod populo sibi subdito graves 
nimis el enormes intuleritis molestias, iniqua lege 
vestros hospites, qui vos benigne tractaverunt, remu- 
nerantes. Tamen domini . regis plenius novit pruden- 
Lia, quod non. estis omnes horum commissorum rei ; 
sed certum habet inler vos viros prudentes et timen- 
ies Deum, quibus aliorum displicet. enormitas, et 
quibus invitis et renilentibus commissa sunt qug 
dominum regem merito ad, iracundiam provocarunt. 
Unde aliquorum crimen timens in. omnes refundere, 
ne justum involvat 'cum impio, decrevit irz suce mo- 
dum imponere el Christianae ; consortibus professio- 
nis parcere in prasenti. Unde. consulimus wt ejus 


À omnino quiescat indignatio, quod el personas vestras, 


el. omnem, quam hic habetis substantiam, arma 
quoque in manus domini regis sine aliqua conditione 
tradatis. Alioqui nec unus solus ex vobis mortem 
poterit evadere ; cum in medio regni ejus constituti, 
nec viribus pares sitis, nec fugiendi habeatis pote- 
statem. Godescalcus igitur, et legionum primicerii, 
quibus &b initio contumacis populi displicebat in- 
sania, de regia benignitate presumentes, in sim- 
plicitate spiritus, populum totis viribus renitentem, 
et pro vita decertare paretum,in eam quasi vio- 
lenter traxerunt sententiam, ut cum armis et omni 
eorum substantia in potestatem|domini regis se 
traderent, pro his omnibus quibus eum offende- 
rant, satisfacientes. Acquievit tandem populus uni- 
versus, et armis traditis, universaque eorum sub- 
stantia,regis primiceriis et suis procuratoribus 
resignata, dum veniam exspectant, mortem inve- 
niunt. Irruentes enim in populum nil tale veren- 
tem, armorum solatio destitutum, et de regis cle- 
mentia non immerito presumentem, non distin- 
guentes justum ab impio, stragem immanissimam 
exercuerunt, itia ut interemptorum funeribus, et 
eruore occisorum locus pollueretur universus, et 
tante multitudinis vix superessent vestigia. Eva- 
serunt tamen aliqui commune perieulum; et 
previa Domini misercicordia, Hungarorum gladios 
declinantes, et ad propria reversi, de suorum 
strage, et sinisiro casu qui acciderat, eos qui pro- 
fecturi erant, et ejusdem via votis tenebantur 
obligati, reddiderunt instructiores : monentes ut 
predicti nequam populi suspectam semper haben. 
tes malitiam, prudentius incedant et cautius di- 
scant negotiari. 


CAPUT XXIX. 

Quomodo pracedentes exercitus subsecuta est insen- 
satorum hominum multitudo infinita, Judzorum 
interimens populum, et absque. disciplina incedens. 
Per idem tempus, modico interjeeto intervallo, 

convenerant eodem studio ex occidentalibus fini- 

bus turbeeinnumerabiles, et peditum manusinfinita 
absque duce et rectore, passim et imprudenter in- 
cedentes. Erant tamen inter eos viri quidam nobi- 
les, Thomas de Feria, Clarenbaldus de Vendoliolo, 

Willelmus Carpentarius, comes Hermannus, et alii 

nonnulli,quibusin nullo, diseiplineimpatiens, sub- 


] jiciebatur populus; sed neglecla prudentium et me- 


lius affectorum doctrina, passim et sine delectu 
per omnia libere discurrebant illicita. Unde factum 
est, ut cum in timore Domini iterdebuissent ince- 
ptum peragere, et divinorum memores mandatorum, 
observata evangelica disciplina, pro Christo pere- 
grinari, converterunt se ad insanias, et Judeorum 
populum in civitatibus et oppidis per que erat eis 
transitus, nil tale sibi verentem, et se habentem in- 
cautius, crudeliterobtruncabant.Hocautem maxime 
factum estin urbibus Colonia et Magontia, ubi etiam 
vir potens et nobilis comesEmico, ineadem regione 
preclarus, eorum ocotibus cum multo se adjunxit 


249 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. I. 


2950 


comitatu, non solum prout ejus decebat generosi- A et paludibus, equis amissis, vite, consuluerunt et 


tatem, nec morum censor, nec correptor enormita- 
tis ; sed maleficiorum particeps et flagitiorum in- 
centor. Qui omnes, transcursa Franconia et Bava- 
ria, postquam fines attigerunt Hungarie, pervenien- 
tes ad locum cui nomen Meeszeburg, arbitrati quod 
libere, et sine difficultate eis liceret introire, clau- 
sum reperientes aditum,citra pontem substiterunt. 
Erat autem is locus presidium, munitum valde flu- 
minibus maximis, Danubio et Lintace, et profundis 
circumseptum paludibus, ita etiam ut majori multi- 
tudini, invitis his qui observabant introitum, non 
esset facile irrogare violentiam. Dicebatur tamen 
esse eorum qui adveneranti numerus ad ducenia 
millia peditum ; equitum vero,quasitria millia. Porro 
rex Hungarie transire volentibus aditum prohiberi 
mandaverat, timens ne injuriarum, quas Gode- 
scalci legionibus intulerat, memores, in ultionem 
armari euperent intromissi, Recens enim factum, 
etcruente cedis enormitas,longe lateque divulgata, 
regem sibi timere compellebant. Obtinuerunttamen 
ab his qui ad praedicti municipii deputati erant cu- 
stodiam, et a principibus legionum, qui in ea parte 
regionem observabant, ut legatos ad regem dirige- 
rent, qui, pro impetranda pace et obtinenda trans- 
eundi libertate, regem suppliciter convenirent. Ipsi 
vero interim citra paludes in locis pascuis castra- 
metati sunt, rei prestolantes eventum. 


CAPUT XXX. 


Quomodo castrum Meesxeburg obsederunt, et septin- 
gentos ex Hungaris interfecerunt ; et tandem divi- 
nilus in fugam versi, pene omnes ab Hungaris in- 
terfecti sunt. 

Interea, qui missi fuerant ad regem, infecto pror- 
sus negotio, paucis evolutis diebus, reversi sunt. 
Quorum relatione majores edocti, qui erant in exer- 
citu, quod nullam apud regem gratiam poterant in- 
venire, proponunt terras, quas citra fluvios et pa- 
judem rex possidebat, depopulari, et suburbana 
succendere, et in rebus ejus hostiliter versari. In 
quo dum desudarent attentius, accidit, die quadam, 
quod septingenti ex regis supradicti militia navigio 
transeuntes occulto, peregrinis ex insperato, ut ab 
illatis regionem tuerentur injuriis, casu se dede- 
runt obviam : quos cum declinare non possent, nec 
redire ad propia, aquis impedientibus, pene om- 


nes interfecti sunt, paucis exceptis, qui in carecio D 


saluti. Qua erecli victoria, adjiciunt etiam ut, pon- 
tibus fabricatis, presidium expugnent; et iter ferro 
aperientes, in regnum violenter ingrediantur. Juxta 
hoc propositum cohortes excitant, et per pontes» 
quos de novo erexerant, meenibus applicantes, pro- 
tecti clypeis, ad murisuffossionem, et violentum in- 
iroitum animosius se accingunt. Eoque jam per eo- 
rum diligentem instantiam ventum erat, ut. muro 
in loeis pluribus perforato, jamjam peregrinis pa- 
teret introitus. Et qui intus erant in municipio, om- 
nino in desperationem descenderant, de vita peni- 
tus diffidentes; cum eccerepente immisso divinitus 
timore, relicto assultu, et maxima impedimentorum 
parte neglecta, versi sunt in fugam qui victores 
videpatur, fuge causam penitus ignorantes. Nec. 
aliud in causa dicitur exstitisse, nisi quod peecalis 
multiplicibus Dominum ad iracundiam provocave- 
rant, impietatem secuti, que suis cultoribus terro- 
rem solet incutere. Fugit enim impius,juxta verbum 
Sapientis, nemine persequente (Prov. xxvi, 1). Hun- 
gari vero meliore facta conditione, videntes hostium 
cuneos terga dedisse, insecuti sunt eos tanquam vi- 
etores, quos prius habuerant formidini ; et quos in- 
fra monia vallati paludibus vix poterant sustinere, 
ultro insequuntur, vice versa, non solum formidi- 
nem, verum et mortem irrogantes. Ex quibus comes 
Emico, cum maxima parte dissolutarum turmarum 
fugiens, in patriam suam reversus est, Alii vero no- 
biles quos supra nominavimus, per Carinthiam de- 
clinantes, in Italiam pervenerunt, qua decursa Ápu- 


Ü lis se intulerunt finibus: unde et eos de principi- 


bus, idem iter agentibus, qui Durachium navigare 
proposuerant, secuti, in Greciam se contulerunt. 
His ergo et hujusmodi motibus pene totus copnculie- 
batur Occidens, et seorsum turmas agebant pene 
naliones universe, et alia sub principibus, alie 
quasi acephale iter aggrediebantur. Vie tamen coin- 
pendium, quod qui per Hungariam descenderant, 
cerium erat reperisse, propter insolentiam eorum 
et enormitates nimias, quas frequenter et praeler 
meritum, regionis inferebant habitatoribus, trans- 
euntes qui precesserant, eis penitus negabatur. 
Unde et eos, qui subsequebantur, reddiderunt ma- 
gissollicitos, ut regis Hungarorum sibi gratiam con- 


ciliarent. 


20 oco desditeciocen om On SCC NRBIS AT SAEI LAU Ia nc in 
INCIPIT LIBER SECUNDUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Quo tempore dux Godefridus iter arripuerit, et qui 
nobiles cum eo, e£ quomodo usque in Hungariam 
pervenerit. 


Eodemque anno, qui erat ab Incarnatione Domini 


— 


1096, mense Augusto, quintadecima die mensis, 
vir magnificus et illustris Godefridus, Lotharingie 
dux, post discessum Petri Eremite et ejus exercitus 
casum, ut prediximus, lamentabilem ; post legio- 
num Godescaloi stragem premissam; post illud 


251 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


359 


eliam infortunii genus, quod, ut premisimus, sub- A estis innocentes, ut eos morli traderitis, non possunt 


sequenti multitudini citra Hungariam accidisse di- 
citur : convocatis viae consortibus et compositis de 
more sarcinis, iter aggressus est. Fuerunt aulem 
qui ejus castris se adjunxerunt viri nobiles et in- 
clyti, et perpete digni memoria, dominus Balduinus 
ejus frater uterinus ; dominus Balduinus de Mon- 
libus. Hamaucorum comes ; dominusHugo, comes 
de Sancto Paulo, et Engelramus filius ejus, egregie 
indolis adolescens ; dominus Garnerus comes, co- 
gnomento de Gres; doimminus Renardus comes Tul- 
lensis, et Petrus frater ejus ; dominus Balduinus de 

Burgo, ejusdem ducis consanguineus; dominus 

Henricus de Ascha et, Godefridus frater ejus ; Dodo 

de Cons; Cono de Monte acuto, et alii plures, 

quorum nomina non lenemus, vel numerum. Hi 
omnes uno et individuo comitatu pariter inceden- 
les, vicesima Septembris die in provinciam que 
dicitur Osterich, ad locum qui dicitur Tollenburch, 
cum omni tranquillitate sani et incolumes pervene- 
runt. Est autem is locus, ubi Lintax fluvius imperii 
fines a regno disterminal Hungarie. Quo perve- 
nienles, solliciti valde super his que Godescalco et 
suis legionibus dicebantur accidisse, deliberant 
quomodo cum salute in opere incepto possint ince- 
dere. Tandemque de communi placuit consilio, ut 
missa legatione ad regem Hungarie instruantur 
plenius, quenam causa fuerit, quare fratrum pre- 
cedentium apud eos ita deperierit exercitus ; et ul 
opportunitate inventa dominum regem de pace 
convenial, et omissis querelis veteribus, elaborent 
quomodo eis liber per Hungariam indulgeatur 
transitus. Nam alias inire vias, itineris ccepti vide- 
batur dispendium. Missus est ergo vir nobilis Go- 
defridus de Ascha, Henrici frater, eo quod ejusdem 
regis a multis retro temporibus familiaritatem ha- 
buerat, cüm quibusdam honestis viris et nobilibus, 
ut ejusdem legationis fungatur officio: qui ad re- 
gem perveniens, depenso debite salutationis affatu, 
quod ei fuerat injunctum fideliter exsequens, regi 
loculus est in hic verba: 

CAPUT II. 

Legalio ejusdem ducis ad Calemanum regem Hunga- 
"wur, per Godefridum de Asca, et. responsum ejus- 
dem regis ad eumdem ducem. 

Vir illustris et. magnificus, dominus Godefridus, 
Loiharingis duz, et alii Dei cultores, qui cum eo sunt 
principes, divinis obsequiis mancipati, ad. vestram 
nos direxerunt eminentiam, scire per nos cupientes ; 
quare fidelium populus, quorum reliquias in via repe- 
rimus nobis occurrentes, tantam apud vos, qui de 
numero fidelium dicimini, repererunt inhumanitatem, 
uL tulius ad hostes quoslibet. declinare. potuissent. 
Quod si przedicti populi tanta fuil culpa, u£ extremis 
suppliciis digna fuerit f'lagellari ; qui me miserunt, 
parati sunt eorum interitum aquanimiter tolerare. 
Iam qugcunque ex merito pena infligitur, minus ad 
iram provocat, eí majore sustinenda est patientia, 
Quod si secus est, et absque. ulla. causa calumniati 


illatam servis Dei dissimulare injuriam ; sed. parait 
suni fratrum sanguwmem vindicare. Super his ergo 
vestra per nostrum ministeriwn exspectant responsa, 
pro eorum forma animos habituri. His dictis orandi 
finem fecit. Cui rex suorum satellitum stipatus co- 
mitatu, in hec verba respondit: Placet, vir amici- 
tiarum, Godefride, cui meritis exigentibus jam pridem 
nostram contulimus gratiam, quod ad. nos ingressus 
es, tum ul veterem renovemus amicitiam, twm ut apud 
tam discretum judicem noslram astruamus innocen- 
tiam. Sumus equidem et de numero, ul dicis, fide 
lium : et utinam opere possimus implere hujus nomi- 
nis virtulem ! Sed qui vos przcesserunt, tam Petrum 
Eremilam sequenles, quam. adherentes Godescalco, 
quam qui in regni nostri limilibus castrum nostrum 
expugnare, et ad mos violenter ingredi nitebantur, 
nec re, nec nomine Ghristi fuerunt sectatores. Nam 
cum primo Petrum et suos exercitus suscepissemus 
hospilio, bona quce apud mos erant. lam gratis, quam 
pretio illis communicantes juslo, more serpentis in 
gremio, et muris in pera, male remuneraverunt ho - 
spites suos. Nam £n ezíiremis regni nostri finibus, 
dum jam pro collatis beneficiis grates tenerentur re- 
pendere, unam de urbibus mosiris confringentes, el 
populum qui in zrat delentes pesitus, cum eorum 
spoliis, gregibus et armentis, lanquam violenti prae- 
dones abierunt. Godescalci vero expeditiones, tan- 
quam a prioribus nihil omnino pertulissemus injuria, 
sine molestia et difficultate admissa, in medio regni 
hujus rapinas exercere, inferre violentiam, incendia 
procurare, et causis levibus stragem operari non ve- 
renies, delictorum suorum enormitate Dominum ad 
iracundiam provocaverunt. Nos quoque subditorum 
ferre mon. valentes molestias, manum adhibuimus, 
rei periclitanti remedium providentes. Unde et prio- 
rum exemplo delerriti, ne tertio jam detestabilium 
lurmarum  experiemur injurias, consultius fore vi- 
sum est, a regni nostri limitibus, Deo plane odibiles, 
arcere. hujusmodi impiorum manipulos hominum, 
quam injurias ab eis el damna pani enormia, aut 
cum eis hostiliter decertare. Hec igitur apud 1e vi- 
rum prudentem et industrium, pro mostra excusa- 
tione sufficiat allegasse. Nam ( vivit Dominus, puram, 
sicut est, edisseruimus veritatem.) His dictis, eos- 
dem legatos precipit hospitaliter, et multa hone- 


D state haberi, quousque habito cum suis colloquio, 


ad predictos principes nuntios dirigat, responsa 
convenientia delaturos. Tandem missis de familia- 
ribus suis aliquot cum legatis qui ad se venerant, 
duoi el principibus in hac verba rescripsit : Audi- 
vimus sane, et fama referente jamdudum cognovimus, 
quod princeps magnus, illustris et egregius merito 
apud tuos habearis : et quod. fidei uz sinceritatem, 
et commendabilem animi consiantiam etiam. longe 
positi viri prudentes admirentur. Nos quoque nomi- 
mis tui bono odore, ei operum tracti flagrantia, te 
licet absentem colere proposuimus, et promptius ho- 
norare. Sed et viros mobiles qui lecum sunl, xclo 


953 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. II. 


254 


« fidei Christianze accensos. credimus pium habere pro- À tim in partem oppositam se transferunt. Vixque 


X 


positum. Unde et ea merita, quibus solent amici 
comparari, nolumus in nobis otiosa torpescere ; sed 
omnibus debitam impendere charitatem, et fraternae 
dilectionis erga eos operibus abundare parati sumus. 
Unde quoniam iia se offert occasio, rogamus ul ad 
castrum nostrum, Ciperon nomine, prosens adesse 
velis,ut tecum possimus optata diu miscere colloquia, 
et tuis desideriis congruum adhibere consensum. 


CAPUT III. 


Colliguntur adinvicem rez el nostri principes,et datur 
Balduinus ducis frater regi obses; transcursaque 
Hungaria, et fratre recepto, dux a rege mullis mu- 
neribus honoratur. 

Dux igitur, audita regis legatione habitoque suo- 
rum consilio, cum trecentis equitibus ex omni eo- 
mitatu electis, die prefixa, ad locum pervenit desti- 
natum. Ubi ponte transito, regem inveniens, ab eo 
benignissime, et cum multa susceptus est honorifi- 
centia. Tandem post multam hinc inde sibi mutuo 


- familiaritatem  exhibitam, placuit ut datis obsidi- 


bus de numero nobilium electis, omni rancore de- 
posito, et pace plenius reformata, regni aditus 
duci et suis legionibus panderetur. Rex ergo ut 
tantorum virorum legionibus intromissis fidem ha- 
beret pleniorem, ne forte occasione qualibet, de 
virtute sua et numero confisi regnum turbare pre- 
sumerent, dominum Balduinum ducis fratrem cum 
uxore et familia obsidem petit. Cui dux grato con- 
currens assensu fratem legibus complacitis obsi- 
dem tradit ; et immissis legionibus, regnum ingres- 
sus est. Porro rex fideliter adimplens quod promi- 
serat, per universas regiones ad quas perventurus 
erat exercitus, lege precepit edictali, quatenus 
justo pretio, equo pondere, victui necessaria legio- 
nibus exhibeantur; et rerum venalium turbas pro- 
ficiscentes forum perpetuo comitetur. Dux vero per 
castra universa, et seorsum et publice voce prece- 
pit edici praeconia, sub poena mortis et omnium pu- 
blicationis bonorum, ne quis rapinam, vim aut in- 
juriam accedentibus ad exercitum audeat irrogare; 
sed fraterna charitate emptionum venditionumque 
contraetus celebren!, ut vineulo pacis. Factumque 
est ita, previa Domini misericordia, quod Hunga- 
riam transcurrentes universam, nec in levi verbo 
mutuo se offenderunt. Rex vero profiviscentem 
exercitum, equis pene passibus, cum ingentibus 
suorum copiis, obsides secum deducens, ex latere 
sinistro comitabatur paratus, ut si quid forte sedi- 
tionis emergeret, per ejus presentiam continuo se- 
daretur. Tandem vero ad Malevillam, de qua supe- 
rius frequenter fecimus mentionem, pervenientes, 
in ripa fluminis Savoa, quousque exercitui trans- 
itus pararetur, consederunt. Compositis igitur rati- 
bus, quia naves paucas, el ad tantum transferen- 


| dum populum minus sufficientes invenerant : tra- 


jectis mille loricatis equitibus, qui contra quaslibet 


hostium insidias ripam ulteriorem communirent, ut 
translatus populus sedem inveniret quietam, certa- 


plebs enavigaverat, et de principibus nonnulli ; et 
ecce rex cum ingenti suorum comitatu subito ad- 
fuit, dominum Balduinum et uxorem ejus, et alios 
simul obsides in manu domini ducis, sicul ac initio 
condietum fuerat, resignavit; et donis uberibus 
tam dominum ducem, quam reliquos honorans 
prineipes, reversus est, Dux vero trajectas secutus 
expeditiones, in ulteriorem ripam, cum residuo 
principum et populi se contulit consequenter ; ve- 
niensque ad Bellegravam Bulgarieoppidum, de quo 
superius fecimus mentionem, ibi castrametatus est. 
Inde compositis sarcinis et legionibus ad iter ex- 
peditis, Bulgaris silvas, et late patentia nemora 
transeurrens, primum Niz, deinde Straliciam per- 
venit. 


CAPUT IV. 

In terram imperatoris nostra legiones ingrediuntur : 
describitur introitus, et Graecorum miseria signifi- 
catur. 

Conjicere est ex his locis, qui aliquando uberio 
res ei omdimonis commoditalibus referte fuerunt 
provincie, quanta sit Grecorum miseria, et eorum 
debilitas imperii. Nam postquam deficientibus apud 
Constantinopolim Latinis principibus in eorum po- 
testatem sub primo Nicephoro, peccatis exigentibus, 
descendit imperium, statim barbare nationes de 
Graecorum imbecillitate confisi, in eorum provincias 
irruentes, pro arbitrio suo regionis cceperunt tra- 
ctare habitatores. Inter quas Bulgarorum gens in- 
culta, a tractu septentrionali egressa, a Danubio 
usque ad urbem regiam, et iterum ab eodem flu- 
mine ad mare Adriaticum, universas occupaverat 
regiones ;ita ut. confusis provinciarum nominibus 
et terminis, totus iste tractus, qui in longitudine 
habere dicitur iter dierum' triginta, in latitudine 
vero decem, vel amplius, Bulgaria dicatur : miseris 
Grecis ignorantibus quod hoe ipsum nomen eorum 
protestetur ignominiam. Super Adriaticum enim 
mare erat utraque Epirus, cujus alterius metropolis 
est Durachium, regnum olim viri strenui et admi- 
rabilis, Pyrrhi Epirotarum regis. Unde autem dux 
cum suo comitatu transiturus erat, due fuerant 
Dacis, Ripensis videlicet, quama leva super ripas 
Danubii transeuntes reliquerunt; et Mediterranea, 
per quam iter agentes,el per urbes olim eximias, 
p Niz et Straliciam, transeuntes percurrerunt. Erant 

el alie in eodem tractu provincie, Arcadia, Thes- 

salia, Macedonia, et Thracie tres, qua pari cum 
aliis involut:e sunt calamitate. Nec solum has 
predictas provincias sua Greci amiserant mol- 
litie ;sed etiam postmodum eodem Balgarorum 
subjugato populo, per Basilium, eorum imperato- 
rem, in ulterioribus provinciis, et maxime qua re- 
gnis exteris collimitant, et per quas ad eos accedi- 
tur, in utraque vide!icet Dacia, etiam hodie non 
permittunt habitatores introire, vel excoli regio- 
nem; ut silvis et frutetis loca late occupantibus, 
nullam prestent introire volentibus habilitatem, 


C 


955 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. . : 


256 


majorem habentes in viarum difficultate,et veprium A tore precise negaretur, ad nostras expeditiones, 


armatura, quam in propriis viribus resistendi fidu- 
ciam. Eodem modo et Epirum primam, qua&a Du- 
rachio habet initium, et usque ad montem qui 
cognominatur Bagularius, itinere dierum quatuor 
protenditur, per quam omnes alii transitum habue- 
runt prineipes, desertam et habitatoribus vacuam 
relinquunt ; ut accedere volentibus, nemora deserta 
et invia, et alimentis carentia, repagulorum vice 
praebeant impedimentum. Pradictam ergo Daciam 
mediterraneam, que alio nomine Mesia dicitur, do- 
minus dux cum suis percurrens legionibus, et exsu- 
peratis claustris que vulgo dicuntur Saneti Basilii, 
ad loca planiora et alimentorum copiam ministran- 
lia, descendens, Philippopolim usque ad nobilem et 
copiosissimam urbem pervenit. Ubi cognito quod 
dominus Hugo Magnus, domini Philippi Francorum 
regis fater, cum quibusdam aliis nobilibus, ab im- 
peratore detinerentur in vinculis, missis sub omni 
celeritate nuntiis, litteris et viva voce monet, et 
rogat diligentius, quatenus praedictos viros,ejusdem 
peregrinationis votum habentes, et sine culpa vin- 
culis mancipatos, solutos abire permittat. Predi- 
ctus enim vir illustris, quasi primus omnium iter 
aggressus, transcursis Alpibus, in Italiam descen- 
derat, etindein Apuliam perveniens, cum exiguo 
comitam mare transiens, apud Durachium substi- 
terat, eos qui subsequebantur exspectans: non ve- 
ritus quod ín regno Grecorum, qui Christiana pro- 
fessione censeri dicebantur, sibi suisque aliquid 
sinistri occurrerel ; ubia preside regionis [vinctus 
et catenatus, imperatori traderetur pro arbitrio 
iractandus, translatus est. Sic ergo eum apud se 
tanquam predonem, aul homicidii reum imperator 
detinebat in carcere, principum qui subsequi dice- 
bantur exspeclans adventum, quatenus si prospere 
accederent, eorum gratia eum solvisse videretur; 
$in autem, perpetuis eum compedibus manciparet. 


CAPUT V. 

Dua legatos ad imperatorem dirigil, ut Hugonem Ma- 
gnum, et alios nobiles solvat, quos detinebat ?n vin- 
culis : universa regio prada exponitur, et tandem 
nostri Gonstantinopolim perveniunt. 

Preerat autem per idem tempus Greeeorum im. 
perio vir nequam et subdolus, Alexius nomine, 
agnomine dictus Connino. Qui cum esset in impe- 
riali palatio.a domino, Nicephoro, cognomento Bo- 
loniath, qui tunc in sceptris agens principabatur, 
plurimum honoratus ; et megadomestici dignitate, 
quem nos majorem senescalcum appellare consue- 
vimus, fungeretur officio, ab imperatore secundus, 
contra dominum et benefactorem suum malitiose 
recalcitrans, quinto vel sexto anno, antequam po- 
pulus noster aecederet, depulso domino imperium 
invaserat; et detinere presumebat violenter occu- 
patum. Missi ergo domini ducis legati ad impera- 
lorem accedentes, predictum mobilem virum cum 
sociis suis, sicut eis fueratinjunctum, instantissime 
postulant absolvi. Quod cum eis ab eodem impera» 


que jam Adrianopolim pertransierant, ibi residentes 
in pascuis, reversi sunl. Postqam vero, eisdem 
referentibus nuntiis, dux et alii principes, quod ne- 
quaquam predictos nobiles vellet imperator absol- 
vere, cognoverunt, de communi consilio universam 
illam regionem legionibus suis exponunt ad pre- 


dam. Cumque per octo dies ibi moram fecissent. 


continuam, universa depopulati sunt. Quod audiens 
imperator, nuntios ad eumdem ducem dirigit, ro- 
gans uta preda desistal ejus exercitus, et nobiles 
quos repetierat, recipiat expeditos. Cui verbo dux 
libenter acquiescens, preda suis inhibita, pacatis 
legionibus, Constantinopolim pervenit : ubi ante 
urbem, in manu robusta et. copioso exercitu, fixis 
tentoriiscastrametatus est. Occurrentes autem pra&- 
dicti nobiles viri, dominus videlicet Hugo Magnus, 

Drogo de Neella, Willelmus Carpentarius, Clarem- 

baldus de Vendoliolo, extra urbem in castra ducis 

se contulerunt, gratias pro sua liberatione soluturi ; 
quos cum multa charitate et debita honorificentia 
susceptos benigne habuit secum aliquandiu, eorum 
molestiis, quas pertulerant preter merita, fraterne 
compatiens. 

CAPUT VI. 

Imperator ad se ducem invitat, ille renuit introire; 
graves oriuntur inter eos inimicili : fraude impe- 
ratoris, ducis exercitus transfertur ad. locum an- 
gustiorem. 

Interea vix. mutuos dissolverant amplexus et al- 
ternis erant confabulationibus recreati, cum ecce 
imperatoris adsunt nuntii, monentes ut ad domi- 
num imperatorem cum paucis dux introire festinet. 
Dux vero, habito consilio illuc ire distulit; unde 
indignationem plurimam concipiens im perator, fo- 
rum rerum venalium legionibus que cum duce ad- 
venerant interdixit. Porro principes populi videntes 
indigentiam et alimentorum defectum, rursum de 
communi consilio per suburbanalonge lateque cum 
ingentibus armalorum copiis discurrentes, greges 
et armenta undique contrahunt; el. alimentorum 
omnimodam in castra referunt opulentiam ; ita ut 
usque ad satietatem minores etiam abundarent. Vi- 
dens ergo imperator regionem universam prada et 
incendiis expositam, timens ne deterius etiam ali- 


] quid contingeret, iterato commercium restitui pra- 


cepit. Cumque Nativitatis Dominica dies immineret 
solemnis, decreverunt apud se, religionis intuitu, 
per illos dies quatuor nostri principes ab omni 
preda et qualibet injuria manus cohibere. Quibus 
in omni quiete et tranquillitate peractis, adfuit im- 
peratoris nuntius, monens verbis pacificis, et tamen 
in dolo, ut ponte transito, qui est juxta palatium. 
quod appellatur Blaquernas, legiones suas transfe- 
rant,in palatiis que super littora Bosphori erant 
plurima hospitaturi. Potuitautem facile persuadere; 
nam instantis maxima erat importunitas hiemis et 
pluviarum intemperies inaudita, ita ut eorum papi- 
liones vix possent cohibere stillicidia: unde et victus 


251 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. II. 


258 


€t supellex omnimoda de madore jugis aque cor- A spatium ; nunc per triginta vel amplius diffunditur. 


rTumperentur et putrescerent. Sed nec homines, nec 
jumenta, nec ceterorum qu:elibet animantium, vim 
algoris penetrabilem et nivium orebram, imo pene 
conlinuam, poterant, tolerare diutius asperginem 
importunam, quibus omnibus supra vires angeban- 
iur incessanter. His autem, etsi verbo compati vi- 
deretur imperator, longe tamen alia mens ejus erat: 
et eo tota ejus properabat intentio, ul legionibus in 
locis angustioribus collocatis, minorem evagandi 
haberent licentiam ; et ipse eas pro arbitrio cohi- 
. bendi majorem reciperet potestatem. Quod ut ple- 
nius intelligatur, de situ predicte urbis aliquid est 
interserendum. 


CAPUT VII. 


Descriptio situs urbis Constanlinopolitanz. Dux le- p 


gatos ad imperatorem dirigit ; exercitus noster a 

Gracis ex improviso sustinet incidias. 

Mare Ponticum (quod ab adjacente regione no- 
men accepit ) predicte civitati a parte septentrio- 
nali positum est, ab eadem triginta distans millia- 
ribus, a quoin modum fluminis, per quasdam an- 

gustias in austrum descendit quedam ejus portio, 
quz spatio ducentorum triginta milliarum decurrens 
in direclum inter Seston et Abidon urbes antiquis- 
simas, quarum altera in Europa est, altera in Asia, 
in nostrum mare labitur Mediterraneum. Que in- 
fluxio a predicto mari transfusa, postquam triginta 
milliariis a primis faucibus, unde habet introitum, 
continuo tractu descendit, sinum facit in partem 
occidentalem, cujus longitudo est ad millia quin- 
que, vel sex ; latitudo vero quasi unius. Hoc autem 
ita angustum mare, quod a Pontico in Mediterra- 
neum per ducenta triginta miliaria protenditur, 
Bosphorus Propontidis sive Hellespontus appellatur. 
Quod autem ita sit, Solinus in septimo decimo De 
memorabilibus testatur, ita dicens: (Quantus Euro- 
pe sinus Hellesponto incipit, Maotis ostio terminu- 
iur, atque omnis hac latitudo, quz Europam Asiam- 
que dividit, in septem stadiorum angustias stringitur. 
Hic est Hellespontus, quem Xerxes ponte navibus 
facto permeavit tenus deinde. Europus porrigitur 
ad Asie urbem Priapum, qua Magnus Alexander 
potiundi orbis amore transcendit, et pontus esl 
inde diffusus, sequore patentissimo rursus stringitur 
in Propontidem, mox in quingentos passus coar- 
etatur, filque Bosphorus Thracius, qua Darius 
copias transportavit. Horum autem cause nominum 
a veteribus poetarum fabulis videnturdeducte. Nam 
Bosphorus ideo dicitur quod Jupiter Europam Age- 
noris filiam in bovis effigie assumpta, trans illud 
mare legitur deportasse; Hellespontus autem ab 
HellePhryxisorore; quesuper arietem cum eodem 
fratre suo nihilominus dicitur transfretasse. Verbo 
autem vulgari dicitur Brachium Sancti Georgii, Eu- 
rop:e Asizque limes, cujus illa est longitudo, quam 
diximus. Verum latitudinis non est usquequaque 
modus idem ; nam pro adjacentium situ et disposi- 
tione regionum, nunc ad uniuscontrahitur milliarii 


Sinusautem predictus tendens, ut premisimus, in 
Occidentem, portus est inter eos quos orbis habet, 
commoda satione famosissimus : infra quem et Bos- 
phorum, in angulo quodam, sita est predicta civi- 
tae, olim dicta Byzantium : locus ignobilis, etinter 
Thraciarum urbes quasi novissima ; nunc amplia- 
toris Augusti feliciore insignita vocabulo, princeps 
provinciarum facta est, et imperii familiáre domi- 
cilium : Rom: senioris et nomen invidens, et di- 
gnitatis prerogativam. A Pausania Spartiatarum 
rege prius condita, juxta id quod in tértio libro 
Pauli Orosii continetur, formam habens trianguli, 
trium inequalium laterum, cujus primum latus ab 
eo angulo, qui inter portum Hellespontum contine- 
tur, ubi est ecclesia Saneti Georgii, qua& dicilur 
Mangana, usque ad palatium novum, eui. nomen 
Blaquernas, secus portum directe protenditur ; alte- 
rum vero àb eodem Sancti Georgii monasterio, usque 
ad Auream portam, secus Hellespontum duücitur ; 
tertium vero ab eadem porta usque ad predictum 
palatium Blaquernas, per campestria, muris, turri- 
bus et antemuralibus insigné protenditur. Portum 
aulem flavius quidam ingreditur, smstate quidem 
modieus; sed hieme aquis pluvialibus solét fierj 
torrentior, pontem habens supra se positum, quem 
pertransiens nostrorum exercitus, inter Ponticum 
mare et Bosphorum, et portum in edificiis que in 
ipso Bosphori littore erant plurima hospitandi gra- 
tia se contulerant. Dumque ibi moram faácerent, 
reliquorum principum exspectantes adventum, dux 


Q frequentibusimperatoris sollicitabatur legationibus, 


D 


ut ad eum introiret. Qui suspectam habens ejus fa- 
miliaritatem, et colloquium reformidans, ad ejus 
vocationem accedere verebatur. Videns tamen 
quod omnino esset indecens et contra disciplinam 
honestatis, si non aut in persona propria veniret, 
aul saltem pro se idoneos mitteret responsales : no- 
biles viros dominum Cononem de Monte acuto, 
dominum quoque Balduinum de Burgo, et Henri- 
cum de Ascha, ut se excusatum haberent, ad eum- 
dem dirigit imperatorem. Qui videns domini ducis 
constantiam, et quod eum ad se nullatenus posset 
evocare, iterum venalia interdicit. Sed neque sic 
constantis viri animum potuit emollire : unde ma- 
num aggravans, misit occulle sagittarios qui, navi- 
bus invecti ad eam partem in qua dux castra lo- 
caverat, pervenientes, summo mane in ipso diei 
erepusculo multos ex nostris qui ad mare exierant, 
et qui de fenestris speculabantur, sagittis confo- 
derunt, plurimis interficientes. 


CAPUT VIII. 


Ad urbem revertitur exercitus, etingens pugna com- 
millitur. Grecorum fit sérages maxima. 


Quod postquam duci nunliatum est, convocatis 
populi principibus, de conimuni consilio fratri pre- 
cepit, ut assumpta parte militie properet pontem 
occupare, per quem transierant, ne in illis angu- 
stiis intercepti, gentis suc dispendia patiantur. Ille 


259 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


260 


vero impiger, quingentos sibi assumens loricalos, A ret. Fraudem imperatoris et suorum compertam 


ad predictum ponlem properans festinat, et occu- 
pat violenter. Jam enim non solum illi, qui in na- 
vibus descenderani, hostes se exhibebant, verum 
universa civitas contra eos hostiliter armabatur. 
Nosiri vero cognoscentes studiose et ex industria 
paratos sibi adversarios, etiam cives universos in 
eorum perniciem ad arma convolare, igne suppo- 
silo universa palatia in quibus hospitali erant, 
tractu continuo per sex aut septem milliaria, tam 
privatorum quam imperialia succederunt. Deinde 
strepentibus lituis, cornicinum admonitione ex di- 
versis partibus ad quas gratia hospitandi se contu- 
lerant, conglobati, ducem, qui jam dispositis acie- 
bus, ad pontem maturabat, armis correptis preci- 
pites sequebantur. Verebantur enim plurimum, qui 
rei militaris majorem habebant experientiam, ne 
ponte ab hostibus occupato, in locis angustioribus 
reperti, facilius gravarentur; unde cum tanta in- 
stantia vix exspectatis peditum manipulis, omnis il- 
luc equitum manus convenerat. Sed pracurrens 
dominus Dalduinus ducis frater, ut praediximus, 
pontem invitis hostibus violenter occupaverat; 
et eis abactis et in fugam conversis, ulteriorem ri- 
pam fluminis nostris vindicaverat. Dux ergo et uni- 
versus exercitus, cum sarcinis eb. omnimoda supel- 
lectile sua, sine difficultate transeuntes, rursus 
ante urbem in locis liberis et late patentibus consti- 
terunt. Ubi habito conflictu inter ecclesiam sancto- 
rum martyrum Cosme et Damiani, que hodie vul- 
gari appellatione dicitur Castellum Boamundi, et 
palatium novum, quod dicitur Blaquernas, quod in 
angulo civilatis juxta portum situm est, circa ho- 
ram vespertinam, interfeclis innumeris, nostri 
Grecos pondus belli amplius sustinere non valen- 
tes, infra urbem se recipere compulerunt. Nostri 
vero campo viriliter obtento, tanquam victores, in 
loco ad. id congruo castrametati sunt. Et fortasse 
rursum irruentibus civibus, congressio periculosior, 
et strages amplior subsecuta foret, odio ministrante 
fervorem, nisi nox irruens mutuis finem imposuis- 
set certaminibus. Hic primum patuit, et sine hesi- 
tatione factum est manifestum, qua intentione prae- 
dictus nequam imperator castra transferri pracepe- 
rat: videlicet ut suspectum populum in illa locorum 
angustia, quasi infra quedam repagula coerceret. 


CAPUT IX. 

Populus ad arma convolat, regionem . depopulatur 
universam : ingens fil in. castris victualium. opu- 
lentia. 

Postea demum luce reddita, edictum est pu- 
blica, ut ad arma populus consurgeret : et parssub 
ceriis ducibus deputatis, universam perlusiraret re- 
gionem ; et alimentorum, quorum imperator com- 
mercium interdixerat, copias, vel violenter, vel 
cum prelio comporiaret, gregibus et armentis, fru- 
gibus et universis alimentorum generibus non par- 
centes ; pars vero cum duce et quibusdam aliis ma- 
gnatibus, ad tutelam castrorum in exercitu remane- 


habentes, contra ejus muscipulas, quanta poterant, 
se armabant cautela. Factum est igitur, ut qui pa- 
bulatum egressi sunt, sex diebus continuis cum 
ingenti, tam equitum quam peditum multitudine, 
suburbana per circuitum usque ad sexaginta mil- 
liaria confringentes, tantam alimentorum in castra 
die octava contulerunt copiam, ut amplius esset 
opinione hominum , et vix gregum el armentorum, 
vehiculoram quoque et jumentorum turbas ante se 
trahere possent. 
CAPUT X. 
Nuntius Boamundi ad ducem accedit, ne cum. impe- 
ratore conveniat deposcit : responsio ducis. 


Dum hae vero in castris aguntur, ecce domini 


p Boamundi nuntius presens ante ducem astitit, pre- 


dieti principis litteras deferens in hac: Nove- 
ris, virorum optime, quod. tibi contra feram pessi- 
mam et cum homine nequam íncubit negotium, cu- 
jus propositum est semper fallere et omnem Latinorum 
nationem usque ad. mortem modis omnibus persequi ; 
et quod de eo recte sentiam, tuo quoque aliquando 
approbabitur judicio. Novi enim Graccorum malitiam 
et odium adversus Latinorum nomen pertinaz et ob- 
Stinatum. Cede ergo, si placet, urbe relicta, ad. partes 
Adrianopolitanas vel circa Philipoppolim, et legiones 
tibi a Domino commissas, in locis uberibus, alimen- 
Lis et otio pra&cipe recreari,. Ego autem, auctore 
Domino, circa, veris initium festinus adero, consilium 
et auxilium fraterno charitate, tanquam domino meo, 
contra impium Grecorum principem ministralurus. 
Perlectis igitur litteris, et earum tenore plenius 
intellecto, de communi principum consilio Jitteris et 
viva voce respondit in hac verba : Novi, dilectissime 
frater,et fama referente pridem edoctus sum quod 
odio inexorabili Grecorum astutie populum semper 
nostrum persequi ardentissime studuerunt, et si quid 
mihi defuit prius ad. scientiam, quotidie per experi- 
mentum addisco plenius ; nec dubito quin justo zelo 
adversus eos movearis, et de eorum nequitia recte sen- 
lias. Sed Dei timorem habens pre oculis, et proposi- 
tum meum considerans, arma infidelibus debita in 
populum. convertere Christianum reformido. Adven- 
tum tamen tuum nobisdesiderabilem, et aliorum prin- 
cipum Deo devolorum prasentiam.  avidissime, Deo a. 
mabilis, qui nobiscum est, exspectat exercitus. 


CAPUT XI. 

Imperator misso filio Joanne Profiro genito et dato 
obside, ducem ad se invitat. Dux ad eum ingredi- 
tur, eum imperator adoptat; pax inter eos refor- 
matur. 

Imperator ergo cum suis familiaribus et domesti- 
cis anxius plurimum, tum quia totam regionem 
prede videl expositam, suorum gemitus et lamenta 
non perferens ; tum quia domini Boamundi adfuisse 
legationem, eumque in proximo venturum cogno- 
verat, iterum nuntiis suis dominum ducem, ut ad 
se ingrediatur, sollicitat: timens, ne si conveniat, 
qui venturi erant principes, antequam ducem sibi 


m— 


261 


HIST. RERUM TRANSMARINI — LIB. 1I. 


262 


reddat placabilem, in ejus ruinam unanimiter con- A sustinere ; de zreis vero denariis, decem modii, de 


sentiant. Instat ergo propensius, ut sibi ducis prius 
reconciliet animum monens et exortans attentius, 
ut recepto filio suo Joanne Porfiro genito, quem ei 
. pro obsidedirigebat, ad se sine aliquo mentis scru- 
pulo ingrediatur. Placuit ergo verbum principibus, 
et recepto per Cononem de Monteacutoet Baldui- 
num de Burgo, viros nobillissimos, qui ad hoc missi 
erant, imperatoris filio, et diligenti custodie iu 
manu fratris deputato, ipse assumptis reliquis prin- 
cipibus, fralre super exercitum, ut ejus curam 
haberet, relicto, in urbem ingressus, imperatori 
diu desideratam suam obtulit presentiam. Quo cum 
multa honorificentia, astantibus illustribus, et vi- 
rum unde multa audiverant, et ex parte cognove- 


ranLintueri volentibus, recepto, et principibus qui B 


cum 60 advenerant, prout eorum dignilas depo- 
scebat, et honoratis salutatione, et ad pacis oscu- 
lum similiter admissis, de eorum incolumitate 
quaerit diligentius ; et nomina singulorum percur- 
rens, ul eorum sibi gratiam comparet, singulis 
affabilem se prebuit et benignum. Tandem vero 
dueem conveniens, his eum verbis alloquitur ; 
Audivit imperium nostrum, dux dilectissime, quod 
apud principes tuos sis potentissimus ; et pietatis pro- 
positum, quod. siudiose persequeris, devotionis fervore 
armaius commendabili, non habet incognitum ; quod- 
que polius est, constantis animi et sincerz fidei vi- 
rum te fama celebris longe lateque praedicat. Unde 
el multorum, qui le prasentem non viderunt, morum 
elegantia id exigente, gratiam meruisti. Quapropter 
nos etiam te tolis charilatis visceribus amplecti vo- 
lentes, et honorare propensius, in filium hodie prc- 
sentibus sacri palatii nostri magnatibus, te adoptare 
decrevimus ; imperium nostrum in tua potestate po- 
nentes, uL per te in facie prasentis eLad[uturz multi- 
ludinis illgsum manere possit et incolume. His di- 
clis, eum vestibus indutum imperialibus, adhibita 
juxta morem curie solemnitate quadam, qus in 
hujusmodi arrogationibus fieri solet, secundum re- 
gionibus morem adoptavit in filium, pace et gratia 
utrinque plenius reformata. 
CAPUT XII. 


Duz muneribus cumulatus sumpta ad. tempus licentia 
egreditur : rerum venalium [forum exhibetur ; ducis 
legiones Bosphorum transeunt el ín pago Chalcedo- 
nensi castrametantur. 

Quo facto, apertis thesauris suis tam domino 
duci, quam ejus consortibus, dona ingentia in 
auro, gemmis et holosericis, et vasis pretiosis, ho- 
minum estimationem tam operis elegantia quam 
dignitate materi» penitus excedentia, pro sua libe- 
ralitate contulit ; ita ul. usque supremum mune- 
ribus eumulati, et divitiarum incomparabiles co- 
pias, et principis admirarentur munificentiam. Nec 
semel tantum erga ducem tanta functus est libera- 
litate; sed ab Epiphaniorum die usque ad Ascen- 
sonem Domini singulis hebdomadibus, quantum 
duo viri fortes auree monete poterant humeris 


D 


imperiali palatio ei ministrabantur. Qui tamen 
omnia, nihil sibi faeiens residui, nobilibus et po- 
pulo, prout cuique videbatur necessarium, liberali- 
ter erogabat. Egressi ergo a domino imperatore, 
sumpta ad tempuslicentia, in castra reversi sunt. 
Unde Joannem imperatoris filium, quem usque ad 
domini ducis reditum obsidem in castris detinue- 
rant, cum honesto comitatu ad patrem remiserunt. 
Imperator vero, edicto publice manifestato, posa 
morlis ejus violatoribus infligenda, precepit, ut 
justo pretio et &quo pondere ducis exercitui qua. 
libet necessaria venderentur. Dux etiam nihilomi- 
nus in castris voce preconia sub peena mortis in- 
hibuit, ne hominibus imperatoris aut vis inferre- 
tur, aut injuria. Sicque satis convenienter se sup- 
portantes adinvicem, mutuis cum omni tranquilli- 
tate usi sunt commerciis. Tandem vero mense Mar- 
tio mediante, audiens dux, quod alii principes in 
vicino constituti, cum suis exercitibus advenirent, 
suggerente imperatore ; et id ipsum volentibus tam 
plebe sua, quam patribus, parato navigio transiens 
Hellespontum, exercitum suum in Bithynia, que 
prima de Asianis provinciis occurrit, collocavit ; 
inque pago Caleedonensi castrametatus est. Est 
autem Caleedon civitas in Bithynia, ubi sexcento- 
rum Patrum et triginta sex, tempore domini Leonis 
pape senioris et domini Mareiani Augusti, contra 
Eutychetis monachi et Dioscori patriarche Alexan- 
drini impietates, quarta synodus generalis conve- 
nit: locus videlicet Constantinopoli proximus, et 
sola Bosphori interpositione distans; unde el urbem 
in vicino constitutam, erat omnibus intueri ; et qui 
negoliis urgentibus trahebantur, ter vel quater in 
die ad urbem ire regiam et ad castra redire sine 
diffieultate poterant. Quod aulem maturius dueis 
exercitum lransfretare persuasionibus suis compu- 
lerat, non de fidei sinceritate processit ; sed fraude 
solita ducem circumvenit, ne aliis advenientibus, 
ejus copie possent admisceri. Nam et reliquos qui 
postea subsecuti sunt, eodem artificio singillatim 
transire compulit, ita ut nunquam duo simul ante 
urbem fuerint exercitus. 


CAPUT XIII. 


Boamundus accelerat ; describuntur nobiles. qui eum 
sequuntur ; imperator occulte ei paral insidias. 


Interea dum hec circa Constantinopolim per im- 
peratorem et hominum ducem sic geruntur, domi- 
nus Boamundus, Hoberti Guischardi filius, prin- 
ceps Tarentinus, qui ante ingruentem hiemen cum 
suo exercitu Adriaticum mare transiens, Durachium 
usque pervenerat, per deserta Bulgarie suos, qui 
eum subsequebantur, operiens, pedetentim accede - 
bat. Adheserant porro ei, et ejus castris se adjun- 
xerant, tam de Itatia, quam de aliis provinciis viri 
nobiles, et potentes plurimi : quorum ad perpetuam 
memoriam numerum et nomina ex parte compre- 
hendimus. Taneredus, Willelmi marchionis filius 
Richardus de Principatu, fllius Guillelmi Ferrebra" 


203 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


9264 


chia, fratris Roberti Guischart; Ranulfus, frater A cendia fac cessare, ad nosiram quantocius accedens . 


ejus ; Robertus de Anxa, Ilermannus de Carni, Ro- 
bertus de Surdavalle, Robertus, filius Tristani ; 
Hunfredus, filius Rodulfi ; Richardus, filius comitis 
Ranulfi, et comes de Rosinolo cum fratribus suis, 
et Boelus Carnotensis ; Alberedus deCagnano ; Hun- 
fredus de Monte scabioso. lli ergo omnes domini 
Boamundi vexilla secuti, usque ad urhem Casto- 
ream, ubi Dominice Nativitatis dies celebres ege- 
runt, pervenerant. Ubi quoniam a civibus venalia 
populo pretereunti non exhibebantur, compulsi sunt 
greges et armenta, et cetera victui necessaria, ra- 
pere violenter; et damna locorum habitatoribus, 
qui eos tanquam hostes abominabantur, inferre. 
Inde progressi, in regione uberrima, cui nomen 
est Pelagonia, castrametati sunt. Ubi audientes 
quod in vicino erat municipium solis hereticis ha- 
bitatoribus refertum, illuc sub omni celeritate con- 
tendunt, et castrum violenler occupantes, succen- 
sis xdifieiis, oppidanis quoque parlim gladio, par- 
tim consumptis incendio, predam universam et 
opima inde retulerunt spolia. Imperator vero pre- 
dicti domini Boamundi audiens adventare legiones, 
primiceriis exereituum suorum, quos in iisdem 
regionibus gratia hiemandi collocaverat clam prz- 
cipit ut usque ad Bardarium fluvium cum univer- 
sis illarum regionum copiis ex latere sine inter- 
missione prosequantur, ulsi forte eis conveniens 
daretur occasio, et. ita opportunitas se offerret no- 
cte vel interdiu, clam sive aliter, exercitum proce- 
dentem lentarent fatigare. Suspeclissimum enim 
domini Boamundi habebat introitum. Nam tam ab 
eo quam ab ejus patere, multas et sspius passus 
fuerat injurias. Verumtamen sicut vir erat subdo- 
lus, potens simulare et dissimulare propositum, 
missis quibusdam nobilibus ex suis domesticis ad 
eumdem virum egregium, verbis pacifleis ei locu- 
ius est in dolo, tentans si quo modo eum posset 
decipere. Erat autem verborum que tam viva voce 
quam litteris per nuntios porrexerat predictos, te- 
nor hujusmodi: 


C 


CAPUT XIV. 

Epistola imperatoris Alemii ad. Boamundum. Irruit 
clam exercitus imperatoris in castra Boamundi, 
Capiuntur quidam, qui militiam imperatoris dele- 
gunt. 

Compertum habet, et nullatenus dubitat. nostrum [) 
imperium, a Deo prolectum, quod, magnus et potens 
sis princeps, et egregius, magnifici quoque, et prapo- 
tentis, et industrii principis filius : teque hactenus, 
meritis tuis id exigentibus, charum semper habuimus 
et acceptum, licet te praesentem mon inspexerimus. Et 
nunc, quoniam ad. servitutem Dei et pietatis obsequia 
accinctum te el. ejusdem peregrinationis cum celeris 
Deo devotis principibus consortium iniisse audivimus, 
fortius amare et honorare propensius, cordi nobis est, 
el in prompla fixwm gerimus voluntate. Quapropter, 
dilectissime noster, populis pracipe, qui te sequuntur, 
subjectis nostris parcere. violentiam, ; rapinas et in- 


praesentiam, securus de mulitplici honore et gralia 
nostra, qua multipliciter te proposuimus prawenire. 
Presentium quoque latoribus dedimus in mandatis, 
ut exercilibus tuis justo prelio mecessaria procurent, 
ut sine intermissione, rerum venalium eos copia pro- 
sequatur. Hec imperatoris verba, etsi in superficie 
multam videbantur habere humanitatem, intrinse- 
cus tamen virus occultabant admislum. Verum Boa- 
mundus, tanquam vir solers el argutus, imperato- 
ris compertam habens malitiam, propositum dissi- 
mulans, cautius se habebat, gratias referens im- 
peratori pro eo quod de statu suo dignaretur esse 
sollicitus. His igitur ducibus usque ad Bardarium 
fluvium perveniens, cum jam ex parte, enavigato 
amne in ulteriore ripa consisteret exercitus, pars 
vero adhuc transeundi urgeret propositum, ecce 
imperatoris satellites, qui cum infinita manu exer- 
cius nostrí vestigia sequebantur, rati opportunita- 
tem se invenisse, in eam partem exefcitus, que 
adhucin transeundi erat procinctu, hostiliter ir- 
ruunt, quanta poterant importunilate instantes. 
Quod Tancredus intelligens, sicut vir erat expedi- 
tissimus, fulmineus advolat; et fluvium, qui me- 
dius erat, enatans, partem fluminis attigit ulterio- 
rem. Quem secuti equites, quasi ad duo millia, 
primo eorum statim adventu, praedictorum cohortes 
dissolvunt gladiis ; et conversos in fugam, cedendo 
aliquantulum sunt prosecuti, interfectisque ex eis 
quampluribus, nonnullos etiam comprehendentes; 
ante dominum Boamundum eos statuerunt. Qui eum 
diligentius interrogarentur, quare Christianum per- 
sequerentur exercitum, responderunt, quod Ahomi- 
nes imperatoris essent, e& merendo stipendia ad. ejus 
praceptum militare eos oporteret. Hic demum plenius 
cunctis innotuit, quod quidquid eis imperator lo- 
quebatur, fraus erat et circumventio ; tamen quia 
per eum transituri erant, invitis aliis Boamundus 
dissimulare potius volebat injurias, quam eum inu- 
tiliter ad iracundiam provocare. 


CAPUT XV. 


Occurrit dux domino Boamundo, et invitum quasi ad 
imperatorem introducit ; ubi plurimum honoratur. 
Tancredus interim legiones transfert in. Bithyniam, 
ubi ducis cohorlibus sociantur. 


Transcursa igitur Macedonia et universa Illyrico, 
competendi moderamine itinere maturato, ad urbem 
ccpit appropinquare. Cumque in vicino esset con- 
stitutus, quinta feria ante Paschalem solemnitatem, 
suscepta iterum imperatoris legatione, persuadente 
ut dimisso exercitu ad se cum paucis et familiari- 
bus suis ingrederetur, substitit aliquantulum ; et 
effectui maneipare quod precipiebatur, distulit, 
suspectam illius habens malitiam. Dumque sic flu- 
ctuaret in incerto, ecce vir illustris dux Godefridus, 
ab imperatore multa precum victus instantia, ut 
domino Boamundo exiret obviam, et eum ad se 
nihil dubitantem introduceret, cum honesto princi- 


265 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. II. 


266 


num comitatu predicto viro occurrit magnifice, Ubi A mandabatur, quatenus relicto exercitu, ad ejus 


mutuis complexibus et sincere charitaiis osculo se 
suscipientes ad invicem, post grata colloquia et 
mu:uas de statu singulorum interrogationes, Boa- 
mundus a domino duce commonitus, ut ad impera- 
lorem, sicut vocatus fuerat, ingrederetur, licet 
primum se difficilem exhiberet, et ducis non satis 
exaudiret monita, imperatoris suspecta, ut pra- 
diximus, habens colloquia, postmodum tamen ho- 
nesta evictus persuasione, duce previo, ad impera- 
lorem confidenter ingressus est. Ubi ab eodem in 
osculo pacis et multimoda gratia, et. honore pra- 
ventus multiplici, post multa familiariter cum utro- 
que habita consilia, factus est, ut dieitur, dominus 
Boamundus imperatoris homo, fidelitate manualiter 
exhibita, etjuramenlo prestito corporaliter, qua- 
liter soient fideles dominis suis exhibere. Quo facto, 
ex imperialibus vestiariis oblata sunt predicto viro 
munera in auro, vestibus, vasis et pretiosis lapidi- 
bus, tam pretio quam dignitate incomparabilia. His 
igitur ita pacificatia, dum adhuc in palatio moram 
faceret dominus Boamundus, Tancredus vir per 
omnia commendabilis, ejusdem ex sorore nepos, 


imperatoris presentiam studiose declinans, et col- . 


loquia universum interim exercitum in Bithyaiam 
iranstulerat, ultra Bosphorum in pago Chalcedonensi 
(ubiel domini ducis lranslatus dudum residebat 
exereitus, subsequentium exspectans adventum), 
castrametatus. Quod postquam imperatori plenius 
innotuit, quod dominus Taucredus ejusita declina- 
verat presentiam, zgre tulit plurimum. Sed more 
prudentis, injuriam dissimulans, presentes prin- 
cipesiterum atque iterum muneribus cumulans 
immensis, cum multo honore ad castra trans Bos- 
phorum remisit propria, ubi junctis agminibus, et 
plena charitate socialis, in conspectu urbis uterque 
residebat exercitus, exspectanles subsequentium 
adventum principum, ut sociatis legionibus, iter 
quod. assumpserant, unanimiter prosequereniur. 
Ministrabatur autem tam ex urbe regia, quam ex 
adjacentibus suburbanis, populo illic posito, ad 
sufficientiam, victus necessarius,ila ul pro voto 
copiosius abundarent. 


CAPUT XVI. 


Comes Flandrensium Robertus cum suis adest, ab 
imperatore vocatus introducitur, el. muneribus in- 
gentibus susceplis mare (ransiL, et praedictis socia- 
tur princiyibus. 

Interea vir illustris Flandrensium comes Rober- 
tus, qui a principio ineuntis hiemis cum suo comi- 
tatu inare transiens, a Baro Apulie civitate mari- 
iima Durachium descenderat, in locis fertilibus, 
silvis, pascuis et omnimoda commoditate refertis, 
instantis bruma declinaverat importunitatem : tan- 
demque eirca veris initium iter arripiens, reliquos 
principes, qui jam mare transierant, ut eis adjun- 
geretur, multa prosecutus est instantia. Qui ante- 
quam Constantinopolim perveniret, sicuti et aliis 
acciderat, legatos suscepit imperiales, per quos ei 

ParRor. CCl. 


C 


presentiam paucis comitatus, accederet. Ipseau- 
tem, quomodo qui eum pracesserant cum domino 
imperatore se habuissent, plenius edoctus, Constan- 
tinopolim perveniens, palatium cum paucis consor- 
tibus ingressus est. Übi ab imperatore cum multa 
receptus honorificentia et benigne tractatus, ex- 
actam fidelitatem, aliorum sequens vestigia, corpo- 
raliter impendit. Unde et majorem consecutus gra- 
Uam, dona suscepit ingentia, sociis ejus eliam juxta 
modum suum pari liberalitate honoratis. Postquam 
vero diebus aliquot, ejus exercilus ibi juxta urbem 
et alimentis et otio recreatus est; ipseque ad impe- 
ratorem sepius ingressus, de his quae necessaria 
videbantur, cum eo sufficienter contulit, sumpta 
licentia, cohortes transferens, ad vie consortes na- 
vigavit, a quibus benigne et plena charitate susce- 
ptus, eorum exercitibus cum suo comitatu sociatus 
est. Ubicum diebus singulis mutuis confabulatio- 
nibus de variis rerumeventibus, qui singulis eorum 
in itiaere acciderant,se reorearent ad invicem ; et 
labores suos grata quadam revolverent memoria, 
ad id quod inslabat novissime recurrebat tractatus, 
ut diligentius inter se qusrerent quando et quo- 
modo ad operis ccepti consummationem intende- 
rent. Dumque circa hoc essent solliciti, et moram 
subsequentium arguerent sociorum, eis imputan- 
tes, quod sine fructu tempora preterirent, ecce 
nuntius comitis Tolosani et episcopi Podiensis, 
utrumque adesse et in proximo urbem ingressuros, 
edocet. 


CAPUT XVII. 

Comes Tolosanus, eL episcopus Podiensis cum suis 
agminibus per Dalmatiam. properant, multam dif- 
ficultatem ttineris in ea regione perpessi. 

Purro hi duo magni et illustres viri, ab initio 
suscepti itineris cum suis expeditionibus, cornites 
sibi perpetuo adheserunt indivisi. Erantque cum 
eis viri nobiles et apud suos tam nobilitate quam 
morum eleganiia clarissimi: dominus videlicet 
Willelmus Aurasiensis episcopus et Rambaldus 
ejusdem civilatis comes, Gaustus de Bederz, Girar- 
dus de Hosseilon, Guillelmus de Montepessulano, 
Guillelmus comes Forensis, Raimundus Pelez, Cen- 
tonius de Bear, Guillelmus Amaneu; et alii multi, 
quorum etsi nomina non tenemus, certum est ta- 
men ea in libro vite conscripta esse. Quippe qui 
patriam cognationem et amicos, et late diffusa pa- 
trimmonia relinquentes, Christum secuti sunt, volun- 
tariam amplexi paupertatem. Hi omnes, predictos 
venerabiles viros cum omni reverentia secuti, in 
Italiam descenderunt, transcursaque Lombardia, 
per eam regionem qua& forum Julii appellatur, juxta 
Aquileiam transeuntes in Istriam, inde tandem in 
Dalmatiam descenderunt. Est autem Dalmatialonge 
patens regio inter Hungariam et Adriaticum mare 
sita, quatuor habens metropoles, Iazaram et Salo- 
nam, que alio nominedicitur Speletum, Antibarim 
et Ragusam ; populo ferocissimo, rapinis et cedi- 

9 


261 


GUILLELMI TYRIENSIS ARCHIEP. 


268 


bus assueto inhabitata : montibuset silvis, magnis A multo pertransissent labore, tandem pervenerunt 


quoque fluminibus, paseuis etiam longe lateque 
diffusis occupata penitus, ita ut raram habeat agro- 
rum culturam, locorum incolis in gregibus et ar- 
mentis omnem vivendi habentibus fiduciam : ex- 
ceptis paucis, qui in oris maritimis habitant, qui 
ab aliis et moribus et lingua dissimiles, Latinum 
habent idioma ; reliquis Sclavonico sermone uten- 
tibus et habitu barbarorum. Hane igitur ingressi 
provineiam, multam invenerunt itineris difficulta- 
tem, maxime propter hiemis instantiam et locorum 
nimiam inequalitatem ; sed et victus et alimento- 
rum sustinentes gravem defectum, periculose satis 
per dies aliquot laboraverunt inedia. Locorum sane 
habitatores relictis urbibus et presidiis, ad montes 
et silvarum condensa cum uxoribus et liberis, et 
cum omni substantia, quasi agrestes fer: fugien- 
les, nostrorum formidabant aspectum. Occulte ta- 
men, et de remoto, proficiscentis exercitus vestigia 
sequentes, senes valetudinarios, anus quoque gran- 
devas, qua lento gradiebantur itinere, seorsum re- 
perientes occidebant. Comes vero totius multitudi- 
nis debitam gerens sollicitudinem, premissis de 
principibus aliquot, qui agmina preirent, ipse cum 
maxima loricatorum manu postremus semper ince- 
debat, novissimus hospitabatur. Erat preterea aer 
ealiginosus et tenebre continue, pene palpabiles, 
ita ut qui sequebantur, precedentium vix tenerent 
vestigia; et qui preibant, vix per jactum lapidis 
ante se loca possent discernere. Terra enim, ut 
prediximus, rivis fluminibusque abundans, et pene 
tota palustris, tantam diebus singulis ex se dabal 
uliginem et tantam crassitudinem nebularum, ut 
aerem redderent pene suffocatorium. Ad hac, Sclavi 
Dalmate, tanquam indigene, locorum habentes 
peritiam, per abrupta montium et nemorum con- 
densa, exereitum ex latere sequentes, frequentibus 
irruptionibus inermem populum,esilvis prodeuntes 
opprimebant. Comes vero, et alii magnatesin ipsos 
iales sepissime facientes impetus, multos ex eis 
lanceisconfossos et obtruncatos gladiis perimebant ; 
pluresque sepius occidissent, nisi quia silvas ha- 
bentes vicinas et ad eas confugientes, presens capta- 
bant remedium. Accidit tamen quadam die, quod 
ex predictis malefactoribus captis quibusdam, co- 
mes manus et pedes precepit amputari, ut eorum 
consortes saltem hac pcena deterriti, exercitum 
persequi formidarent. Cumque tribus hebdomadi- 
bus continuis tam laborioso itinere regionis par- 
lem transcurrissent, pervenientes ad locum, cui 
Seodra nomen, Sclavorum regem ibi repererunt. 
Cumque dominus comes, sicut vir benignus erat, 
affabilis et misericors, multa munerum liberalitate 
amicitiam contrahens, sperabat populo suo indige- 
narum gratiam obtinere,ut saltem commercii et 
rerum venalium copiam consequeretur : tandem 
nec hac via predicte gentis ferocilatem emollire 
potuit, quos deinceps multoseviores invenit. Cum- 
que per dies quasi quadraginta omnem Dalmatiam 


C 


D 


Durachium. 
CAPUT XVIII. 


Apud Durachium eidem comiti imperialis occurrit le- 
gatus ; episcopus. Podiensis a Bulgaris capitur ; sed 
Domino miserante liberatur. Iterum apud Rode- 
stum tam imperatoris quam principum nostrorum 
eidem occurrit legatio. 
Imperator vero comitis suspectum habens ad- 

ventum, eo quod vir prudens et magnificus esset, 

et majores secum traheret copias, missa multo an- 
telegatione honestorum virorum, qui ei apud Du- 
rachium occurrerent, precepit, ut advenientem ex 
parte ejus officiosissime salutatum, honeste tracta- 
rent, qui dieto parentes, in ejus presentia consti- 
tuti, viva voce et litteris eum blande allocuti sunt, 
imperatoris porrigentes epistolam, cujus hic tenor 
erat : Jamdudum, comes dilectissime, tux pruden- 
lie opinio celebris et probitatis late diffusa fragran- 
tia ad nostri pervenit aures imperii; et meritis eci- 
gentibus, nos ad tui dilectionem invitavit, proposi- 
tum habentes personam tuam amare et honorare 
propensius. Unde et tuum. adventum cum multo de- 
siderio exspectavimus , multa de publicis negotiis 
cum (ua mobilitate imperio nostro charissima, tra- 
ctare cupientes. Unde monemus altentius, ul sine 
tumultu et. seandalis terras nostras periransiens, ad 
nos fesiimus accedas, securus de gratia mostra et 
honore multiplici, quo ie proposuimus pravenire. 

Praesentium autem laboribus dedimus in mandatis, 

ut rerum venalium copiam et juge commercium po- 

pulo tuo bonis conditionibus faciant exhiberi. His 
litteris tam comes quam ejus exercitus exhilara- 
tus admodum, rursus iter arripiens, transcursis 
silvis et montibus, et universa Epirotarum regio- 
ne, multorum labore dierum, demum in pagum, 
cui Pelagonia nomen est, omnibus redundantem 
copiis descendentes, castrametati sunt. Übi cum 
vir vitae venerabilis dominus Podiensis Episcopus 
longius a castris aliquantulum, hospitandi commo- 
ditatem secutus, seorsum locasset tentoria, a Bul- 
garis irruentibus captus est. Sed quia tantus pon 

tifex adhuc populo Dei erat necessarius, casu, per 
ejus misericordiam vite est reservatus. Nam dum 
unus de predonibus aurum ab eo quareret, eum 
contra ceteros tuebatur: inter quos excitato tumul- 
iu ad vocem concertantium, exercitus commotus 
est universus ; et armis correptis in predictos ir- 
ruentes maleficos, dominum episcopum eum suis 
expedierunt. Tandem resumpto itinere Thessaloni- 
cam transeuntes, et omnem Macedoniam,continua- 
tis per multos dies laboribus, apud Rodostum ur- 
bem maritimam, super Hellespontum sitam, aCon- 
stantinopoli itinere dierum quatuor distantem per- 
venerunt. Übi iterum imperatoris comiti occurrit 
legatio et principum etiam, qui precesserant nun- 
tii nonnulli, monentes et exhortantes obnixius, 
quatenus exercitu relicto et paulatim subsequente, 
ipse cum paucis veniat expeditus, ut peractis apud 
imperatorem negotiis, accedente ejus exercitu, pos- 


269 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. II. 


210 


sit reliquos subsequi maturius ; et populis prope- A premonitis agminibus, clam el de nocte in domini 


rare volentibus, nullum ministret impedimentum. 
Praemiserat autem et ipse nuntios, qui el ipsi re- 
Versi, eum ad idem animabant. 


CAPUT XIX. 


Comes relicto exercitu,ad imperatorem properat; cum 
€o non convenit. Imperator fraudulenter przscipit, 


ut in ejus irruatur exercitum. 

Evictus igitur comes tam imperialium legatorum 
instantia quam verbo principum, qui eum matura- 
re hortabantur, relieto exercitu. sub cura et solllci- 
tudine episcoporum et aliorum nobilium, qui in ca- 
stris erant, ipse cum paucis Constantinopolim in- 
gressus, sepius cilatus, precedentibus eum impe- 
ratibus apocrisiariis, suam imperatori presentiam 


exhibuit. Ibi tam ab eo quam a suis illustribus et B 


inclytis, qui ei assistebant, honorifice susceptus, ct 
benigne plurimum,plena humanitate tractatus est. 
Ubi postmodum blandis persuasionibus et multa 
instantia pulsatus, ut imperatori fidelitatem et ju- 
ramentum secundum formam aliorum principum, 
qui eum precesserant, exhiberet, negavit constan- 
lissime. Interea vero dum hsc apud Constantino- 


polim agerentur, indignatus imperator, quod ei co-- 


mes more aliorum, hominium facere detrectaret, 
clam precipitlegionum suarum primiceriis, que in 
partibus illis erant constitute, ut repente in exer- 
citum comitis irruentes, modis quibus possent, mo- 
lestare attentarent, ita etiam, ut in eisceedem ope- 
rari non vererentur. Hoc autem altentare ausus 
est, ea fretus fiducia, quod principes omnes data 
sibi fidelitate obligaverat; quodque eorum exerci- 
tus omnis mare illud transierant, unde non facile 
erat retransire. Nam quotquot illuc naves aut gra- 
iia commercii, aut transferende plebis causa ac- 
cedebant, omnes statim ulteriorem ripam deserere 
lenebantur, ut illis navium deesset copia, et de 
redeundo frustra cogitarent. Ad hoc enim singilla- 
Um eos, ut prediximus, transire blanditiis et cal- 
lidis persuasionibus compulerat, ne simul junctis 
agminibus ante urbem possentconvenire. Suspe- 
etum enim, ut prediximus, nostrorum habebat ad- 
yentum et conventum multoamplius formidabilem. 
Quodque principibus quasi liberaliter contulerat, 
nec liberalitatis erat, nec gratie; sed timoris de- 
sperati et fraudulente versutie. Nostris autem in 
simplicitate spiritus et sincera fide incedentibus, 
vix persuaderi poterat Grecorum malitia, et ne- 
quam illorum principis fraus etcircumventio perti- 
nax, maxime cum erga eos tanta liberalitate et si- 
mulata gratia redundaret. 


CAPUT XX. 


Comitis absentis clam a. Grzcis impugnatur exerci- 
tus. Comes indignatur ; imperator facti panitens, 
et sibi timens, principum interventionem postulat, 
suam allegans innocentiam. 

Igitur qui imperatoris mandatum susceperant, 
centuriones, et quinquagenarii, e£ numeris milita- 
ribus prepositi, regiam exsequentes jussionem, 


C 


D 


comitis irrüunt expeditiones ; dum incautos repe- 
riunt, et nihil tale verentes, plurimos ex eis inter- 
ficiunt : ita ut antequam expergefacti arma corri- 
perent, et fuga feeda et strages miserabilis interce- 
deret. Tandem vero honestioribus viris admonenti- 
bus ad cor redeuntes, resumptis animis ac viribus, 
predicte imperatoris latrocinanti familie multasuse 
gentis intulerunt dispendia. Et licet pro tempore et 
loco satis viriliter nosiri restitissent, vie tamen 
considerantes difficultatem, et crebra qus ex in- 
sperato diebus pene singulisoceurrebant discrimi- 
na, liquefiebant in se ipsis, quasi assumpti poeni. 
tentes itineris ; eL minus minusque fervebant in eo 
quod erant aggressi, tedio laborum fatigati vebe- 
mentius, ita ut multos non solum de plebeiis, ve- 
rum et de majoribus incepti peeniteret ; et diffiden- 
tes de consummatione propositi, votorum imme- 
mores, redire disponerent. Quod nisi monitis et ex- 
hortationibus ab episcopis et clero fuissent revoca- 
ii, et ad voti prosecutionem reaccensi, parati erant 
agmina deserere et ad propria quocunque tentare 
reditum periculo. Quod postquam domino comiti 
nuntiiatum est, dolore cordis tactus intrinsecus, 
proditum se clamat ; et missis de fidelibus suis vi- 
ris aliquot nobilibus, imperatori proditionis infa- 
mem objicit titulum, asserens quod dum per ejus 
vocationem et mulliplicatas legationes in ejus esset 
obsequio, contra bonos mores in ejus exercitum 
suos precepisset armari. Sed et principibus, quo- 
rum prece et instantia dimisso exercitu propera- 
verat, casum lamentabilem, qui suis acciderat, et 
imperatoris fraudem apertissimam notam faeit, su- 
per his ultionem tanquam a fratribus reposcens. 
Quod si comiti, par affectibus et voluntati esset 
suorum injuriam uleiscendi facultas, procul omni 
dubio a motu animi, quem conceperat, nec minis, 
nec terroribus, nec aliquorum interventu princi- 
pum potuisset convelli. Dicebatur enim vir animo- 
sus et injuriarum perpetuo memor, quique in suo 
sensu plurimum abundaret. Imperator igitur rem 
videns nimium processisse et facti peenitens, prin- 
cipes, dominum videlicet ducem, dominum Boa- 
mundum, dominum Flandrie comitem, qui adhuc 
in ulteriore maris littore cum suis legionibus resi- 
debant, ad se facit evocari, ul per eorum interven- 
tum domini comitis sibi possit animum reconoilia- 
re. Qui ad ejus vocalionem convenientes, et si 
multum displiceret quod acciderat, tamen viden- 
tes quod non esset reposcendo ultionis locus, do- 
minum comitem seorsum admonent et honeslis per- 
suasionibus hortantur, ut injuriam, quam commu- 
nem reputant, dissimulare velit ; ne vindictam pro- 
sequens, multorum dierum operam aggrediatur ; el 
volentibus in via Domini procedere, ministret im- 
pedimentum. Factumque est tandem, ut ad piam 
principum iutercessionem, comes tanquam vir dis- 
cretus, exacerbatum mitigans animum, principum 
cesserit consilio, eorum dispositioni secommiltens, 


211 


Ili autem imperatorem familiariter eonvenientes, 
quam moleste ferant quod aeciderat, unanimiter 
protestantur. Quorum imperator intelligens indi- 
gnationem el unanimitatis constantiam, coram co- 
mite et universa tam exterorum quam suorum do- 
meslicorum curia, in excusationem descendit, ju- 
rans etobtestans quod, neque d» conscientia ejus 
neque de mandsto, quod aecidisse dicebatur, eve- 
nerat. Tarmen juxta hanc innocentiam suam, comi- 
ti satisfacere paratum se dicebat. Sicque quotidie, 
magis et magis Graecorum dolus, et fraus impera- 
toris detegebatur, ita ut jam nemo esset de prin- 
cipibus cui non esset manifestum el luce meridia- 
na clarius, quanto odio populum prosequebatur no- 
strum el omne Latinorum genus haberet invisum. 
Verumtamen, quoniam ad alia eorum properabat 
intentio et ad Deo magis placitum propositum an- 
helabant, tutius judicabant illatas dissimulare inju- 
rias,quam se a tam pio revocare concep!o aut as- 
sumpto labori impedimentum ninistrare. 


CAPUT XXI. 

Comes intervenientibus principibus imperatori recon- 
ciliatur. Invitat imperatorem,utcum reliquis prin- 
cipibus proficiscatur. (Qui mare transierant, ver- 
sus Niceam contendunt. Comes eos protinus inse- 
quitur. 

Comes igiturjuxta principum exhortationem, im- 


peratori recounciliatur; et secundum tenorem ju. 
ramentorum, quem alii prabuerant, et ipse jura- 
mentum fidelitatis exhibens, in plenam gratiam 
reversus, donis ingentibus et cumulate liberalitatis, 
que et numerum et pondus excederet, honoratus 
est. Accipientes porro et alii principes iterata dona 
et sumentes licentiam, ipsumque comitem specia- 
liter rogantes, ne morata post eos faceret, ad suas 
in Bithynia, transito Hellesponto, se conferunt le- 
giones. Interim quoque et domini comilis exercitus 
Consiantinopolim pervenit, qui statim de mandato 
ipsius, ad eos, quise precesserant, transiens, re- 
liquis exercitibusest adjunctus. Comes vero gratia 
rei familiaris in. urbe moram faciens, per dies ali- 
quot, simul et domestica tractabat negotia, et pro 
publicis, more prudentis viri, non desinebat esse 
sollicitus, Nam sicut ab aliis rogatus erat principi- 
bus, iinperatorem frequenter honestis persuasioni- 
bus invitabat, sicul et alii ante eum sigillatim fe- 
cerant, ut. proficiscentes comitaretur, et exercitus 
Dominici esse vellet dux et moderator. Commonitus 
autem sepe elt sepius predictus imperator a sin- 
gulis nostrorum principum, et maxime a domino 
comite Tolosano, ut Dominici exercitus dux et co- 
mes esse dignaretur, et populorum, qui se divinis 
obsequiis mancipaverant, vellet obtinere primatum: 
excusabat se, dicens quod hostes cirea se haberet 
feroeissimos Bulgaros, Commanos, et Pincenates, 
qui fines imperii sine intermissione circuiban!, 
querentes opportunitatem, ut subito possent ir- 


ruere et ejus turbare tranquillitatem. Lleoque, licet 


votis plurimum conveniret tante peregrinationis 
habere consortium et future retributionis exspec- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


A tare participium, non posse regni euram deserere 


D 


212 


hostibus cireumposi'is malignandi prestare oc- 
casionem. Quidquid autem loquebatur, dolus erat 
et cireumventio, nec ob aliud hzc pro se allegabat, 
nisi quod nostrorum profectipus invidens, sub ali- 
quo queesilo colore, nostris suam sobtraheret ope- 
ram, et processum, quantum ei liceret, modis om- 
nibus impediret. Qui vero mare jam transierant, 
dominns videlicet Godefridus, dominus Boamun- 
dus, dominus quoque Robertos Flandrensium co- 
mes el. dominus Podiensis episcopus, compositis 
sarcinis, ad iter rursus accinguntur, propositum 
habentes versus Niezeam pedetentim incedere ; et 
ita suos, qui subsequebantur, operiri. Cumque per 
diem versus Nicomediam, qua illius provincie, Bi- 
ihynie videlicet, metropolis es( maxima, proces- 
sissent, venerabilis sacerdos Petrus Eremita de lo- 
cis illis finitimis, in quibus hiemis asperitatem 
declinaverat, cum paucis, qui de suo comitalu 
erant residui, proficiscentibus occurrens legionibus 
eL principibus salutatis, eorum ectibus adjunctus 
est. Ubi ab omnibus benigne susceptus et de suo- 
rum casu diligenter interrogatus, rem eis seriatim 
aperuit; quomodo dura» cervicis, incredulus, et 
omnino indomabilis esset populus, qui cum eo 
precesserat; quodque magis culpa propria, quam 
facto alterius, illis occurrens infortunium accidis- 
set. Unde compatientes ei et suorum afflictioni prin- 
cipes, multa illi et his, qui eum sequebantur, libe- 
raliter contulerunt. Multiplicato igitur exercitu, et 
ex diversis copiis in unum eonvenientibus facto 
per Dei gratiam numerosiore, competenti modera- 
mine iter conficientes, Niceam pervenerunt. Ubi 
castris per gyrum dispositis, loca tamen venturis 
principibus deputantes, urbem mense Maio quinta- 
decima die mensis, obsederunt. Comes autem To- 
losanus, pertractatis apud urbem regiam negotiis, 
sumpta ab imperatore licentia, et ingenti rursus 
munerum liberalitate honoratus, cum suis, quos 
secum detinuerat, castra cum omni celeritate se- 
culus, ad urbem predictam velox pervenit. 


CAPUT XXII. » 

Robertus Normannorom comes, et dominus Eusta- 
chius ducis frater, cum suis. legionibus Constanti- 
nopoltm perveniunt, ab inperatore ingeniibus donis, 
et multa praventi honorificeutia. Deinde transeun- 
tes Hellespontum, reliquis princi, ibus se associant. 


Interea vir illusiris dominus Robertus Norman- 
norum comes et alii in eodetmn comitatu viri claris- 
simi: dominus videlicet Stephanus Carnotensium 
comes et Blesensium, dominus quoque Eustachius, 
domini Godefridi ducis frater, missa iterum legau- 
tione, tam domino imperatori quam fratribus, ad- 
ventum suum in proximo futurum denuntiant. Erat 
aulem cum eis, Stephanus comes de Albamarla, 
Alanus Ferrandus et. Conanus, ambo de Britannia, 
magni viri ;sed et comes Perchensis Rotholdus, 
Rogerus de Darnevilla. lli omnes cum aliis multis 
viris preclaris el nobilibus, eum Flandrensium co- 
mite e& domino Ilugone Magno, anno preterito, 


iride 


2. 


273 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. 


214 


circa hiemis ingruentis initia, in Apuliam descen- A charitatis amplexu, et omnium concurrente susg- 


deraut, aliieque Durachium tiranseuntibus, ipsi 
lemporis abhorrentes asperitatem, tam in Apulia 
quam in Calabrorum finibus in locis commodis 


hiemem iransegerunt. Tandem vero circa veris ini- 


lium convocatis vie consorlibus et compositis ad 
iter sarcinis ad mare descendentes, aliorum secuti 
vestigia, Durachium pervenerunt. Unde continuato 
itinere, moram quam fecerant in Apulia, rediinere 
cupientes, cum omni instantia iter peragunt, Tan- 
demque, Domino opitulante, optata usi tranquilli 
late, decursis mediis provinciis, Illyrico videlicet, 
Macedonia et utraque Thracia, Constantinopolim 
pervenerunt: ubi vocati a domino imperatore, et 
more aliorum palatium ingressi, ab eodem et suis 
qui ei assistebant illustribus, cum multa honestate 
suscepti sunt. Tondem post multa consilia, et cum 
illis tribus communiter, el cum eorum quolibet 
seorsum hubita, id ipsum quod ab aliis obtinue- 
rant, blandis persuasionibus et multa pollicitatione 
ab eis instanter postulant. Hi vero aliorum pre 
oculis habentes exemplum ( nam sufficienter de 
omnibus, antequam ad imperatorem accederent, 
instructi fuerant, dicentes apud se: Nec enim ma- 


jores sumus quam. patres nostri ) exactam fidelita- 


tem, et secundum formam juramentorum a prace- 
dentibus exhibitorum sacramenta praestantes, im- 
peratori se obligaverunt. Unde in ampliorem re- 
cepti gratiam digni habiti sunt, ut majora munera 
reportarent. Apertis ergo srariis, in auro, vestibus 
pretiosis, vasis quoque tam materia quam artificio 


admiratione dignis, holosericis quoque, mire et 


inaudite sslimalionis dona susceperunt, qualia 
prius non viderant; qua ipsis etiam in quos trans- 
ferebatur liberalitas, stuporem mentis inferrent, 
nostrarum rerum modum et dignitatem excellentia. 
Tantis igitur muneribus eumulati ne vie consorti- 
bus mora causas viderentur innectere sumpia ab 
imperatore licentia, Iransmisso Hellesponto, cum 
suis legionibus iter accelerantes Niceam, ubi uni- 
versus Chrislianorum resistebat exercitus, perve- 
nerunt; a principibus, qui precesserant, multo 


cepli desiderio, locum sibi deputatum obtinentes 
castrametati sunt, 


CAPUT XXIII. 

Tatinus quidam imperatori. familiaris, nostris asso- 
ciatur principibus, vir subdolus nimium, el iniqui- 
tate nolabilis. 

Adjunxeral se etiam nostrorum castris quidam 
Greecus, Tatinus nomine, imperatoris familiaris 
admodum, vir nequam et per(idus, nares habens 
mutilas in signura mentis perverse, Hic ex impe- 
riali jussione, nostris ducem vie ad ampliorem 
cautelam postulantibus, designatus, fuerat dux iti- 
neris et comes futurus. Electus ob hoc quod et Io- 
corum-plenam habere dicebatur experientiam ; et 
de ejus malitia et perplexa dolositate plurimum 
presumebat imperator, Ilie etiam cum manu suo- 
rum nonnulla nostris principibus associatus erat. 
ut non deesset anser, qui inter olores perstreperel, et 
perversus coluber inter anguillas. Cuncta enim que 
in expeditione fiebant, cunctaque qua a singulis 
dicebantur, sinistra pervertens interprelatione, im- 
peratori significabat ; ab eo versa. vice commento- 
rum et fraudis per frequentes internuntios formam 
recipiens. Hic primum ex diversis exercitibus, qui 
varios, et perloca diversa variisque temporibus 
secuti fuerunt principes. unus factus est Dei vi- 
ventis exercitus, ex multiplicate partium adve- 
nientium ad invicem, suam recipiens integritatem, 
Nam ex quo relictis domibus iter aggressi fuerant 
predicti Deo amabiles exercituum duces et capi- 
tanei, nusquam eis datum est mutuo se videre, et 
de negotiis publicis colloqui ad invicem et disse- 
rere; nisi postquam ante predictam urbem conve- 
nientes, castrameiati sunt, Ubi recensito legionum 
numero, inventi sunt habere peditum promiscui 
sexus sexcenta millia; equitum vero loricatorum 
centum millia, qui omnes ante predictam urbem 
consistentes, ad ejus expugnationem onunimodam 
dabant operam ; laborum suorum primitias cum 
omni devotione Domino consecrantes. 


INCIPIT LIBER TERTIUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Descriptio urbís Nicewuz,et ejus praerogativa : quod 
Solimunnus, qui in ea dominabalur, ex unerso 
Oriente Turcorum ingentes centra nostros college- 
rat copias, latens insidiis, ul noslros ivrueret. 

Est autem Nieza una de urbibus Bithyniz, quz 
ad Nicomediam ejusdem regionis metropolim, 
more suífraganearum urbium prius habuit respe- 
ctum ; postea vero a domino Constantino Augusto 
seniore a jurisdictione illius emancipata est, ob re- 


ca— 


D verentiam sanete &ynodi prime, qua in ea conve- 


nit. [n hae enim,temporibus domini Sylvestri papa, 
et viri venerabilis Alexandri Constantinopoli pa- 
iriarchie, et pralieti Constantini Augusti sancta 
synodus trecentorum decem. et octo Patrum advere 
sus impiclates Arii, et sequacium suorum congre- 
gata est. Qus» eorum pernicioso languore damnato, 
el sanctorum testimoniis veritate declarata univeres 
Ecclesie Dei, fidei formam intemeratam praebuit. 
Inhac eadem postmodum, temporedomini Constan- 


25 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


216 


Ani Augusti piissimi Irene fiilii, iterum convenit A distans miliaribus, opportunitatem quaerebat quo- 


séptima synodus generalis adversus Iconomachos, 
id estimpugnatores sanctarum imaginum, sub do- 
mino Adriano Romano pontifice, et viro venerabili 
Tharasio Constantinopolitano patriarcha: in qua 
praedicti heretici dignam pro meritis ab orthodoxa 
Ecclesia, contra suam perfidiam, damnationis tu- 
lerunt sententiam. Est autem civitas situm habens 
commodissimum, in planitie constituta ; non longe 
tamen a montibus, quos pene ex omni parte habet 
in circuitu, agrum optimum, glebam uberem, sil- 
varumque et nemorum nihilominus multas habens 
eommoditates. Sed et lacus multe latitudinis et 
longitudinis maxime, juxta predictam urbem po- 
situs, in occidentalem porrigitur plagam, per quem 
navigio ex diversis partibus, civitati maximum 
prestans munimem, ipsis moenibus, ventis intume- 
scens, illiditur. Ex reliquis autem parlibus circa 
murum vallum erat in circuitu, ex influxione fon- 
tium et rivulorum restagnans : quod plurimum ac- 
cedere volentibus ad urbem impugnandi causa, mi- 
nistrare poterat impedimentum. Erat autem preter 
ea bellicóso referta populo, muris. et turribus su- 
blimibus et valde densis opere solido campactis, in- 
signisadmodum et munita, ita ut accedentes nostri 
eturbis mirarentur munimem, et operis soliditatem. 
Hujus urbis, sicut et regionis totius, et adjacentium 
simul provineiarnm dominus erat quidam Turco- 
rom polentissimus satrapa, Solimannus nomine, 
cognomento Schah, quod Persarum lingua rez inter- 
pretatur, homo vafer et strenuus. Qui, audito no- 
strorum adventu, et super hoc valde sollicitus, 
multo ante in Orientem descenderat, ab illarum re- 
gionum principibus, conira fidelium advenientes 
copias, imploraturus auxilium. Effeceratque per- 
suasionibus et multa precum instantia, nec non et 
stipendiorum interventu, quod infinitas tum ex Per- 
side, tum ex adjacentibus provinciis secum adduxe- 
rat Turcorum copias ; sperans quod eorum fretus 
auxilio, abimminentibns periculis urbem predictam 
et regionem universam posset eripere. Has tamen 
universas provincias (qua a predicto Hellesponto 
usquein Syriam itinere triginta dierum. et a nostro 
mari Mediterraneo usque in septentrionem totidem 
dierumitinere protenduntur ), modico ante tempore 
predieti Solimanni patruus, Belfetofh nomine, ma- 
ximus Persarum soldanus tempore Romani, qui co- 
gnominatus est Diogenes, imperatoris Constantino- 
politani ; qui ante hunc Alexium fuerat tertius, oc- 
cupaverat violenter, et easdem predicto ex plurima 
parte tradiderat Solimanno. Possidebat ergo, et 
jure proprie!atie vindicabat sibi universas provin- 
cias a Tarso Cilicia usque ad Hellespontum ; ita ut 
'e conspectu Constantinopolitanz civitatis procura- 
tores suos haberet, qui consuetudines a transeunti- 
busexigerent, tributa et vectigalia regionisuniversse 
ad utilitatem domini sui colligentes. Ipse autem 
cum ea, quam tanto labore collogerat, multitudine. 
in montibus vicinis, vix a nostro exercitu decem 


modo super nostros cum suorum salute possel ir- 
ruere, et urbem àb eorum inquietudine liberare. 


CAPUT II. 

Nostri uybem acrius impugnant : cives tamen per la- 
cum liberum habent discursum, Solimannus con- 
solatoriam civibus mittit epistolam. 

Pervenientes igitur ante przedictam urbem nostri 
exercitus, acrius eam impugnare, confusis tamen 
agnimibus, necdum castris certo ordine dispositis 
cceperunt. Tamen qui presentes erant, loca sibi 
certa deputantes, et his pui venturi erant, congrua 
designantes, ad id specialiter omnimodam dabant 
operam, ut civibus introitum negarent et exitum. 
Lacustamen, qui civitati, ut preediximus, erat con- 
junetus, huic eorum nimis obstabat proposito. Nam 
et invecti et egredientes, paratis navigiis, pro libero 
arbitrio ad partes varias indemnes ferebantur. No- 
stri autem cum navium prorsus nullam haherent 
copiam, eorum discursas minime poterant impe 
dire. Tamen id omnimodis procurabant, ne terre- 
stri adeos accederetur itinere, vias et introitus cum 
omni sollicitudine observantes. Factum est autem 
quod predictus Solimannus, intelligens urbem 
suam obsidione molestari, ut cives consolaretur, et 
ad resistendum plenius animaret, mittens duos de 
familiaribus suis, qui ad urbem per lacum navigio 
descenderent, verba consolatoria per eosdem civi- 
bus dirigit in hunc modum : Adventum in hujus fe- 
licis barbari populi, qui circa urbem nostram ocbsi- 
dionem locare praswmypsit, non est opus ut multum 


C formidetis. Nos enim cum ingenti fortium et nobilium 


virorum comilatu im vicino sumus constitui, majo- 
res adhue qua nos subsequuntur, exspectantes copias : 
eritque in proximo, ut collectis in unum viribus, in 
eorum castra repente irruamus. Unde et vos quoque 
estote parati, ut nobis exterius irruentibus, vos etiam 
reseralis aditibus egredientes instetis unanimiter, no- 
bis opem collaturi. Sed neque eorum suspectam vos 
oportet habere multitudinem, de remotis enim parti- 
bus, et a solis occasu descendentes, longi diuturnitate 
itineris, et. laborum impendio fatigati, neque equos 
habent, qui. belli pondus sustinere valeant ; nec ipsi 
nobis qui recentes venimus, viribus et conatu pares 
poterunt reperiri. Et vos ipsi tenetis memoriter, quam 
facile de ingenti eorum triumphaverimus multitudine, 
una die plusquam quinquaginta ez eis millia exter- 
minio mandantes. Confortamini igitur, et nolite Li- 
mere; cras enim ante horam diei septimam, plenam 
recipietis consolationem; ab hostibus expediti. 
CAPUT III. 


Capitur epistola bajulus, et universa principibus ho- 
sttum, reserat. secreta. Comes Tolosanus ( qui solus 
aberat) velox accedit, a principibus reliquis ci- 
tatus. 

Igitur qui missi fuerant, querentes unde commo- 
dius enavigare possent, secus ripam applicuerunt. 
Dumque lustrantes querunt aptiorem introitum, 
aller, nostris in eos irruentibus, subito captus est ; 


» 





x: 


211 


3 DN etit uen 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. ; 218 


alter in tumultu gladio confossus interiit. Qui vero A exercitum supra vires fatigari, irruunt unanimiter : 


captus est, incolumis ante principes deductus, mi- 
nis et terroribus ad confessionem perductus est, ut 
plane cuncta edissereret : cujus gratia, eta quo 


missus advenisset. Constitit autem ejus relatione, 


quod Solimannus eos ad denuntiandum civibus 

ejus adventum direxerat ; quodque in vicino consti- 

lutus, ingentes convocaverat copias, die altera in 
castra nostra clam irruiturus. Compertum igitur 
habentes nostrarum legionum capitanei, qnod pro- 
dictus Solimannus maturaret accedere, predictum 
hominem pracipiunt custodie mancipari ; et missis 
cursoribus, dominum comitem 'Tolosanum et epi- 
scopum Podiensem, qui nondum ad eos pervene- 
rant, quantocius monent properare. Illi vero su- 
scepta fratrum legatione, sollicitudine non pigri, 
omnem.arguenles moram, et tota nocte insistentes 
itineri, valde mane ante solis exortum, cum ingenti 
multitudine erectis vexillis, in armorum fulgore et 
maximo strebitu castris se intulerunt. Vixque sar- 
einas deposuerant, ut cum aliis in loco sibi deputato 
se collocarent ; cum ecce circa horam tertiam, sicut 
ille qui in vinculis detinebatur, praedixerat, preedi- 
ctus Solimannus cum ingentibus equitum copiis, 
qui ad quinquaginta millia estimabantur, de mon- 
tibus descendens, ad plana se contulerat, ad urbem 
accessurus. Quod nosiri videntes, protinus ad arma 
convolant, monenlibus lituis; et clangore cor- 
nicinum cohortes excitant, instruunt agmina, in- 
staurant acies; el observata rei militaris plenius 
disciplina, cujus experientiam habebant omni- 
modam, et usum familiarem, nihil de contingen- 
tibus omittentes, ad occurrendum hostibus se ac- 
cingunt. 

CAPUT IV. 

Solimannus de montibus descendens, in castra vio- 
lentus irruit ; sternitur ejus exercitus ; signa victo- 
riz ad imperatorem diriguntur ; ille principes re- 
munerat, 

Solimannus igitur premissa quadam acie, in qua 
erant equitum decem millia, ad portam properabat 
Meridianam, quae domino comili Tolosano ad cu- 
Sslodiam erat deputata. Ignarus enim de adventu 
ejusdem comitis, sicut heri et nudius tertius eam 
arbitrabatur reperire posse vacantem ; sed opinione 
frustratus, ibi pene majores quam alibi reperit co- 
pias. Horum tamen ignarus omnium, ad locum 
predictum festinans, eum multo impetu in domini 
comitis irruit legiones, qua adhuc vix sarcinas de- 
posuerant. A quibus exceptus mirabiliter, confra- 
ctis conatibus, et priore penitus acie dissoluta, jam 
in fugam versi erant: cum ecce Solimannus cum 
majoribus subsequens copiis, eis refundens ani- 
mos, qui jam erant dissoluti, secum iterum in no- 
stros redire compulit. At vero dux, dominus quo- 
que Boamundus, et comes Flandrensis, cum suis 
expeditionibus ad unguem armali, videntes hostium 
majores advenisse cuneos et turmas densiores, pre- 
que gravi multitudine et animosa instantia, comitis 


et hostium se inferunt legionibus, gladiis et lanceis 
cominus instantes. Cumque hostes quasi per unius 
hore spatium resistendi vires etanimum viderentur 
habuisse, interfectis ex eis quasi ad qualuor millia, 
et captivatis nonnullis, in fugam versi sunt. Nostri 
vero hac prima victoria, opitulante Domino, potiti, 
obsidionem continuant, castris per gyrum sine in- 
tervallo dispositis. Ab ea ergo die neque predictus 
Solimannus, neque infidelium principum aliquis, 
simile aliquid ausus fuit attentare, quandiu in ob- 
sidione perstiterunt. Optime porro in eo conflictu se 
habuerunt predicti principes ; sed et dominus Tan- 
credus, Galterus quoque de Garlanda, Francorum 
regis dapifer, Guido etiam de Porsessa, et Rogerius 
de Barnavilla, celebrem sibi in eo negotio compara- 
verunt famam. Nostri igitur ad incutiendum terro- 
rem hostibus de capitibus occisorum intra urbem 
plurima injici machinis jaculatoriis praeceperunt ; et 
ex eis mille et de captivis aliquot ad imperatorem 
dirigentes, plurimum ejus per hoc sibi gratiam com: 
paraverunt. Unde et pecuniam non modicam, et 
holosericorum diversa genera ad remunerandos 
exercituum principes, multa cum liberalitate di- 
rexit, precipiens, ut, et victui necessaria et rerum 
venalium, cum omni plenitudine, et sine dilatione 
ad eos deferatur commercium. 


CAPUT V. 


Locantur principes deputatis sibi stationibus, et urbs 
undique obsessa impugnatur ; quidam nobiles pro- 
cumbunt in acie. 


Visum est igitur principibus nostris expediens 
esse ad propositum, urbem ex omni parte, ut pree- 
diximus, obsidione vallare; et principes congruis 
locare stationibus, ut ingruenle civibus undique 
molestia, eos ad deditionem compellerent facilius. 
De communi igitur consilio, equis portionibus am- 
bitum dividunt, singulas singulis deputantes princi- 
pibus : dominumque ducem cum duobus fratribus 
suis, et eorum legionibus ab orieniali parte locant. 
Dominus vero Boamundus, cum domino Taneredo, 
et aliis principibus, qui eum secuti fuerant, quorum 
superius nomina posuimus, cum suo iterum exer- 
citu, partem urbis septentrionalem obtinuit. Comes 
vero Flandrensis et. princeps Normannorum, cum 


D suis iterum cohortibus, juxta predictos in ordine 


locati sunt, Australem vero plagam Raimondus To- 
losanus comes et episcopus Podiensis, cum suis 
consortibus sibiobtinueruntdeputatam ; juxtaquem 
dominus Stephanus Blesensium comes et Carnoten- 
gium, cum domino Hugone Magno et aliis quibus- 
dam inclytis et nobilibus viris castra locaverat. Sie 
igitur ex omni parte urbe vallata, placuit principi- 
bus, ex vicina silva sumpta ad eos usus competente 
materia, machinas ad suffodiendum murum habiles 
et necessarias, quas vulgo Scrophas appellant; ilem- 
que jaeulatorias, quas vulgari appellatione Mangana 
dicunt, et petrarias sub omni. celeritate fabrefieri, 


270 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 280 


Vocatisque artificibus omnimoda instant diligentia A Instabant igitur principes ad urbis expugnationem. 


ut opere consummato urbem satagant impugnare. 
Dumque in eo desudarent allentius, et urbem fre- 
quentibus congressionibus, seplem hebdomadarum 
curriculo hostiliter impugnassent, quadam die in- 
dicto de more conflictu, duos nobiles et magnificos 
viros et in armis strenuos, dominum videlicet Bal« 
duinum cognomento Calderon, et dominum itidem 
Balduinum de Gant, alterum jactu lapidis, alteruin 
sagitue ictu dum in expugnatione urbis decertant 
animosius, miserabili amiserunt infortunio. Post 
hoc etiam, dum ex consilio et decreto principum 
rursum exercitus iteraret assultum, Willelmus co- 
mes de Foreis et Galo de Insula, dum in eo conflictu 
nimium ferventes, hostes lacessun!, sagittis transfixi 
interierunt ; Guido quoque de Porcessa, vir nobilis 
de regno Francorum, valida ibidem correptus egri- 
tudine, carne solutus est. Super quorum casu con- 
sternatus plurimum Dei populus, eos honeste tra- 
didit sepulture ; exsequias, quales viris nobilibus 
et magnificis exhiberi solent, intuitu pietatis chari- 
tatisve, impendentes. 


CAPUT VI. 


Machina quzdam muro applicata, a civibus obteritur, 
sub qua multi nostrorum pereunt. Lacus nostrorum 


obstat conatibus. 

Quadam iterum die dum omnes in circuitu prin- 
cipes, suas certalim ad murum applicarent machi- 
nas ; et modis quibuscunque poterant, muros debi- 


litare, et sibi parare introitum niterentur, otium et C 


desides ferias, strenuorum more, declinantes, comes 
Hermannus et Henricus de Ascha, de regno 'Theu- 
tonicorum viri nobiles et inclyti, instrumentum 
quoddam artificiose satis compositum, familiarum 
et domesticorum suorum conatu et virtute multa, 
moenibus applicant. Erat autem muchina quercinis 
trabibus contexta, in cujus ambitu robustos inte- 
xuerant parietes; ita ut introdueti equites viginti, 
viribus robustissimi, ab omnitelorum iinmissione et 
jactu, etiam maximorum molarium, qui intromissi 
erant ad subfodiendum murum, viderentur con- 
sistere posse securi. Qus tandem machina, ut pra- 
diximus, muris applicata, instantibus desuper ad 
muri defensionem civibus, magnorum impulsu lapi- 
dum ita penitus contrita est ut, solutis compagibus, 
eos qui infra se erant comprimeret universos, Con- 
doluit itaque predictis nobilibus (eo quod inutiliter, 
non sine sumptu, consumpta esset multorum die. 
rum opera) populas universus; condoluit et viris 
fortibus, qui casu tam miserabili occubuerant. Spe 
tamen potiunde victorie se invicem consolabantur, 
eoque maxime, quod vitam meliorem non diffide- 
rent esse consecuturam eos, qui in hujusmodi ne- 
gotio animas pro Christo poneret. Instar enim mar- 
iyrii pon immerito reputabant in agone hujusmodi 
vitam amisisse. Unde, morte contempta, vitam pro 
dihilo ducentes presentem, quibuslibet periculis se 
objiciebsnt confidentius, ea spe facti animosiores. 


per cireuitum unanimiter; et ut quisque in parte 
sibi deputata sollicitum se exhiberet, et obsessos 
molestaret amplius, gloriosum reputabat ; fervebat 
opus impendio, el assiduis congressionibus, et pugna 
pene continua requies civibus negabatur. Lacus ta- 
men civitati adjacens, nostrorum maxime prepe- 
diebat operam, et studium citra optatam detinebat 
efficaciam, civibus omnimodam praebens corisola- 
tionem. Nam per eum navigantes, liberius victus 
et alimentorum inferebant copias, et armento- 
rum nonnunquam, videntibus nostris et oonira- 
dicere non volentibus, multitudinem introduce- 
bant. 


CAPUT VII. 


Nosiri naves à mari deferunt in plaustris ; lacum 
occupant; cives nostrorum admirantur argumen- 
tum et desperant. 


Convenientes igitur Deo amabiles principes, su- 
per eo specialiter deliberant articulo qua ratione 
huic malo commodius possint occurrere ; et tandem 
placuit in communi ut, missa populi parte maxi- 
ma, et equitum etiam cum eis aliquot legionibus ad 
mare, naves inde sive integras, sive per partes disg- 
solutas, super currus et vehicula, vel alio quocun- 
que artificii genere usque ad lacum pertrahant, 
alioqui futurum ut, evacuatis eorum conatibus, 
consumptis studiis et impensis, res in irritum de- 
ducatur. Porro pervenientes ad mare, quibus id 
muneriserat injuactum, vias eorum propositum 
Domino misericorditer dirigente, naves reperiunt 
medie cujusdam quantilatis: quas a domino impe- 
ralore facilius impetratas educentes de mari, sicco 
locaverunt in littore. Copulatisque ad invicem tri- 
busaut qualuor plaustris, prout navium longitudo 
deposcebat, eisque desuper impositis, unius noctis 
spatio per milliaria septem vel amplius, funibus, hu- 
meris et cervicibus hominum et equorum impositis, 
usque ad predictum pertraxerunt lacum. Erant 
aulem et inter eas quedam non ita modice, sed 
qui centumautquinquaginta pugnatorum numerum 
possenl recipere. Receptis igitur navibus, et in la- 
cum depositis, letatus est supra modum Christia- 
nus exercitus ; et concurrentibus viris ad lacum 
primoribus, remiges inducunt, navigandi habentes 
peritiam ; et simul cum eis viros in armis strenuos; 
et animositate commendabiles, spem habentes om- 
nino certam, quod auctore Domino, urbem essent 
in proximo habituri. Àt vero cives solito plura in 
laeu videntes navigia, admirati sunt, herentes an 
suorum esset apparatus, qui eis subsidia minislra- 
re curaret, an hostium. Tandemque cognito quod 
nostri multis laboribus a mari deduelas et terrestri 
devectas itinere eas in laeum immisissent, nostro- 
rum admirati suntet vireset argumentum,quod rem 
desperatam, et pene impossibilem effectui man- 
cipassent. 


— ll 


281 


CAPUT VIII. 


Iterum ex omni parte civitas oppugnatur. Comes To- 
losumus contra se positum turrim muchinis el omni 
arte debilitare nititur ; sed, resistentibus ciwibus, 
opera consumilur. 

Preoccupato itaque, classe immissa, civium 
per lacum discursu, decretum est publice et voce 
indietum praeconia, quatenus legiones singulm, 
sicut sub cerlis principibus erant constitute, ad 
impugnandam urbem denuo viriliter armarentur, 


.et majore solita instantia, quantas possent civi- 


bus iuterrent molestias. Sicque singuli principes 
suos animantes exercitus, et armatos ad congres- 
sum dirigentes, factus est assultus longe solito 
asperior. Machinis quoque instantes animosius, alii 
murum suilodere, alii magnos contorquere molares 
ad debilitanda moeniasatagebant.Eratau!em in parte 
australi, que domino comiti Tolosano ad impugnan- 
dum erat deputata, turris, quedam sublimitatesimul 
et grossitie ceteris notabilior, juxta quam predicti 
Solimanni uxor dicebatur habere domiciliura : ad 
hane dejiciendam comes omne studium jam perdies 
aliquot impenderat ; sed inutiliter. Nam, cum dua- 
bus machinis jaculatoriis eam continuis jactibus 
flagellasset instantius, pre operis soliditate lapi- 
dem etiam unum ex eadissolverenon poterat. Unde, 
ne ab incepto quasi victus desistere!, instantiam 
ingeminans, tormenta etiam multiplicat el contor- 
lis majoribus saxorum molibus, et mire soliditatis 
cautibus immissis, rimas cepit agere, et in pulve- 
rem ictibus fatigata resolvi. Quod videns exerci- 
tus, &dunata manu se invicem cohortantes vallum 
exsuperant ; et ad murum accedentes, predictam 
turrim dejicere, aut saltem perforare nituntur. Ci- 
ves autem compertum habentes quod praedicta tur- 
ris ruinam minaretur,eam interius lapidibus et 
cemenio repleverunt, ut si forte murus aut suffos- 
sus, aut tormentis debilitatus corrueret, opus no- 
vum pro vetusto succederet, et penetrare volenti- 
bus praestaret impedimentum. Nostri tamen sub te- 
studine latentes solidissima, quam violenter secus 
murum appulerant, murum suffodere nitebantur. 
Tandemque effectum est ut foramen, quo duo ar- 
mati viri facilius possent inlrare, ferreis instru- 
mentis et mullo labore conficerent. Cives autem & 
converso, importune insistentibus omninoresistere, 
argumenta argumentis, et, vires viribus nou infe- 
riore spiritu objectare unanimiter parati, arcubus 
et balistis, et omni armorum genere, lapidum quo- 
que contorsione pugillarium, hostes a se repellere, 
et illatas propulsare nitebantur injurias. 


CAPUT IX. 


Facium ducis Godefridi memoriale. Cives in machi- 
nas nostras ignem immlttunt ; casus cujusdam viri 
nobilis lamentabilis. 

Erat autem inter eos, qui murum ab impugnan- 
dibus tuebantur, quidam ceteris improbior, cor- 
pore quoque et viribus notabilior, qui arcu in no- 
stros multam operabaturstragem. Inguper etiam et 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. 


C 


282 


À de successu, quo diu nimis usus fuerat, intume- 


scens, nostros probris aflieiebat et contumeliis, 
desides eos vocans et timidilatis objiciens titulum. 
Erat autem hic in ea parteita importune desemviens, 
qui domino duci et suis cohortibus ad impugnan- 
dum erat deputata : quod vir illustris non perferens 
dominus Godefridus, sumpta balista locum quz- 
rens opportunum, manus contra predictum causes 
satorem dirigit, et telo per vitalia directo, confos- 
sum et exanimem ad terram dejicit, justam pro his 
omnibus qua nostris intulerat rependens vicissilu- 
dinem. Quo facto, ceteros ejusdem operis consor- 
tes, qui in ea parte, illius exemplo animati, resiste- 
bant animosius maxime deterruit; ita ut minus 
minusque et missilia contorquerent, et jacularentur 
convicia. Alii tamen, qui in ceteris partibus pro 
urbis defensione desudabant attentius, facti hujus 
ignari, nihilominus de turribus et muris tota se 
tuentes diligentia, in nostros et ccedem et vulnera 
totis viribus procurabant exercere ; picem quoque, 
oleum et arvinam, etcetera que incendiis solent 
fomitem ministrare, et accensas faces in nostras ma- 
chinas dirigentes, eas ex parte plurima, ubi nonob- 
servabantur diligentius, consumebant. Quibus au- 
lem in parte australi ad expugnandam predictam 
turrim erat labor sedulus, curam ad idipsum conti- 
nuabant et studium ; sed videntes quidquid hester- 
na die in muro suffoderant, totum nocte secuta 
reparatum, ceperunt fieri remissiores, videntes 
quod non proficerent. Dumque pene desisterent ab 
incepto, ecce quidam valdestrenuus et nobilis eques 
de exercitu comitis Normannorum, sui exemplo 
volens alios animare, lorica indutus et galea, et 
opertus clypeo, vallum transiens, ad murum ac- 
cessit imperterritus, novam lapidum structuram, 
quam eadem nocte cives opposuerant, volens con» 
vellere ; et foramen quod hesterna die faclum fue- 
rat rursus aperire; sed, instantibus desuper cum 
omni importiunitate civibus, nec aliorum quisquam 
ut opem ferret ausus fuit accedere, nec ille potuit 
consummare propositum : magnis enim lapidum 
molibus ibi secus murum contrilus, cernentibus 
nostris, nec. subvenire volentibus, interiit : cujus 
corpus exanime, uncis ad se ferreis sublevantes, 
infra menia suis expositum ludibriis dejecerunt ; 
tandemque lorica nudatum et galea, ad nostros 


[ rejecerunt exira moenia. Quo debitis exsequiis se- 


pulture tradito, flevit super eum populus, ejus 
plurimum commendans auimositatem et mortem 
ejus in conspectu Domini reputans pretiosam, per 
quam ejusanimam electis spiritibus non dubitabant 
sociandam : omnium enim ut prediximus, una 
menserat et eadem sententia, eos qui sic in acie 
procumbebant, vitam mereri perpetuam, et, in parte 
sortis sanctorum predestinato collocari in lumine. 


CAPUT X. 


Quidam principibus se offert artifev, machinam con- 
struit, turrim su[jodit, suffossam diruit. 
Interea de more, quem eibi fecerant sdinvieem, 


283 


cipes, compertum habentes quod non proficerent, 
sed potius inulililer operam consumerent et stu- 
dium, apud se querunt diligentius, deliberatione 
proposita, quo in tanta necessilate opus sit con- 
silio. Dumque circa id insisterent, plurimum an- 
xietalis sustinentes, ecce quidam Longobardus na- 
tione, accedens ad prineipes,videns quod omnium 
artificum eluderentur argumenta, et labor sine fru- 
ctu deperiret, hujus artis professus est se habere 
peritiam, asserens, quod sí ei sumptus de publico 
adoperisconsummationem sufficientes, et necessa- 
rii ministrarentur, ipse, auctore Domino, infra pau- 
eos dies turrim predictam, sine damno nostrorum 
ad terram dejiceret; et late patentem introitum 
omnibus ingredi volentibus,ministraret. Sumptibus 
igitur de publico ministratis ad omnem suflicien- 
tiam, et salario insuper condigno pro ejus laboris 
recompensatione designato, subjecta pro volis ma- 
teria, machinam miro construit artificio; ita ut 
qui intus erant, nolentibus hostibus, sine suo peri- 
eulo secus murum eam possent applicare ; et in- 
terius latentes, murum suffodere non timerent, quod 
ipso rerum experimento plenius edocuit ad eviden- 
tiam. Nam composito et armato undique pro sua 
voluntate instrumento, viros fortes et lorieatos, ar- 
mis et ferreis instrumentis, ad suffodiendum mu- 
rum necessariis instructos, sub eadem secum col- 
ligit machina; quam etiam cum suis opificibus 
probe nimis, et argumentose plurimum, trans val- 
lum positam moenibus applicat. Cives autem solita 
instantes protervia, immissis magnis molaribus, et 
igne superinjecto, que omnia propter culminis ar- 
duitatem et latera devexa, quoniam inherere non 
poterant, ut damnum subjeetis irrogarent, de con- 
sueto auxilio cceperunt diffidere; e£. instrumenti, 
— quod nullatenus ledere poterant, robur admiran- 
iur, et artificis argumentum. Qui autem sub ea 
latebant testudine, securi penitus ab hostium in- 
sidiis ad infringendum murum, et turrim subver- 
tendam totis instant viribus; et convulsorum loco 
lapidum stipites supponunt, et ligneam materiam; 
ne parte muri inferiore suffossa,subilo corruat pars 
superioret machinam comprimat, qua tante pondus 
magnitudinis, et immensitatem ruine nullatenus 
ferre poterat. Facta igitur tanta suffossione, que 


ad turris dejeciionem sufficere posse videbatur; et [) 


sustentaculisque murum casurum sustentabantigne 
supposito, et nutriendis ignibus apta subjecta ma- 
teria, machinam relinquunt, ad suos cum omni ce- 
leritate se conferentes. Factumque est, ita ut circa- 
noetis medium, omni fuleimentorum consumpta ma 
teria,et ignibus edacibus in cineres redacta, turris 
cum tanto fragore ceciderit, ut etiam remotos quo- 
dam horroreconcuteret ; et terremotusinstar eorda 
conturbans et ingerens formidinem, ad quem soni- 
(um excite legiones, ad arma convolant, animos 
induunt, tanquam urbem violenter ingressuri. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


eonvenientes nostrarum legionum Deo devoti prin- A 


284 


CAPUT. XI. 


Uxor Solimanni cum duobus filiis fugiens | capitur. 
Desperant cwes ; cum. Tatino Graco de deditione 
tractant ; mittuntur ad. imperatorem super eo à 
principibus nuntii. 


Solimani vero uxor, que hactenus urbis obsesse 
molestias multo labore pertulerat, turris. casu, fe- 


,mineo more perterrita, paratis navibus urbe clam 


egressa, ad loca tutiora se cum ancillis et familla- 
ribus transferre proposuerat; sed nostri, qui per 
lacum in navigiis erant, ad cohibendos introitus 
exilusque civium deputati, dum studiosius more 
prudentium cuncta perlustrant, abeuntem reperiunt, 
capiunt repertam ; etcaptam cum duobus filiis te 
nellis admodum, principibus repraesentant, qui sub 
arcta custodia cum aliis concaptivis eam preci- 
piunt diligentius observari. Cives autem et de aditu 
hostibus patefacto et de captivitate tante femine, 
mente plurimum consternati, prorsus de viribus 
diffidentes, missa legatione, a principibus inducias 
postulant, de sua deditione cum eisdem tractaturi. 
Tatinus autem, dequo superius mentionem fecimus, 
presentiens, sicuti vir erat versutissimus, populi 
a sui tuitione deficientis voluntatem, majores civi- 
tatis convenerat, monens ut in sui deditione domi- 
num imperatorem honorarent, proponens quod hie 
peregrinorum exercitus, qui presens erat, ad alia 
properabat negotia; nec ex principali proposito, 
sedincidenter, et quasi preetereundo in eam descen- 
dissent obsidionem. Dominum autem imperatorem 
circa se positum haberent perpetuo, de cujus com- 
mendabili plurimum possent clementia presumere, 
et semper exspectare meliora. Optimum ergo erat, 
utin eo facto imperatorem, hominibus ignotis et 
genli barbare preponerent, ita ut in ejus mana 
fieret deditio, quam declinare non poterant, et per 
eos urbem reciperet imperator, cujus non multis 
retro temporibus, per Turcorum violentiam, im- 
perium injuste amiserat. His et hujusmodi persua- 
sus civium conventus, in manu imperatoris eligunt 
urbem, personas quoque suas et omnem substan- 
iiam salva incolumitate, resignare ; nec tamen id 
nostris molestum fuit principibus ; quippe cum ad 
alia tota eorum properaret intentio, nec his inhe- 
rere eorum essel propositum ; sperantes tamen, 
quod juxta pactorum tenorem, salve essent exer- 
citui in solatium laboris et damnorum que pertu- 
lerant, spolia civitatis. Captivos tamen de fratribus: 
quos tum saepe dictus Solimannus tum de exercitu 
Petri Eremite, apud castrum Civitot, tum etiam 
quos cives in obsidione ceperant, libertati restitu- 
los, noster recepit exercitus universos antequam de 
eorum deditione vellent tractari sermonem, et eo- 
rum in hae parle votis satisfacere. Factum est 
igitur, quod de prineipum conniventia et populi 
consensu missi sunt ad imperatorem nuntii, dicen- 
tes: Principes et; Christianus exercitus, qui apud 
urbem Nicaenam in. ejus obsidione pro Ghristi nominis 
amore fideliter laboraverunt, eam auctore. Domino; . 


285 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. 


286 


multa sollicitudine et urgente instantia compulerunt À et statuti eoram principibus, pro vita civium et in- 


ad deditionem. Undenos ad tuam dirigentes serenita- 
tem, monemus et exhorlamur attentius, quatenus ad 
partes illas de tuis principibus cum sufficientibus ex- 


 peditionibus aliquos mittere non moreris, qui urbem 


traditam ad honorem tui nominis conservare valeant : 

el captivorum multitudinem hinc transferre sint ido- 

nei. Nos enim, urbe veslra? celsitudini resignata, iter 
quod semel assumpsimus, auctore Domino, prosequi 
non differemus. 

CAPUT XII, 

Imperator, missis nuntiis, urbem recipit ; principibus 
gratias agens, numera mittit. Indignatur populus ; 
pacta confracta queritur; captivos Constantinopolim 
duclos, imperator remittit ad propria, muneribus 
honoralos. 


His auditis, letabundus imperator et gaudens, 
quosdam de familiaribus suis, de quorum fide pre- 
sumebat et industria, cum ingentibus copiis, ad 
partes illas dirigit, qui et urbem suscipiant, etcom- 
muniant susceptam ; omnem captivorum substan - 
tiam, tam in auro et argento, quam in quolibet su- 
pellectilis genere sibi vindicantes : singulisque prin- 
cipibus dona mittens ingentia, eorumque litteris et 


viva voce captans benevolentiam ; grates pro tam. 


honesto servitio, tantoque imperii, quod per eos, 
accesserat, incremento, refert ingentes. Verum po- 
pulus et secunde manus homines, qui ad hoc in 
predicte urbis orbis obsidione studiosius desuda- 
verant, ut de spoliis captivorum civium, et de subs- 
iantia multipliei infra urbem reperta, rerum sua- 
rum dispendia qua pertulerant, resarcire possent ; 
videntes, quod non salis &qua mercede eorum re- 
muneraret labores ; quodque publicandum erat ex 
compacto, rebus familiaribus et fisco inferre suo 
proponeret, egre nimis tulerunt, ita ut poeniteret 
eos et impensi laboris et sumptuum, quos, ut eis 
videbatur, inutiliter attriverant. Sed et principes 
eumdem imperatorem, circa pactorum tenorem ma- 
litiose versatum constanter asserebant. Nam in 
pactorum serie que inler eos inita fuerant, hec 
formula dicebatur interserta: Quod si aliquam de 
urbibus, qua» ejus imperii fuerant, tota illa eorum 
profectione, usque in Syriam, praevia Domini mise- 
ricordia, capi contingeret, urbe cum adjacentibus per- 
tinentiis imperatori restitula, preda, manubis, el 
universa reliqua substantia, exercitibus, in laboris re- 
munerationem et refusionem impensarum omnino ce- 
deret sine contradictione. Et licet nostris satis facile 
et in expedito essel, imperatoris familiam longe ab 
urbe repellere, et ad dominum suum remittere va- 
cuos idque jure fecisse viderentur ; nam iniquum est 
ei fidem servari, qui contra pacta mititur versari : 
tamen timorem Domini habentes prz oculis el ad 
majora festinentes, verbum de communi providentia 
dissimulant; populumque moleste id ferentem, ho- 
nestis comprimunt persuasionibus, ut expediti pro- 
posito valeant satisfacere. Greci vero qui ad hoc 
missi fuerant, urbem ingredientes, susceptis armis 
civium, et deditione completa, exeuntes ad castra, 


columitate supplicant, dicentes eo domino impera- 
tori urbem restituisse, et suas jugo illius potestatis 
cervices mancipasse. Sic ergo capta, et copiis 
que sufficere videbantur ad urbis tuitionem depu- 
tatis. Solimanni uxor cum duobus filiis, de quibus 
prediximus, et captivorum ingenti multitudine Con- 
stantinopolim translata est, ubi ab imperatore non 
solum clementer, verum et liberaliter nimis tracta- 
ti, infra paucos dies libertati pristinc sunt restituti. 
Id autem ea fecisse dicitur intentione, ut et, Tur- 
corum sibi reconciliaret gratiam, etin nostram pro- 
pensiores suis beneficiis excitaret injuriam ; et alios, 
si quando urbem casu quolibet contingeret obsideri, 
& deditione simili non deterreret. Capta est autem 
urbs Nieea anno ab Incarnatione Domini 1097 
mense Junio, 20 die mensis. 


CAPUT XIII. 

Soluta obsidione iter arripuit exercitus. Dividuntur 
ab invicem principes. Solimannus cum innumeris 
copiis iterum occurrit. 

Soluta igitur obsidione, de mandato principum, 
iterum ad proficiscendum invitatur exercitus, el 
compositis sarcinis. 111 Kalend. Juliiiter arripiunt. 
Cumque per biduum junctis legionibus incessissent, 
casu nocte illa secus quemdam pontem, aquarum 
commoditatem secuti, castrametati sunt, unde 
summo diluculo ante lucis exortum, dum adhuc 
essent tenebrae rursus ad iter se accingentes, trans- 
ito ponte, sive casu, sive ex industria, divisi sunt 
principes ablinvibem, cum suis expeditionibus. Do- 
minus enim Boamundus et Normannorum comes, 
et Stephanus comes Blesensium, Tencredus etiam 
et Hugo comes de Sancto Paulo, l:evam seeuti scor- 
sum illa die profecti, in vallem perveneruut cui 
nomen Gorgoni: ibique secus ripam fluvii decur- 
rentis, pascuorum habentes commoditatem et gra- 
minis cirea horam nonam castra locaverant, ubi 
et noctem illam, solliciti tamen, locatis in gyrum 
excubiis, quietam transegerunt. Reliqui vero omnes. 
dexiram tenentes, illam eompleverunt dietam ; et 
vix a predictorum castris duobus distantes millia- 
ribus, in locis itidem pascuis, et aquarum haben- 
tibus commoditatem, castra composuerant. Soli- 
mannas vero, illata memor injurie, et ad animum, 
revocans sine intermissione, quomodo per illos ur- 


D bem egregiam, uxorem et filios amisisset, ad id 


totis viribus anhelabat ut eis vicem rependeret, et 
aliquas, si posset, eis praestrueret insidias. Convo- 
catis ilaque ingentibus denuo militum copiis, no- 
strorum a leva, equis pene passibus, subsequeba- 
tur exercitum ; in quo etiam exploratores habens, 
qui de statu proficiscentium, eum indesinenter red- 
derent doctiorem, prestolabatur assidue quomodo, 
sumpta occasione opportuna in eos posset irruere. 
Cognito autem per eosdem quod divisua esset exer- 
citus, et pars altera que viribus et numero minor 
videbatur, sibi erat vicinior, horam ratus invenisse 
competentem, descendit de montibus cum illo suo- 


28 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


288 


rum infinito comitatu. Vixque aurora solis subse- A videbanturab invicem, ut eorum impetus eluderent, . 


quentis nuntiabat adventum, et noclis umbra den- 
sior luce propinqua dissolvi cceperat, cum ecce qui 
in speculis erant constituti, ut hostium, si qua es- 
sent, de remoto presentirent insidias,et exercitum 
admonerent, visis hostibus, lituis concinunt, et 
cursu rapti velocissimo hostes adesse denuntiaat. 
Igitur cornicinum clangore et vove preconia excita 
legiones universe, ad arma convolant, equos prae- 
parant, tanquam prelium cominus habituri. Erat 
autem mane, in ipsa die Kalendarum Juliarum. 
Disposita igitur universa populi multitudine per 
&cies, ef prepositis singulis cohortibus quinqua- 
genariiset centurionibus, et per alas pedestrium 
turmarum primiceriis constitutis ; sarcinas et im- 
pedimenta, omnenque senum, mulierum. ac debi- 
lium invalidam multidunem, quo expeditiores ad 
pugnam possent procedere, secus arundinetum in 
vicino positum, curribus et vehiculis eos pretexen- 
les, collocant quasi in luto. Missisque nuntiis ad 
reliquas partes exercitus, a quibus temere divisi 
fuerant, monent el hortantur attentius ut accelerare 
velint, significantes in quantis angustiis positi sint. 
Postquam vero juxta rei militaris disciplinam in 
.eastris domini Boamundi omnia videntur secundum 
ordiaem disposita, ecce circa horam dici secundam 
adest Solimannus, infinita secum Turcorum agmina 
irahens : quodque nosiris erat mirabilius, in tanta 
mulitadine, quae ducentorum millium dicebatur 
excedere quanlitatem, nec unus nisi eques poterat 
reperiri, Nostri autem, ul praediximus, promiscue 
utriusque ordinis secum trahebant legiones. 


CAPUT XIV. 

Pugua commiititur. Cadit. Willelmus Tancredi frater. 
et Lotus Boumundi in arcto nimis constituitur exer- 
citus ; Tancredus pene capitur. 

Accedente igitur Turcorumexercitu, tantusfactus 
est in castris lumultus. quod vix alicujus sermo po- 
terat exaudiri, Fragor enim armorum et equorum 
strepitus, tubarum classica et tympanorum sonus 
horribilis, ipsorum etiam certatim conclamantium 
ululatus usque ad sidera olli videbatur, ita ut pluri- 
mum inassuetis et minus circa hujusmodi exercita- 
tis legionibus, terrorem incuterent vehementetn. 
Irruentes igitur in nostrum exercitum Turcorum 
acies, tantam immiseruntsagittarum multitudinem, 
ut instar grandinis aerem occuparent, et in nostro- 
rum legionibus vix vacuus a vulnere aliquis inveni- 
retur; vixque prior nubes descenderat cum arcu- 
bus, sequens emissa non rarior; si quid prior in- 
iactum dimiserat, secunda illesum non praeteriit. 
Nostri autein, quibus id pugna genus erat incogni- 
tum, eoque minus tolerabile, quo et minus usu 
compertum, videntes quod equi eorum sine remedio 
deficerent, ipsique subitorum vulnerum, et quenon 
multum pr&cavere poterant, conlixionibus inter- 
irent, gladiis et laucearum acumine in hostes ir- 
ruendo, eos a se propellere satagebant. Illi autem 
irruentium pondus ferre non valentes, siudiose di- 


B 


ei neminem sihi obviam habentes ad suos redirent, 
coucepta spe delusi. Quibus ad suos infecto negotio 
redeuntibus, Turci denuo religabantur adinvicem, et 
immisaaiterum in modum imbrium sagittarum mul- 
titudine, neminem pene absque lethali vulnere prze- 
teribant. Resistebant tamen nostri quantum poterant 
loricis, cassidibus protecti et clypeis ; sed equi eo- 
rum et inermis populus passim et sine delectu pro-- 
sternebantur. Ceciderunt in eo conflictu viri ex 
ultroque ordine memorabiles ad duo pene millia: 
inier quos egregie indolis adolescens Willelmus 
marchionis filius, domini Tancredi frater, dum pro 
suis in agone desudat viriliter, sagitta confossus 
interiit, Robertus quoque Parisiensis, vir in armis 
strenuus, eodem morlis genere vitam finivit. Do- 
minus quoque Tancredus, dum in mediis fulminat 
hostibus, vite prodigus ei sus conditionis imme- 
mor, vix a domino Boamundo mortis casibus, no- 
lens et invitus violenter ereptus est. Invalescebant 
igitur hostium agmina, et nostris pene deficientibus, 
arcu ab humeris dependente, et ejus neglecto offi- 
cio, gladiis instant cominus ; ita ut dissolutis co- 
hortibus, nostri fugam arripcrent, ad sarcinaset im- 
pedimenta redeuntes : ubi circa currus et vehicula, 
sub arundineti densitate arbitrantes se aliquod in- 
venire posse refugium, conglobati sunt, 


CAPUT XV. 


Adsunt reliqui principes ; fratribus oppressis subve- 
niunt ; verlitur in fugam Solimannus; per ejus 
exercitus ; nostri uberrima, reporlant spolia. Ite- 
run unitur exercitus. 

Dum igitur sic afüiceretur fidelium exercitus, et 
domini Boamundi virtus prorsus collapsa deficeret, 
ecce viri illustres et magnifici, dux Godefridus, 
comes Raymundus: Hugo Magnus, Balduinus et Eu- 
stachius ducis fratres, et alii Deo devoti principes, 
deducentes secum optime armatorum equitum qua- 
draginta millia, in castris suorum turbis pe lestri- 
bus relictis cum omni genere impedimentorum, ve- 
loces advolant suis opem collaturi. Accedentibus 
vero eis ad castra domini Boamundi, iterum qui jam 
pene succebuerant, resumptis ani:nis, et restitutis 
in integrum viribus, rursus ad certaien redeunt ; 
et illatam qnarentes injuriam ulcisci, el priores re- 
dimere defectas, in hostes irruunt animosius ; et 


D gladiis instantes viriliter, quos prius quasi superio- 


res horuverant, forti prosternunt dextera, jam re- 
sistere non valentes. Dominus vero Podiensis epi- 
Scopus, cum aliis ejusdem officii comministris po- 
pulos admonent, hortantur principes ne manus re- 
mittant: sed certi de vicioria divinitus conferenda, 
interei ptorum sanguinem ulciscantur, et de fide- 
lium strage fidei hostes et nominis Christiani non 
patiantur diutius gloriari. Ia his et hujusmodi po- 
pulum inoitabant ad congressum viri Dei, et vires 
quanias polerant eorum animis infundebant. Ir- 
ruentes igitur nostri solito vehementius, et proter- 
vius instantes gladiis, dissolutis agminibus, nonsine 


289 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. 


290 


strage innumera, eos in fugam vertunt : fugienti- A portune gemina fatigati molestla, ccepit populus 


bus etiam tanta adherentes instantia, ut per tría 
&ut quatuor milliaria ultra eorum casira; que in 
valle opima locaverant, continuam ex eis cedem 
operantes, persequerentur. Unde eis cum multa 
confusione dispersis et interfectis quampluribus, 
redncetis etium captivis nonnullis, quos ex nostris 
violenter abductos trahebaut secum,ad hostium ca- 
Stra reversi sunt : ubi reperientes infinitas auri et 
argenti copias, alimentorum quoque comtoditates 
amplissimas, greges, armenta, asinorum turbas et 
jumentorum, camelocum quoque phalanges, quales 
prius nostri non viderant, et equos nonnullos, pa- 
piliones quoque et tentoria varii coloris, et forme 
inaudite ; transferentes secum omnia, onusli spo- 
liis uberrimis, predam agentes et manubias, in 
castra reversi sunt sua. Cecidisse dicuntur illa die 
de hostium numero viri potentes et inclyti, et apud 
suos locum maximum obtinentes, ad tria millia ; 
de nostris vero popularibus, et plebe infima pro- 
miseui sexus, quatuor millia: nam de majoribus 
duos tantum ibi corruisse, velerum tradit memoria. 
Pugnatum est ibi ab hora diei secunda, usque in 
horam octavam, vario eventu, die Kslendarum Ju- 
liarum, viribus longe imparibus et numero multum 
dissimili. Nam qui Solimannum secuti fuerant, 
centum quinquaginta milium, solis connumeratis 
equitibus, dicebantur excedere numerum. Nostro- 
rum aulem qui presentes illo in tanto certamine de- 
sudarunt, vix fuit numerus equitum ad millia quin- 
quaginta. Obtenta igitur divinitus tanta victoria, ut 
saucios, aliqua concessa requie, ad modictum refo- 
verent, revocatis adinvicem exercitibus, tribus die- 
bus continuis in locis amcnis et pascuis virentibus 
corpora curaverun!, et equorum habuerunt sollici- 
tudinem, in otnni alimentorum abundantia et infi- 
nitis copiis, quas hostes comportaverant, et reli- 
querant fugientes. Optime se habuerunt in eo tam 
periculoso diserimine, nostri majores principes; sed 
et quidam de mediocribus, Balduinus videlicet, de 
Burgo, Thomas de Feria, Reinaldus de Belvaco, 
Galo de Calvomonte, Guastus de Beders, Chirardus 
de Cheresi, perennem sibi gloriam in eodem facto 
pepererunt. Ab ea igitur die, communi decretum est 
consilio, quatenus de cetero junctis agininipus, in- 
dissolubili copula simul incederent, ut el adversa 
communicarent, et prosperis couterentur. 


CAPUT XVI. 

Pisidiam ingressm, pr aquarum. inopia supra mo- 
dum laborant legiones. Periclitatur miserabiliter 
exercitus. 

Postquam ibi per triduum, ut. prediximus, mo- 
ram sibi et equis suis fecerunt necessaria, iterum 
monentibus lituis. ad iter se accingunt, viam in- 
eeytam continuaturi, Ubi transcursa universa Bi- 
thynia, Pisidiam ingressi sunt, inde vie querentes 
compendia, casu descenderunt in regionem aren- 
tem et ingauusam, in qua et caloris immoderali, 
qualem solet ardens Julius ministrare, et sitis im- 


pene deficere, ilà ut promiscut eexus illa die prae 
silisanxietate et caumatisintemperantia, plus quam 
quicgenti spiritum dicerentur exhalasse. Accidisse 
dicitur ea die, que nulla alia tradit historia, quod 
pregnantes pre sitisangustitiaetealorisintemperie, 
ante tempus a natura deeretum, fetus edere com- 
pellerentur : quos pre aaxielate spiritus, quosdam 
vivos,exstinetos quosdam,alios etiam semipeces in 
castra vrojiciebant : alie ampliore abundantes hu- 
maniate, proles suas cireumplexa, per vias volu- 
labantur, el sexus oblite feminei, arcana denuda- 
bant, magis pro instante morlis perieulo sollicite 
quam ut sexui debitam conservarent reverentiam. 
Sed et viris non multum proderat sexus robustior, 


B qui sudore deficientes et calore, ore patulo et nari- 


bus aera captantes, contrà sitis importunitatem 
quaerebant, quod invenire non poterant, humoris 
remedium. Nec solum homines his tantis erant sub- 
jecti periculis ; verum ei jumenta deputata sarcinis 
et alia quelibet animantium genera, arefactis inte- 
rioribus et vitalibus interclusis, sua negabant obse- 
quia ; sed nec avibus delicatis, quarum prada et vo- 
latu solet recreari nobilitas, nisis, videlicet, accipi- 
lribus et herodiis, proderat cura dominorum, qui- 
bus inter manus flatum vitalem exalabant. Catu- 
li quoque naribus sagacees et apti venatibus, domi- 
norum delicia, relictis dominis quibus fideliter ad- 
haerere consueverant,anhelantes et sitibundi passim 
per vias deficiebant : quodque his omnibus longe 
erat periculosius,equi fideles preliorum consortes, 
et in quibus de propria salute dominis multa erat 
fiducia, quique et calce et dentibus suam prius pro- 
testabentur superbiam, urgente sitis et caloris im- 
moderati periculo, quasi vilia deficiebant subjuga- 
lia. Tandem omnibusa tanta aquarum laborantibus 
inopia, miserieorditer adfuit pater tnisericordia- 
rum et Deus totius consolationis. Nam diu optatus 
et quasitus multum inventus est fluvius: ad quem 
pervenientes. prz nimio desiderio certatim sd aquas 
properant; ubi, reperta aquarum pro votis copia, 
bibendi modum excedentes, in gravius descende- 
runt periculum, Nam plures qui sitis discriminem 
evaserant, sicul in talibus solet accidere, aviditate 
potus, modu: non ponentes, mortem quam eva- 
sisse videbantur, in aquarum repererunt opuleutia. 
Nee solum de hominibus, verum et de jumentis 
multa eo casu ceciderunt. Tandem vero, opitulante 
Dorrino, his erepti periculis, in regionem copiosam 
satis et uberem, rivis, nemoribus et pascuis amce- 
nissimam descenderunt ;juxta Antiochiam minorem 
qus predicte Pisidie metropolis esse dignoscitur, 
iu locis pascuis castrametati. 


CAPUT XVII. 

Dividuntur ab invicem quidum de principibus, et cir- 
cumjaceutes. oberrant. regiones. Dux cum urso di- 
micuns p2ue occiditur. 
llic primum quidam de principibus studiose ab 

exercitu separati sunt, seorsum particulares tra- 


291 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


999 


hentes exercitus. Quorum primus fuit dominus Bal- A sus jacere dicebatur: quem letica impositum cum 


duinus ducis frater, et cum eo Petrus comes de Sta- 
deneis, Rainardus comes "Tullensis, fratre ejus, 
Balduinus de Burgo, Guillebertus de Monte claro, 
cum septingentis equitibus et pedestribus manipulis 
aliquot. Secundus fuit dominus Taneredus, et cum 
eo Riehardus de principatu, Robertus de Ansa, et 
quidam alii viri nobiles,cum quingentisequitibus et 
peditibus etiam nonnullis. Horum autem omnium 
unum atque idem erat propositum,vias preetentare, 
cireumpositas explorare regiones, et fortunam ex- 
periri, rerumque eventum, qui pro loco et lempore 
occurreret, ad principum. qui eos miserant, referre 
notitiam, quo prudentius et magis sine discrimine 
proficisceretur exercitus. Qui a castris egressi, pri- 
mum viam regiam non deserentes, urbes finitimas 
lconium et Heracleam pretergressi, tandem in dex- 
tram declinantes, versus oram maritimam festinare 
ceperunt. Dux vero et alii principes, qui in castris 
remanserant, locorum in quibus castrametati fue- 
rant, tracti amoenitate. et vicinitate nemorum, ut 
sibi inter tot laborum difficultates, aliquid recreatio- 
nis indulgerent, et curis edacibus, quibus angeban- 
iur continue, subtraherent, vel modicum, venandi 
gratia certatim saltus ingrediuntur, ubi variis semi- 
iis ad diversa rapti desideria, varios invenerunt re- 
rum eventus. Inter quos dux etiam, recreationis 
gratia et exercitii silvas ingressus, in ursum imma- 
nissimi corporis et horrendi casu incidit. Qui, 
dum pauperem peregrinum ligna arida comportan- 
iem persequeretur atrocius, illeque vix refugium 
inveniret ante faciem subsequentis, el imminens 
.multo clamore protestaretur periculum, forte dux 
adfuit, et, sicuti plurimus erat in compatiendo 
fratibus, velox irruit, opem laturus patienti. Vi- 
dens ergo bellua ducem instantem gladio, spreto eo 
quem prius persequebatur, in hostem fortiorem se 
contulit, dente armatus et unguibus; tandemque 
equo dux perieulose vulnerato, factus pedes, instat 
gladio nihilominus, Ursus autem patulo rictu et 
murmure occurrens horrisono, ducis instantiam 
parvipendens contempto gladio, nititur se cominus 
ingerere confligenti. Porro dux irruentem a se pro- 
pulsans gladio, totis enitebatur viribus ut eum mu- 
crone perforaret : verum ille, declinans gladium et 
brachiis complexum illigans, in solum nititur deji- 
cere, ut sub se positum, dente et unguibus facilius [) 
possit laniare. Vere miles egregius gladium non de- 
serens, sicuti vir robustissimus erat, leva com- 
plexus belluam, dextra impingit aciem, et capulote- 
nus immerso gladio, mortem ingeril colluctanti ; 
.Saucius tamen et crure lesus periculosissime, 
cruentam nimis obtinuit victoriam. Vulnere quippe 
gravatus, et nimia sanguinis debilitatus effluxione, 
solo decubans, se non poterat erigere. ''andem vero 
predicto paupere, qui ejusdem ducis beneficio mor- 
tem evaserat, proclamente, et casum qui aeciderat 
deuntiante legionibus, cururrit illuc universus po- 
pulus, ubi fortis athleta, exercituum patronus, 1«- 


C 


universorum gemitu et lacrymis, reliqui principes 
in castor detulerant, chirurgicorum adhibita solli- 
citudine, quorum opera et studio, convenientibus 
remediis, plenam posset salutem recipere. 


CAPUT XVIII. 

Comes Tolosanus ad mortem infirmatur. Exercitus 
Lycaoniam pertransiens, Maresiam pervenit. Uxor 
Balduini moritur. 

Per idemtempus virquoque magnificus et illustris 
dominus Raymundus Tolosanus comes, gravi cor- 
reptus segritadine, lectica similiter deferebatur ; qui 
eo usque gravatus exstitit ut in terra depositus, 
quasi moriturus, pene spiritum exhalaret. Unde vir 
venerabilis dominus Willelmus Aurasicensis episco- 
pus, quasi jam defuncto, fidelium animabus debita 
impendit obsequia. Sic ergo tantorum legiones, 
quasi destituta consilio virorum, pene in despera- 
tionem conficiendi itineris et consummationis voto- 
rum descenderant: uude proeor um statu plurimum 
solliciti omnes uno spiritu fusis lacrymis, ut resti- 
iuerentur saluti Dominum precabantur. Fiebantque 
oraliones in celebratione divinorum, pro eis ab 
universa illa peregrinante ecclesia : quorum suppli- 
cationes et desideria miserator Dominus clementer 
exaudiens, sospitati eos et plene convalescenlis, 
supplicantis populi vota benigno favore prosequens, 
restituit. Transcursa igitur Pisidia, Lycaoniam in- 
gressi, Iceonum ejusdem regionis metropolim perve- 
nerunt: quam vacuam reperientes, alimentorum 
maximam penuriam passi sunt. 'Turci enim, nostro- 
rum adventu cognito, in nulla urbium suarum re- 


. sistendi habebant fiduciam ; sed exspoliatis urbibus 


et vastata regione universa,cum uxoribus et liberis, 
gregibus et armentis, omnimoda substantia ad 
montes confugiebant impervios in eo solo spem ha- 
bentes, quod nostri alimentorum inopia fatigati, eo- 
rum pertransire regiones maturarent. Neque hac 
sua sunt opinione delusi, cum nostri regionis ste- 
rilitatem fugientes, et viclus defeclum, quantum po- 
ierant iter accelerare properabant. Inde Heracleam 
pertranseuntes, ad urbem Marasiam applicati, ca- 
Sstrametati sunt, moram ibi pertriduum continuum 
facientes. Ubi domini Balduini, germani ducis, 
longa et gravi fatigata egritudine uxor, quam ipse 
abiens fratribus commendaverat, ex praesenti luce 
vocata, optimo fine quievit in Domino. Erat autem 
nobilis matrona, ex Angelia trahens originem, Gu- 
tuera, nomine, vila et moribus commendabilis : 
quam cum honestis exsequiis ibidem sepelierunt. 


CAPUT XIX. 

Tancredus in cilicium descendens, Tarsum obsidet. 
Balduinum ducis fratrem ad easdem partes venien- 
tem honeste suscipit. 

Interea vir per omnia commendabilis dominus 
Tancredus, primus in Ciliciam, viarum casu seeu- 
tus compendia, perveniens, Tarsum, ejusdem pro- 
vincie metropolim, cum iis qui eum secuti fuerant, 
obsederat. Est autem Cilicia una de provinciis que 


293 


nam, juxía velerum auctoritatem vocamus dicce- 
sim. Habetque Cilicia ab oriente Celessyriam, ab 
occidente vero Isauriam ; a septentrione Tauri mon- 
' tis juga ; ab austro vero, mare Cypricum, sive Myr- 
toum. Continet autem infra se duos metropoles, 
Tarsum videlicet, doctoris gentium patriam et na» 
tale domicilium, de qua nobis in presenti est ser- 
mo, et Anavarzam, utramque cum suis suffra- 
ganeis urbibus: unde duse potius dicuntur Cili- 
cie, prima et secunda. Tarsum autem fundasse 
dicitur Tarsis, secundus filiorum Japhan, filii 
Japhet, filii Noe tertii, sicut veterum habent tra- 
ditiones, et argumento est urbis a vocabulo con- 
ditoris denominatio. Solinus tamen de urbis con- 
ditore aliter sentit, dicens ita in quadragesimo ter- 
lio eapitulo De memorabilibus: Cilicia matrem ur- 
bium habet Tarsum, quam Danae proles nobilis- 
simus Perseus locavit. Hanc urbem intersecat Cyd- 
nus amnis; hunc alii precipitari Tauro monte, alii 
derivari ex alveo Hydaspi tradiderunt. Et potest ta- 
men utrumque verum esse, et quod Tharsis primus 
eam fundaverit, et quod postmodum eam reparave- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. 


in Oriente continentur. Orientem autem Antioche- A habens in Domino; et erectis vexillis, suos exhor- 


rit, vel ampliaverit Perseus. Ubi eum diesaliquotdo- . 


minus Taneredus et suiin eodem perseverassent ne- 
gotio, cives ad hoc compulerat, et minis et blandis 
suasionibus, quod, introducto ejus vexillo el super 
turrim eminentiorem locato, signum deditionis 
future fecisse viderentur; ea tamen conditione, ut 
usque adventum domini Boamundi et majoris exer- 
citus, eos conserveret indemnes ; nec a propriis do- 
miciliis interim demigrare, aut sua deserere pre- 
dia invitos compelleret; ipsi autem eidem adve- 
nienti, urbem sine difficultate resignarent; quod 
verbum domino Taneredo bonum visum est el ac- 
ceptum. Erat autem predicta civitas, sicut et reli- 
qua universa regio, Christianos habens habitatores, 
Armenos videlicet et Graecos, exceptis paucis, qui 
"usum et auctoritatem habentes militie, munitioni- 
bus preerant, populum violenta dominatione pre- 
mentes; fidelibus autem militare non permitteba- 
tur, sed negotiationibus et agriculture dabant ope- 
ram. Interea dominus Balduinus ducis frater, cum 


— his qui secum advenerant, devia secutus, amximam 


vietus pertulerat inopiam, tandemque post multos 
errorum circuitus in montis verticem casu se con- 
tulit unde subjeclam Cilicis& regionem, cum suis 
urbibus usque ad mare prospectu'libero posset 
intueri. Qui, postquam cirea Tarsum castra esse 
eognovit, hostium ratus tabernacula, iter suum 
"ecepit habere suspectum; experiri tamen volens, 
eujus esset illu regio, et cujus castra, quee de re- 
moto conspexerat, animositate solita, cum omni 
suo comitatu ad campestria descenderal. Al vero 
dominus Taneredus, premonitus ab his quos in 
speculis sublimioribus loeaverat, hostium preca- 
vens insidias, socios convocans, arma corripit: et 
hostium ratus agmina, que urbi vellent subsidia 
ministrare, occurrit eis imperterritus, fiduciam 


D 


294 


tatione corroborans, procedit advenientibus ob- 
viam. Postquam vero utrinque mutuo sibi oecurren- 
tes et comtemplantes se de vicino, arma cognoscunt 
non esae hostilia, confidenlius accedentes, in m;utuos 
ruunt amplexus ; et post gratas ad invicem confa- 
bulationes, junctis agminibus ad urbem redeunt, 
obsidionem continuaturi. Ubi a domino Taneredo 
multum hospilaliter et plena charitate suscepti, de 
gregibus et armentis, que de adjacente contraxe- 
rat regione, honestum ea nocte habuerunt convi- 
vium. 


CAPUT XX. 

Balduinus Tancredi vexillum de arce civitatis dejici 
mandat; suum ibidem locat. Tancredus indigna- 
tus recedit. Guelfo Adamam occupat. 

Mane autem facto, videntes dominus Balduinus 
et qui cum eo erant domini Tancredi vexillum in 
superiore civitatis arce locatum, invidie stimulis 
agitati, professionis immemores (qua, velut uterini 
fratres, quanto tempore incesserant, habentes una- 
nimitatem spiritus in vinculo pacis, usi fuerant, et 
perpetuo decreverant utendum, indignali sunt quod, 
eis presentibus, qui multo fortiores et majores ha- 
berent copias, signa sua in urbem immittere pra- 
sumpsisset. Dominus vero Taneredus eorum, sicut 
modestus erat, indignationem mitigare cupiens, 
allegabat quod de ejus vexillo factum fuerat minime 
in eorum redundare ignominiam ; nam ante eorum 
adventum et adventus spem aliquam, eas cum civi- 
bus in virtute sua obtinuerat coadiüones. Dominus 
&utem Balduinus, suggerenlibus sociis, et ad id 
pro posse insligantibus, causs meritum non di- 
stinguens; sed preter debitum suo ductus spiritu, 
verbis procacibusdominum exacerbans Tanceredum, 
Tem eo arroganter deduxit, ut pene arma in se 
converterent stragem mutuam operantes. Factum- 
que est ut civibus ad se vocatis publice minaretur; 
quod nisi Taneredi vexillium deponerent, et suum 
loco illius erigerent, invito eo qui eis securitatem 
promiserat, urbem et suburbana in gyrum omnia 
tarderet exterminio. Videntes porro eives quod 
Balduini multo majores essent copie, et virtus 
longe prestantior, sub eisdem conditionibus et pa- 
ctorum forma, quam prius domino Tancredo pepi- 
gerant, dejeclo priore, domini Balduini in eadem 
arce loeaverunt vexillum. Quod. videns dominus 
Tancredus, tanta confusus injuria, merito concepit 
indignationem ; sed saniore consilio, et pia longa- 
nimitate, motum animi temperans, timens ne pe- 


.rieulosa nimis inter fidelium acies oriretur dissen- 


sio, solutis castris, ad urbem vicinam, cui nomen 
Adana, se contulit. Ad quam perveniens, non est 
permissus introire: obtinuerat enim eamdem ci- 
vitatem quidam Guelfo, natione Burgundio, qui 


-cum aliis a majore divisus exercitu, turbas seor- 


sum íraxerat; et ad civitatem illam casu perve- 
niens, ejectis inde Turcorum copiis, eam violenter 
oceupaverat. Audiens igitur dominus Tancredus, 


205 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


296 


quod in nostrorum potestatem urbs predicta, au- A pervenerunt predictam, quibus de mandato Bil-. 


ctore Domino, pervenerat, missis nuntiis gratia 
hospitandi etemendi vite necessaria, implorat a 
predicto domino urbis aditum sibi et sociis rese- 
rari: quibus admissis, cuncta vitee necessaria tam 
sibi quam equis, partim gratis, partim interveniente 
pretio, ministrata sunt sufficienter. Repererat enim 
Guelfo predictus, eamdem urbem auro et argento, 
gregibus et armentis, frumento, vino et oleo, et 
omni commoditate redundantem. 


CAPUT XXI. 


Tancredus Mamistram n eadem regione violenter 
obtinet. 


Àt vero dominus Tancredus summo dilucolo ur- 
bem ingressus, viam secutus regiam, el iter accele- 
rans, cum omni suo comitatu Mamistram pervenit. 
Erat autem Mamistra una de nobilibus ejusdem pro- 
vincie civitatibus. turribus, et muro, et multorum 
incolatu insignis; sed et opimo agro, et gleba ubere, 
et amcnitate precipua commendabilis. Juxta quam 
casirametatus, infra paucos dies continuis assulti- 
bus et jugi congressione urbem impognans, auctore 
Domino, interemptis infidelibus, qui in ea reperti 
sunt, occupavit violenter. Ubi etiam infinitas divi- 
tiarum copias, et alimentorum ubertatem reperiens 
omnimodam, portiones suis congruas; pro merilo- 
rum qualitate distribuens, locupletavit universos: 
in qua defectus victualium quem pertulerant, grata 
redimentes opulentia, sibi, equis et subjugalibus 
universis pastum benignius indulserunt, otio simul 
et alimentis corpora recreantes. 


CAPUT XXII. 


Balduinus Tarsum occupat. Trecenti de nostris casu 
miserabili, ante portam urbis pereunt. 


Verum dominus Balduinus, post discessum do- 
mini Tancredi, iterum Tarsenses frequentius com- 
monet, el monitis potenter minas permiscens, urbem 
sibi praecipit aperiri et suum intromnitti comitatum. 
Non enim honestum ei videbatur quod usque ad 
adventum exercitus iia tereret olium, et sederet 
inutiliter occupatus. Videntes autem cives quod 
Tancredus ei resistere non potuerat, el quod si id 
detrectarent, cominus urbem esset, impugnaturus, 
facientes de necessitate viriutem, et de propriis viri- 
bus diffidentes, portas aperiunt, domino Balduino 
cum universo eamitatu ejus introducto. Designave- 


duini urbis inierdictus est introitus. Illi autem 
longo fatigati itinere, rebus vacui necessariis, 
multa precum instantia urbis precabantur hospita- 
litatem, et alimentorum commercium : pro quibus 
etiam qui interius erant, inferioris manus homi- 
nes, compalientes fratribus, cum preces porrige- 
rent, non sunt admissi, eo quod de familia diee- 
rentur esse Boamundi, et in Tancredi festinarent 
auxilium. Populus tamen interior a fraterna. non 
deficiens compassione, cum egredi non valeret, in 
sportis panem, in utribus vinum per murum funi- 
bus porrigentes, sufficienter ministraverunt unde 
noctem illiam possent transigere. Ibi ergo ante ci- 
vitatis portam secundum quod poterautse locantes, 
quoniam intrare non permittebantur, quieverunt. 
Nocte vero eadem, cuim setam qui intrinsecus erant 
quam exteriores sopori dedissent, et circa intem- 
pestum silentium gra!a períruerentur requie, acci- 
dit quod Turci, et alii qui in civitate erant infideles 
cum uxoribus et liberis, servis et ancillis, et omni 
supellectile, apertis portis, clam et cum silentio 
egredientes, urbem deserunt: non enim satis bene 
eum suis quos receperant hospitibus, poterant con- 
venire, suspectam habentes eorum cohabitationem ; 
egredi autem eis erat liberum : nam civitatis unam 
vel duas portas habebant in sua potestate; sed, 
ut cruentam hostibus post se relinquerent victo- 
riam, premissis sarcinis et impedimentis omnibus, 
eos quos extra portam repererunt! somno gravatos, 
pene omnes interficiunt. 


CAPUT XXIII. 

Populus contra Balduinum arma corripit ; sed tan- 
dem sedatur. Classis quzgedam apud Tarsum appli- 
cat virorum occidentalium. 

Mane facto, cum jam se lux adulta infunderet, 
surgentes qui in civitate quieverant, urbem repe- 
riuni vacuam : et clandestinam admirantes hostium 
fugam, menia perlustrant et aditus, quierentes di- 
ligenter qua parte fuerint egressi: dumque singula 
diligenter discutiunt, stragem reperiunt quam in 
servos Christi Turci rabeuntes exercuerant. Unde 
gravi dolore percussi, et merrore consternati de- 
bito, iu lamenta se dederunt ; divisique ab invicem, 
secunda classis contra dominum Balduinum et ma- 
jores arma corripiunt, fratrum eisnecem imputantes 


runt autem eidem turres geminas quas interim pos- ]) et interitum, eo quod hospitalitatis gratiam, qus ad 


siderel, reliquis ejus consortibus per civitatem 
promiscue in domibus fidelium hospitio susceptis. 
Turci vero qui preerant urbi, alias adhuc in sua 
potestate turres detinebant, Et licet plures essent, 
et majora civitatis munimina tranquille adhuc 
possiderent, tamen suspectam habentes nostrorum 
quos introduxerant societatem, subsidii queque 
spem nullam habentes, opportunitatem quzrebant 
quomodo eum uxoribus et liberis et omnimoda sub- 
stantia sua clam possent egredi. Accedil autem 
quod eadem aocte viri trecenti de expeditione do- 
mini Boamundi Taneredum sequentes, ad urbem 


omnes merito se porrigit indigentes, vie consortibus 
denegassent, Unde facto impetu, in primates suos 
justa indignationecommotusirruit populus; etnisise 
in turres sublimiores contulissent,satis &quipollente 
numero stragem exteriorem in suis majoribus re- 
compensassent. Tandem turba cognita, et schi- 
smale, quod ex justa causa exortum erat in popu. 
lo, jam ingravescente, sollicitus elaborare ccpit 
quomodo sedaretur tumultus, sed apud populum 
excusando. Postquam igitur pace ad tempus impe- 
trala, e! indicto silentio, arma sustinens, quievit 
aliquantulum turba pedestris, pro se allegare ca 


291 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. ill. 


4298: 


pit, ut se innocentem asserere! jurans et obtestans A decertante protervius : factumque est. ita ut, con» 


quod non ob aliam causam eos a civitate arcuerat, 
nisi quia neminem se admissurum usque ad adven- 
tum ducis fide promiserat interposita. Unde factum 
estquod per quorumdam ex nobilibus interventum, 
blandis persuasionibus, sed pro lempere et loco 
necessariis, sedatus ad modicum quievit pupulus. 
ipso plebi reconciiiato. Dumque ibi sopitis scanda- 
lis per dies aliquot in omni tranquillitate sedissent, 
ecce classis visa est in pelago, vix tribus miliari- 
bus distans ab urbe: ad quam ex utroque ordiae 
tam equites quam pedites certatim properantes, ad 
mare descendunt : ubi de littore mutuo sibi collo- 
quentes, cognoverunt per eorumdem relationem, 
quod Christiane professionis essent homines. In- 
terrogati autem de patria, responderunt, quod a 
Flandria, Hollandia, Frisonia, io quibus partibus 
piraticam annis octo exercuerant ; tandemcomp:n- 
cli eorde et delictorum suorum prenitentes, orà- 
tionis gratia, ut ad Hierosolymam proticiscerentur, 
in hoe mare descenderant. Cognito autem quod 
viri fideles essent, eos ad portum invitant, et datis 
dextris in osculo pacis susceptos, classe in tuto 
locata, usque ad Tarsum perduxerunt. Erat autem 
quidam eorum primicerius Guinemerus nomine, de 
pago Boloniensi, de terra comitis Eustachii, patris 
domini Godefridi. Hic postquam dominum Baldui- 
num cognovit, sciens quia domini sui filius esset 
relieta elasse, cum eodem Hierosolymam ire dispo- 
suit: erat autem dives admodurn, ex illa arte pes- 
sima quam diu exercuerat, factus locupletior, et 
multos habens in suo obsequio, quos ex parte plu- 
rima secum irahens, eum sequi decrevit. Unde or- 
dinata ex utriusque comitalu quingentorum viro- 
rum urbi sufficiente custodia, iterum procedere et 
tentare fortunam disposuerunt. 


CAPUT XXIV. 

Balduinus, Tarso capta, Mamistram venit. Pugnant 
invicem ipse et Tancredus; sed mox reconci- 
lantur. 

Proficiscentibus ergo illis, et viam regiam non 
deserentibus, eontigit pervenire Mamistram, quam 
- paulo ante, ut prediximus, dominus Tancredus 
violenter oecupaverat, et in manu forti detinebat 
occupatam : quo pervenientes, arbitrati quod in 

urbem minime reciperentur, exira in pomariis ho- 

spitati sunt. Taneredus vero audiens quod Baldui- 
nus juxta urbem sua castra locasset, iratus admo- 
dum, memor injuriarum quas ab eodem immeritus 

' pertulerat, infremuit spiritu ; etira succensus, 8uos 

ad arma convocal, paratus deomnibus que ille in- 
tulerat, vicem rependere condignam, Premissis 
itaque nonnulis sagitariis, qui eorum equos per 
pascua dispersos sauciarent, aut secum deducerent 
com yrehensos, ipse subito cum quingentis loricatis 
equitibus in eorum castra irruens, antequam pos- 
sent arma corripere, omnes pene contriverat. Tan- 
dem vero illis arma corripientibus, et ad resisten- 
dum paratis, fit conflictus asperior, parte utraque 


Parnor. CCI. 


fligentibus inter ae nimis hostiliter aciebus, plures 
ceciderint nonnullis etiam ex utraque parte reten- 
tis. Tandem vero domini Tancredi manus impar 
viribus et numero, pondus certaminis ferre non 
valens diulius, terga dedit fugiens, in urbem se 
receplura. Erat autem inter urbem predictam et 
castra domini Balduini fluvius, super quem pons 
erat valde angustus : quo dum in urbem redire do- 
mini Tancredi properaret familia, pontis angustia 
impedimentum ministrante, interierunt ex utroque 
ordine plures, aliis infra urbem se recipientibus. 
Et fortasse majora utrinque ardentibus odiis passi 
forent dispendia, nisi nox conflietum dirimens 
irrusset. Capti sunt ibi de comitatu domini Tan- 
credi Richardus de Principatu,ejusconsanguineus, 
et Robertus de Ansa, viri nobiles et preclari, quo- 
rum persuasionibus et stimulis ad predictam do- 
minus Tancredus convolaverat ultionem. De fami- 
lia vero domini Balduini captus esl vir preclarus 
et nobilis, Gilleberus de Monteclaro : pro quorum. 
absentia, turbate sunt plurimum hinc inde acies, 
arbitrantes quod in hesternis conyressionibus vita 
. decessissent. Luce demum postera sole oriente 
restituta, detumescentibus odiis et indignatione 
aliquantulum mitigata, professionis suz& memores, 
ad cor, respiciente eos divina clementia, reversi 
sunt; et missa legatione, rogantes que ad pacem 
sunt, restitutis hiuc inde captivis, et sibi mutuo. 
satisfacientes, in plenam gratiam,interveniente pa- 
cis osculo, redieruut. 
CAPUT XXV. 


Balduinus ad majorem revertitur exercitum. Tancre- 
dus universam impugnat et obtinet Ciliciam. Finit- 
Limi principes, oblatis muneribus, ei se conciliare 
festinant, 

Inde cum omni suorum comitatu dominus Bal- 
duinus ad majorem exercitum, qu! jam Maresiam, 
ut prediximus, pervenerat, sociis id exigentibus, 
reverus esl. Audierat enim quanto quamque pe- 
riculoso casu dominus duxante Antiochiam Pisidise 
laboraverat: unde de ejus plurimuin salute sollici- 
tus, presens de ejus statu plenius volebat edoceri. 
Taucredus vero, assumpto sibi populo residuo, qui 
in classe advenerat, et ex eo viribus adauctis, uni- 
versam percurrens Ciliciam, hostium  presidia, 

[) quotquot ibi reperit, expugnat, incendit, hostibus 
qui ineis reperti sunt gladio peremptis ; perveniens- 
que ad locum,cui nomen Alexandvia minor, violen- 
ter expugnatum nihilominus occupavit, universam 
regionem suc subjiciens potestati. Audientes vero 
qui in montibus habitabant, tam Armeniorum 
quam Turcorum satrape, quod predictus Tancre- 
dus iu manu robusta et exercitu copioso universam 
sibi subjugaret provinciam, timentes ne forte ad 
eos ascendens, eorum quoque captivaret populos, 
subverteret municipia, missiscertatim legationibus, 
ejus sibi satagunt conciliare gratiam, et amicitiam 
foderare: unde ut propositum facilius valerent 

10 


299 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


300. 


elfectui rancipare, missis donis ingentibus inauro, A liberalitate declinantes. Erat itaque vir in cunctis . 


argento, equis, malis et holosericis, fosdus contra- 
hebant, tanti principis iram et indignationem multa 


prospere agens, fuitque Dominus cum eo, et omnia 
ejus opera, tanquam servi fidelis dirigebat. 





INCIPIT LIBER. QUARTUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Balduinus ducis frater ad. majorem reversus exerci- 
tum, instinctu Pancralti terum. assumpta militia, 
in. partem | septentrionalem descendit, et usque ad 
Euphratem universam occupat regionem. 


Dum igitur Tancredus ita in Cilicia viriliter cun- 


sidia tradentibus, infra paucos dies usque ad Eu- 
phratem fluvium magnum, universam obtinuit re- 
gionem. Factumque est uomen ejus hostibus eir- 
cumpositis ita formidabile, ut munita etiam sponte 
deserentes presidia, fugam inirent nemine perse- 
quente. Fidelibus autem qui enim receperant, tanta 


cia sibi subjicerét, et major exercitus apud Mare- B de ejus presentia accessit viriua, et ex virtute 


siam jam pervenisset, predictus Balduinus viso 
fratre, cujus gratia ad exercitum redierat, ejusque 
cognita convalescentia, rursum :stuat ; et Tancre- 
di succensus stimulis et virtutis ejus qux publice 
predicabatur emulus, socios colligit; et rursum 
egredi et cssus experiri recentes proponit, Audien- 
tes veroqui ab eo super hoc sollicitabantur, quanta 
adversus dominum Tancredum apud Tarsum Cili- 
eie, de majore confisus comitatu, intumuisset ma- 
litia, cum eo proficisci verebantur ; abominabilis 
enim factus erat pene omnibus, illa ejus culpa id 
exigente. Et nisi domini ducis obstitisset reveren- 
tia, Boamundus et sui impunitam non reliquissent, 
quam Tancredo intulerat injuriam. Unde factum 


fiducia, ut, sicut legitur in propheta : Unus fugaret 
decem, eL duo decem millia ( Deut. xxxu, 30 ). Nec 
solum vulgus ita mente ei adharebal, sed qui in 
partibus jllis erant Christiani principes, cum eodem 
feederati, ad propositum cooperautes, se communi- 
catis viribus el impensis devote obsequiis exhibe- 
bant. 


CAPUT II. 


Fama ejus longe lateque diffunditur ; a civibus Edes- 
sants vocatur. Transito | Euphrate, illu* accelerat, 
insidias in. itinere perpessus ; occurrit. ei populius 
Edessanus, et nulla lita in urbem éntroducit. 
Post hec, diebus aliquot evolutis, egrediens 

fama, magnifici viri nomen et opera longe lateque 


est, uL paucos inveniret illius vie consortes. Super (» per adJacentes divulgabat provincias ; strenuitatem, 


quo a fratre, servo Dei. correptus graviter, reatum 
cum omni humilitate recognoscens, et condignam 
nobili viro, pro commisso satisfactionem promittens; 
et quoniam preler morem, et alterius magis sugge- 
stione, quamde proprio motu deliquerat,indulgen- 
liam consecutus est, et omnium sibi reconviliavit 
gratiam. Erat enim vir alias per omnia commenda- 
bilis, nec auditus fuit amplius sermo hujusmodi de 
illo. Porro huic eidem familiaris erat quidam nobi- 
lis Armenius, Pancratius nomine, quem a carcere 
domini imperatoris elapsum, apud Niceam sibi 
fecerat familiarem, vieque consortem semper ha- 
buerat ; erat autem idem vir in armis strenuus, sed 
perverse fidei et subdolus nimis. Hic dominum 
Balduinum horis pene singulis sollicitabat instan, 
tius, ut assumpta militia, secum proficisceretur in 
regionem, quam cum paucis posset occupare faci- 
lius. Tandem vero associatis sibi ducentis equitibus 
et populo non modico, duce predicto Pancratio, in 
partem septentrionalem proficiscens, ingressus est 
regionem opulentissimam. Erant autem predicte 
regionis habitatores Christiane professionis, et veri 
Dei cultores, exceptis paucis, qui in presidiis mo- 
rabantur fidelem populum, et quibus inhibitum 
erat militare, pro arbitrio tractantes. Ingressus 
igitur regionem, Christianis locorum cultoribus, in- 
fidelium abhorrentibus principatum, et eidem prie- 


fidem et constantiam animi predicins commenda- 
bilem. Exiit ergo sermo iste ad cives Edessanos, et 
universam eorum, rumore crebrescente, implevit 
urbem ; quod talis tantusque princeps de exercitu 
Christianorum advenerat, qui jugum servitutis 
eorum penitus porset dissolvere, et eos restituere 
libertati. Unde tam qui civitati preeerant quam ma- 
jores natu, penes quos universa civitatis illius re- 
sidebat auctoritas, missa legalione, litteris et viva 
voce,eum ad se satagunt evocari. Est sutem Edessa 
nobilis Mesopotamis metropolis, qus alio nomine 
Rhagesappellatur. Hac est civitas, ad quam Tobias 
senior, juniorem Tobiam filium suum misit, ut & 
Gabelo consanguineo suo decem talenta argenti 
reposceret, qu& ei, dum adhuc esset infantulus, 
commodaverat. Hujus cives statim post Domini 
passionem per Thaddeum apostolum, salutarem 
Christi susceperunt doctrinam : digni inventi per 
omnia, et tanti predicatione apostoli, et epistola 
Salvatoris, quam ad Abgarum, regem eorum rescri- 
bens misit, sicut in primo ecclesiastice historis, 
quam Eusebius Caesariensis scripsil, reperitur. Ia 
qua, sicut ab initio et a temporibus apostolorum 
susceperant, fidi sinceritate perseverantes, infide- 
lium jugum eatenus patiebantur, quod eis tributa 
et vectigalia annualim cogebantur exsolvere ; vi- 
neas quoque et agros, et qualibet predia exterius 


301 


posita, pene continuis exactionibus compellebantur 
redimere. Infra tamen urbem nemo nisi fidelis ha- 
bitare presumebat. Hec enim sola inter omnes 
illius regionis urbes, in sna manens ingepuitate 
illibata ab infidelibus, qui cireum positas jampridem 
occupaveran! provincias, nec subjuzata fuerat, nec 
alterius professionis quempiam pertulerat habitato- 
rem ; sed exterius in urbibus finitimis et praesidiis 
confinibus habilantes, tantas predictis civibus in- 
ferebant molestias, ut egredi urbem non liceret, 
nec sua exterius procurare negotia. Huic autem 
urbi praeerat quidam natione Graecus, multo confe- 
ctus senio, utriusque sexus liberis carens, qui ab 
eo tempore, quo universa provincia Constantinopo- 
litano subjecta erat imperio, missus ad eamdem ur- 
bem, preses fuerat; et Turcis supervenientibus 
antequam presidatus sui tempus esset evolutum, 
de necessitate moram lacere com pulsus, jurisdictio- 
nem continuaverat suam; nec ipso ad propria 
redire valente, nec populo ab administratione cum 
cedere compellente. Erat tamen preletus inulilis, 
8 subditis non valens propulsare molestias, aut 
quietem aliquam procurare. Convenientes ergo cives 
ad invicem, cum ejus tamen conscientia e! bonà 
voluntate, legatos, utprediximus, ut suisremedium 
aliquod adhiberetmolestiis, ad dominum Balduinum 
dirigunt. Qui populi et majorum intellecta postula- 
tione, habito cum suis consilio, acquievit ; et ad 
iter se accingens, cum octoginta tantum equitibus 
Euphratem transiit, reliquos de comitatu suo per 
arces et municipia, que sibi con!ulerat dominus, 
citra Enphratem ad custodiam derelinquens. Porro 
Turci qui trans Euphratem habitabant, precognito 
ejus adventu, ei paraverant insidias ; erat autem in 
linere oppidum, cui reerat quidam Armenius, 
in quod, ut preten!as sibi declinare posset insidias, 
se contulit, a domino loci benigne et hospilaliter 
susceptus. Cum aulem ibi per duos quievisset dies, 
non ausus procedere, Turci qui per biduum illic 
latuerant in insidiis, moram fastidientes longiorem, 
ante predictum oppidum erectis vexillis, cum tur- 
mis validioribus subito astiterunt, predam quam in 
paseuis adjacentibus repererunt, violenter abdu- 
centes. Nostri autem quoniam impares et numero 
erant et viribus, ad eos egreli non presumeutes, 
infra oppidum se cohibebant. Tandem die tertia 
abeuntibus illis, et reversis ad propria, Balduinus 
inceptum iter peragens, Edessam pervenil, ubi a 
predicto civitatis duce oceurrente ei universo clero 
ei populo, cum tubis et tympanis, cum hymnis 
quoque et canticisspiritualibus, et multo preventus 
honore, et omnium gratia susceptus est. 


CAPUT HL. 

Dur civitatis facti pamitens, ejus successibus in- 
videt: pacta rescindere militur, sed tandem vi- 
ctus a populo, eum fraudulenter adoptaLt in filium. 
At vero dux qui eum citari fecerat, apud se ta- 

citus considerans honorem et gratiam, quam adve- 

nienti populus exhibueral, invidere cepit, et a pa- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IV. 


302 


À ctorum tenore qua prius proposuerat, resilere, Cum 
en:m ad hoe eum evocasset, ul universorum bono- 
rum, vectigalium et tributorum, que civitas habe- 
bat, eum in vita sua decrevisset ex. -quo fore par- 
licipem, et post ejus obitum cuncta integro pos- 
sessurum, mutato proposito, ccepit. offerre : Quod 
8i urbi et civibus suis vellet contra Turcorum impor- 
tunitates mínistare subsidium, et arcere violentiam, 
ipse juxta, boni viri arbitrum, honestam. annuatim 
laboris recompensationem designare. Quod dominus 
Balduinus omnino respuens, ut lanquam gregarius 
aliquis apud eum stipendia mereret, ad reditum se 
parabat ; eum ecce cives, eo cognito, ad eumndem 
ducem properant, monentes et instantes allentius, 
quatenus tantum principem tamque eorum liberiati 
necessarium, nullatenus abire patiatur ; sed juxta 
priorera tenorem pactorum eum sibi obliget, ut de 
caetero tam ipse quam universa civitas optata quiete 
perfruatur. Videns autem dux unanimem plebis et 
majorum ins!antiam, et fervorem dilectionis quam 
erga eum conceperaut, reniti, et eorum obviare 
postulationibus periculosum ducens, invitus licet, 
et suspectum ejus habens introitum, tamen assen- 
sum prestiti; et sub quodam colore, cumulate 
recompensationis, eo in filium adoptato, presenti- 
bus civibus, quandiu viveret, omnium bonorum ex 
equo, solemniter contulit participium ; et post ejus 
obitum, ex integro successionem. Gavisusest aulem 
populus, libertatis suz; omnimodam in eo spem ha- 
bentes. Ab ea igitur die, de domini Balduini prote- 
clione presumentes, injurias quas a duce perpessi 
fuerant, solito liberius revocantes, ad animum, 
propositum habebant ultum iri: si quando locus 
daretur et tempus opportunum : quod postmodum 
rei subsequens exitus evidentissime declaravit. 


CAPUT IV. 

Rogalu civium Samosatum | obsidet. Cives adversus 
ducem suum, virum inutilem, conspirant, recolen- 
les quantas eis éntuleral injurias. 

Erat autem juxta eos antiquissima civitas et mu- 
nita supra modum, Samosatum nomine, cui preerat 
vir infidelis, natione Turcus, Balduc nomine, in ar- 
mis strenuus, sed subdolus et nequam. Hie pro- 
dictos cives multis alficiebat molestiis, tributa et 
agrorum vecligalia, et angarias mul'iplices eis in- 
geminans ; et pro his omnibus eorum liberos habe- 

] bat obsides, quibus nullam impendens humaaita- 
tem, in luto et latere sibi servire compellebat, Pro 
quibus molestiis cives universi ad domini Balduini 
provoluti genua, orant unanimiter, et cum lacrymis 
implorare satagunt quatenus ab illius vexatione 
eos protegere dignetur: et ita elficere, ut liberos 
suos, qui ad eo detinebantur inviti, possent reci- 
pere. Lile autem eorum hanc primam postulationem 
volens exaudire benignius, et per hoe sibi populi 
gratiam ampliorem promereri, convocato populo et 
armis comimunito, ad locum predictum in manu 
robusta pervenit, ubi cum per dies aliquot frequen- 

tibus eongressionibus et multa instantia urbem lm» 


C 


303 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


304 


pugnasset, Turcis qui intus erant strenue resisten- A Balduc vero, quem Samosatense preesse civitati 


tibus et de loci presumentibus munitione, videns 
quod non proficeret, relictis militibus septuaginta, 
ia loco vicino et munito aliquantulum, qui Samo- 
sntenis sine intermissione requiem negarent, et con- 
tinuas molirentur insidias, ipse Edessam reversus 
est, Videntes autem cives quod esset dominus Bal- 
duinus vir strenuus et in cunctis prospere agens, 
et indignum reputantes quod qui dignus erat tan- 
quam liberator urbis et quietis fundator, universa 
possidere et pro arbitrio cuncta disponere, parem 
haberet in civitate virum inutilem: accito Constan- 
tino nobili et potente viro, qui in montibus vicinis 
munitissima habebat prazsidia, de communi propo- 
nunt consilio, ut, duce eorum interempto, dominum 
Balduinum sibi ducem constituant et principem 
singularem. Cives enim, ejus meritis exigentibus, 
oderant illum ; multis enim calumniis eos dicebatur 
aífligere, aurum et argentum et qualibet pretiosa 
ab eis violenter exlorquens; cuisi quis tentabat 
resistere, eidem statim, data pecunia, Turcorum 
suscitabat inimicitias et odium, ita ut non solum 
vinetis et hortis el satis succendendis, gregibus 
quoque et armentis abducendis timerent ; veruin et 
de vita periclitarentur sepius. 


CAPUT V. 


Edessani ducem pradéiclum interficiunt; Balduinum 
sibi praficiunt in dominum ; ipse vero Samosatum 
predictam a Balduc, qui ei. praeerat, multo emit 
pretio. 

Convenientes igitur ad invicem, horum malorum 
memores et videntes quod major ad diu desidera- 
tam libertatem obtinendam, per hospitem susce- 
ptum pateret via, ex condicto ad arma convolant ; 
et turrim in qua domicilium habebat, multaimpu- 
gnant instantia, proterva animositate diruere sata- 
gentes. Videns autem plebis fervorem, et pro meri- 
tis adversus se indignationem conceptam, aceito 
domino Balduino, pro vita sollicitus, rogat, ut 
effusis thesauris pro ejus salute ad populum inter- 
cedat. Ille autem, cum bona fide civium ab eo vellet 
propulsare injurias et ab illo proposito cohibere, 
videns quod non proficeret, sed magis et magis irri - 
taretur populus, reversus ad ducem, monet et hor- 
tatur attentius, quatenus quocunque modo vite 
consulat et saluti. Ille autem desperati more, quz- 
rens remedium ubi non erat, per fenestram fune 
demisso, seipsum etiam deponebat, ubi antequam 
ad terram perveniret, mille sagittis confossus inte- 
riit. Quem defunctum et exanimem per plateam 
trahentes, amputato capite, vix adversus eum con- 
ceptam indignationem expleverunt. Die vero altera 
dominum Balduinum invitum et renitentem, sibi 
prefecerunt in dominum, exhibitis corporaliter de 
conservanda fidelitate juramentis ; et introducentes 
eum solemniter, et cum omni gloria in presidium 
civitatis, universos thesauros et infinitas, quas ille 
a multis retro ternporibus congregaverat, ei tradunt 
divitias universa in tranquillo constituta civitate. 


B 


C 


dixeramus, videns quod Balduinus de die in diem 
proficiens, universam sibi subjugabat regionem, 
predictam civitatem sub pretio decem millium au- 
reorum venalem obtutit. Dominus vero Balduinus 
post multam deliberationem, videns loci munimen 
et quod non facile viribus poterat superari, data 
infinita pecunia, urbem et civium obsides cum 
multa gloria suscepit. Hie primum tantam civium 

Edessanorum in se conciliavit gratiam, ut jam non 

solum dominum, sed et patrem eum haberent, pa- 

rati pro ejus incolumitale et gloria usque ad mor- 
tem decertare. 
CAPUT VI. 

Sororgiam civitatem | obsidel. Obsessam — violenter 
occupat, gratiam apud populum suum  demerens 
infinitam. 

Erat in eadem provincia civitas, Sororgia no- 
mine, infidelibus eodem modoreferia habitatoribus, 
Edessanis in vicino constituta, cui preerat quidam 
Turcorum satrapa, Balac nomine. Hic etiam prae- 
pic!is civibus, multas inferebat injurias et conti- 
nuis vexabat molestiis: pro quo etiam demino 
Balduino supplicantes Edessani, facile obtinent, ut 
congregato exercitu, urbem predietam obsideret. 
Unde factum est, ut statuta die illic proficiscens, 
desiderium populi manciparet effectui, civitatem 
obsidens. Locatis autem in gyrum castris et ma- 
chinis congrua provisione dispositis, urbein animo- 
sius ccepit impugnare. Videntes autem cives viri 
constantiam, et de viribus diffidentes, nimia, con- 
cussi formidine, missa ad cum legatione, pacem 
impetrant ea conditione, ut urbe resignata, vita eis 
el incolumitas conservetur. Suscepta autem civi- 
tale, el ejus presidio relictis de suo comitatu ad 
ejus custodiam sufficientibus, prefectoque uno ex 
ilis, qui ejus ibidem procuraret negotia, civibus 
quoque annuatim preestandoimposito tributo, Edes- 
sam cum ingenti gloria reversus est. Factumque 
est, ut per hujus urbis impugnationem, liber ab 
Antiochia usque Edessam trausire volentibus, pa- 
teret commeatus. In medio enim itinere, inter pre- 
dictam urbem et Euphratem constituta, transire 
volentibus, prestabat prius impedimentum. His 
ergo dictis de domino Balduino, ad ea quas restant 
de majore exercitu dicenda, redeamus. 


CAPUT VII. 


Directi quidam a. majore exercitu, urbem. Artesiam 
violenter occupant, (Quo rumore ezciti Antiocheni, 
illuc cum multa properant militia ; nostris insi- 
dias pr&&struunt ; urbem. impugnant; mihil pro- 
ficientes redeunt, ponte lamen prius communito. 


Interea dum circa partes Edessanas trans Eu- 
phratem dominus ita desudat Balduinus, major 
exercitus, ut premissum est, per abrupta montium 
el vallium devexa, Maresiam usque pervenerat. 
Erat autem predicta civitas Christianos habens ha- 
bitatores, paucis exceptis qui in presidio civitatis 
morabantur, ceteros pro libero detractantes arbi- 
trio. Hi vero audito nostrorum, adventu, perterriti, 


305 


clam aufugerant, urbem solis fidelibus relinquentes; 
ad quam postquam Deo devotus pervenit exercitus, 
ante urbis monia, in pascuis virentibus castrame- 
tati sunt, violentiam inferri civibus omnino prohi- 
bentes. Unde factum est ut rerum venalium illic, 
cum omni tranquillitate, ministrata sit abundantia, 
Compertum autem habentes, ex indigenarum rela- 
lione fideli, quod in proximo alia quedam esset 
civitas, bonis redundans omnibus, et ceteris multo 
fertilior, quea Turcis detinebatur, nomine Artasia; 
illuc cum omni celeritatedecommuni consilio comes 
Flandrensium Robertus, assumptis sibi quibusdam 
nobilibus, Roberto videlicet de Roseto et Goscelone 
filie Cononis, comitis de Monteaculo, cum mille lo- 
ricatis proficiscitur; quo perveniens, protinus eam 
obsidione vallat, Turci autem de loci munimine 
presumentes, urbe relicta, in presidium se contu- 
lerunt. At vero Armeniiset alii fideles ejusdem urbis 
habitatores, comperientes quod hi qui in tanto ar- 
morum fulgoreadvenerant, deexercitu essent, quem 
diu, et eum multo exspectaverunt desiderio, in spem 
libertatis erecti, arma corripiunt : et in Tureos, 
qui eos violenta dominalione per multa oppresse- 
rant tempora, gladios convertunt. Factumque est; 
ut subito perimentes universos, eorum capita exte- 
rius proJiceren' ; et portis apertis fideles qui ex- 
terius erant, intra urbem devotissime invitarent 
ad hospitium ; et plenis hospitalitatis legibus, eis 
et equis eorum necessaria ministrarent. «st autem 
heecivitas, que alio nomine Calquis appellatur, 
qus sicut predicta Maresia una de sulfraganeis 
urbibus, qua& ad thronum Antiochenum subjectio- 
nis habent respectum. Distat autem ab Antiochena 
milliaribus quindecim. Hac ergofama longe lateque 
per regionem diffusa, cives Antiochenos excivit, ut 
arma corriperent; et in perniciem illorum qui ad 
Arlasiam convenerant et ejus cives occidendo ur- 
bem oceupaverant,accingerentur. Electi ergo de his 
quiapud Antiochiam ad tutelam ejusdem urbis con- 
venerat, quasi a4 decem omni ad millia, sub illuc 
festinatione contendunt. Ad quem cum approxima- 
reni locum, premissis armature levis equitibus 
Leiginta, qui equos habebant velocissimos, reliqui 
in loco occulto ad insidias derelicti ramanserunt. 
Hi ergo qui premissi sunt, quasi excursores, ut 
nostros ad insectandum incautius invitarent, ante 
urbem Artasiam ceperunt libere nimis, quasi pre- 
das abacturi, discurrere. Nostri autem qui in urbe 
erant, eorum ferre non valentes superbianu el libe- 
ros nimia exeursus, certatim ad arma convolant ; 
et eos insectantes incaute aliquantulum, super eas 
quas studiose locaverant insidias, descenderunt : 
qui de latebris egredientes, nostros ab urbe lubo- 
rabant excludere, ne ad eam coüfugientes, contra 
irruentes majores copias possent invenire refugium. 
Nostri tamen, auetore Domino, eos a se viriliter 
repellentes, sani et incolumes, cum omni suocomi- 
iatu infra predictam urbem se receperunt. Viden- 
ies autem quod non erat opus facile ut civitatem 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IV. 


306 


A ita subito sibi vindicarent, apponunt eam obsidione 
vallare. Cumque per diem integrum urbem expu- 
gnassent, el illis qui intus erant resistentibus viri- 
liter, non proficerent ; audientes etiam quod major 
appropinquaret exercitus, cujus periculosum erat 
nimis adventum exspectare, saniore ducti consilio, 
Antiochiam reversi sunt; ponte tamen, qui medius 
erat, militibus communito. Comes igitur cum his 
qui secum erant, urbem quam ei contulerat Domi- 
nus, usque ad adventum majoris exercitus solli- 
citus conservabat. Sed interim egregias indolis ado- 
lescens preditus, Goscelo domini Cononis comitis 
de Monteaeuto filius, valida correptus egritudine, 
vita decessit : ibidem cum honestis exsequiis tradi- 
tus sepulture, 


CAPUT VIII. 
Major exercitus. Arlesiam pervenit : inde, premissis 
quibusdam, qui prstentarent vias, ad. pontem acce- 
dunt, et invitis hostibus fluvium transeunt, 


B 


Vix circa auroram, Turci qui ab Antiochia vene- 
rant, discesserant ab Arlasia, cum ecce nuntialur, 
majorem exercitum ejusdem civitatis fines ingres- 
sum, noa longe ab urbe castra locasse. Dumque pro 
fratribus qui apud Artasiam obsidionem pati dice- 
bantur, debitam gerunt sollicitudinem, de com- 
muni consilio mille et quingentos in subsidium eo- 
rum loricatos dirigunt, precipientes ut si ad ur- 
bein, obsidione solula, liberum possent accessum 
habere, relictis custodibus, qui ad urbis defensio- 
nem sufticere possent, dominus comes Flandrensis 
et alii nobiles, quicum eo ibidem erant, ad exerci- 

C tum redeant. Redierat etiam dominus Taneredus, 
eamdem mandati formam suscipiens, a Cilicia, ub 
regionem universam sus mancipaverat ditioni. Re- 
versi erant et alii nihilominus, qui cireumquaque 
dispersi, variis rapti fuerant studiis ; excepto do- 
mino Balduino ducis fratre, qui circa partes Edes- 
sanas, de diein diem, previa Domini misericordia, 
magis ac magis proficiebat. Sie igitur reintegrato 
exercitu, et partibus recollectis, quasi lege preci- 
piunt edictali, ut de cetero, nemo, nisi jussus, pre- 
sumat ab exereitu separari. Solutie igtur castris 
versus Antiochiam acies dirigunt, viarum compen- 
dia secuti. Et quia fluvius in via medius erat, et 
super fluvium pontem audierant esse munitissi- 
mum, timentes ne exercitus aliquod ibi sustineret 
impedimentum,dominum Robertum Normannoruin 
ducem cum suo comitatu jusserunt praecedere et 
pretentare itinera, quatenus si quid difficultatis 
occurreret id subsequentibus legion'bus faceret no- 
tum, et principes super eo redderet doctiores. Pre- . 
cedebant autem ejus exercitum quasi legionum 
primicerii, vexilla bajulantes, viri nobiles et incly- 
ti, e&in usu armorum commendabiles, dominus 
Eurardus de Pusato, Rogerus de Barnavilla. Sepa- 
ratus igitur ab exercitu dominus comes cum suis 
cohortibus, et majores precedens copias, ad pra- 
dictum pontem perveni, Erat autem pons lapideus, 
in utraque fronte turres habens munitissimas ex 


D 


307 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


308 


opere solido, sicut et totus pons erat composilus : A rex Juda cum filiis ante Nabuchodonosor Babylo- 


in qnibus centum viri fortes et. in armis strenui, 
arcus usum h:bentes familiarem et sazittandi pe- 
ritiam, ad earum eustodiaim erant deputati, et ut 
transire volentes a vadis et fl.i/ninis accessu vio- 
lenter arcerent. Advenerant preterea ab Antiochia 
equites septingeuti, qui in ulteriore ejusd?m flumi- 
nis ripa constituti, vada preoccupaverant, trans- 
itum nostris omnino pro viribus inhibituri. Fluvius 
autem, qui pons superpositus est predictus, Oron- 
tes appellatur, verbo vulgari Fer dictus, qui ab eo 
loco secus Antiochiam defluens, inde ad mare de- 
scendit. De hoc quidam somniare solent, quod sit 
Farfar Damasci fluvius ; sed compertum habemus, 
quod errore trahuntur, qui hoc asserunt. Farfar 
enim et Albana a Libano trahentes orginem, per 
agrum Damascenum secus ipsam urbem defluentes, 
in Orientem properant, ubi in arenosa solitudine 
deficere dicuntur ; Orontes vero secus Heliopolim, 
quaalio nomineappellatur Malbec, primum hahens 
exordium, per Cesaream et predictam Antiochiam 
in mare descendit Mediterraneum. Perveniens izi- 
tur ad pontem Normannorum comes, cum suis 
expeditionibus transire prohibitus est, tum ab his 
qui in turribus erant super pontem, tum ab his 
etiam qui fluminis ulteriorem occupaverant ripam: 
factus est ilaqne ibidem conflictus asperrimus, dum 
etnostri violenter fluvium transire nituntur ; et 
hostes transire volentibus omnino contradicere et 
a vadis arcere, sagittarum immissa grandine mo- 
liuntur. Dumque in hoe utrinque desudarent atro- 
eius, ecee major adventabat exercitus. Cognitoque 
quod cirea pontem eomes et qui cum eo precesse- 
rant, bello detinebantur occupati, iter accelerant, 
ut laborantibus sociis opem ferant, et exclusis ho- 
stibus transitum sibi preparent expeditum. Post- 
quam ergo universte advenerunt legiones, voce 
preconia et lituis commoniti, arma corripiunt, et 
totis viribus insistentes, pontem, hostibus in fugam 
versis, violenter occupant. Alii vero qui secus pon- 
lem propter locorum angustiam pugnare non pote- 
rant, ut interim otiosi non torpesceren!, vado re- 
perto fluvium exsuperantes, ripam ulteriorem, ex- 
clusis hostibus, liberam possident. Translato igitur 
universo exercitu curn curribus et vehiculis et im- 
pedimentorum universo genere, citra fluvium, sex 
aut quinque ab urbe distantes milliaribus, in locis 
pascuis et late virentibus castrametati sunt. Die 
vero sequenti iterum procedentes, inter montes et 
fluvium, viam secuti regiam, ante urbem infra 
milliare unum castra locaverunt. 
CAPUT IX. 

Descriptio urbis Antiochenz et ejus dignitatis. 

Est autem Antiochia civitas gloriosa et nobilis, 
tertium, vel potius secandum (nam de hoe maxima 
quastio esl) post urbem ltomam dignitatis gradum 
eorlita :omnium provinciarum quas tractus conti- 
net Orientalis, princeps et moderatrix. Hec priscis 
temporibus dieta est Reblata, ad quam Sedechias 


C 


D 


niorum regem deductus est, ubi in patris presen- 
tia filios ejus occidi precepi', et ipsum consequen- 
ter oculis privari. Hanc, post mortem Alexandri 
Macedonis, Antiochus, qui post eum regni ejus 
partem obtinuit, turribus et muro validissimo cir- 
cumdalam, et in statum reparatam meliorem, de 
nomine suo vocari precepit Antiochiam, regni sui 
caput constituens, et in ea sibi et successoribus 
ejus, in perpetuum, domicilium ordinans fam'liare. 
In hae apostolorum princeps, cathedra:n obtinuit 
sacerdotalem, et pontificali primus functus est di- 
gnitate ; viro venerabili Theophilo, qui erat in ea- 
dem civitate potentissimus, in proprio domate basi- 
licam dedicante. Cui Lucas, ex eadem urbe tra- 
hens originem,tam Evangelium suum, quam Actus 
scribit apostolorum ; qui etiam beato Petro septi- 
mus in ordine pontificum, in eadem Ecclesia suc- 
cessit. In. hae etiam primus fidelium habitus est 
conventus, in quo et Christianorum nomen dediea- 
tum esl. Prius enim, qui Christi sequebantur do- 
cirinam, Nazareni dicebantur; postmodum vero 
8 Christodeducto nomine, auetoritate illius synodi. 
Christiani dicti sunt fideles universi. Unde et, quia 
gratis et siue difficultate predieantem suscepit Apo- 
stolum, ad Christi fidem unanimiter conversa ; et 
nomen, quod sicot unguentum effusum, longe la- 
teque redole! ; prima invenit et docuit, nomen ei 
designatum est novum, et Theopolis est appellata ; 
ut que prius bominis nequam et impii nomen pe:- 
tulerat, ejus qui eam ad fidem vocaverat, domici- 
lium et civitas deinceps appellaretur, super hoc 
condignam recipiens a Domino retributionem, ut 
qua prioris erroris magistra, multis sub se positis 
regionibus imperaverat, postmodum 1n via Domini, 
et honesta morum disciplina, easdem haberet nihi- 
lominus suffraganeas. Vigiuti enim provincias in 
sua jurisdictione ejusdem, Deo amabilis, civitatis 
dicitur habere patriarcha, quarum quatuordecim, 
singulos habent metropolitas, curn suis suffraga- 
neis ; sex vero relique, sub duobus primatibus, qui 
vulgar appellatione dicuntur Catholici ; quorum 
alter est Aniensis, alter vero Hirinopolitanus, qui 
est Baldasensis; eum eorum suffraganeis dispo- 
nuntur. Que omnes uno nomine, Oriens videlicet, 
nuncupantur, sicut ex synodo Constantinopolitana 
colligitur, qu sic habet : Orientis aulem episcopi, 
solius Orientis curam gerant, servato honore prima- 
tus Ecclesize Anliochenz, qui in regulis Nicenz sy- 
nodi continetur. 
CAPUT X. 
ln quo provincia sita esi; descriptio quoque situs 
ejus, 

Sita est autem in provincia, cui nomen Syriace- 
les, que Majoris Syrie pars esse dignoscitur, com- 
modissimai et amoenam habens positionem. Pro- 
tenditar vallibus, agrum habens optimum et gle- 
bam uberem, rivis et fontibus tota pene irrigua, 
amoenitate singularis, inter medium montium ab 


E 


309 


oriente in partes declivis occiduas ; longitudinem 
habens quasi ad milliaria quadraginta; latitudi- 
nem vero, pro diversitate locorum, sex vel quatuor. 
In superiore sui parte lacum ex adjacentibus col- 
lectum fontibus habens, piscosum maxime, a flu- 
vio qui vallem percurrit ad mare secus urbem de- 
fluens, spatio unius distans milliarii, unde rivus 
egreditur, qui postmodum in eumdem fluvium in- 
ferius circa urbem derivatur. Montes vero, qui 
eam ex latare vallant utroque, et si sublimes sint 
valde, tamen dulces et perspicuas emanant aquas ; 
et usque ad suprema culmina, in clivis et lateribus 
suis, agriculture praebent habilitatem precipuam. 
Quorum qui ab austro est, sicut et fluvius, qui 
eamdem urbem preterlabitur, Orontes dicitur, 
leste llieronymo, qui Antiochiam inter Orontem 
.fluvium et Orontem promontorium dicit consistere ; 
cujus pars inferius secus mare in immensam se 
porrigens altitudinem, nomen sibi vindieat spe- 
ciale, et vulgari appellatione dicitur mons Parlier ; 
hune quidam Parnassum reputant, Baccho dedica- 
tum et Apollini ; quorum opinioni suffrageri vide- 
tur fons Daphnidis, quem quidam Castalium repu- 


iant, juxta veterum tenorem fabularum, Musis sa-. 


crum et gymnasiis celebrem philosophorum ; qui 
ad radices ejusdem montis in eo loco qui dicitur 
Scala Buamundi, juxta urbem predictam habere 
dicitur exordinm. Sed a vero secus est haoc opinio. 
Nam Aonie regionis, quae pars est Thess liz, Par- 
nassum constal esse promontorium ; secundum 
quod Naso in primo Metamorph. describit ita: 

Separal Áonios Actis Phocis ab arvis 

Terra ferax, dum terra [ui ; sed tempore in illo 

Pars maris, et latus subitarum campus aquarum. 


Mons ibi verticibus petit arduus astra duobus, 
Nomine Parnassus, superatque cacumine nubes. 


Hie autem juxia Solimum, Cassius appellatur, de 
quoin Poly historis sui capitulo quadragesimo primo, 
sic ait: Juxta Selenciam Cassius mons est, Antiochize 
proximus ; cujus e vertice vigilia noctis adhuc quarta, 
globus solis conspicitur, eL brevi corporis circumanctu, 
radiis caliginem dissipantibus, illinc noz, illinc dies 
cernitur. Sed ne te Seleucie nomen decipiat equi- 
vocum, noveris duas esse urbes, quarum utraque 
dicitur Seleucia. Prima, qua Isauriz metropolis est, 
pua ab Ahtiochia plus quam dierum quinque distat 
itinere ; et altera que Antiochie proxima ; vix ab ea 
miliiaribus distat decem, juxta fauces Orontis flu- 
minis ; qui locus hodie Portus Sancti Simeonis di- 
citur. Fons autem supradictus, Daphnis dicitur, et 
Castalius. ubi fanum fuisse dicitur Apollini dediea- 
tum, quod gentilis superstitio frequentare consue- 
verat, ut inde reportaret oracula et super ambiguis 
questionibus responsa, Quem locum Julianus Apo- 
stata, postquam a Christoeta pielatis doctrina desci- 
vit, dum in partibus Antiochenis moram jaceret, ad 
Persas iturus, ut Apollinem auper eo facto consu- 
leret, adibat frequens, secundum quod Theodoritus 
in tricesimo primo capitulo Tripartite historia ss- 


HIST. RERUM TRANSMARIN, — LIB. IV. 


310 


À serit ita: Cum igitur Julianus apud Pythonem Da- 
phneum responsa peteret, de Parthici belli victoria 5 
et ille de vicinitate corporis Babyle martyris eum 
accusaret, jussit ejus corpus auferri. Id ipsum etiam 
evidentius aliquantulum in decimo ecclesiastice 
Historie dicitur, hoe modo : Dedit et aliud Julianus 
vecordie suc ac levitatis indicium ; nam cum Da- 
phnis, in. suburbano Antiochiz juxta fontem Casta- 
lium litaret Apollini, et nulla qu qua&rebat responsa 
reciperet ; causasque silentii percunctaretur a. sacer- 
dotibus daemonis ; aiunt Babyle martyris sepulcrum 
prope assistere, et ideo responsa non reddi. Quia li- 
cet fons predictus dicatur Castalius, non tamen 
intelligendus est esse ille Castalius, qui alio no- 
mine Pegasaus, Caballinus et Aganippe dieitur; 

B ille enim in predicta esse legitur Aonia, juxta ver- 
bum Solini, quod sic se habet : Thebis Helicon locus 
est, Cytheron "saltus, amnis Ismenus, [fontes Are- 
thusa et Hypodia, Salmace, Dirce , sed ante alios 
Aganippe et Hippocrene. Quos quoniam litierarum 
primus repertor, equestri ordinatione deprehendit, 
dum rimatur quznam  insideret. Loca, incensa est li- 
centia. poetarum, ut utrumque pariter disseminuret, 
et quod aperto. forel alitis equi ungula; et quod po- 
tus, inspiratione faceret lileraturam. Qui vero a 
septentrione, verbo vulgari et consueto Montana 
nigra dieitur, mons videtur pinguis et uber fonti- 
bus et rivis irriguus, in silvis et pascuis multas 
suis habitatoribus praebens commoditates, ubi et 
priscis temporibus multa traduntur fuisse virorum 
religiosorum monasteria: et usque in presens, 

C Deum timentium loca plura fovet et nutrit venera- 
bilia. Per medium autem hujus vallis, fluvius, de 
quo supra fecimus mentionem, fluenta deducit 
usque ad mare. In eum tamen montem qui ab au- 
stro est magis vicinus et proclivior. inter montem, 
et luvium civitas constituta est, ita ut a sublimio- 
ribus montis partibus muri sumentes initium, per 
devexum montis usque ad tlumen deducti, maxi- 
mum infra se spatium, tam de montis declivo latere 
quam de plano, quod a radice montis usque ad 
fluvium protenditur, ambientes. Clauduntur autem 
infra muri ambitum, mire celsitudinis montes 
duo; in quorum alterius verlice, qui videtur 
eminentior, eitum est presidium munitissimum et 
insuperabile; qui duo ab invicem profundissima, 

D sed angusta separantur valle, per quam torrens 
demissus a montibus, ingreditur, et urbem per 
mediam defluens, multas civibus prestat commo- 
ditates, Sunt preterea in eadem civitate fontes 
nonnuilli, inter quos praecipuus est, qui in porta 
Orientali est, que dicitur Sancti Pauli ; sed et fons 
Daphnidis, ab urbe tribus aut quatuor distans 
milliaribus, formulis et aqueductu artificialiter 
immissus. in locis pluribus multo argumento 
&quas ministrat horis constitutis. Sunt autem tam 
qui in montibus, quam qui in devexo, quam qui 
in planieie ex opere solidissimo muri, densi plu- 
rimum et proportionabilem habentes altitudinem. 


'811 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


312 


tarribus frequentibus et ad defensionem aptissi- A tur imploratum: quod postmodum, sicut res ipsa 


mis, equis spa!iis cireumsepti. [n parte autem 
occidentali inferius, circa partes civitatis novis- 
simas, ita moenibus et monti fit vicinus, fluvius ut 
pons quo transitur, porta civitatis et muro conti- 
nuetur. Longitudinerm autem civitatis quidam ad 
duo, quidam vero ad tria reputant milliaria. Distat 
autem a mari milliaribus decem aut duodecim. 


CAPUT XI. 

Quis erat. dominus in ea, el quomodo audito nostro- 
rumadventu, urbem priuscommunierant, ex: vicinis 
urbibus ; copiis in ea collectis. 

Hujus autem tam egregia civitatis dominus erat 
quidam Aexiamus nomine, natione Turcus, qui 
de familia fuerat magni et potentissimi principis 
soldani Persarum, de quo superius fecimus men- 
tionem, Belfetoh videlicet, qui universas illas pro- 
vincias euo violenter subjugaverat imperio: tan- 
dem vero subactis populis et nationibus, volens ad 
propria redire, nepetibus suis ac vernaculis, uni- 
versas quas sibi vindicavera!, distribuit provin- 
cias, ut tantorum beneficiorum memores, perpetuo 
sibi fidelitatis nexu tenerentur obligati. In qua dis- 
tributione, Solimanno ejus nepoti, ut predixi- 
mus, Nicea cum adjacentibus provinciis collocata 
est, Cuidam vero alieri ejus nepoti, Ducac nomine, 
urbem contulit Damascenam cum urbibus suffra- 
ganeis et adjacentibus regionibus, quorum utrique 
Soldanatus et nomen contulit et dignitatem ; Soli- 
manno, quia cum Grecis limitans, imperii Cons- 
tantinopolitani, perpetua, et sine intermissione pa- 
liebatur certamina; Ducac vero, cum JEgyptiis, 
quorum predicto Soldano suspectum erat incre- 
mentum et vires formidabiles, jugem et pene con- 
tinuum habebat conflictum et guerram pertinacem. 
Cuidam vero servo ejus, Assungur nomine, qui 
fuit Sanguini pater et avus Noradini, famosissi- 
mam contulit civitatem Alapiam. Huic quoque, de 
quo sermo, est in presenti, Acxiano, urbem ea- 
dem liberalitate concessit Antiochenam, cum fini- 
bus modicis. Nam usque Laodiciam Syrie, calipha 
JEgyplius universas possidebat regiones. Hic ergo, 
audiens quod tantus fidelium principum adveniret 
exercitus, missis frequentibus nuntiis, el viva 
voce et epistolarum officio, omnes principes uni- 
versi sollicitabat Orientis; maxime autem et cali- 
pham Baldacensem, et eximium et ceteris omni- 
bus potentiorem soldanum Persarum, Eratque ei 
satis facile et in expedito persuadere quod postu- 
labat ; nam de nostrorum adventu erant multo ante 
premoniti, de quorum nurxerositate et virtute in- 
superabili Solimannus, qui ipso rerum experimento 

. et fide oculta conspexerat, eos reddiderat fida re- 
latione doctiores. Instat ergo uterque multa precum 
instantia, et. profusis opem postulant lacrymis ; 
hic, ut illatam uleisci possit injuriam ; ille vero, 
ut patriam ab eorum possit impugnatione tutam 
reddere, et, eorum .& se propulsare violentiam. 

Promitiunt igitur illi manus et subsidium pollicen- 


C 


D 


loeuit, fideli interpretatione impleverunt. Aexia- 
nustamen intereade nostrorum adventum sollicitus, 
quanta potest diligentia, ex adjacenlibus provin- 
cüs et finitimis urbibus vires corrogat et inducit ; 
et obsidionem de die in diem prestolans, victus et 
alimentorum colligit copias, arma congregat ! ma- 
teriam ad contexendas varii generis machinas, fer - 
rum, chalybem et cetera qui in hujus modi so- 
lent usum prestare necessarium, ardentibus stu- 
diis cives hortatur inducere ; qui certatim pro stalu 
publico et urbis tutela solliciti, quanta possunt, 
insistunt diligentia, ut nulla eis desit rerum, qua 
civibus obsessit solent ministrare solatium. Cireum- 
euntes itaque regionem, suburbana spoliant ; fru- 
mentum, vinum, oleum, et caetera vitie necessaria, 
greges quoque el armenta inde secum trahentes, 
urbem necessariis cumulant, contra advenientium 
importunitatem hostium , multa providentia et la- 
bore non parvo, se communientes. Convenerant 
autem de universis regionibus, quos idem exer- 
citus pertransierat, multi nobiles et magni viri, 
ante faciem nostrorum fugientes, qui ob loci mu- 
nimen et robur, quod videbatur insuperabile sine 
alicujus vocatione, sola spe obtinende salutis in 
eamdem urbem contulerant. Unde ampliato nu- 
mero, dicebantur in civitate esse tam ex civibus 
quam ex congregatis auxiliis, equitum sex vel sep- 
tem millia; peditum autem ad pugnam expeditorum 
copie, quindecim aut viginti millium summam di- 
cebantur excedere. 


CAPUT Xil. 


Deliberatio nostrorum principum, el accessus expe - 
ditionum ad urbem. 


Videntes ergo nostri civitatem in vicino consti- 
tutam, antequam ad civitatem accederent, convene- 
runt ad invicem, surer inatanti facto deliberatio- 
nem habituci. Erant enim de principibus nonnulli 
qui, propter instantem hiemem, urbis dilferre obsi- 
dionem usque ad veris initium persuadere cona- 
bantur, allegantes quod exercitus per urbes el 
castella divisus erat, qui non [acile anle veris ini- 
lium. posset revocari. Dicebatur praterea, quod im- 
perator Constanlinopolitanus eis infinitas milteret 
copias in subsidium ; et quod etium de partibus trans- 
alpinis recens iterum advenire. exercitus : quorum 
utrumque oportere exspectare, ul multiplicatis viribus, 
facilius possent obtinere propositum. Interim vero 
per partes divisum, per loca opulentiora hiemandi 
gratia. dirigendum exercitum, ut vere redeunte, et 
reparatis viribus, et equis pabulo refocillatis, fortio 
res ilerum ad debila possent opera consurgere. Aliis 
vero longe videbatur expedieptius, ut statim et su- 
bito urbs obsidione vallaretur, ne datis induciis eam 
cives communire possent. diligentius ; el vocati ad 
eorum subsidium, colligendi majores copias, ferias 
haberent ampliores. In hac igitur tanta delibera- 
tione ea pars obtinuit, que operi protinus insisten- 
dum, moram esse periculosam, et expeditionis 


v 


313 


HIST. RERUM TRANSMARIN — LIB. IV. 


314 


vires non esse ab invicem separandas allegabant. A castris domini Boamundi, usque ad portam Canis, 


Placuit igitur de communi cousilio, ut ad urbem 
unanimiter accederent et eam vallarent obsidione : 
unde factum est ut, solutis castris, urbi appropin- 
quantes, mense Octobri, octava decirna die mensis, 
ante urbem consisterent, castrametati. Et licet 
nostrorum qui gladium poterant educere, ad tre- 
centa millia dieeretur numerus,exceptis mulieribus 
et parvulis, tamen civitatem non potuerunt undi- 
que castris circumpositis vallare ; nam exceptis 
montibus, qui, ut praediximus, moenibus eorum 
claudebantur, circa quos nec atientatum fuit castra 
locare, civitatis parlem, quz: a montis radice usque 
ad fluvium loco protenditur planiore, non potuit 
obsidio continuata universam cohibere. In hoc 
igitur nostrorum adventu et castrorum positione, 
lieet cum multo strepitu et cornicinum stridore, 
equorumque hinnito, et armorum fragore, et con- 
fusa vociferatione, quie usque ad sidera tolli vide- 
retur, noster aceedcret exercitus ; tamen tota illa 
die, et per subsequentes aliquot, !anto silentio 
conquievit civitas, ut neque ex ea sonnus aut stre- 
pitus audiretur; et ut merito crederetur defensoribus 


B 


vacua, qua tamen nullis tam alimentorum, quam . 


optime armatorum copiis militum redundabat. 


CAPUT XIII. 

Disponuntur principes circa urbem stationibus con- 
guis, et urbem vullant obsidione ; cives timore con- 
sternuntur. 

Erant itaque in ea civilatis parte, que in plano 
Sita es!, portarum aditus quinque. [n plaga enim 
superiore, quae ad orientem rescipit, erat porta 
una, que hodie dicitur S«ncti Pauli; eo quod mo- 
nasterio ejusdem apostoli, in clivo montis posito, 
sit subjecta. Secunda vero eidem e regione opposita, 
tantum ab ea distans, quantum in longum civilas 
porrigitur universa, porta est occidentalis, que 
hodie S. Georgii dieitur; eo quod ejusdem marty- 
ris basiliege sit vicina. In latere autem septentrio- 
nali, tres erant porie, que ad flumen habebant 
exiium : quarum superior porta Canis dicitur, pon- 
tem habens ante se, per quem palus, muris con- 
termina transitur ; secunda vero, hodie porta Ducis 
appellatur, quarum utraque, quasi spalio unius 
milliarii distat fluvius, Tertia vero porta, Pontis 
dicitur, eo quod ibi pons est, quos fluvius transitur; 
nam iater predietam Ducis portam, qux media est, 
usque ad hanc, qua est in eo latere novissima, 
ita muris applicatur fluvius, ut de cetero muris 
continuus, a civitate non recedat. Hanc igitur, el 
eam qua dicitur S. Georgii, quoniam ad utramque 
illarum, non nisi flumine transmisso, pervenire 
poterat exercitus, inobsessas dimiserunt, reliquis 
tribus superioribus obsidione vallatis. Superiorem 
igitur dominus Boamundus obsedit, cum his qui 
ab initio ejus castra secuti fuerant ; circa eum, a 
parte inferiore, Robertus comes Normannorum, 
Fraadrensium comes Robertus, Stephanus quoque 
Blesensium comes, Dominus Hugo magnus, hi a 


D 


castra cum suis Normannis, Praneis et Britannis 
continuaverant sua. Circa portam. vero eamdem 
dominus Raimundus comes Tolosanus et episcopus 
Podiensis, cum aliis nobi'ibus, qui eorum castra 
secuti fuerant, cumque omni Guasconum, Provin- 
cialium et Burgundionum infinita multitudine, ca- 
stra locaverant, usque ad sequentein portam omne 
spatium occupantes, Circa vero eamdem portam, 
dux Goldefrius cum fratre suo Eustachio et. Bal- 
duino Hemacorum, Rainarlo Tullensium, Conone 
de Monteacuto, comitibus preclaris et illustribus 
viris, et aliio nobilimus qui ab initio ejus castra 
seculi fuerant, Lotharingis, Frisonibus, Suevis, 
Saxonibus, Franconibus et Bavaris, castra locavit 
sua, reliquas partes, pene usque ad portam pontis 
occupans : inter civitatem, et ei jam coherentem 
fluvium, et reliquorum castra principum, quasi in 
triangulo constitutus, Erant autem in predicta re- 
gione promeria, quz nostri succidentes universa, 
claustra sibi, et equíis eorum inde contexebant 
repagula. Admirabantur itaque qui de turribus et 
muris per cancellos castra contemplabantur cives, 
armorum fulgorem, operum diligentem instantiam, 
hospitandi modum, castrorum positionem et suspe 
ctam tam viribus quam numero multitudinem ; 
dumque prasentia eum preteritis comparant tem- 
pora, presentem molestiam cum tranquillo qui pra- 
cesserat rerum statu conferentes, uxoribus et libe- 
ris, paternis quoque laribus, et quod precipuum 
est mortalibus, libertati timentes, felices eos repu- 
tant,quos tantis morsamica subtraxerat periculis; 
quibusque dederat obitus, ne tot involverentur 
calamitatibus. Suspensi igitur de die in diem suo- 
rum cladem et urbis exspectabant impugnatio- 
nem: quasi certum habentes, quod absque ruina 
civitatis et libertatis ejus naufragio, tanta obsidio 
solvi non posset, qua ad id totis viribus anhe- 
labat, 


CAPUT XIV. 

Nostri super flumen pontem erigunt ligneum, ut li- 
b^rius pabulatum exeunt, la. castra comitis Toto 
sani a civibus fiunt eruptiones repentinz. 
lgitur qui in castris erant, ut equis pabulum, 

sibique necessarium procurarent alimoniam, trans 

fluvium de necessitate egredi consueverant, et pro- 
cedere longius aliquantulum. Cumque swpe ac 
sepius illuc properantes cum omni incolumitate 
reverterentur indemnes; civibus adhuc infra urbem 
se cohibentibus, nec preesumentibus adhue exterius 
evagari; pro consueludine sibi fecerant, fiuvium 
sepius in die transire : idque cum multa fiebat diffi- 
cultate; nam invadabilis erat fluvius, et natando 
transire oporlebat. Quod compertum habentes qui 
in civitate eran!, plerumque palam, se clam fre- 
quentius, per pontem flumine tranamisso, nostris 
incaute discurrentibus, et gratia quaereati necessa- 
ria, dispersis ab invicem. ca lem inferebantet vul- 
nera : ea maxime freti fiducia, quod non polerant 


815 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


316 


facilem habere ad castra reditum, fluvio impedi- A cantes suos. precipiunt ut, malleis et instrumentis 


mentum ministrante. Eodemque pacto et qui in 
castris erant, quamvis suos eoram se male tractari 
cernerent, non facile poterant optatum suis pra- 
bere subsidium: unde visum est principibus om- 
nino esse expediens, ul pontem ibi ex quacunque 
erigerent materia, per quem facilius hostium insi- 
diis possent occurrere; et suos recipere compen- 
diosius. ad castra redire cupientes ; utque nen de- 
esset etiam peditibus eorum, ad suas necessitales 
evocatis, maximeque usque ad mare volentibus 
descendere, via compendiosior, et sine difficultate. 
Inventis igitur aliquot navibus, tam in flumine 
quam in lacu superiori, eisque ad invicem compe- 
ienti nexu colligatis ; superpositis etiam trabibus, 
et lignea ad id conveniente materia, vimineis de- 
super contexuerunt cratibus, ita ut pluribus una 
fronte transire volentibus, solidam in. se prceberet 
habilitatem. Unde ex eo facto majorem populus 
consecutus est commoditatem. Distabat autem 
pons iste ligneus, a ponte lapideo qui urbi erat 
contignus quasi unius spatium milliarii; eratque 
positus juxta domini ducis castra, e regione contra 
portam que eidem duci erat ad custodiam depu- 
lata; que etiam usque hodie ab eo cui comissa 
fueral, porta Ducis appellatur, ita ut ejus castra 
intra predictam portam et pontem de novo con- 
stitutum, essent sine intervallo media. Nec solum 
per pontem superius, dictum et portam ei coha- 
rentem nostris paocurabant! pericula ; verum et per 
Superiorem, qua ab illa erat tertia, quae porta Ca- 
nis etiam hodie dicitur, multa nostris occurrebant 
discrimina. Erat enim, ut prediximus, pons ibi 
lapidevs super paludem quamuam. urbi contermi- 
nam, qua tum ex ejus fontis, qui est in orientali 
porta Sancti Pauli; tum ex aliorum derivatione 
jugi et rivulorum continuo processu conficitur. 
Per hune igitur pontem in castra domini comitis 
Tolosani, cui ad custodiam porta illa casu conti- 
gerat, nocturne fiebant eruptiones; et per diem 
etiam, repentini nonnunquam  assultus. Aperta 
enim porta, subita sagittarum immittebant gran- 
dinem; et pluribus ex ejus comitatu sauciis vel 
interemptis, in eo spem habentes, quod nonnisi 
per pontem eos inseetari poterant, facto impetu et 
cie perpetrara, illico per pontem ad portam re- 
deuntes, infra urbem se recipiebant indemnes, 
unde fiebal ut. predictus comes et episcopus Po- 
diensis, et alii nobiles, qui in parte illa castra lo- 
caverant, majorem equorum jacturam, et plura 
multo amplius in equis et mulis paterentur di- 
spendia, quam aliorum principum legiones. 


CAPUT XV. 


Comes contva eos vari percurrit argumenta ; tandem 
porta, objectis molibus, obturatur. 


Comes igitur et reverendus episcopus, tanta suo- 
rum noa ferentes equanimiter dispendia, convo- 


reperiis ferreis, omnes unanimiter ad predicti pon- 
lis dissolutionem se prepararent : faetumque est 
ita ut, die quadam, loricati, cassidibus tecti et cly- 
peis,ad pontem convenientes, predictum cum multa 
instentia pontem dissolvere conarentur ; sed, resi- 
stente plurimum operis soliditate omni ferro duriore, 
ei civibus sagittarum  immissione et contorsione 
lapidum, eorum laborem impedientibus, videntes 
quod non proficerent, ab iucepto destiterunt. Mu- 
tato igitur consilio, machinam decernunt e regione 
conira pontem erigendam, de qua per introducto- 
rum sollicitudinem et instantiam armatorum, ci- 
vium irruptiones cohiberentur. Comportata igitur 
competente et pro votis materia, et artificibus con« 
vocatis, subito et. infra paucos dies suis absoluta 
partibus et diligentius eompleta, cum multo labore 
et eam trahentium periculo, ante pontem in mo- 
dum excelae turris erecia est, et domino comiti ad 
custodiam deputata. Cives autem videntes machi- 
nam muro proximam, illuc sub omni celeritate con- 
tenduut ; et directis ad machinam jaculatoriis ite- 
rum tormentis, crebra molarium contorsione eam 
debilitare festinant. [psi quoquein turribus et iuro 
constituti, sagittis et omni jaculorum genere his qui 
in machiua erant et circa eam instantes animosius, 
eos a ponte arcere satagebant. Dumque qui supra 
murum erant, ex omni latere instarent et jacula- 
rentur frequentius, ita ut pre sagittarum immis- 
sione et jaculorum frequentia nostros a se aliquan- 
tulum propulisseat, alii, aperta porta, cum multo 
exeuntes impetu, pontem violenter occupant; et 
rem gladiis cominus peragentes, ad machinam acce- 
dunt, et exclusis inde qui ad ejus erant deputati 
custodiam, machinam succedunt, et subito redi- 
gunt in favillam. Videntes autem nostris principes 
quod neque sie contra eas, que per eam portam 
inferebantur, molestias plene proficerent, sequenti 
die tres jaculatorias erigunt machinas, ut saltem 
eorum jactu continuo et saxorum contorsione mu- 
ros el portam debilitare, et civibus per eam exitum 
possent impedire. Fiebat itaque ut quandiu se in 
jaculando continuarent machins, nemo per eam 
portam auderet egredi ; remittentibus vero illis ope- 
ram, iterum cives ad solitas recurrebant irruptio- 
nes, casiri vicinis mul!as inferentes molestias. Vi- 


[ dentes igitur nostri quod neque sic proficereut, de 


quorumdam consilio, rupea ingentis magnitudinis, 
qua vix centum devolvi possent manibus, et robora 
pregrandia,in virtute loricatorum mille, protegente 
eos universo exercitu, ultra pontem deferentes, 
porte objiciunt, tantam ex eis prastruentes conge- 
riem, ut-porla de cetero civibus inutiliter aperire- 
tur, molarium aggere conatus eorum preepediente. 
Sicque factum est ut tali argumento per eamdem 
portam civium frangeretur impelus, et. eruptiones 
quiescerent repentina. 


3t 
CAPUT XVI. 

Nostris pabulatum egressis, hostes occurrerunt: fit 

conflictus. acerrimus: multi ev utroque. exercitu 


cadunt, Lum | confossi armis, tum. submersi flu- 
mine. 


Factum est autem die quadam quod de nostro 
exercitu viri, tam ex equtibus quam ex peditibus, 
numero trecenti, nostrum pontem pabulandi gratia 
transeuntes, ceperunt per regionem, more suo, ut 
sibi quarerent necessaria, dispergi. Morem autem 
fecerat, et pro consuetudine induxerat; tum neces- 
sitas importuna, tum id etiam quod frequentius ab 
illis partibus, licet secum plura comportarent ne- 
cessaria, redierant indemnes: unde sibi quamdam 
incautam nimis pollicebantur securitatem, abitran- 
les quod se perpetuo in hujusmodi continuarent 
successus, nec se sicut in bellicis solet fieri nego- 
tiis, casus sinister interponeret. Quos ex urbe con- 
iuentes, egressi in majore multitudine cives, por 
pontem transeuntes lapideum, ad eos quos incaus 
tius deambulantes viderant, sub omni celerilate 
condendunt: in quos irruentes subito, pluribus ex 
eis infectis, reliquos in fugam vertunt. Qui, dum 
ad pontem navium tanquam in castra se collaturi 
properarent, primis pontem occupantibus, plures 
ex eis vado ir:nsire cupientes, morlem invenerunt 
in undis, in quibus arbi'rabantur repire salutem. 
Alii quoque nihiliominus de ponte, licet inviti, tur- 
bis comprimentis ferebantur in alveum preacipi- 
tes; quos ex parte plurima aquarum opprimebat 
violentia, et involutos pariter trabeba! in profun- 
dum, absorbens avile, quod postmodum reddere 
denegabat. Quod postquam nostris innotuit, con- 
currentes a1 arma loricatorum aliquot millia, flu- 
mine Iransmisso, hostes a nostrorum reduntes 
cede, et de spoliis exsultantes hahent obviam : quos 
usque ad pontem civitatis, gravissiam in eis stra- 
gem operantes, multa proseculi sunt instantia. At 
vero cives videntes suorum stragem et vulnera, et 
deficientibus compatientes, reserata poria in gravi 
multitndiae et audacia solito ampliore, pontem 
transeunte lapideum; et, ut suis necessarium pro- 
eurazent auxilium, in nostros irruentes aniimosius, 
primum valide resistentes, demum vi oppressos 
multitadinis, in fugam vertunt, et usque ad pontem 
contextum navibus persequi non desistunt: in quo 
facto plurimi, ex nostris pelitibus gla/io cecide- 
runt, pluribus etiam submersis in flumine. De equi- 
libus vero, dum super pote'n arctius se compri- 
mun!, hostes fugiendo insectantes, de ponte in flu- 
vium dati praecipites, cum equis, loricis, galeis et 
clypeispostmodum comparere desierunt, fluentorum 
voragine prefocali. Sie ergo noster exereitus non 
leviorem quam qui in urbe erant, patiebatur obsi- 
dionem: nam cohibentibus eos tam civibus, quos 
ladere non poterat nostrorum exitus, quam hostibus 


'exteris qui in silvis et montibus deliteseebant, no- 


stris insidias pratentes et de nostris triumphan- 
tes scwpius, non erant ausi extra castra procedere, 


. HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IV. 


318 


À aut victus queritandi gratia longius evagari; nec in 


ipsis etiam castris tuta satis erat mora, timentibus 
universis, ne hostium ingens, qua ex locis plurimis 
conzregari dicebatur, super eos repente irrueret 
multitudo; ita ut prudenti viro merito posset venire 
in ambiguum, utríis magis timendum esset, quo- 
rumve melior esset condito, an obsidentium, an 
eorum qui obsidonem pati videbantur. 


CAPUT XVII. 
Consumptis necessariis coit fames invalescere, po- 
pulus inopia laborare, pluviarum intemperie putre- 
fieri tentoria, exercitus deperire. 
Referre casus singulos, qui in tanta obsidone et 
tanto continuo tempore per loca varia diebus pene 
singulis accidebant, longum esset enumerare, et 
B historie compendio, quod studiose qu:rimus, valde 
contrarium : unde, omissis specialibas, generalis 
prosequamur. Inter hos igitur assidui Martis even- 
tus varios, cum jam quasiin mensem tertium pro- 
tracta esset obsidio, ccepit in castris victus deficere, 
et pre alimentorum inopia exercitus laborare. Cum 
enim ab initio maximam rerum necessariarum ha- 
buissent opulentiam, et equis eorum non deessent 
pabula, more imprudentiu:n arbitrati sunt, quod se 
in eodem statu deberent continuare tempora, nihil 
sibi facientes reliquum ; sed concessa abutentes 
ubertale, infra paucos dies quae ad multos sufficere 
poterant, si cougruo dispensareatur moderamine, 
profligabant victualia. Non erat in castris modus, 
nec prudentibus amica parcimonia ; sed ubique luxus, 
ubique superfluitas: nec solum in his quz ad homi- 
num perlinebant alimoniam, verum et in cibis ju- 
mentorum, et in equorum pabulis, omnis omnino 
modus defecerat: unde factum est ut exercitus ad 
tantam redigereturinopiam quod, fameinvalescente, 
pene populus daperiretuniversus. Colligebanturergo 
ad invicem, prabitis inter sejuramentis quod equis 
portionibus et hona fide, cuncta que lucro cede- 
rent, dividerentur: trecentorum aut quadringento- 
rum simul egrediebantur agmina, universam perlu- 
strantia regionem, ut sihi victum quacunque ratione 
procurarent, llitale propositam habentes, in priaci- 
pio, antequam cives ad eos egredi et insidias moliri 
consuevissent, dumque suburbana longelateque gre- 
gibus et armentis, frumento, vino, et aliis rebunda- 
rent alimentis, cum multa pr.ela, et urberibus spo- 
D liis, et victu plurimo revertebantur unde praedicta 

in castris fuerat opulentia. At nunc exhaustis locia 

conterminis, et Turcis, qui prius timore eontabue- 

rant, resu nptis viribus, et animo-itate recepta, sua 

locadefendentibus, aut vacui penitus revertebantur; 

aut, quod sepius contingebat, interemptis omnibus, 

non superera, qui vel de eorum interitu castra 

cerlificaret. Invalesceba! igitur per singulos dies 

fames et inedia; ita at vix pro duobus solidis, qui 

uni persons se nel in die sumpto cibo, suflicarcat, 

panis inveniretur. Bos vel juvenes, qus ab initio 

quinquedabatur solidis, duabus marcis ven dabatur; 

agnus vel hedulus, qui pro tribus aut quataorde- 


919 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


320 


nariis dari consueverat, quin queaut sex solidis vie A tem non negligere quam principum absentia vide- 


repertus vendebatur. Equo autem pro cibo necessa- 
rio per noclem octo vix poterant solidi sufficere: 
unde factum erat ut qui advenientes equorum 8e- 
cum deduxerant plus quam septuaginta millia, vix 
in castris haberent due millia, cieteris fame et al- 
gore eonsumptis: quique superesse videbantur, 
inedia tabescentes quotidie, et frigoris attenuati 
violentia, paulatim defieiebant. Computerant pra- 
terea castrorum papiliones et tentoria, ita ut multi 
quibus adhuc victus suppererat, consumpti frigoris 
inclementia, vitam exspirarecozerentur. Tantaenim 
eretaquarum inundantia, et pluviarum intemperies, 
ut et victus et vestes computrescerent, et non esset 
locus ubi aut capila, aut necessariam possent in 
sicco locare supellectilem. Tanta igitur lues legio- 
nes in castris oppresserat, ut jam locus deesset se- 
pluture, jam funeribus exsequarum negaren!ur 
officia. Si qui autem adhue vigoris aliquid in se vi- 
debantur habere, neipsi quoque pari consumerentur 
periculo, aut in fiaes Edessanos ad dominum Bal- 
duinum, aut in Ciliciam ad eos qui urbibus ibi 
praerant, aut ad alia loca quelibet que in noslro- 
rum jam devenerant potestatem, occulte se confe- 
rebant. Sie ergo his abeuntibus aliis vero languore 
et fame cousumplis, aliis etiam peremptis gladio, 
adeo comminutus erat exercitus, ut vix ejus dimi- 
dium videretur supresse. 


CAPUT XVIII. 

Boamundus et Flandrensis ; cum | ingenti militia 
pabulatum exeunt Cives interim 4n custra clam 
irrunl, nostris damnum et injuriun irroganles. 
Videntes igitur Deo devoti principes alflietionem 

populi molestias quibus incessanter promeban- 

tur, compassione liquetientes et pereuntis exercitus 
dolore tabidi, conveneruut ad invicem sicut et fre- 
quenter facere consueverant, deliberationem habi- 
turi, quomodo et quale tandis malis possent adhi- 
bere remedium. Tandemque post multas diversi ge- 
neris opiniones, visum est expedientius, ut quidam 
de magnatibus, assumpta secum exercitus parle, 
hostium terras ingrederentar utiode sibi predam 
et victui deferrent necessaria; alii vero medio tem- 
pore in eastris residentes, cum omni sollicitudine 
exercitum luerentur. Factumque est ita ul domino 
Boamundo, et comiti Flandrensi id muneris injun- 
geretur, domino comite Tolosano et episcopo Po- 
diense ad custodiam castrorum derelictis. Comes 
enim Normannorum aberat, et dux Lotharingiz do- 
minus Godefridus lecto decubans, gravi molestaba- 
tur egritudine, Assumptis ergo tum ex equitibus, 
tum de numero peditum convenienbus copiis, et 
quales fatigatus exercitus poterat ministrare, in 
terras hostium profectus est. Audientes ergo cives 
quod Boamundus et Flandrensis comes abierant, 
comes Normannorum aberat, dux vero infirmaba- 
tur, occasionem sumentes ex lempore et ex utroque 
solito majorem audaciam, proponunt de communi 
consilio in nostrorum castra irruere, et oportunita- 


C 


D 


batur ministrare. Convocata igitur ex universa ci- 
vitate omnimoda multitudine, ad portam Pontis 
conveniunt; et reserato aditu quidam per pontam, 
quidam per vadum quod eret inferius, certatim 
transeuni:es in castra moliebantur irruere. Comes 
autem cum quadam equitatus manu illis occur- 
rens, duoqus ex eis interemplis, reliquos infra 
urbem se recipere compulit. Acciderat autem in eo 
confliciu quod nostri equites equum quemdam va- 
cuum, cnjus dominum ad terram dejecerant, perse- 
querentur ut eum caperent. Quod videns populus 
infelix et indiscretus, arbitrati quod nostris equites 
timoris eausa fugerent, iu fugam quoque se dede- 
runt, et pre timore se coangustantes ad invicem, 
ipsi sibi mortis causam ministrabant. Videntes 
igitur cives quod nostris fugerent, nemine perse- 
quente, rursus per pontem egressi, fugentibus in- 
stant quominus, a ponte lapideo usque ad navalem 
pontem nostros insectantes, eedem in eis plurimam 
operati sunt: nostris enim se ad invicem compri- 
mentibus, et prepedientibus iter, partim gladio, 
partim flumine de equitibus quindecim, de numero 
peditum viginti consumpti sunt. Quo successu ho- 
stes plurimum erecti, in urbem cum gloria se re- 
ceperunt. 3 
CAPUT XIX. 

Qui pabulatum exierant, inventis hostibus et deviclis, 

cum prueda redeunt et spoliis ube:ibus. 

At vero predicti principes, dominus Bamundus 
et Flandrensium comes, qui de communi consilio 
pabulatum exierant, ut castrorum, victus lato, rele- 
varent inopiam, cum suis cohortibus hostium regio- 
nem ingressi, hunc nostrorum casum quocunque 
modo, factis felicioribus recompensaverunt : nam, 
expugnata hostium villa quadam bonis omnibus 
referta, Boamundus ad parles varias exploratorias 
direxerat. ut de statu regionis eum redeun!es in- 
siruerent, et predam, si possent, congregarent 
ampliorem, Factum est autem ul quidam ex eis 
revertentes, Turcorum multitudinem in proximo 
consliiutam renuntiarent contra quam dominum 
Flandrensern cum honesto dirigens comitalu, ipse 
cum majoribus copiis subsequabatur, quasi opem, 
si deliceret, eollaturus. Ille vero, sicu! vir strenuus 
erat et magnificus, in hostes animosius trrueus, 
non prius ad Boamundum rediit quam esteris in 
tugam versis,centium ex eis gladio peremit. Dumque 
vicitor ad majores reverteretur copias, ecce explo- 
ratores alii, multo fortiores ex alio latere nuniiant 
acies advenire: contra quas multiplicatis viribus, 
et adaucto eomitatu, eumdem Flandrensem dirigit ; 
ipse vero cum reliqua parte copiarum pone subse- - 
queba!ur in subsidium cum opus foret, descensu- 
rus, Facturn est itaque previa Domini misericordia, 
ut hostibus :n locis quibusdam angusiiorihus de- 
prebeusis, cum videret quod neque sagiltis, neque 
arcu, sed gladiis quominus res cum eis ageretur, 
pugna hujusmodi usum non habentes familiarem, 


. 391 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IV. 


322 


in fugam versi sunt : quos quasi per duo milliaria A contereretur universus, ad conventum accedens 


insectantes, stragem plurimam in eis exercuerunt. 
Unde cum trop:e redeuntes, cum equis et mulis 
et uberibus spoliis, et preda multimoda, quam de 
universa contraxerant regione, in castra sani et 
incolumes se contulerunt. L:etatus est exercitus de 
fratrum successu, el cepit a laboribus suis ali- 
quantulum respirare; quoniam tamen preda pau- 
ca fuerat, et quze tante multitudini vix a4 pau- 
cos dies poterat sufficece, non multum relevata est 
exercitus inopia. 


CAPUT XX. 

Suenno Danorum regis filius. exercitum subsequens, 
cum suis copiis juxta urbem Finiminis a Turcis 
interficitur. 

Interea de partibus Romanis rumor quidam mce- 
rore plenus et anxietate, universorum corda per- 
culerat, et presentibus miseriis adjecerat cumulum 
iristiorem. Dicebatur enim, et vere sic erat, quod 
quidam homo nobilis et potens, Danorum regis 
filius, Sueno nomine, vir genere, moribus et forma 
conspicuus et illustris, ejusdem peregrinatiouis 
accensus desierio, mille quingentos optime arma- 
tos ejusdem nationis juvenes secum trahens, in 
subsidium nostris, et ad presentem properabat 
obsidionem. Hie de regno patris tardior egressus, 
plurimum acceleraverat, ut se precedentibus eum 
omni suo comita!u adjunheret legionibus ; sed cau- 
sis prz peditus familiaribus, non potuit assequi quod 
optaverat. Seorsum igitur trahens agmina, solus 
absque alieujus aliorum consortio principum, iter 
arripuerat, et viam aliorum secutus, pervenerat 
Constantinopolim, ubi ab imperatore satis honeste 
iraetatus fuerat; et cum incolumitate Niczam per- 
veniens, in partes Romanis ad exercitum prope- 
rans,cum omnai suo comitatu descenderat. Dumque 
inter urbes Finiminis et Termam easstrametatus 
esset, minus provide se haberet aliquantulum, 
irruentibus super eum clam et de nocte Turcorum 
ingen bus copiis, in ipsis castris gladio perempti 
sunt; tamen advenientium strepitu precogaito, 
sed nimise vicino ad arma convolant; ubi antequam 
plenius instructi hostes possent excipere, ab impro- 
visa oppressi multitudine, pene omnes ceciderunt ; 
sed tamen diu et viriliter resistantes, ne gratis ani- 
mas viderentur impendisse, cruentam post se hosti- 
bus reliquerunt victoriam. 


CAPUT XXI. 
Tatinus vir subdolus, tanquam vitualium commercia 
missurus, et imperatorem. rogaturus ut subveniat, 
ab exercilu discedit non rediturus. 

Tatinus etiam, de quo et supra fecimus mentio- 
nem, imperatoris apoerisiarius, qui quasi pro duce 
itineris ab eodem imperatore nostrorum exercitui 
fuerat adjunctus, et usque in praesentem diem no- 
stras secutus fuerat legiones, videns molestias 
' quibus premebatur exercitus, timensque, sicuti et 
timidus erat, ne principes possent in proposito per- 
severare, et populus una die sub hostium gladiig 


principum, persuadere ccepit cum multa instantia, 
ut soluta obsidione ad urbes eL finitima prasidia, 
universus se transferret exercitus, ubi el vitaa necessa- 
via possent abundantius. reperire, et. Antiochenis fre- 
quentes inferre molestias, quousque domini imperato- 
ris exercitus, quem ex diversis nationibus, ad infinita 
contrazerat millia, wl eis subsidium ministraret, 
circa veris a/lveniret initium. Adjiciebat eliam quod, 
quia laboribus eorum ab initio communicare decre- 
veral, et tam prosperitatis quam adversorum se opta- 
bal habzee consorlium, majorem se ob communem 
graliam et publieam uliluatem velle laborem assu- 
mere; videlicel ut ad imperatorem. directo. festinet 
ttinere, exercitum maturare compellat, et de universis 
citra urbem finibus, victui necessaria (acia! compor- 
tari.Cojus mentem, licet nostri principes extunc 
et ab initio subdolam cognovissent et fallacem, ta- 
men illius verbo, nemo se obvium dedit, nec tuit 
quisquam qui ejus se moliminibus opponeret. Tunc, 
ut quocunque colore fraudem suam palliaret et 
commentum, tentoria reliquit, et ex plurima parte 
familiatn ; auteorum negligens salutem, aut in oc- 
culto significans, ut ad locum destinatum die sta- 
staluta eum sequerentur. Abiit ergo, quasi in 
proximo rediturus : qui postea non comparuit vir 
infidelis et nequam, morti perpetue tradendus, 

Reliquit ergo post se perniciosum exemplum : nam 

ab ea die, quicunque a castris clam se potuerunt 

subducere, fugam occultaminierunt, juramentorum 
immemores, et publice professionis, quam ab initio 
votis conceperant ardentibus. Fames tamen inlerim 
invalescebat, nec poterant principes huic lanto 
malo presens aliquod remedium adhibere. Nam 
licet bini et bini de electis principibus, cum ingen- 
tibus alternatim copiis, hostium regiones sepe in- 
grederentur, et sepius victoresque redirent ad 
propria ; tamen nec predas, nec victui secum de- 
ferebant necessaria. Hostes nimirum comperta 
exercitus eorum qui depredandi gratia exire con- 
sueverant fama, greges et armenta, el si qua alia 
in peculiis habebant animalia, ad. rmontes impervios 
et loca transferebant penitiora, ubi nec nostris pate- 
ret accesus, et pervenienlibus etiam non esset 
facile predas ubducere. 

CAPUT XXII. 

Fame invalescente, et tue pestifera populum occupan- 
te, triduanum ab episcopis indicitur jejunium. Dua 
Godefridus plenam | recipit sanitatem, el. exercitus 
de ejus salute consolationem. 

Per idem tempus, cum circa exercitum de die in 
diem fames, et ex fame lues, et alia increbrescerent 
pericula, videntes seniores populi, et qui sensus 
habebant magis exercitatos, peccata hominum id 
exigere, et Dominum ad iracundiam provocatum, 
merito hac flagella populo dure cervicis infligere ; 
convenientes &d invicem, et Domini timorem haben- 
tes pre oculis, anxie deliberare cceperunt quomodo 
commissa celeri poenitudine diluentes, et pro culpis 


323 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


324 


preteritis condigne satisfacientes, et similia inpos- A nationibus, lingua, moribus et babitu penitus erant 


terum pracaventes, indignationem Domini sibi pos- 
sent reddere placabilem. Factum est igitur de man- 
dato et auctoritate domini Podiensis episcopi, qui 
legatione sedis apostoliee fungebatur, et aliorum 
Deo amabilium pontificum, consentientibus et idip- 
sum fieri summopore postulantibus principibus lai- 
cis et universo exercitu : indictum est triduanum 
jejunium, ut afflictis corporibus, anime ad oratio- 
nem possent consurgere fortiores. Quo cum omni 
devotione expleto, decernunt pariter, fatuas ac 
leses mulierculas ab exercitu sequesirare, adulte- 
ria et omne fornicationis genus sub pcena mortis in- 
hibentes, eomessaliones et ebrietates, et periculo- 
sum alearum ludum,incauta juramenta, in pondere 
et mensura fraudem, et omnem circumventionein, 
furtum et rapinam interdicentes. Quibus decretis, 
et universorum corroboratis conniventia, judices 
etiam super horum omnium cognitione certos con- 
stituunt, quibus et cognoscendi et animadversionis 
plenam conferunt auctoritatem. Inventi sunt tamen 
postea quidam harum sanctionum violatores, quibus 
per predictos judices, accusatis et convictis sulem- 
niter, juxta legum severitatem poena pro modo 
culpa inflicta, alios a similibus deterruerunt com- 
missis. Factumque est per Domini superabundan- 
tem gratiam, ut, populo ad frugem melioris vite re- 
vocato, ex parte quiesceret ira Domini sevior. 
Statim enim dominis Godefridus, qui totius exerci- 
tusquasisingularis erat columna, de valida egrita- 
dine, qua diu molestatus fuerat, occasione vulneris 
quod ei apud Antiochiam Pisidie ursus intulerat, 
plene capit convalescere : unde totus exercitus 
plurimam sue alflietionis recepit consolationem. 


CAPUT XXIII. 

Exploratorum qui missi erant ab hostibus importuni- 
las, per quoddam domini Boamundi factum memo- 
riale compescitur. 

Rumor interea, et fama celebris jam universum 
repleverat Orientem, sed nec etiam austri regna et 
exteras nationes intacias reliquerat, tantas Chri- 
stianorum advenisse copias, et urbem in manu va- 
lida obsedisse Antiochenam. Unde regum quisque 
pro suo statu sollicitus, exploralores ad nostrum 
dirigebant exercilum, ut per eos de moribus et 
virtute et proposito tante multitudinis redderentur 
prudentiores: eratquetanta in castris eorum copia, 
ut pene singulis diebus, aliis abeuntibus, his qui eos 
miserant, statum exercitus nuntiaturi, recentes 
eisdem conditionibus advenirent. Nec erat difficile 
hujusmodi hominibus inter nostros latere, cum 
linguarum habentes commercium, alii Grecos, alii 
Surianos, alii. Armenios se esse confingerent, et 
verborum idiomate, et moribus, et habitu talium 
personas exprimerent. Super eo quoque, ut reipu- 
bliee consuleretur, convenientes ad invicem, deli- 
berare coperunt principes quid fieri oporteret. 
Videntesque quod hujusmodi exploratores non fa- 
cile erata castris expellere quoniam a predictis 


^ 


C 


D 


indifferentes. Interim donee plenius. deliberetur, 
quid conira illos staruendum sil, optimum judicant 
consilia sua communieare paucioribus, ne per plu- 
res diffusa usqueelia« ad illos pervenirent, qui. in 
lesionem Christiane plebis, ea essent hostibus 
propalaturi. Cumque nibil aliud contra talium im- 
probitatem excogitare possent amplius, dominus 
Boamundus, siculi perspicacis erat ingenii, et 
mentis acumine pollebat, fertur dixisse principi- 
bus: Fratres et domini, omnem istam sollicitudinem 
projic:te super nos. Nam nos, auctore Domino, con- 
veniens huic morbo inveniemus remelium. Sic ita- 
que soluto principum consistorio, quisque ad ca- 
sira sua reversus est. Boamundus vero promissi 
memor, circa primum nociis crepusculum, cum ahi 
per castra pro ceno apparatu more solito essent 
solliciti, educi precipit Turcos aliquot, quos habe- 
bat in vinculis, et tradens eos carniticibus, jugulari 
mandat; et igne copioso supposito, quasi ad opus 
cena, diligenter assari precipit, et studiosius pre- 
parari, precipiens suis, quod si ab aliquibus inter- 
rogati essent, quidnam sibi talis coena vellet? res- 
ponderent : Quod inter principes convenerat, ut quot- 
quot deinceps de hoslibus, aut eorum exploratoribus 
caperentur, omnes prandiis et. principum et populi 
ez seipsis escas, via simili cogereutur persolvere, Au- 
dientes igitur, qui in expeditione érant, quod talia 
in castris domini Boamundi tractarentur, facti ad- 
mirantes novitatem illuc concurrunt universi. Quo 
facto, qui in exercitu erant, exploratores deterriti, 
lotum essse serium et sine simulatiune, quod decre- 
tum dicebatur, arbitrantes, ex eo quod acciderat 
evidens trshebant argumentum : üimentesque ne si- 
mile quid eis contingeret, a castris egressi, redibant 
ad propria, his qui eos miserant dicentes : Quoniam 
populus hic, quarumlibel. nationum, sed et ferarum 
exsuperat sgvitiam : cui non sufficiat urbes, castella, 
et omnimodam hostium dzripere substantiam; et eos 
vinculis mancipare, aul more hostium to' quere incle- 
mentius, aut saltem occiaere, misi. «tium e&t de carni- 
bus eorum ventrem suum impleant el adipe saginen- 
tur inimicorum. Exiil ergo sermo iste ad partes 
Orientis remotissimas ; et non solum finitimas, ve- 
rum longe positas exterruit nationes. Civitas quo- 
que tota contremuit, verbi novitate et acerbitate 
facti conterrita, Sicque factum est per sindium et 
operam domini Boamundi, ut hzc exploratorum 
pestis ex parte quiesceret, minusque nostra hosti- 
bus divulgarentur consilia. 


CAPUT XXIV. 

Agyptius. calipha nuntos dirigit ad principes 
[t&dug posiulans, et eorum gratiam sibi conciliar, 
querens. 

Porro /Ezyptius calypha, in'er eeleros infide- 
lium principes, divitiis et militia potentissimus, 
nuntios suos ad nostros direxerat principes, cujus 
legationis causa heec erat.A multis retro tempori- 
bus vetus odium et graves inimicitie inter Orien- 


LR 


325: 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


326 


tales et /Egyptios ex dissimilitndine superstitionis À ergo ne nostri ab incepto deficerent et laboris su- 


eorum, et. contrariis dogmatibus orte fuerant, et 
usque in presens, tractu continuo, inexorabiliter 
deducta ila ut predicta regna mutuis congressioni- 
bus plerumque collisa, fines suos contra se porri- 
gere, et terminos alternatim protelarecertatim con- 
tenderent, sieutin primo hujus operis libro dictum 
est diligentius. Factis vero nunc his, nunc illis, pro 
temporum differentia et sucessuum varietate supe- 
rioribus, regna quoque suscipiebant incrementa, 
ita ut quidquid uni accideret, toti alterum decessisse 
videretur, Possidebat autem per idem tempus prin- 
ceps /Ezyptius, a finibus /Ezypti usque Laodiciam 
Syris universasitinere dierum trigintaregiones. Per- 
sarum verosoldanus, Antiochiam, regni /Exyptiorum 
finibus conterminam, modico ante nostrorum ad- 
ventum sibi vindicaverat tempore ; et universas ug- 
que ad Hellespontum, ut prediximus, occupaverat 
regiones. Suspectum igilur habens /Ezyptius Persa- 
rura vel Tureorum incrementurn, super eo pluri- 
mum congratulabatur, quod amissa Nicea, Soliman- 
nuscumsuis maletractatus diceretur, et quod circa 
Antiochiam nostrilocassent obsidionem ; Turcorum 
damnum sibi pro luero reputans ; et eorum mole- 
slias, pro summa sibi et suis tranquillitate. Timens 





perati diuturnitate fatigarentur, nuntios dirigit fa- 
miliares, assumptos ex domesticis, qui nostros 
principes ad continuandam obsidionem sollicitent ; 
et ejus opem et auxilium promittentes, principum 
Sibi corda concilient et, gratiam, feederent cum eis 
pacta et amicitiam. Qui mandatum domini fideliter 
exsequenles, navigio vecti, in nostrorum castra 
pervenerunt, pro his omnibus que injuncta fuerant, 
valde solliciti. Hi, licet a nostris principibus satis 
hospitaliter et honeste suscepti fuissent etad eorum 
colloquium, ut injuncta nuntiarent, frequenter ad- 
missi; nostrorum tamen tolerantiam, vires et ar- 
morum genus admirantes, et laboris patientiam, 
suspectas habebant tante multitudinis copias, quod 
futurum era!, animo presagientes; nam quod ille 
fraudulenter in aliorum supplantationem tractabat, 
id inse postmodum coactus est experiri. Nam An- 
tiochena urbe devicta et Christiane restituta fidei 
et pristine libertati, quidquid ab eadem civitate, 
usque ad rivum /Egypti, qui Gaz e conterminus est, 
itinere dierum quindecim, fidelis hodie detinet po- 
pulus, totum ab ejus violenta domiuatioae per om- 


.nipotentis Deigratiam, abeo sibi potenter vindicavit. 





———— 


INCIPIT LIBER QUINTUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Cives Antiocheni a. finitimis subsidia vocant et obti- 
nent : eorum aucilia circa castrum Hárenc tentoria 
locant. 

Interea cives Antiocheni, simul et eorum domi- 
nus, pro statu suo valde solliciti, videntes nostro- 
rum longanimitatem et in laboribus perseveran. 
tiam, quodque nec fame nec frigoris inclemeniia ab 
incepto poterant revocari; sed iuter tot molestias 
propositum continuare satagebant, missis epistolis 
et crebris legationibus, principes finitimos in sui 
subsidium evocare contendunt, orantes et persua- 
dere nitentes attentius, quaienus fratrum compas- 
sione moti, eis opem maturare non diíTerant. Mo- 
dum. etiam, quo sibi subvenire possit commodius, 
insinuant talem ; ut ab urbem accedentes, occulte 
in insidiis lateant, exspectantes ut cives more solito 
cum hostibus, secus pontem congrediantur, et cirea 
eos detineantur occupati ; dumque circa id tam in- 
teriores. quam exteriores plurimum fuerint nego- 
tiosi, tunc irruant subito et incautos opprimant; 
futarumque esse, ut et ante et retro eis occurrenti- 
bus, nee uni ex eis liceat mortem evadere. Factum 
est igitur per eorum juvzem instantiam, quod ab 
IHalapia, Cesarea, Hama, Emissa, Hierapoli, et aliis 
conterminis civitatibus ad ingentem nuraerum con- 
grezata militia, clam et sine tumultu, sicul in 
mandatis acceperant, accedentes, circa castrum cui 


D 


C nomen Harenc, quod ab Antiochia vix quatuordecim 


distat milliaribus, castra taciti iocaverant: propo- 

situm habentes, sicut ab Antiochenis formam rece- 

perant, nostris circa urbis assultum occupatis, ex 
improviso irruere, Verum fidelibus locorum incolis, 
qui nostris multo usui sepius fuisse noscuntur 

Statum eorum et adventum significantibus, prinei- 

pes pramoniti conveniunt ad invicem, super eo ne- 

gotio deliberaturi. Placuit itaque demum, ut omnes 
quotquol ia exercitu erant equites, equos quibus 
uii possent hahentes, cirea primum noctis cre- 
puseulum armis instructi, clam et sine tumultu va- 
xilla suorum sequentes principum, in silentio 
castris egrediantur; pedites autem in castris re- 
maneant, pro tuitione castrorum solliciti, quousque 
majores projeiscentes, auctore Domino rever- 
tantur. 

CAPUT II. 

Nostri principes, peditibus ad castrorum iuitionem 
relictis, cum equestri manu hostibus pracedunt ob- 
viam, victores in castra redeuntes. 

Sub primo igitur noclis crepusculo, sicuti con- 
dictum fuera!,a castris egressi per pontem navium, 
vix septingentos secum eduxerunt equites, ad eum 
proficiscentes locum, qui medius inter lacum, de 
de quo superius fecimus mentionem, dum de urbis 
situ loqueremur, et Orontem fluvium, qui a se quasi 
unius milliarii distant spatio: ibi ea nocte quieve- 


327 


runt. Hostes vero nihilominus eadem nocte, eum- A 
dem fluvium per pontem superiorem transierant, de 
nostrorum adventu ignari penitus. Mane autem 
faeto, ubi lux prima terris se intulit, nostri cum 
omni celeritate arma corripientes, in sex acies 
suum ordinant exercitum, certis ducibus presigna- 
lis. Turci vero, jam in vicino constituti, habentes 
compertum per exploratores, quod nostri eis occur- 
rebant, ipsi etiam de suis copiis duas acies preini- 
serant, reliquarum copiarum majore turba subse- 
quente. Factum est autem divinitus, ut nostri, qui 
vix erant, ut prediximus, septingenti, per turmas; 
juxta rei mililaris disciplinam dispositi, quasi su- 
scepto de supernis incremento, infinita millia vide- 
rentur. Procedentibus itaque paulatim contra se 
legronibus, cceperunt eorum prime acies in nostros 
cum impstu irruere maximo ;et immissasagittarum 
grandine, ad suos habere recursum. Nostri autem 
eorum neglecto impetu, sed quominus accedentes, 
vibratis solito vigore lanceis et gladiis incumbentes, 
eos in unam compellunt turbam solidari ; compri- 
mentibus autem eos locorum angustiis, hinc lacu, 
inde fluvio evagandi licentiam inhibente ; videntes 
quod ad consuetas discurrendi artes et sagittandi 
habilitatern recurrere non debatur, nostrorum non 
valentes sustinere instantiam, et se prz timore gla- 
diorum comprimentes, in sola fugaspem salutis 
constituunt: dantes ergo terga, fugam arripiunt. 
Nostri vero certatim insectantes, usque ad pradi- 
ctum eorum castrum, Harenc nomine, quod a loco 
puguae decem distabat milliaribus, eosoccidendo et 
stragem infinitam operano, persecuti sunt. Viden- 
tes autem oppideni, suos in fugam versos, hostium 
gladiis pene omnes occubuisse, timentes post eorum 
casum in presidio remanere, suscenso oppido, ipsi 
quoque in lugam versi sun!. At vero regionis incole 
Armenii et alii fideles, quorum illic multa erat co- 
pia, predietum occupant inunicipium, illud statim 
nostris principibus antequam redirent ad castra, 
resignantes. Ceciderunt illa die de hostibus quasi 
ad duo millia : ex quibus quingenta capita reportan- 
tes, erecti in spem bonam, et de gemino qui eis ac- 
ciderat triompho, l:etantes, cum mille validis equis, 
qui eis plurimum erant necessarii, et spoliis ingen- 
tibus ad castra reversi sunt, Domino maximas per- 
solventes gratiarum actiones. 


CAPUT III. 


Cives cognilo auziliarium suorum casu graviter con- 
sternantur. 


Al vero cives interim tota nocte promissum ex- 
spectantessubsidium, votis ardentibus lucem adfore 
preoptabant, ut videlicel hostibus exterius irruen- 
tibus, ipsi quoque nihilominus ab interius prodeun- 
tes, nostros harum rerum ignaros et repertos in- 
caulius, possent opprimere. Videntes autem circa 
noctis novissima jam illucescente aurora; quod ad- 
ventus illorum nulla comparebant argumenta; et 
cognito per exploratores, quod nostri principes eis 
obviam processissent, congregati adinvicem et per 


C 


D 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP- 


portas civitatis certatim egredientes, pene tota die 
nostris gravissima intulerunt cortamina, quousque 
de superioribus vivitatis siznificantibus excubiis 
nostrorum adventum, in urbern se receperunt : ubi 
super turres el moenia, et loca eminentiora consti- 
tuti, adventare quidem considerant legiones, ignari 
tamen nostrorum an suorum essent castra, que ac- 
cederent. Tandem vero nostris propius aseedenti- 
bus, ubi eorum cceperunt arma cognoscere, eosque 
predam et manubias trahere conspexerunt ; et eos 
redire victores, allritis suorum copiis compertum 
habuerunt, in gravia se dederunt, tanta spe fru- 
strati, lamenta. Nostri vero ad urbem accedentes, 
et castris illati, in vietori& signum, et doloris eo- 
rum inerementum, ducenta Turcorum capita ma- 
chinis jaeulatoriis in urbem contorqueri fecerunt ; 
reliqua vero ante urbem in palis preeceperunt con- 
servari suspensa, ut tam hae quam illa, tanquam 
spina in oculo, eorum augerent et multiplicarent 
molestias. Dicitur autem numerus fuisse eorum qui 
ad predictum Antiochenorum subsidium venire de- 
creverant, ad viginti octo milli«, sicut ex relatione 
captivorum plenius compertum est. Factum est au- 
tem hoc mense Februario, septima die mensis, anno 
ab Incarnatione Domini 1097. 


CAPUT IV. 

Nostri castrum  adificant. Naves Januensium in 
portu applicant. Populus ad. mare descendit, et in- 
sidias passus, ex parte corruit. 

Eodem tempore visum est nostris principibus. 
utin eolle quodam qui supra domini Boamuudi 
erat tentoria, castrum edificaretur ; ut si atiquando 
in nostras expeditiones Turci tentarent irrumpere, 
eis nova munitio impedimentum praestaret, et no- 
strorum castris essei quasi antemurale. Quod 
postquam factum estet diligenti custodie deputa- 
tum, totus exercitus ita collocatus est in tuto, tan- 
quam sei urbis moenibus essent per circuitum val- 
lati. Erat enim eis ab oriente hec novamunitio ; ab 
austro murus civitatis, et palus murisadjacens ; ab 
occasu vero solis et septentrione, fluvius in civita- 
tem seobliquans. Cumque jam in mensem quintuin 
se protraxisset obsidio, naves quedam Januensiuim, 
peregrinos et victualia deferentes, infra fauces 
fluminis egresse a pelago, se contulerant ; exspe- 
etantes et id ipsum nuntiis frequentibus exigentes, 
ut missis de prineipibus aliquot, qui eos secure 
conducerent, ad castra proficiscerentur. Hostes 
enim scientes, quod eorum qui in expeditione erant, 
frequens erat ad mare discursus, et eorum iterum 
qui in navibus erant, reeurrendi ad castra votum 
non remissius, vias obsidebant et itinera ; et fre- 
quentes transeuntibus porrigebant insidias et stra- 
gem in eis operabantur : unde non nisi in maximo 
comitatu ad castra presumebant accedere. Decre- 
verant autem per eosdem dies in cayite pontis, ubi 
erat quoddam eorum superstitionis oratorium, 
munitionem quamdam nostri principes erigere, ut 
minus liber hostibus per pontem pateret exitus. 


329 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


330 


Sed quoniam iníiniti de exercitu ad mare descen- A minum Hugonem Magnum dominumque Eustachium 


derant, qui, peractis negotiis, ad castra redire pro- 
posuerant, eliguntur de principibus dominus Boa- 
mundus, et comes Tolosanus, et cum eis dominus 
Evrardus de Pusalo ei comes Garnerus de Gres, 
qui /Egyptiorum nuntios redire cupientes, usque 
ad mare prosequerentur ; et eos qui in portu erant, 
tam qui recentes advenerant quam qui de castris 
ad eos descenderant, ad castra reducerent. Au- 
dientes vero Antiocheni, quod predicti principes 
ad mare descenderant, missis quatuor millibus 
expeditorum militum illis obviam, praecipiunt ut 
eis parent insidias ; et incaute redeuntibus, si ita 
contigerit, viriliter occurrere non formident. Fa- 
ctum est autem, ut post diem quartum, cum in 


redeundo essent, secum traherent inermis populi B 


et jumentorüm victualibus, et omnimoda supelle- 
cile onustorum multitudinem, hostes eis in qui- 
busdam locorum angustiis repente ex insidiis oc- 
currerent. Preibat autem dominus comes. Tolosa- 
nus, dominus vero Boamundus posteriora tuebatur 
agmina ; qui, licet viri strenui essent, et per omnia 
commendabiles, plebem tamen inconsaltam pro 
voluntate regere non valentes, nec vires addere, 
velalios, quibus natura negabat, postquam diu, 
tum pro sua honestate, tum pro illorum arcendo 
perieulo resliterunt, videntes quod mora ad se 
traheret periculum, nec eos amplius inutiliter la- 
borare oporteret, sibi providentes, imparem nimis 
conflieturn reliquerunt, ad castra cum suis qui eos 
sequi poterant, se conferentes. At vero vulgus, re- 
lictis sarcinis et impedimentis, partim ad silvas, 
partim ad montes fugit; qui vero fugere nequive- 
runt, hostium gladiis ceciderunt interempti. Facta 
est ibi nostrorum strages maxima ; sed de'numero 
occisorum quidam aliter et aliter nobis retulerunt: 
tamen plurium opinio est, promiscui sexus et ztatis 
usque ad trecentos cecidisse. 


CAPUT V. 


Consilium ducis, et opus admirabile, contra sinistrum 
casum qui ucciderat. 


Rumor interea ad castra pervenerat, eos qui a 
mari ascendebant, omnes in via hostium insidiis et 
congressione improvisa, penitus corruisse; de 
principum autem vita vel morle, non erat quis- 
piam qui pro certo aliquid nuntiaret. Interea 
vero dominus Godefridus, sicuti vir erat impiger 
et ad arma promptissimus, tantam pro Dei populo, 
quantam pro liberis gerens sollicitudinem, convo- 
catis principibus et legionibus universis, arma eos 
incunetanter jubel arripere ; et emissa voce preco- 
nia, sub pena mortis interdicitur, ne quis tante 
necessitatis articulo se audeat subtrahere ; sed 
oinnes ad arma convolent, fratrum sanguinem vin- 
dicaturi. Nec mora, quasi vir unus convenerunt 
universe legiones ; quibus in unum redactis, pon- 
.tem transit navium; et per acies diviso exercitu, 
principes ei praeficit, dominum Robertum Norman- 
nie comitem, dominum quoque Flandrensem, do- 


PaTnor. CCI. 


fratrem suum, singulis singulas acies distribuens, 
congruis locat stationibus ; verbis infundens ani- 
mos, ad virtutem invitat, et tanquam viris pruden- 
libus propositum aperit, dicens: Si ita, ut nobis 
nuntiatum est, peccatis nostris exigentibus, Domino 
permitlente, de dominis et. fratribus nostris hostes 
nominis et fidei Christian | triumphaverunt, nihil 
aliud restare video, viri illuslres, quam ut cum eis 
moriamur, aut tantam Domino Jesu Ghristo illatam 
ulciscamur injuriam. Mihi, credile, quia nec vita, 
nec salus, morte vel quolibet xgritudinis genere, 
charior est, si tantorum principum sanguis impune 
e[Jusus est super terram, aut tanta Deo devoti populi 
strages maturam [non invenerit ultionem. Videtur 
ergo mihi quod. hostes de praesenti aliquantulum. elati 
victoria, imprudentius se habebunt ; let de sua virtute 
prasumenltes, per nos ad urbem redire, predam et 
manubias inferre non verebuntur. Solet enim pro- 
Speritas eos, quibus presens arridet, reddere in- 
cautiores; sicuti versa vice, miseris et afflictis 
rebus, solet solerlia major accedere. Nos ergo, si 
tamen ita vobis videtur, hic simus parati, et justam 
causam foventes, de obtinenda vicloria, in eo cui 
miliare mos credimus, spem. certam habeamus ;- et 
hostes, s per mos redire voluerint, in ore gladii, 
hostium ore suscipiamus, injurie memores illatz, 
el apaternis virtutibus non degeneres. Placuit itaque 
sermo. iste, et in oculis omnium visus est bonus; 
dumque in eo adhuc consislerent verbo, ecce do- 
minus Boamundus a mari rediens, in castra se 
contulit ; et post modicum intervallum, comes est 
subsecutus: quos revertentes, cum lacrymis et 
plena charitate suscepit populus, tantorum |[princi- 
pum pene solatio destitutus. Intellecto itaque do- 
mini ducis consilio, verbum approbant, et ita fieri 
oportere protestantur. Axcianus itaque cognoscens 
quia gui vicerant, timensque redeuntibus, maxime 
propter egressas de castris preter solitum]legiones, 
quotquot erant in civitate armorum usus habentes, 
sub edicto publico ad portam Pontis, precipit con- 
venire, ut suis redeuntibus, opem impendere, si 
opus fuerit, non morentur. Nostri vero, missis 
exploratoribus, diligenter percunctari faciunt, quo 
accedant itimere, de obtinenda victoria spem haben- 
les in Domino. 


D CAPUT VI. 


Hostes redeuntes cum victoria, anle portam civitatis 
nostrorum gladiis obtruncantur ; cadunt ez eis duo 
millia. Dux: loricalum per medium dividit. 

Nec mora, dum ordinatis aciebus et erectis 
vexillis, hostium prestolantur adventum, ecce ad- 
volant, qui eos in vicino constitutos denuntiant, et 
nostro armari, et hostibus exire obviam, multa 
voeiferatione hortantur. Illis vero appropinquanti- 
bus et eatenus vieinis, quo nostris progrediendum 
esse videretur, invocato de supernis auxilio, mutuo 
se exhortantes, vibratis hastis, pristine virtutis 
memores, in eos unanimiter irruunt, gladiis in- 

11 


331 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


332 


stantes cominus. Dumque solita eis incumbunt À comprimentibus, infiniti precipitarenturin fluvium. 


instantia, et injuri& memores, quam pertulerant, 
nec respirandi permittunt ferias, emarcuit virtus 
eorum, et pre timoris angustia renibus dissolutis, 
in fugam versi, versus pontem civitatis certatim 
contendnnt. Sed prevenerat eorum molimina, in 
hujusmodi assuetus negotiis, Lotharingie dux 
illustris ; et locum, qui ante pontem eorum erat ali- 
quantulumeminentior, cum suis occupat; eteosquos 
venerabiles principes gladiis insectabantur, ad pon- 
lem volentes effugere, aut gladiis obtruncat, aut in 
agonem unde fugerant violenter redire compellit 
perituros. Instat comes Flandrensium, tanquam 
vir strenuus ; etarmorum usum habens familiarem, 
eum suis sequacibus hostium prosternit agmina, 


objiciens animosius et frequenter qus in nostros B 


mala eommiserant, exaggerat. Normannorum vero 
- nihilominus comes, a paterna virtute non degener, 
strenue nimis in eodem desudat opere. Comes 
quoque Tolosanus, zelo Dei succensus ; Hugo etiam 
Magnus, regii memor sanguinis el a tante dignita- 
tis culmine non recedens; comes Eustachius, do- 
mini ducis frater ; Balduinus quoque, Hermancoru 

comes, et Hugo de Sancto Paulo, cum aliis nobili- 
bus, tanta hostes animositate insequuntur, tanta 
in eos virtute desseviunt, ut contritis 'eorum viri- 
bus, more pecudum impune caderentnr. Acxianus 
autem urbis portas post suos, quos inde ad pugnam 
emiserat, claudi precipiens, ut eis animos amplio- 
res infunderet, et pro desperatione reditus, magis 
animaret ad prelia, dum sibi credit consulere, suos 
inconsulte trahit in ruinam ; dum enim nostrorum 
impetus et armorum instantiam sustinere non 
valerent diutius, salutis unicum erat fuga reme- 
dium, cujus spe frustrati penitus, passim gladiis 
ceduntur et pereunt, qui ea via mortem poterant 
evasisse, Erat autem in castris tantus armorum 
fragor, et gladiorum tinnitus et coruscatio, equo- 
rum fremitus el populi vociferantis clamor, quod 
nisiarmorumgenus manifestam inter eos preberet 
differentiam, multos potuisset error indiscretus 
imminentibus subjecisse periculis aut sinistris ca- 
sibus exemisse. Matrons autem civitatis cum 
filiabus et parvulis, senes quoque et imbellis popu- 
lus, de turribus et muro suorum stragem contuen- 
tes, gemitibus et lacrymis suorum deplorant exter- 
minium : Felzcía judicantes qua praterierant tem- 
pora ; eos felices nihilominus, quibus mors amica 
pridem contulerat, ne istis involverentur calamitati- 
bus. Quccunque fecundas, beatas pris matres re- 
pulaverant, nunc mutalo cantico, faustas esse sleri- 
les, et matribus multo przdicant feliciores. Acxianus 
interea populum suum videns penitus defecisse, 
quodque residuum erat gladiis expositum, strage 
vicina consumendum, porlas precipit sub omni 
celerilate aperiri, ut populi reliquias in tulo per- 
mitteret collocari. Reserato autem aditu tanta per 
pontem fugientium facta est turba et tumultus, ut 
hcstibug inseetantibus, et pre timore se invicem 


Dux vero Lotharingie, etsi in toto conflietu optime 
se habuerat, iamen circa ponlem jàm advespera- 
scente die, tanium lamque insigne virtutis, qua 
singulariter pré&eminebat, dedit argumentum, ut 
perpetua dignum judicetur memoria factum ejus 
celebre, quo se universo exercitui reddidit insignem. 
Nam, postquam multorum capita loricatorum, sine 
ictus repetitione, solita virtute amputavit, unum de 
hostibus protevirus instantem, licet lorica indutum, 
per medium divisit, ila ut pars ab umbilico supe- 
rior, ad terram decideret ; reliqua parte super 
equum eui insederat iníra urbem introducta. 
Obstupuit populus, visa facti novitate; nec latere 
patitur, quod ubique praedicat, factum tam mira- 
bile. Ceeidisse ea die dicuntur de hostibus, quasi 
ad duo millia : quod nisi nox importuna, nostrorum 
litulis et palma invidens, se intulisset immatura, 
finem ea die procul dubio Antiochenorum habuisset 
negotium. Tanta autem circa pontem et in flumine 
perpeirate caedis exstabant vestigia, ut mutato 
colore fluvius totus ad mare sanguineus descende- 
ret. Fama est eliam, et ita per quosdam fideles, 
qui ab urbe egressi ad nostros se contulerunt, ple- 
nius innotuit, quod duodecim de majoribus eorum 
satrapis, in ea congressione gladiis obtruncati, ir- 
reparabile civitati damnum intulerunt. 


CAPUT VII. 


Nostri in capite pontis prasidium construunt, victo- 
rig signum ad naves dirigunt. 


Luce demum postera solito cursu terris restitu- 


G ta, iterum convenerunt principes adinvicem, gra- 


D 


tias Omnipotenti pro collata exhibentes victoria, 
ut de instantibus deliberarent negotiis. Visumque 
est omnibus expedire, ut ad id quod prius conce- 
perant redeuntes, munitionem quamdam in capite 
pontis erigerent, ut et civibus prepediretur exitus 
et nostris securior discurrendi ministraretur facul- 
tas. Erat autem ibi, ut predixisse nos meminimus, 
superstitionis eorum oratorium ; ubi etiam sepultu- 
r$ suorum, loeum deputaverant. Illuc ergo tam no- 
cte pr&terila, quam diei parte sequentis jam exa- 
cta, defunctorum suorum transtulerant et sepelie- 
rant corpora. Quod ut plebi nostre plenius, et pro 
certo compertum est, illuc violenter irruentes, oc- 
casione spoliorum, qu: cum ipsis tradita fuerant 
sepultura, sepulcra violant ; sepultos effodiunt, au- 
rum el argentum, et vestes pretiosas cum ipsorum 
funeribus de monumentis extrahentes. Factum est 
autem, ut qui prius de numero interemptorum, eo 
quod de nocte consummatum erat prelium, dubi- 
tarent, per hanc talem revelationem facti doctio- 
res, pleniorem de hesterno negotio letitiam conce- 
perint. Nam prater eos qui in flumine variis casi- 
bus submersi sunt, et qui in urbe sepulti, quique 
lethaliter saucii, mortem adhuc prestolabantur im- 
minentem, mille quingenti in predicto loco reperti 
sunt, Ex quibus trecenta vel ampliora capita ad 
porlum dirigentes, nostros qui illuc ab hesterno 


333 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


334 


conflictu redierant, lztificaverunt admodum :/Eyg- A pes, decernunt presenti plurimum expedire nego- 


ptiorum quoque legatos, qui nondum a portu dis- 
cesserant, plurimum | in eo facto deterrentes : un- 
de factum est, ut qui in montibus et speluncis, et 
silvis et frutectis, ab hesterno elapsi periculo, late- 
bant, audila nostrorum victoria, ad castra se con- 
tulerunt ; multique milites, quos in prelio cecidis- 
se crediderant, sani et incolumes, auctore Domino, 
reversi sunt. Unde recepto populo, qui ad varia 
loca se contulerant, castrum circa pontis initium,ex 
ipsis lapidibus, quos de monumentis effoderant, 
unanimiter et ferventi studio muro erigunt solido, 
et erectum vallo profundo communiunt. Dumque 
inter principes de ejus custodia esset deliberatio, 
et nemo esset eorum, qui tanto oneri se vellet sub- 
Jicere; el causas quisque pro sua excusatione va- 
rias allegaret, vir Deoamabilis, dominus comes To- 
losanus, ultro se obtulit ; et publice utilitatis gratia 
novum presidium in suamsuscepit euram. Undeet 
universarum expeditionum gratiam, quam toto an- 
no valde demeruisse videbatur, sibi reconciliavitin 
integrum. Nam ab estate preterita, per totam in- 
sequentem hiemem, occasione cujusdam egritudi- 


nis, ita remissus jacuerat, et pene inutilis, ut cu- ' 


ram exercitus quam principum aliorum quisque 
pro viribus et studio supportabant indefesso, ipse 
solus videreturnegligere, neminise exhibens muni- 
ficum, nemini affabilitatis gratiam indulgens ; erat- 
que id in eo notabilius, eo quod omnibus aliis am- 
plius posse et habere plura diceretur. Utigitur et 
desidiam simul et avaritiam excusaret, onus predi- 
ctum gratanter assumpsit. Pretereain manu domi- 
ni Podiensis et quorumdam nobilium quingentas di- 
citur mareas argenti examinati, ad restaurationem 
equorum, quos in conflictu amisisse contigerat, 
dedisse. Unde ejus facti animosiores domeslici, de 
damno equorum rasarciendo habentes fiduciam, 
hostibus solito fortius instabant ; et domini comi- 
tis, quam passus fuerat,lenita est invidia, ita ut 
abomnibus pater et conservator exercitus appella- 
retur. 


CAPUT VIII. 


Civitas subito amplius angustatur, munitiong nova 
super Occidentalem constituta. 


Porta igitur pontis per predictum novum pra2si- 
dium, in quo quingentos viros fortes dominus co- 
mes locaverat, sic obsessa, ut civibus per eam non 
nisi cum maximo periculo pateret exitus, nostri 
ad necessaria prosequenda discurrebant liberius. 
Hostes vero jam non nisi per portam Occidenta- 
lem, que inter radicem montis et fluvium erat, 
exire poterant. Et licet nostris, quorum castra om- 
nia trans fluvium posita erant, non multum eorum 
exitus per eam portam posset esse periculosus, 
quia tamen nimis liberam evagandi videbantur ha- 
bere licentiam ; et vite necessaria per eam solam 
adhuc inferebantur obsessis, convenientes iterum, 
ut super hujusmodi necessarium haberent tracta- 
tum, viri virtutum et immortalis memorie princi- 


C 


D 


tio, ut trans fluvium in loco ad id idoneo aliqua 
constitueretur munitio, ubi aliquo ex principibus 
locato, illa talis evagandi amputaretur licentia. 
Cumque de constituenda munitione apud omnes 
constaret, nemo tamen se obtulit, qui ejus presu- 
meret tuitionem sibi assumere. Dumque sic hare- 
rent, et factum non procederet, dominus Tancre- 
dus, vir insignis etindustrius, ad id muneris eligi- 
tur; sed cum de rei familiaris tenuitate excusatio- 
nem vellet intexere, predictus comes "Tolosanus 
&d opus vdifieli centum ei marcas argenti contu- 
lit; et ut laboris consortibus honestum non deesset 
salarium, quadraginla eis marce per menses sin- 
gulos ex publico sunt deputate. Sicque factum est, 
ut in colle quodam eidem porte contermino, ubi 
pridem monasterium fuerat, presidio locato, et vi- 
ris prudentibus et robustis ad ejus deputatis custo- 
diàm, dominus Taneredus tam strenue quam fe- 
liciter, usque ad consummationem negotii, debita 
sollicitudine conservavit illesum. Erat autem infe- 
rius, secus fluminis decursum secessus quidam 
inter montes eumdem amnem, herbidus, et pa- 
scuorum amoenitate simulet ubertatecommendabi- 
lis, tribus aut quatuor vix ab urbe distans milliari- 
bus ; in bunc ob defectum in urbe pabulorum, An- 
tiocheni equos ex parte plurima transtulerant suos, 
quod ubi nostris compertum est, clam convocatis 
equitum cohorlibus, quadam secuti viarum dispen- 
dia, ut propositum occultarent, ad locum predi- 
etum eonveniunl : ubi occisis qui armentis pree- 
rant nonnullisequitibus, exceptis muliset mulabus, 
duo millia nobilium ad castra deduxeruntequorum. 
Nec erat preda vel manubiarum genus aliud eo 
tempore, quod magis exercitui foret necessarium ; 
nam suos tum in acie, tum fame, tum frigore, aliis- 
que casibus innumeris pene omnes amiserant. 


CAPUT IX. 
Dispersi ad. exercitum redeunt. Balduinus ab Edessa, 
singulis principibus munera dirigit. 

Sic igilur civitate ex omni parte obsidione val- 
lata, ut jam civibus ad procuranda exlerius nego- 
lia, nec liber exilus, nec sine difficultate daretur 
introitus, cceperunt multa difficultate laborare, et 
multis aggravari molestiis. Victus enim deticiens 
el subito exoria inopia, cives plurimum molesta- 
bat; imminula quoque equorum usibus alimonia, 
eos inedia labescere, et omnino sua negare officia 
compellebal. Nostris autem solito liberior tum ad 
mare, tum ad alia loca ad que eos sua trahebat 
necessitas, progrediendi data erat facultas : unde 
et in castris ex parte plurima relevata erat illa vi» 
ctus inopia, qua periculose nimis per totam hie- 
mem laboraverat exercitus. Nam decursa hiemis 
asperitate, et. veris jam adulti temperie restitula, 
sedato pelago,classis qus in portu erat, ire et re- 
dire poterat tranquillius, et viarum difficultate 
temporis incalescentis beneficio deposita exire po- 
terant, qui eura domestica et familiari sollicitudi- 


335 


etiam qui in castris et in urbibus finitimis, castro- 
rum fugientes asperitatem, latuerant, reddito fa- 
vore temporis clementioris, ilerum ad castra re- 
vertebantur, arma reparantes; et redintegratis vi- 
ribus iterum se accingebant ad pri&lia. Sed et do- 
minus Balduinus, ducis frater, de quo supra feci- 
mus mentionem, de suarum cumulo divitarum, 
quas ei, ut prediximus, multa liberalitate contule- 
rai Dominus, audiens quod tanta inopia laboraret 
exercitus, illorum decrevit de sua plenitudine pie 
compassionis affectu, relevare paupertatem : et 
missis ingentibus donis, in auro, argento, sericis, 
equis nobilibus et pretiosis, singulorum principum 
rem domesticam reddidit ampliorem. Nec solum 
majoribus, verum et multis de plebe munificum se 
exhibens et liberalem, propensius omnium sibi re- 
conciliavit gratiam, universos in suam excitans 
charitatem, Insuper autem ne domino suo et fratri 
primogenito aliquid minus fecisse videretur, in ter- 
ra quam citra Euphratem possidebat, omnes redi- 
ius quos circa Turbessel, et in suburbanis ei ad- 
jacentibus, in frumento, hordeo, vino et oleo ha- 
bebat, nec non et aureorum quinquaginta millia 
fratri designavit peraolvenda. Preterea quidam Ar- 
meniorum potens satrapa, domini Balduini familia- 
ris, Nichossus nomine, tentorium miri operis, ma- 
xima capacitatis, gratia domini Balduini, per nun- 
tios suos direxit &d dominum ducem ; sed positis 
in itinere a Pancratio insidiis, ablatum est predi- 
ctum tentorium a pueris deferentibus ; et ex parte 
praedicti Pancratii, ad dominum Boamundum dono 
delatum est ; quod postquam domino duci inno- 
tuit, et per pueros predicti Nichosii ita rem pro- 
cessisse cognovit, adjuncto sibi Flandrensium co- 
mite, cujus amicitia specialiter in tota expeditione 
usus fuerat, dominum Boamundum convenit, ut 
munus sibi destinatum et ablatum violenter, re- 
stituat; ille vero licet donationis nobilis viri Pan- 
eratii titulum praetenderel, seque juste possidere, 
quod dux petebat, allegaret; tamen, ne tumultus 
fieret in populo aut inter principes scandalum ori- 
retur, multa precum reliquorum principum vietus 
instantia, munus quod sibi oblatum fuerat, resti- 
tuit, gratia inter eos plenius reformata. Unde mi- 
ramur plurimum, quod vir tanta modestia insi- 
gnis, tantaque morum dignitate conspicuus, rem [) 
modicam et contemnendam facile, tanta importu- 
nitate repeliit ; nec aliquid nobis pro solutione oc- 
currit, nisi quia scriptum est : 

Nihil ez omni parle beatum ; 
et illud : 

Quandoque bonus dormilat Homerus ; 

Honar.. Ars poet., v. 359. 

illud quoque tertium : 

.. « Opere in longo fas est obrepere somnum. 

Honar. 

Ut enim in nobis sepius a bono sentiamus defec- 

tum, humane leges conditionis habent. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


ne ad procuranda negotia trahebantur. Et jam A 


336 


CAPUT X. 


Nuntialur in. castrís, hostilium copiarum adventus. 
Stephanus Blesensium comes, simulata egritudine, 
ad mare descendit, non rediturus. 

Interea fama celebri vulgabatur, Persarum prin- 
cipem potentissimum, ad Antiochenoruminstantiam 
et suorumjetiam postulaliones assiduas,ex universo 
imperio suo in eorum subsidium innumerabiles di- 
rigere copias ; et infinitam Tureorum multitudinem 
in Syriam ascendere, sub deputatis magistratibus, 
lege edictati precepisse. Nee solum ab exterioribus 
rumor hic originem habebat et incrementum ; ve- 
rum etiam qui de urbe egrediebantur, ad eastra 
nostra habentes refugium, id ipsum consone pro- 
testabantur. Cumque per dies singulos magis et 
magis rumor hicampliaretur et jam pro foribus di- 
cerentur imminere, timor nostrum concussit exer- 
citum ; ita etiam ut dominus Stephanus Carnoten- 
sium comes, vir polentissimus et princeps illustris, 
quem ob meritum singularis prudentie principes 
suis consiliis quasi patrem prefecerant, simulata 
egritudine, sumpta a fratribus licentia, cum do- 
mesticis et familiaribus universis et omnimoda qua 
plurimum abundabat substantiaad mare descende- 
ret, dicens se apud Alexandriam minorem, qua non 
longe a portu in littore maris sila, initium presta- 
bat Cilici:ee, moram velle facere, quousque recepta 
plena convalescentia et viribus resumptis, iterum 
redire valeat : quo discedente, secutisunt eum,qui 
in ejus comitatu advenerant, viri quasi ad quatuor 
millia, qui ad mare preveniens, ad predictam se- 
cessit Alexandriam, rei eventum prestolans : ha- 
bens apud se propositum quod, si nostris in bello, 
quod sperabatur futurum, prospere succederet, re- 
diret ad exercitum, quasi de egritudine convale- 
scens ; sin autem, in navibus quas sibi paraverat, 
cum probro perpetuo et existimationis jactura, re- 
dire in patriam tentaret. Quo facto tam notabili et 
perennem irrogante infamiam, principes qui in 
castris erant consternati, nobili viro compatientes, 
qui et decus generis et honestatem propriam tanta 
culpa funestaverat, coeperunt anxie deliberare quo- 
modo huic tanto malo possent occurrere: ne qui re- 
sidui erant, pernicioso illius provocati exemplo, si- 
mile aliquid auderentattentare. Placuitque tandem 
de communiconsilio ut missa voce preconia, omni- 
bus generaliter ab exercitu diseessusinterdiceretur: 
adhibita pena, quod si aliquis, cujuscunque con- 
ditionis officio fungeretur, aut cujuscunque digni- 
tatis cingulo preemineret, furtim et sine principum 
licentia, se a castris subtraberet, tanquam sacrile- 
gus aut homicida, perpetue subjaceret infamis et 
ultimum praterea supplicium cogeretur subire, Fa- 
ctumque est ita, ut tum virtutis amore, tum pone 
formidine, nemo jam de cetero, nisi a principibus 
impetrata licentia, vel ad modicum auderet sea 
castris subtrahere :sed omnes unanimiter, tanquam 
viri claustrales, principibus suis sine difficultate et 
molestia se obedientes exhibebant. 


381 


CAPUT XI. 
De statu civitatis dicitur. Boamundi cum quodam fi- 
deli de civitate, gratia contracta describitur. 

Porro hsc civitas Deo amabilis, a tempore apo- 
stolorum, ut praediximus, Christi doctrinam et. ju- 
gum suave, predicante ei apostolorum principe, 
suscepit, et usque in presentem diem fideliter et 
devote portavit. Dumque totus concuteretuv Oriens, 
successoribus Mahumet ad impietatem superstitio- 
nis et perversorum dogmatum universas violenter 
subjugantibus provincias, heec et eorum languorem 
respuit; et gentis incredulee dominationem, quam 
diu potuit, ferre detrectavit. Nam, cum omnes a 
sinu Persico usque ad Hellespontum, et ab India 
usque ad Hispanias, hereses illius seductoris, uni- 
versas occupassent regiones, hec in medio perver- 
sarum nationum, quasi sola et singularis, fidei 
conservavit integritatem, et pro sua slelit viriliter 
libertate. Nam vix annorum quatuordecim elapsa 
erant curricula, ex quo perurgente eam intolerabili 
hostium procella, longis obsidionibus fatigati ejus 
cives inclyti, et jam diutius resistere non valentes, 
urbem hostibus nominis et fidei Christiane resi- 
gnare eoacti sunt. Unde factum est quod etiam, ad- 
veniente nostrorum exercitu, pene omnes civitatis 
habitatores fideles erant, sed nullam in civitate ha- 
bentes potestatem ; nam eis negotiationi et aliis 
mechanicarum artium officiis vacantibus, solis 
Turcis et infidelibus militare licebat, et majores 
civitatis administrare dignitates, unde nec arma 
eis licebat tractare, nec ad curam rei militaris ad- 
mittebantur: et maxime postquam de adventu Oc- 
cidentalium Christianorum rumor ad principem ci- 
vitatis pervenerat, ita suspecti habebantur, et pre- 
sertim postquam urbem vallaverat obsidio, ut etiam 
non nisi certis horis de domibus exire et prodire in 
publicum liceret. Erant autem ex eis in civilate fa- 
milie valde nobiles, antiquam ducentes ex genero- 
sis proavis sanguinis dignitatem ; inter quas erat 
tribus una generositate insignis, que dicebatur 
Beni Zorra, quod in lingua Latinainterpretatur filii 
loricatoris. Hi enim sive a primo eorum parente, qui 
hane artem exercuit; sive ab eo quod ipsi hanc 
professionem exercerent, utloricas intexerent, di- 
cabantur filii loricatoris. Probahilius tamen est et 
videtur, quod quidam ex eis adhuc eidem arti da- 
rent operam, ul sieut nomen habebant heredita- 
rium, ita et per successionem traditam artem non 
desererent, Unde et in parte civitatis occidentali se- 
eus portam, qu& hodie dicilur S. Georgii, turris 
una quas vulgari appellatione dieitur duarum soro- 
rum, ut in ea artis suce, que domino et civitati plu- 
rimum videbatur utilis, quieti convacarent, erat eis 
depulata. Erantquein ea familia duo fratres, quo- 
rum major el qui contribulium suorum et familie 
princeps erat, dicebatur Emirfeirus, vir potens plu- 
rimum et urbis domino multa familiaritate conjun- 
ctus, ita utin ejus palatio notarii fungeretur officio 
et plurima esset insignis dignitate. Hic autem, quo- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


338 


À niam vir erat valde industrius et vafer, audiens 


quod dominus Boamundus princeps magnificus es- 
set et illustris, et in omnibus que exterius gere- 
bantur, primas haberet partes; statim post urbem 
obsidione vallatam, per fideles internuntios ejus 
sibi conciliavit gratiam, totoque obsidionis tem- 
pore, fideliter et devote se continuaverat in propo- 
sito, ita ut diebus pene singulis de statu civitatis 
et Acxiani proposito eum redderet doctiorem. Dissi- 
mulabat enim quantum poterat, sicuti vir discretus 
erat et prudens, hanc quam cum domino Boamundo 
contraxerat familiaritatem, ne forte aliis cognita, 
sibi el suis possetesse in periculum. Dominus quo- 
que Boamundus versa vice hanc boni viri occulta- 
bat amicitiam, et arcanum penes se quasisepultum 
comnprimebat; ita ut nec eorum familiaritatis et 
discurrentis internuntii,etiam utriusque domestici 
et contectales, nullum vel leve possent intelligere 
argumentum. 
CAPUT XII. 
Consilium per inlernuntios inter Boumundum,et pra- 
dictum fidelem virum. 


Dumque jam quasi mensibus septem hec interi 


. eos se continuassel gratia, ita occulte, ut diximus, 


plerumquede eo, quomodo civitas Christiane resti- 
tueretur libertati, sermo inter eos habitus est fami- 
liaris; cumque supereo a domino Boamundo sa- 
pius esset commonitus, semel eidem per filium, qui 
secretorum erat bajulus, respondisse dieitur: Nosti, 
virorum optime et mea mihi luce charior, quam sin- 
cere te dilexerim, ex quo, auctore Domino, in hanc 


C communem gratiam descendimus ; teneoque nihilomi- 


D 


nus memoriler quod, in verbo tuo firmamet bono viro 
condignam reperi usquequaque stabililatem : unde 
factum est ut, per dies singulos, mihi magis et magis 
insinueris el multo chartor occurras. Super eo autem. 
unde me commonujisti sepius, nonnunquam sollicitus 
deliberavi, partes congruo pensans libramine. Nam, 
si patriam prislinze. restituere libertati, et exclusis 
immundis canibus, quorum violenla dominatione pre- 
mimur, Dei cultorem populum possem. introducere, 
cerlus sum zlerna mihé non defutura praemia et. cum 
sanclis animabus aterna beatitudinis non defuturum 
consorlium. Si vero rem, semel aggressus, difficilem 
et arduam consummare nequivero, cerlum est et nulli 
venit in dubium quin domus mea et praclarz nomen 
familie penitus deleatur, ita ut non. memoretur no- 
men illius ultra. Verumtamen quoniam consuevit 
emolumentorumspes mortalium mentes ad similia 
sepius invitare, s? hoc posses apud tuos consortes 
obtinere quod nostro studio traditam tibi, propriam 
vindicares civitatem ; ego, tui. gratia, (cui emne bo- 
num, tanquam liberis meis, cupio) ad predictum opus, 
Licet difficile videatur, auctore Domino, cujus glulino 
mihi conjunclus és, me accingam ; et. turrim. hanc 
munilissimam, ut. vides, cujus plenam habeo pote- 
statem sine difficultate tibi tradam, unde. vestris om- 
nibus liber im civitatem esse polerit introitus. Si 
vero, sicut pares estis, ita urbem captam aquis in- 


339 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. | 340 


ter vos porlionibus proposuistis dividere, ego gratia A mere ; infinitas Persarum, Turcorum, Curdinorum- 


illorum, ad quos nulla mihi est proportio, 1n hoc pe- 
riculum non descendo. Unde tu diligenter elabora et 
enitere, publicz utilitatis et salutis gralia, «t apud 
tuos comprincipes id oblineas : sciturus procul omni 
dubio quod, quacunque die te id obtinuisse cognovero, 
urbis tibi aditum, sicut. persuadere. niteris, aperire 
non differam. Ad haee, noveris quod, nisi. hoc in pro- 
ximo fiat, differetur fortasse in perpetuum ; nam die- 
bus pene singulis civitatis domino, el nuntii dirigun- 
tur el epistolae, quod qui in. subsidium ejus ex. omni 
Oriente. convenerunt, circa Euphratem castrametati 
sunt, equitum ducenta trahentes secum millia. Quod 
si vos extra urbem repererint, difficile esL, ut et ci- 
vium et advenientium mullitudinem hostium, tolerare 
possitis. 
CAPUT XIII. 
Laborat Boamundus ut ei. civitas concredatur ; solus 
Tolosanus comes contradicit. 

Àb ea igitur die dominus Boamundus pretentare 
ccpit sollicitus et singulorum principum corda 
percuncetari diligenter, quidnam haberent in ani- 
mo ; et quid si urbs obsessa caperetur, deea dispo- 
nerent, celans tamen propositum, nisi apud eos de 
quibus certum habebat, suis grato assensu obtem- 
peraturos desideriis. Cumque intelligeret se apud 
quosdam illorum nonmultum posse proficere, jrem 
distulit usque in tempus magis opportunum. Dux 
tamen Godefridus et Normannorum comes, etcomes 
simul Flandrensium, nec non et dominus Hugo- 
Magnus, ejus acquieverant postulationi, et grato 
concurrebant assensu ; secretum nobilis viri appro- 
bantes et administrantes prudentiam, et apud se oc 
cultum, e£ nemini unquam publicandum compri- 
mentes. Solus vero Tolosanus comes jin eo ab aliis 
erat dissonus. Unde factum est quod resin pericu- 
losam pene descendit dilationem ; nam nec ille, 
domini Boamundi familiaris, tantam sibi aliorum 
gratia laborem volebat assumere, nec tantis se 
mancipare periculis ; nec ipse dominus Boamundus 
tanta pro utilitate communi, quanta pro domestica 
et familiari laborabat instantia; familiaritatem ta- 
men cum viro predicto, muneribus et obsequiis 
prosequebatur, legibui sincere impletis amicitis ; 
missisque frequentibus et receptis pariter nuntiis, 
utrinque semel concepto vires et fomitem ministra- 
bant amori. 


CAPUT XIV. 

Qui in subsidium Antiochenis properabant, Edessam 
obsident; sed resistente viriliter Balduino, vacui 
recedentes Euphraten transeunt. 

Interea qui ab Acxiano et. civibus 'subsidium po- 
stulaturi missi fuerant in Persidem, consummato 
pro votis. negotio et impetrata postulatione quam 
pretulerant, revertebantur ad propria. Princeps 
enim ille magnificus. Anliochenorum molestiis 
quas audierat compatiens, et occurrere volens no- 
Btrorum conatibus;et vires precidere, ne regnorum 
ejus aliquas partes sua violentia possent compri- 


que copias in Syriam dirigit, quemdam familiarem 
suum, de cujus virtute, fide et induslria plurimum 
presumebat, illis preficiens; et sub eo centuriones, 
quinquagenarios et inferiores constituens magistra- 
tus, qui omnes ejus et parerent et regerentur impe- 
rio. Epistolas praterea ad universarum sibi sub- 
jectarum praesides regionum, vim legis obtinentes, 
ei delegat praecipiens populis et nationibus, tribu- 
bus et liaguis, uf omnes sine excusatione dilectum 
filium suum Corbagath, quem  exercilibus suis de 
merili electione przfecerat sequantur ; el ejus om- 
nes subjiciantur polestali, parentes án omnibus qua- 
cunque pro Liberae voluntatis arbitrio ipse imperare 
decrevissct. Assumptis igitur de mandato domini 


p Predictis legionibus et que toto itinere. occurre- 


bant, cum ducentis millibus Mesopotamiam ingres- 
sus, circaque partes Edessanorum castrametatus 
est. Hie eum eidem multorum relatione cognitum 
esset, quod unus de Francorum principibus, con- 
tra quos dirigebatur, tam civitatem quam univer- 
sam adjacentem obtineret provinciam, decrevit 
antequam Euphraten pertransiret, predictam im- 
pugnare et violenter occupare civitatem. Dominus 
autem Balduinus, precognito ejus adventu, urbem 
suam vietualibus, armiset viris strenuis undique 
corrogatis, diligenter communierat, ita quod de 
ejus minis et terroribus modicum quid erat sollici- 
Lus. Cumque voce preconia publice mandatum esset 
cohortibus ut urbem obsidione vallarent et obses- 
sam tola impuguarent instantia, videntes quod, 
resistentibus strenue civibus, non multum in eo 
facto possent proficere, qui sensus habebant magis 
exercitatos, ad illum accedentes principem suum, 
post multa tandem persuaserunt ut, relictis inci- 
dentibus causis, principale propositum exsequere- 
tur; et, Euphratetransmisso, Antiochiam, quo prin- 
cipaliter dirigebatur, obsidionem dissoluturus ma- 
turaret. Nam in reditu suo, oblenta victoria, vix 
unius opus esset diei, et predictam occupare civi- 
tatem, et Balduinum vinculis mancipare. Cumque 
per tres septimanas continuas ibi operam consum- 
psisset el impensam, precepit legionibus ut transi- 
rent fluvium; et ipse nihilominus transiens, propo- 
sito ccpit instare diligentius. Hac autem ejus circa 
partes Edessanas mora causa fuit quod dominus 
Balduinus predicte obsidioni se presentem dare 
non potuit ; causa fuit etiam el nostrorum salutis. 
Nam si directo ad eos pervenisset itinere, sicuti el 
domini Boamundo ab ejus amico predictum fuerat, 
antequam urbem obtinerent, in gravi esset res eo- 
rum conslitula discrimine; nam etiam, urbe prius 
per Dei gratiam obtenta, vix ejus potuerunt adven- 
tum sustinere. 
CAPUT XV. 
Nostri exploratores dirigunt de adventu hostium 
solliciti. 

Rumor interea adventum tantorum exercituum 

precurrens castra repleverat et multis id ipsum 


34 


|HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


342 


referentibus, quasi pro certo habetatur quod in A varia sensisse; sed. tamen neutram partium illuc se 


vieino essent constituti. Super quo principes valde 
solliciti, viros experientissimos, de quorum fide et 
industria merito possent presumere, ad loca diri- 
gunt diversa, ut, quanta possint diligentia, per suos 
de quibus dubitare non erat licitum, percontaren- 
tur et fierent prudentiores, an ita foret sicuti vulgo 
dicebatur. Eliguntur ergo ad id muneris viri nobi- 
les et in armis strenui, Drogo de Neella, Clarenbal- 
dus de Vendoil, Girardus de Cerisiaco, Rainardus 
comes Tullensis, et alii nonnulli, quorum nomina 
non tenemus : qui ad varias partes dispersi cum 
suis comitatibus, sedulitate quanta possunt diligen- 
ter investigant ; et, missis iterum suis exploratori- 
bus ad loca ulteriora, ex omni parte expeditiones 
confluere et convenire in unum exercitus, sicut 
solent flumina in mare decurrere, pro certa colli- 
gunt : tandemque mature reversi, principes qui eos 
miserant, super eo plenius instruunt, jam non de 
exwtero dubitantes. Septem itaque diebus, ante- 
quam predictus princeps cum suis advenirel legio- 
nibus, premoniti sunt nostri majores exercitus, 
exploratoribus injungentes, ne id populo notum 
fieret; ne forte plebs famis angustia et laboris diu- 
turnitate fatigata, timore concuteretur nimio et de 
fuga cogitaret; quod quibusdam etiam de majoribus 
nuper acciderat. 
CAPUT XVI. 
Convenientes adinvicem deliberant. Boamundus se- 
cretum refert quod ei commiserat amicus. 

Convenientes igitur adinvicem super facto in quo 
totius negotii videbatur summa consistere, in spi- 
ritu humilitatis et in animo contrito cceperunt ad- 
invicem deliberare quid in tanta necessilale fieri 
oporteret ; tandemque placuit quibusdam ut omnes 
quotquot erant in obsidione, exterius advenienli 
multitudini urbe relicta procedant obviam ad duo 
vel tria milliaria : ibique cum superbo principe et 
de viribus suis nimium presumente, invocato de 
colis auxilio, belli fortunam experiantur. Aliis au- 
tem videbatur expedientius ut partem exercitus in- 
castris deserant, qui cives egredi et, hostibus ad- 
misceri volentes, infra menia cohibeant ; pars vero 
potior et armis magis instructa, juxta consilium 
priorum, advenientibus hostibus in virtute Omni- 
potentis occurrant ad tria milliaria ; ibique si ita 
est à Domino provisum, congredantur. Dumque in 
hac deliberatione studiosius disceptarent adinvicem 
et quisque suam pro arbilrio daret sententiam, 
dominus Boamundus majores pricipes, dominum 
ducem Godefridum, et dominum Flandrensium co- 
mitem Robertum, dominum item Robertum comi- 
tem Normannorum dominum quoque Raymundum 
comitem Tolosanum, seorsum a turba secretius 
convocat, et in loco familiari constitutos alloqui- 
tur, dicens : Video vos, fratres dilectissimi et divin 
servitutis consortes, de adventu istius principis qui 
venturus esse dicitur, multa sollicitudine macerari ; 
el in deliberaiione praemissa variis affectos desideriis, 


dirigere, ubi tolius negotii summa, consistit. Nam sive 
omnes egrediamur, ut volunt ex vobis quidam, sive 
pars in casíris remaneat ; videmur operam et studium 
et impensas per tam longa tempora inutiliter ezpen- 
disse; nam egredientibus universis solvetur obsidio 
et nostrum evacuabitur propositum, civibus in suam 
se liberiatem recipientibus, aut dum hoslibus egressu 
libero se adjungent, aut dum urbi auxiliares introdu- 
cunt cohortes. Sí vero pars ligionum in castris re- 
manserit, id ipsum video de necessitate contigere. 
Nam quomodo polerit pars una, prasente eorum 
subsidio, cives infra urbem cohibere, cum nos omnes, 
viribus communibus et indivisis, absque ulla, spe sub- 
sidii dejectos, vig poteramus cogibere? Allerutrum 
horum mihi videor videre profecto futurum ut, vel 
suis conjuncti auxiliis, mistis viribus in nos irruant 
fortiores ; aut. saltem. introductis auxiliariis coppis, 
urbem victu el armis diligenter communiant : ita ut 
eliamsi, auclore Domino, exteriores viterimus, de 
obtinenda tamen wi be nulla nobis fiducia reservetur. 
Unde mihi videtur, Patres reverandissimi, quod illuc 
omnis noslra deberet festinare inlentio et circa id 
- sollicitudo versari, ut. ante. hujus tanti principis ad- 
ventum civitas in nostram prius descenderet ditionere. 
Quod si modum quzritis quo hoc nostrum tale con- 
silium effectui valeat mancipari, ne impossibilia vi- 
deamur suggerere, in promptu est nobis viam aperire 
compendiosam et qua facile ad finem perveniatur op- 
tatum. Amicum habeo in. civitate fidelem, quantum 
humanus dijudicare valet oculus, et prudem pluri- 
C mum : hic, secundum quod aliquibus ex vobis jam 
me relulisse memini, turrim habet in sua potestate 
munilissimum, quam sub cerlis conditionibus, quo— 
ties id ab eo exegero, fide media obligatus, mihi re- 
signare tenetur. Pro quo facto multam lli pactus sum 
dare pecuniam ; síbique et haribus ejus in perpe- 
iuum non modica predia et libertatem omnimodam, 
quasi pro labore salarium, st res optatum sortiri po- 
terit eventum, fide interposita, compromis. Si ergo 
vesirz videtur amplitudini ut. nostra. sollicitudine et 
studio eapta civitas in noslram jure hareditario pos- 
sidenda transeat  jurisdiclionem, paratus sum cum 
pradicto familiari meo pacta complere. Sin autem, 
elaboret vestrum quilibet eL. quocunque studio urbem 
poterit obtinere, habeat eam sibi in omni pace quie- 
p tam ; ego illi in prassentiarum meas cedo actiones et 
juri meo renuntio, 
CAPUT XVII. 
Gavisi principes Boamundo urbem concedunt ; ipse 
cum amico de urbe tradenda tractat secretius. 
His dietis, principes gavisi sunt gaudio magno ; 
et petitioni oblatee grato concurrentes assensu (ex- 
cepto comite Tolosano, qui partes suas se nemini 
cedere, proterve nimis asseverabat) urbem cum suis 
pertinentiis jure hereditario possidendam conce- 
duntin perpetuum ; et compromittentes adinvicem 
et datis dextris se olbigantes, quod sibi creditum 
nemini revelarent arcanum ; dominumque Boamun- 


343 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


344 


dum monent et hortantur attentius, quatenus ad A vitalis principem adeunt, super eo verbo consi- 


rei consummationem tota incumbat sollicitudine, 
ne periculosam intercedere patiatur moram. Soluto 
itaque conventu, ille sicut vir erat more impatiens 
et ardenter urgens propositum, amicum solitis con- 
venit internuntiis ; et significans quod apud princi- 
pes cuncta pro votis impetraverit, amici animum 
solito reddidit letiorem. Monet ergo et per fidem 
invitat mediam ut, nocte proxime subsequente, 
auctore Domino, res effectui mancipetur. Acciderat 
autem medio, ut dicitur, tempore quiddam, quod 
ad conceptum prius opus eum nihilominus animave- 
rat. Nam, dum circa frequens ministerium et cu- 
ram, quam in domo domini sui et urbe universa 
habebat amplissimam, detineretur occupatus, casu 
filium quem. habebat, jam puberem, ex causa ur- 
gente, sed nobis occulta, domum direxisse dicitur, 
qui illuc perveniens rem invenit detestabilem. Unum 
enim de majoribus Turcorum principibus cum 
matre reperit puer, illieita carnis copula commisce. 
ri; quod abhorens et dolore cordis tactus intrin- 
secus, ad patrem properus rediit, rem nefandam 
seriatim pandens. Ille vero facli acerbitate permo- 
tus et zelo maritali succensus, dixisse fertur : Non 
sufficit canibus immundis quod nos indebite jugo pre- 
muni servitutis et nostra quotidianis exaclionibus 
debilitant patrimonia; nisi et tori leges violent et 
jura dissolvant conjugalia. Ego, si vixero, hanc eo- 
rum, auctore Domino, abbreviabo insolentiam, di- 
gnam pro meritis compensationem retribuens. His 
dictis, injuriam dissimulans, filium sucreti con- 
scium et de illata matri turpitudine confusum, so 
lito itinere ad dominum dirigit Boamundum, mo- 
nens attentius ut ad opus predictum universa pre- 
pararet necessaria ; in se vero nullam esse moram, 
quo minus nocte proxima promissum impleatur. 
Significabat nihilominus ut circa horam nonam om- 
nes principes singuli cum suo comitatu, tanquam 
"hostibus obviam profecturi de castris egrediantur : 
circa primam vero nooetis vigiliam, clam et cum si- 
lentio revertentes, parati sint circa noctis medium, 
. juxta ejus monita se habere. Susceptum ergo ado- 
lescentem ad principes secreti conscios occulte se- 
cum deducit; et consilii formam, quam per eum- 
dem & patre susceperat ordinatam, pandit exordine. 
Ille vero viri argumentum et fidei stupentes since- 


C 


lium habituri; videbatur enim verisimile, et mul- 
lt ad id concurrebant presumptiones. Erant enim 
in eadem civitate, ut prediximus, multi fideles qui - 
elsi omnino hujus reatus erant immunes, tamen 
suspecti habebantur : inter quos predictus nobilis 
homo, et si de ejus fidei sinceritate Acxianus non 
modice presumeret, a reliquis magnatibus in ea- 
dem habebatur suscipicione. Verum el coram Aoxla- 


no positi, dum super eo facto deliberationem ha- 


berent sollicitam, inter alios qui videbantur suspe- 
eti, hujus habueruntmentionem ; ideoque majorem, 
videbantur de ejus suspicione abere rationem 
quod et vir erat industrius el pre ceteris fidelibus 
in urbe potentior. Quibus predictus princips quo- 
dammodo persuasus, eum ad se precipit evocari, 
quo in ejus presentia constituto, de eodem verbo 
coram eo copit studiose idem continuari tractatus, 
ut ejus super hoc consilium audiretur; el depre- 
henderetur ex ejus verbo manifeste, utrum merito 
suspectus esset vel non. Contingit autem, sicut vir 
industrius erat, et celeris valde perspieacitatis, 
quod protinus cognovit quod ejus gratia ille talis 
haberetur conventus, quod apud eos suspectus ha- 
beretur ; unde, ut artificiose celaret propositum et 
se apud eos assereret innocentem, fertur dixisse his 
qui convenerant ut tentarent ut eum : Sollicitudinem 
geritis, viri venerabiles et. hujus. civitatis principes 
mazimi, valde commendabilem, et que nonnisi in 
prudente locum potest habere. Prudenter enim time- 
tur, quod accidere potest ; et abundans in re capi- 
tali cautela non nocet. Unde non levi motu inducti 
esse videmini, ut. pro libertate, vita, uxoribus et li- 
beris hanc geratis sollicitudinem. Est tamen, si no- 
stro vullis acquiescere consilio, via compendiosa satis, 
qua huic morbo quem venturum formidatis, possit 
conveniens aptari remedium, et cura competens adhi- 
beri. Hoc negotium tam dedestabile quod ita pruden- 
ler veremini posse accidere, nullatenus potest effectui 
mancipari, nisi per eorum operam, qui turribus et 
muris sunt. praefecti e£ ad portarum deputati custo- 
diam. Quod. si de eorum sinceritate. diffidilis, muten- 
tur frequentius, ne in aliquo certo. loco moram fa- 
cientes diuturnam, perniciosam cum hostibus possint 
contrahere familiaritatem. Hujusmodi enim negotium 
non facile absolvitur, sed temporis indiget. diuturni- 


ritatem, consilium approbant ; et ita fieri oportere D (ate; nec penes privalem personam tanía rei potest 


consentiunt. 
CAPUT XVIII. 
Cives pradíctum virum suspectum habent ; ipse coram 
príncipe suam declarat innocentiam. 

Accidit autem per eosdem dies quiddam, quod in 
majoribus negotiis solet contingere frequentius. Ci- 
vium enim et eorum maxime qui curam urbis gere- 
bant proposiorem, copit animus presagire, non 
ex aliquibus evidentibus indiciis, sed magis ex su- 
spicione, quod de urbe tradenda occulte haberetur 
tractatus ; cepitque sermo iste in omnium ore pene 
versari. Unde convenientes adinvicem majores ci- 


consistere momentum, nisi e£ de. majoribus civitatis 
pari factionis scelere corrupti muneribus, involvan- 
tur. Mutatio vero. haec repentina el. frequens, omnem 
hujusmodi periculoss negotiationis amputabit oppor- 
tunilatem. Hsec cum dixisset, innocentiam visus 
est astruxisse suam, et suspicionem quam de eo 
conceperant, aliquatenus mitigasse. Placuit itaque 
ejus sermo et in oculis omnium visus est bonus ; 
fuissetque statim effectui mancipatum ejus consi- 
lium, nisi quia nocte irruente dies jam declineverat 
ita ut nequaquam circa urbis statum tanta posset 
fieri mutatio. Cura tamen vigili et exacta diligentia 


345. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


346 


urbem precipiunt custodiri, eorum que a predicto À mandaretur sententia : cum de complendo eadem 


. viro tractabantur occulte, penitus ignari. Ipse au- 


lem sciens quod in proximo res esset maximam 
mutationem subitura, sedulum se gerit quomodo 
interim propositum impleretur, antequam aliquid 
occurreret impedimenti. 


CAPUT XIX. 

Quantis angustiis fidelium populus, qui in urbe erat, 
premeretur ; et quomodo sírages eis deslinata 
quievit. 

Porro cives ab ipso primo nostrorum introitu, ex 
quo eirca urbem locata est obsidio, suspeetos ha- 
buerunt Grecos, Syros et Armenios, et alios cu- 
juseunque generis, Christiane fidei professores: 
Unde statim eos qui tenuiores eraut, nec slbi et 
familiolis suis poterant sufficere, victum penes se 
habentes necessarium extra urbem fecerant, ne 
urbi essent oneri ; solis divitibus, et qui ampla ha- 
bebant patrimonia, et alimenta penes se domibus 
suissufficienlia, retentis. Hos etiam tantis anga- 
riis affligebant et parangariis,ut melius esse vide- 
relur his quos ab urbe depulerant, quam quibus 
prosummo beneficio urbis indulserant habitationem. 
Nam et pecuniarias eis sepius inffligebant multas, 
id quod habere videbantur violenter extorquentes ; 
et ad quilibet sordida munera et onera civilia ra- 
piebant invitos. Nam si erigende erant machine 
aut immensi ponderis transferende trabes, statim 
id eis muneris injungebatur. Hi lapides et ceementa 
et quamcunque materiam ad opus edificiorum ne- 
eessariam circumferre compellebantur ; hi jacula- 
toriis etiam machinis, molares qui extra mitteren- 
tur tenebantur ministrare ; et funibus quibus extra 
contorquebantur inservire, pro arbitrio prefecto- 
rum sine intermissione, nulla data requie,cogeban- 
tur. Demum vero, postquam injuncta sibi obsequia 
fideliter et devote compleverant, colaphos et ver- 
bera reportabant, pro mercede indignis affecti con- 
Qumeliis. Nec sufficiebat hoc immundis canibus 
quorum violenta dominatione premebantur ; sed ut 
inauditam complerent malitiam, octo diebus, an- 
tequam supradiclum virum, ut praediximus, tan- 
quam suspectum convenierent, consilio secretius 
habito, universos quotquot in urbe habitabant fide- 
les, subito et de nocte occidere decreverunt; quod 
nisi per quemdam magnum et prudentem civitatis 
principem, qui se uper Christianis se amicum exhi- 
buerat, octo dierum ad id complendum, invitis aliis, 
dat» fuissent inducie, procul omni dubio, missis 
spiculatoribus, illius tam perniciosi exsecutoribus 
consilii, eadem nocte universaj fideliumjturba gla- 
dio cecidisset. Recepta autem fuerat eo intuitu oc- 
to dierum predicta dilatio, ut interim considera- 
rent utrum solveretur obsidio ; quod si nostri in ob- 
sidendo perseverassent, tunc quod decretum fuerat 
exsecutioni mandaretur; sin autem, pareeretur ci- 
vibus, qui ad mortem erant deputati. Effluxerant 
porro ferie, eaque nox erat novissima ; jamque 
secretius exierat edictum, ut predicta exsecutioni 


nocte nostris proposito, inter dominum Boamun- 
dum et prediclum Emirfeirum convenerat ; et pro» 
fixo fuerat statutum ut, quod multum ante inter 
eos conceptum fuerat, adimpleretur ; quod, auctore 
Domino, faetum est. Unde accidit quod eadem nocte 
nostris urbem occupantibus, pro excito tumultu, 
majores civitatis minus facti sunt solliciti ; nihil 
aliud arbitrantes urbis strepitum significare, quam 
id quod in Christianos coneives preceperant exer- 
ceri. Unde et urbe violenter effracta, in domibus fi- 
delium reperti sunt de hostibus quamplures, qui 
ad hoc convenerant ut, sicuti eis injunctum fue- 
rat, incautos repente occiderent. 


CAPUT Xx. 


Juxta consilium. przdicti viri, exercitus de castris 
egreditur, circa noctem reversurus. 


Igitur circa horam nonam, missa voce praeconia 
per castrorum ambitum, edicitur publice universis 
de equestri ordine, quatenus armati omnes, majo- 
res sequantur principes, id quod eis iniunctum 
fuerit, sine mora exsecuturi. Erat autem nón so- 
lum plebs hujus ignara secreti, verum etiam paucis: 


. ex majoribus revelatum erat hoc mysterium. Fa- 


C 


D 


ctum est igitur ut, juxta prudentis viri consilium, 
egresse a castris universe equitum copis, princi- 
pum secutis vexilla, longius se abire finxerunt, 
quousque nox irruens terris solitam induxit caligi- 
nem ; qua occultati, clam et in silentio ad castra 
sunt reversi. Huic aulem viro Dei, qui tantum no- 
stris favorem contulerat, frater erat uterinus, longe 
alterius mentis et disparis propositi; cui frater, 
quoniam de ejus non multum presumebat sinceri- 
tate, nihil secreti sui communicaverat ; sed, suspe- 
ctum habens eum, quantum poterat, propositum 
occultabat suum. Accidit autem eadem die, dum 
nostre circa horam nonam egrederentur legiones, 
quod ambo fratres juncti adinvicem per cancellos 
murorum, castra prospicerent et egredientia con- 
tuerentur agmina; laborabat autem frater senior 
junioris nosse propositum et ejus voluntatem dili- 
genter indagare; unde exorsus, ad fratrem dixit : 
Misereor, fratre mi, populo huie nostra professionis 
graliam et fidem consecuto, cui tam subitus paratur 
interitus ; ignarus enim quid. crastina pariat. dies, 
securus egreditur, eb quasi rebus in. tulo locatis, nihil 
Limere videtur; verum si sciret quantae illae prastruan- 
tur insidiz, el. quanta im. proximo eorum paretur 
ruina, forte aliler sibi provideret. Cui frater : Stulta, 
inquit, sollicitudine consumeris et indiscreta compas- 
sione faligaris : utinam Turcorum gladiis jam occu- 
buissent universi : a die enim íntroitus eorum primo, 
multo deterior facta est nostra conditio : vixque esse 
poterit, ut tantum nobis per eos utilitatis accedat , 
quantum molestiarum eorum occasione passi sumus. 
Sic ergo qui prius dubitaverat an fratri suo com- 
muniearet propositum, nunc tanquam pestem de- 
clinans, abhorret animo, exsecratur in conscientia, 
el, ne Christi obsequium per eum prepediretur, 


347 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


348 


de.ejus cepit morte (charitali fraterne publicam A prior intrepidus. Cumque jam muri propugnaculo, - 


fidelium preponens salutem) tractare. 


CAPUT XXI. 

Boamundus amicum sollicitat, ut opus compleatur : 
élle fratrem non consentientem perimit ; Christianos 
per scalam demissam in urbem recipit. 

Interea dominus Boamundus tota mente anhelus, 
quomodo votis satisfaceret, ne de ejus desidia res 
optata susciperet dilationem, principes circuit, tota 
instantia monet esse sollicitos, scalam in funibus 
cannabinis satis arlificiose intextam, paratam ha- 
bens pre manibus, que uncis inferius ferreis, su- 
perius vero ad murorum propugnacula debeat alli- 
gari. Jam vero nocte media, cum se universa quieti 
dedisset civitas, continuis vigiliis et labore im- 
menso vires sopori ministrantibus, interpretem 
domesticum et valde familiarem ad predictum 
amicum dirigit, ut ab eodem sciscitetur diligentius, 
utrum adhuc sibi velit adesse domini sui familiam. 
Adveniens autem ille, virum in cancellis reperit 
vigilantem. Cumque ei interpres voce submissa, 
verba domini sui exposuisset, repondit ei : Sede 
quietus et tace, quousque praefectus vigilum, qui cum 
multo accedit comitatu, et fulgore lampadarum, lo- 
cum istum periranseat. Eral enim in civitate con- 
suetudino,quod preter vigiles,qui singulis turribus 
erant deputati, eorum superior magistratus, ter vel 
quater in nocte, muros cum ingenti circuiret comi- 
tatu, faculas ardentes gestando pre manibus, ut si 
quos inveniret aut somno gravatos, aut negligen- 
tius se habentes, debit: animadversioni subjiceret. 


Pertransiens autem hie, cujus tanta erat jurisdi- C 


ctio,'et predictum virum vigilantem reperiens, ejas 
commendavit diligentiam, ad ulteriora deproperans 
loca securus. Videns autem vir predictus horam 
se obtulisse rebus agendis opportunam, interpre- 
tem sepositum alloquitur, dicens : Pade citus, et 
die domino tuo ut cum viris electis festinus adveniat. 
Qui dicto citius recurrens ad dominum et paratum 
reperiens, convocalis clam aliis principibus, et in 
ictu oculi, sicut praemoniti erant, subsequentibus, 
quisque cam suo domestico comitatu, subito ante 
turrim diu ante prenotatam, quasi vir unus astite- 
runt, ita ut nec clamor, nec strepitus ex eis audi- 
retur. Interea ille vir predictus turrim eamdem 
iugressus, fratrem reperit somno gravatum, cujus 
quia mentem noverat alienam a suo propositio, ti- 
mens ne per eum rei jam pene consummate mini- 
strarelur impedimentum, gladio transverberat, 
facto pius et sceleratus eodem. Post hac rediens 
ad cancellos, et quos evocari praeceperat presentes 
conspiciens, dato et resumpto mutus salvationis 
affatu, funem demittit inferius, quo scalam ad se 
pertrahat sublevatam. Erecta igitur scala, et tam 
a superiore parte, quam ab inferiore firmius an- 
nexa, nemo repertus est qui ad vocem superioris 
vel domini Boamundi mandatum presumeret ascen- 
dere et in se hujusmodi esperimentum facere. 
Quod dominus Boamundus videns, conscendit ipse 


D 


transcursa scala, manum adhibuisset, comprehen- 
dens eam qui erat interior, sciens quia Boamundi 
esset manus, dixisse fertur : Vivat haec manus. Et 
ut ejus et omnium fidelium sibi majorem concilia- 
ret gratiam, eo quod fratrem uterinum in opere 
tam sancto non consentientem transverbéraverat, 
inducit eum in turrim ; et fratrem ostendit exani- 
mem proprio sanguine cruentatum. Deosculatus 
igitur dominus Boamundus viris constantiam et fidei 
sinceritaterm, ad murum rediens, emisso paulisper 
percancellum capite, voce suppressa suos ad as- 
censum capit invitare : cumque adhuc dubitarent, 
nec erat aliquis ausus ascendere, totum reputantes 
sophisticum, quidquid de muro dicebalur: quo 
cognito, ad suos per eamdem scalam rediens, suce 
incolumilatis evidens dedit argumentum. Unde fa- 
ctum est, ut certatim ascendentes,in momento mu- 
rum replerent ; et non solum turrim illam, verum 
et de collateralibus nonnuilas occuparent. Audivi- 
mus quod inter alios dominus Flandrensium comes 
et dominus Taneredus ascenderint, quorum do- 
ctrina ceteri regebantur. 


CAPUT XXII. 


Intromissi aperiunt portam ; exercitus, jam facti 
conscius, in urbem irruit. Civitas expugnatur. 


Videntes vero principes, quod sufficiebat nume- 
rus et prudentia eorum qui jam ascenderant, ut 
una vel plures porte aperrentur, sub omni veloci- 
tate reversi sunt ad castra, ut. suas preparent co- 
pias, et dato signo ab interioribus, urbem ingredi 
non morentur. Qui vero supra murum ascenderant, 
virtute induti ex alto, duce pradicto viro qui eos 
introduxerat, jam decem turres, in eodem sine in- 
terpolatione tractu, oecisis earum custodibus occu- 
paverant : et tamen adhuc universa quiescebat ci- 
vitas, ilà ut nec rumor aliquis audiretur. Erat au- 
tem secus eam partem muri, unde nostri ascen- 
derant, porta adulterina ; ad quam descendentes, 
confractis ejus vectibus et seris, eam violenter ape- 
riunt; et. admiltentes eos qui de foris exspecta- 
bant, crevit eorum numerus qui intus erant in im- 
mensum, ita ut ad portam, que Pontis dicilur, 
facto impetu concurrentes, cesis gladio ejus custo- 
dibus, eam violenter aperirent. Interea quidam de 
familia domini Boamundi, ejus vexillum super eum 
contulerant montem qui urbi praeminebat; et juxta 
presidium superius in arce quadam, loco eminen- 
tissimo collocaverant. Cognoscentes autem quod 
aurora rutilans solis ortum nuntiaret, dato signo 
cornibus et lituis, coeperunt persirepere ad urbis 
ingressum, eos qui in castris erant, animantes. 
Principes vero, signi quod condixerant intelli- 
gentes argumentum, raptis armis, subito sua se- 
cum trahentes agmina, in urbem irruunt, aditus 
et portas occupantes. Interea populares excili, 
quos hactenus secretum latueral, videntes jam 
castra pene vacua, alios secuti, in urbem cer- 
tatim se ingerunt. Cives autem tanto tumultu 


349 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. V. 


350 


expergefacti, primum dubitant quidnam sibi velit A qui stragem evaserat, in presidium certatim se con- 


clamor iste insolitus; deinde videntes discur- 
sus per urbem loricatorum insuetos et stragem quae 
passim per vicos fiebat et plateas, rem prout erat, 
arbitrati sunt. Relietis erzo domibus, cum uxori- 
bus et liberis tentabant effugere ; dumque armato- 
rum declinant acies, latebras querentes et salutis 
viam, attoniti quid faciant, armatis se ingerunt 
imprudenter. Qui autem erant urbis habitatores, 
Syri, Armenii et aliarum nationum fideles, hi de 
eventu qui acciderat congratulantes plurimum, 
correplis armis, nostrorum se adjungebant coeti- 
bus ; et sicuti majorem habebant locorum peritiam, 
ita alios post se trahentes urbis docebant diver- 
ticula; et portas, si que adhuc clause tenebantur, 
obtruneatis eorum custodibus, confractis seris 
aperientes, reliquum exercitus intromittebant. Vi- 
debatur eis hec a Domino egresa vicissitudo, ut 
qui canibus immundis, indebite servitutis jugo 
subjecti fuerant, angariis et parangariis et erucia- 
tibus immisericorditer fatigati, nunc versa vice, 
equipollentes refunderent calumnias, ut eis procu- 
rarent interitum. Et jam universus nostrorum in- 
troductus erat exercitus ; jam libere portas turres- 
que sibi vindicaverant, et mcenia; jam principum 
vexilla, et omnibus nola in locis sublimioribus 
conslituta insignia, victorte dabant argumentum. 
Erant ergo ubique strages, ubique luctus, ubique 
mulierum ejulatus ; et, interfectis patribus familias, 
passim obtruncabatur familia; et, effractis domi- 
bus, vasa diripiebantur ; et, universa illarum sub- 
stantia his qui primi accedebant, concedebatur 
ad predam. Discurrebant victores per loca prius 
inaccessa ; et, tracti caedis cupidine et lueri deside- 
rio, necsexui parcunt, nec conditioni ; elatis etiam 
apud eos nulla erat differentia. Occurrentes autem 
sibi per vicos et plateas civitatis, querunt dili- 
genlius ubi potentum sint domicilia el ubi habita- 
verant locupletiores ; illucque junctis concurrentes 
agminibus, interfectisque domesticis, effringentes 
penetralia, nobilium liberos, matres quoque fami- 
lias gladiis transverberantes, domus supellectilem, 
aurum, argentum, et vestes preliosas wqua sorte 
invicem partientes. Casa fuisse dicuntur ea die de 
civium numero plus quam decem millia, quorum 
eorpora passim et sine delectu per vias jacebant 
insepulta. 


CAPUT XXIII. 

Cives in praesidium se receplant; Acaxíanus extra 
urbem fugiens occiditur ; multi de monte praecipites 
prosternuntur. 

Aexianus vero videns, quod hostibus erat tradita 
civitas, et quod turres et mcenia et urbem sibi 
vindicaverant universam : vidensque quod populus, 


B 


ferebat, timens ne Christianus exercitus illuc eos 
prosequens, presidium vellet obsidione vallare, so - 
lus absque comile per posticum egressus, amens, 
vite tamen et salutis querens compendium, fugam 
iniit ; dumque solus pre doloris angustia, sine certo 
propositoerrabundus vagaretur, casu habuit obviam 
quosdam Armenios, qui statim eum cognoscentes, 
accesserunt, quasi solitam exhibituri reverentiam; 
dumque ille, quasi extra se factus, hos passus esset 
ad se pervenire, cognoscentes ex eo quod solus ita 
aufugerat urbem esse devictam, violenter eum ad 
terram dejecerunt ; et educto ejusdem gladio, caput 
ei precidentes, in urbem intulerant, coram uni- 
verso populo illud principibus offerentes. Erant au- 
tem in civitate quidam nobiles, qui de remotis par- 
tibus ad Antiochenorum, gratia exercende virtutis, 
venerant subsidium : hi locorum ignari, cognito 
quod civitas in nostrorum devenerat ditionem, du- 
bii quid facerent et pro vita solliciti, in presidium 
superius se recipere decreverant; dumque illuc 
tota properarent intentione, casu accidit quod no- 
strosa parte superiori habentes obviam, et inter 
locorum intercepti angustias, ita ut neque ascen- 
dere, neque descendere, propter montis devexitatem 
liceret, instantibus nostris desuper, dum quoeun- 
que modo fugere nituntur, precipitati sunt cum 
equis et armis, quibus erantinsigniti, quasi tre- 
centi; qui, confraelis cervicibus et membris con- 
tritis, vix de seipsis reliquerunt aliquam memo- 
riam. Qui autem aut de urbe aut de adjacente pro- 
vincia locorum habentes peritiam, invenli sunt 
expeditiores, hi summo diluculo, postquam cogno- 
verunt urbem effraetam, per portas, que jam inci- 
piebant reserari, junctis agminibus egrediebantur, 
ut confugerent ad montana ; quos nostri cominus 
insectantes, partem reduxerunt, violenter eos com- 
pedibus alligantes ; pars equorum erepta beneficio, 
ad montana confugiens, vite consuluit et. saluti. 
Circa horam vero diei quintam, redeuntibus no- 
stris, qui egressi fuerant ; et qui per urbem dispersi 
fuerant recollectis adinvicem, quesitum est dili- 
gentius et pro certo cognitum, quod nihil prorsus 
alimentorum in urbe repertum fuerat: nec mirum, 
cum jam pene mensibus novem continua obsidione 
vallata fuisset. Sed tamen in auro, argento, gem- 
mis, vasis pretiosis, tapelibus et holosericis, tot et 
tante reperte sunt copie, ut qui prius mendicabat 
esuriens, nunc factus locupletior, omnibus affluen- 
ter abundaret. Reperti sunt aulem inrtota urbe qui 
ad arma facerent, equi vix quingenti ; et hi etiam 
confecti macie et inedia tabescentes. Capta est ergo 
Antiochia, anno ab Incarnatione Domini 1098, mense 
Junio tertia die mensis. 





351 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


3982 


INCIPIT LIBER SEXTUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Describilur mons, el pars ejus ab hostibus occupa- 
tur, custodibus illuc locatis. Emitluntur ud mare 
qui populum evocent ; et illatis viclualibus civitas 
cummunitur. 


Sedato autem tumultu et gladiis inebriatis san- 
guine, fessis a cede continua victoribus, cum jam 
eivitas quievisset, convenientes adinvicem princi- 
pes, multum adhuc superesse laboris et nondum 
consummatum negolium intelligentes, per portas et 
monia designatis custodibus, in montem ascendere 
decreverunt, et oppugnare presidium. Et missa 
voce preconia, cohortes universas, in montem praze- 
diclum ascendere certatim compellunt; quo perve- 
. nientes, cum prs»sidii constaret munitione, quod 
omnino esset insuperabilis e& quod sola fame pot- 
eratexpugnari ; videntes quod inutiliter consume- 
rent operam et studium, et res multorum dierum 
ferias exigeret, ad alia se convertunt argumenta. 
Mons enim iste, qui urbi preeminet, valle quadam 
profundissima et devexo plurimum precipitio divi- 
sus est, ita ut ejus pars que in orientem respicit 
sit humilior, largam in sui vertice habens planitiem, 
vinelis aptam et agriculture ; tanta tamen est pro- 
funde intercapedinis distantia, ut polius montes 
duo quam unus in duo divisus videatur. Qui vero 
in oecidentem protenditur, longe sublimior est et 
. eacuminatus, in cujus parte sublimiore situm est 
presidium, muro solido et turribus validioribus : ab 

oriente et aseptentrione predictum habens immane 
et in modum barathri precipitium, ita ut nec ex- 
cogitari possit quomodo ex illis duabus partibus 
présidio noceatur. Ab occidente vero collis erat 
depressior, inter quem et presidium vallis erat, 
sed modica, nec latitudine diffusa, nec profunditate 
praeceps, per quam volentibus a presidio in urbem 
descendere, iter unicum et singulare, satis per se 
nemine impugnantle periculosum. Hunc ego collem 
nostris visum est principibus occupare, ne forte 
per portam presidii hostibus immissis, in nostro- 
rum lesionem, in urbem pateret descensus. Locatis 
ergo ibi viris prudentibus et strenuis, etl relictis 
tam in armis quam in viclu necessariis ; factoque 
muro cum propugnaculis ex opere solido, et loca- 
tis super eum ordine congruo machinis, quibus a 
se hostium possent repellere molestias: principes 
de majoribus deliberaturi in urbem descenderunt, 
ad eumdem locum completis negotiis redituri. Om- 
nes enim illic moram facere, quousque expugnaré- 
iur presidium, decreverant : excepto domino duce, 
qui de communi principum consilio, portam Orien- 
talem in suam receperat custodiam, simul et prz- 
sidium, quod nostri extra urbem firmantes, domino 


B 


D 


A Boamundo commiserant. Audientes igitur, quod 


magnus princeps, de quo supra dictum est, Corba- 
gath videlicet, in proximo venturus esset, el jam 
fines Antiochenos ingressus, innumerabiles infude- 
rai copias : decernunt usque ad mare aliquem de 
principibus dirigere, ut eos de fratribus, qui illuc 
gratia alimentorum et colligendi victus se contule- 
rant, revocent ; et quidquid necessariorum illic re- - 
pererint, totum ad urbem quantocius precipiant 
comportari. 

Factum est autem, ut per illud biduum, 
quod usque ad adventum majorum copiarum super- 
esse videbatur, in omni sollicitudine discurrentes, 
quidquid victus et pabulorum undeeunque contra- 
here potuerunt, in urbem introducentes, ad ejus 
conductionem toto studio laborarent. Sed et subur- 
banorum incole,etagrorum cultores, scientes Chri- 
stianis urbem esse redditam, quecunque inferro 
poterant, diligenti studio comportabant. Sed modi- 
cum erat et pene nihil quod undique inferebatur ; 
nam diulina obsidio, quze mensibus novem conti- 
nuis universam exhauserat regionem, nihil reliqui 
fecerat, unde vel ad paucos dies nostris posset sub- 
veniri. 

CAPUT II. 

Trecenti à, majore hostium praemíssi exercitu, ante 
urbem discurrunt. Rogerius de Barnavilla incautius 
occurrens occiditur. 

Altera vero die post urbem captam, cum nostri 
circa urbis custodiam et pro inferendis alimentis 
essent valde solliciti, ecce trecendi equites de exer- 
citu Corbagath, studioso premissi, si forte ex no- 
stris aliquos extra urbem incaute se habentes repe- 
rire possent, armati ad unguem et equis invecti 
celeribus, juxta urbem se locant in insidiis. Ex qui- 
bus triginta, qui equos videbantur habere velocio- 
res, usque ad urbem ceperunt discurrere, ex in- 
dustria ignorantiam pretendentes, et discurrentes 
incautius. Hos cum nostri qui in civitate erant, ita 
viderunt discurrere, egre tulerunt, indignum om- 
nino reputantes, nisi eis obviam precederetur. Unde 
vir in armis strenuus, cujus multa in eodem exer- 
citu egregia fuerunt opera, Rogerus videlicet de 
Barnavilla, de comitatu domini Roberti Normanno- 
rum comitis, assumptis secum consorlibus quinde- 
cim, eis in occursum ab urbe properat, more suo 
aliquid insigne gesturus. Qui dum laxis habenis 
in predictos exeursores irrueret animosius, subito, 
sed fraudulenter, in fugam versi sunt, tadiu fu- 
gam continuantes, quousque ad suorum pervene- 
runt insidias. Unde consurgentibus his qui latue- 
rant, reintegrato suorum numero, in eos qui socios 
insectabantur, calle reciproco irruentes, in fugam 





353 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


354 


adegerunt; dumque Rogerus et sui, viribus impares A et viribusetnumero longe superiorum dux sustinere 


et numero, in urbem se contendunt recipere, hosti- 
lium equorum velocitate preventus, ictu  sagiltze 
irans precordia lethaliter confossus, equo lapsus 
interiit : vir suis perpetuo lugendus, expeditionis 
Christiane quantum in se erat,fidelissimus procu. 
rator. Ceteris autem in urbem se recipientibus, in 
presentia omnium qui in muro erant et turribus, 
nemine ex eis opem ferente, viri memorabilis capite 
amputato, hostes reversi sunt indemnes. Quibus 
abeuntibus, nostri corpus ejus cum honestis exse- 
quiis, non sine lacrymis et universorum gemitu in 
urbem introducentes, in porticu basilic apostolo- 
rum Principis, supremo humanitatis officio, presen- 
tibus principibus et universo populo, sepulture 
dederunt magnifice. 


CAPUT III. 


Princeps major accedit, castra locat in monlibus su- 
pra praesidium. Duz in porta Orientali prosternitur, 
ducenti pereunt de nostris. 


At vero sequenti die, que ab urbis liberatione 
erat lux tertia, summo diluculo, circa solis exor- 
tum sepe dictus princeps potentissimus, cum 
infinitis e£ majoribus etiam quam prius diceretur 
copiis, regionem quantum ex sublimiore civitatis 
parte poterat quis intueri, suorum multitudine oc- 
cupaverat universam ; et, ponte superiore transito, 
inter lacum et fluvium, qui inter se quasi spatio 
unius milliarii distare videntur, castrametatus est. 
Eratautem tanta expeditionum ejus multitudo et 
militiarum numerus, ut etiam illa tam insignis 
planities,in quasitam esse prediximus Antiochiam, 
vix eorum castris sufficeret, ut de collibus etiam 
vicinis locando tabernacula, nonnullos oceuparent. 
Die demum tertia, postquam ante urbem castrame- 
tatus est, videns quia nimisesset ab urbe remotus, 
habito cum suis consilio, ut his qui presidium 
tuebantur, de loco viciniore conferret solatium ; et 
ut per eam portam, quae castro suberat, suos in 
civitatem posset immittere, solulis castris, ad 
montana eonscendit, a porta Orientali usque ad 
Oecidentalem universum australe latus continua 
vallans obsidione. Erat autem secus eamdem Orien- 
talem portam presidium quoddam in colle aliquan- 
tulum edito situm, quod ab initio ad castrorum 
tuitionem fundatum, domino Boamundo prius tra- 
diderantconservandum ; urbe vero capta, postquam 
generalem ccpil gerere administralionem, predi- 
etam munitionem, simul cum vicina porta, dominl 
ducis eustodie. deputaverunt. Circa quod presi- 
dium, dum castra hostes locassent sua, et his qui 
erant in presidio assultus darent cum multa in- 
stantia frequentissimos, dux eorum non ferens 
insolentiam, cum suo egressus esl comitatu, ut his 
qui in presidio erant pene deficientibus ministraret 
' subsidium, et castra qui ante portam erant locata 
dissolveret ; sed egredienti duci et suis volenti sub- 
venire, occurrit Turcorum multitudo ingens, quam 


non valens, vix eorum ereptus gladiis, fuga inita, 
in urbem se recepit : ubi hostibus proterve nimis 
insislentibus, dum plebs indiscreta comprimeretur 
acrius et mutuo sibi prz turba negarent introitum, 
ducenti pene partim oppressi, partim vulneribus 
saucii, nonnullis etiam captis, miserabiliter perie- 
runt. 


CAPUT IV. 


Nostri infra urbem secus radicem monlis vallem du- 
cuni; pugnatur ibi ; vincuntur hostes. Princeps 
hostium de monte descendit, urbem obsidet a parte 
inferiori. 

Sic igitur duce confuso, qui quasi omnium pre- 
cipuus videbatur, Turci in tantam elati sunt auda- 
ciam, ut per portam superioris presidii, quibusdam 
nolis compendiis, in urbem descendentes, in no- 
stros subito irruerent ; et reperientes improvidos, 
sagittis el gladiis plerumque multos interficerent ; 
nostris autem eos insequentibus, subito montem 
corripientes, in arcem se recipiebant superiorem ; 
aliunde viashabentes, quam per eum collem, quem 
nostri occupaverant et communierant diligentius. 
Dumque sepius ita contingeret, et multi de populo 
in civitate hac fraude deperirent, convenerunt in 
unum principes, ut huic tanto malo remedium pro- 
curarent. Factumqueest quod de communi consilio, 
dominus Boamundus et dominus comes Tolosanus, 
inter partem urbis inferiorem et elivum montis, 
vallum duxerunt profundum admodum et latitudi- 
nis competentis, quo impetus eorum qui descen- 
C. dere de morfte consueverant, retardaretur et popu- 
lus infra urbem posset tranquillus quiescere. Et ut 
etiam vallum ad sui tuitionem redderent habilius, 
munitionem ibi construunt, fidelem et devotam 
operam impendentibus, tanquam pro salute propria, 
universislegionibus, Turci vero, qui superius ad- 
huc obtinebant presidium et qui exterius eraut in 
obsidione, per superiorem portam admissi, per 
oceultas semitas descendentes, huie nove muni- 
tioni frequentes dabant assultus, et quanta poterant 
instantia, ut eam dejicerent, elaborabant. Accidit 
autem die quadam, quod erumpens a superioribus 
partibus, per solita compendia Turcorum manus 
solito numerosior, circa predictum et de novo 
conditum presidium, tanta ccepit eos qui intus 
erant oppugnare instantia, quod nisi principes qui 
aliis urbis partibus erant ad custodiam deputati, et 
universus qui per urbem dispersus erat populus, 
maturius subvenisset, pene dominum Boamundum 
el Evrardum de Pusato, Radulphum de Fontanis, 
Reibaldum Creton, Petrum filium Gilz, Albericum 
et Ivonem, viros strenuos et nobiles, qui ad ejus 
tuitionem intro se contulerant, expugnassent ; sed 
advenientes cum multo impetu dux, et comes Flan- 
drensis, et princeps Normannorum, eorum adeo 
represserunt insolentiam, ut intereiptis pluribus 
et captivatis nonnullis, non solum a presidio, verum 
ab urbe universa, conversos in fugam et male tra- 


D 


355 


ad dominum suum reversi, nostrorum vires et ad- 

mirabilem animorum constantiam praedicabant, ita 

utin eis videretur completum illud vaticinium : 

Lingua canum tuorum ex | inimicis (Psal. Lxu, 25) ; 

nan fidelis populi extollebant preconium, qui 

erant ejus persecutores. Corbagath vero, cum per 
dies quatuor in montanis, ut prediximus, moram 
fecisset continuam, videns quod non proficeret, et 
quos equis pabula deficerent, solutis castris, ilerum 
cum universis legionibus suis denuo descendit ad 
campestria ; ettransito flumine per vadum inferius, 
partitis agminibus equipollentibus spatiis et localis 
in gyrum principibus suis, urbem vallat obsidione: 
ubi dum die sequente, quidam ab exercitu divisi, 
nostros ad conflictum provocarent, contigit ut de 
equis descendentes et his qui in muro erant in- 
stantes protervius suorum jacluram incurrerent. 

Dominus. enim "Taneredus per portam egressus 

Orientalem, in hos tales irruit. subitus, et. ante- 

quam ad equos possent habere recursurm, sex ex 

eis interimens, reliquos in fugam adegit ; quorum 
amputans capita, in urbem intulit ad consolatio- 
nem populi, qui pro defectu Rogeri de Barnavilla, 
qui ibidem occisus fuerat, gravi m«rore concutie- 
batur. 

CAPUT V. 

Populus infra urbem multa laborat inedia. Quidam 
nobiles clam inde aufugiunt ; Boumundus universis 
praficitur. 

Interea populus, qui paucis ante diebus eamdem 
urbem obsederat et obsessam vindicaverat violenter, 
nunc versa vice, sicut et rerum solet esse vicissi- 
tudo, obsidionem sustinens, gravi supra modum 
molestabatur inedia et immensis supra vires fatiga- 
batur laboribus. Foris erat gladius, et intus pavor. 
Nam, preter eam, quam de numerosis expeditioni- 
bus que ab exterioribus urbem obsederant, merito 
conceperant formidinem ; hostibus adhue presidium 
detinentibus, unde fiebant sepissime, ut dictum 
est, irruptiones, non erat illis tranquillitas. Fiebat 
igitur, peccatis eorum exigentibus, quod multi in 
desperationem lapsi, professionis immemores et ju, 
ramentorum qua exhibuerant prodigi, clam funibus 
et in sportis per murum demissi, derelictis sociis, 
aufugerent ad mare: ex quibus nonnulli in manus 
hositum devenientes, perpelue mancipati sunt ser- 
vituli; alii vero ad mare pervenientes, eos qui in 
navibus erant, precisisanchoris, in fugam compu- 
lerunt, dicentes : Princeps hic magnus, qui cum in- 
numerabilibus advenit copiis, urbem quam nos expu- 
gnaveramus, ezslincto universo nostrorum numero et 
principibus interemptis, violenter recepit ; non autem, 
opitulante Domino, gladios eorum evasimus. Vos 
igitur. funes praecidite et maturate fugam, ne ad mare 
déscendentes, pari vos involvant periculo. Ipsi autem 
cum eis conscendentes, fugam inierunt. Erant au- 
tem qui sic aufugerant, non solum de popularibus 
et plebeiis, verum eliam viri nobiles, et multa ge- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


ctatos sub omniceleritate fugere compellerent: qui A nerositate insignes : Willelmus videlicet de Cran- 


D 


356 


temaisnil,vir inclytus de Apulia,quisororem domini 
Boamundi habebat uxorem, et Albericus frater 
ejus ; Willelmus Carpentarius, Guido Trussellus et 
Lambertus Pauper, et alii multi, quorum nomina 
non tenemus, quia deleta de libro vitz, presenti 
operi non sunt inserenda. Nonnulli etiam, quod 
multo erat abominabilius,futuri timore periculi, fa- 
mis etlaborumimpatientia, ad hostes se conferebant, 
Christi doctrinam et ejus fidem cum impietate ab- 
negantes. Hi de statu nostro certificantes adversa- 
rios, supremum eodem modo pene nostris intule- 
runt periculum. Alii vero qui in civitate remanse- 
rant, spem diffugii nihilominus ex parte plurima . 
conceperanl. Sed vir vite venerabilis. Podiensis 
episcopus etdominus Boamundus princeps illustris 
eorum prevenerunt molimina. Nam, designatis per 
portas singulas viris prudentibus, et de quorum 
experientia simul et fide merito presumerent ; tur- 
ribus quoque per singulos nobiles collocatis, ita 
nocte et die studio indefesso servabant excubias, 
ut nemini penitus, quantumcunque properanti el 
arguto, ulla pateret via subterfugii. Et ut liberius 
generalem, quae eis concessa fuerat, exercere pos- 
sent jurisdictionem,juraverunt omnes, a majore us- 
que ad minimum, quod usque ad consummationem 
negotii Antiocheni, et bellum quod sperabatur fu- 
turum, completum, domini Boamundi mandatis 
devote et fideliter obedirent: unde ille incessanter 
nocte ac die, suis comitatus domesticis et familia- 
ribus, et de his quibus ampliorem habebat fidem, 
vicos et plateas, muros et (urres civitatis cum 
multa circuibat sollicitudine, diligenterinvestigans, 
ne quis incaute se haberet, ne quis hostium introi- 
tus pateret insidiis. Erant autem praesidia quatuor, 
in quibus majorexigebatur custodis diligentia ; su- 
perius videlicet, quod contra arcem superiorem e 
regione positum erat; secundum item, quod infe- 
rius, infra urbem supra vallum erat constitutum, 
contra eorum irruptiones, qui a porta castri gupe- 
rioris in urbem consueverant descendere; tertium 
extra portam Orientalem positium, quod ad casiro- 
rum custodiam ante urbem captam fuerat fabrica- 
tum ; quartum quoque, quod in capite pontis con- 
structum fuerat, per quod porta pontis novissime 
fuerat obsessa, cujus curam dominus come 'Tolo- 
sanus, ex quo civitas capta fuerat, cum aliis in ur- 
bem se conferens, dereliquerat. Urbe autem capta, 
Flandrensium comes predictum ingressus castrum, 
cum quingentis viris fortibus et strenuis diligenter 
communierat, timens ne, si in manus forte hostium 
deveniret, nostris per pontem introitus negareturet 
exitus; in quo fieret obsessorum deterior multo 


conditio. 

CAPUT VI. 

Comes Flandrensis presidium amte Ponlis portam, 
quoniam conservare non poterat, ultro deserit etin- 
cendit. Princeps hostium quosdam de nostris captos 
in Persidem dirigit. 


Contigit autem die quadam, quod videns Corba- 


357 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


358 


gath, nostros nimiam egrediendi et ingrediendi A rat ascribendum, ut eos apud dominum suum vi- 


habere licentiam, et predictum juxta pontem pre- 
sidium, multum suis obstare conatibus, precipit 
de suis ad duo millia loricatorum armari et predi- 
clum cum omni instantia impugnare presidium. 
Ili autem dicto citius parentes, cirea predicte 
munitionis vallum congruis loeatis stationibus, 
quanta possunt instantia, immissa sagittarum gran- 
dine, predictum locum, ab hora diei prima usque 
in undecimam continuis infestant assultibus et con- 
gressionibus impugnant : comilecum suis resistente 
viriliter, et locum, cujus tuitionem assumpserat, 
totis viribus protegente. Cumque circa solem jam 
occiduum et vesperam imminentem viderent impu- 
gnatores, quod non multum profieerent, soluto as- 
sultu in castra reversi sunt. At vero comes timens 
ne, multiplicatis viribus, in crastino ad opus simile 
accingerentur; sciensque quod nullatenus posset 
contra tantum exereitum, predictam tueri muni- 
tionem, intempeste noctis silentio ignem adhibens 
et incendio tradens universa, in urbem cum suis 
ejusdem rei consortibus se conlulit. Mane autem 
facto, redeuntes in id ipsum qui hesternà die ca- 
strum impugnaverant, assumptis sibi duobus aliis 
millibus, iterum ad idem opus se accingunt ; et ad 
predietum locum properantes, ubi desertum repe- 
riunl et ex parte plurima dirutum, infecto negotio 
reversi sunt ad propria. Per eosdem dies accidit 
quod quidam de hostium exercitu latenter egressi, 
quosdam de nostris casu obviam habentes, viros ege- 
nos et inopes, proficiscentes incautius, ceperunt: 
quos ante principem suum deductos statuerunt, ut 
ei tanquam domino, successus sui et manubiarum 
dedicarent primitias. Ille autem in captivis et ar- 
morum, et habitus contemnens vilitatem (erant 
enim eis arcus lignei, enses quoque sordebant 
operti rubigine ; vestes etiam pre continuis labori- 
bus lacera et assiduitate utendi praetendentes vetu- 
statem; non enim erant populo peregrinanti,diversa, 
quibus alternatim uterentur, mulatoria) dixisse 
fertur: Ecce populus qui regna debeat sollicitave 
aliena; cui pro multis divitiis deberet. su[ficere, ut in 
quocunque terrarum angulo panis eis quasi vilibus 
daretur mercenariis. Ecce arma, quibus Orientalium 
ingenuitas debeat flagellari, quibus vix passer ictus 
periret. Alligate eos et compeditos cum armis 8uis, et 
isto suo habitu, domino meo qui me misit reprasen- 
tate, ut ex istis colligat quam nullius momenti sit de 
talibus triumphare : qualesque habendi sint, quos tam 
miserabilis populus se gloriatur subegisse. Abjiciat 
ergo a. se curam et omnem islam super me projiciat 
sollicitudinem ; in. proximo enim erit, quod. canes ea 
immunda comparere desinant, el comsumplz penitus 
nequeant in populis numerari. His dictis, tradi pre- 
cipit quibusdam ad hocdeputatis, qui eosjuxta ejus 
definitionem ad majorem Soldanum vinctos dedu- 
cerent in Persidem. Levissimum enim judicabat, 
' eos sibi posse subjicere, quorum virtutem nondum 
expertus fuerat: quod quia sibi pro gloria putave- 


lipenderet, id in ejus postea confusionem retorsum 
est : quanto sane a contemptibilioribus, suo judi- 
cio, victus abiit et confusus, lanto illi major est 
inflicta contumelia ; tantoque major irrogata confu- 
sio. Solet enim esse. viclis quasi pro solatio et casum 
reddere leviorem, si a, viris fortibus et strenuis di- 
cantur superati, sicut e diverso, ruborem ingeminatet 
adauget ignominiam, ab indignis et vilibus obtenta 
victoria. 
CAPUT VII. 
Fame invalescente, populus ad immundos invilus con- 
verlitur cibos. 

Urbe igitur sic ex omni parte obsidione val- 
lata, cum jam populo egredi vel ingredi et sua ex- 
terius procurare negotia non liceret, facta est 
nostrorum multo deterior conditio ; nam eum nihil 
inferretur alimentorum, exorta est fames in civi- 
tate solito vehementior, ita ul pra defectu victua- 
lium et famis importune urgentis acerbitate, je- 
juna plebs propagandi cibi gratia, ad turpia nimis 
declinaret compendia. Non erat in escis, etiam 
apud delicatos differentia; non erat mundorum ab 
immundis legalis illa distinctio ; sed quod casus 
offerebat, sive gratis sive eum pretio, id in cibum 
verlebatur : inde venter rugiens el famelicus, si 
tamen ad hoc sufficiebat quod assumptum fuerat, 
implebatur. Non erat rubor nobilibus, non ingenuis 
verecundia, mensis alienis importunos se convivas 
ingerere, avide manibus alienis inhiare, importune 
pelere quod sepius negabatur. Fugerat a matronis, 
quibus aliquando familiaris fuerat, pudor ; a virgi- 
nibus reverentia; et suorum oblita natalium, ex- 
hausta facie, vocibus flebilibus, et qu: saxa pos- 
sent movere pectora, non timentes repulsam, 
passim vietum queritabant ; quas autem famis 
acerbitas expugnare non poterat, ut robore depo- 
sito, fronteindurataad mendicandum descenderent, 
he in abditis delitescentes, in seipsis tabescebant ; 
mori magis eligentes quam se dare in publicum ut 
aliquid postularent. Erat denique intueri viros ro- 
bustiores prius, quos virtus precipua et nobilitas 
preclara cunctis reddiderant conspicuos et insignes, 
innixos pre nimia debilitate baculis, per vicos et 
plateas artus cireumferre semineces ; vultu dejecto, 
elsi non voce, eleemosynam petere a transeuntibus. 

D Intueri erat nihilominus pueros vagientes et adhuc 
lactis egentes alimonia, per compita passim exposi- 
tos, quibus que eos genuerant, materna denega- 
bant obsequia, dum sibi non sufficerent ad hoc 
saltem, ut sibi aliquid peterent necessarium. Vix 
erat in tanto populo qui sibisufficeret: universis pene 
sumptus defecerant; omnibusque, quasi in usum 
venerat mendieare. Aut si cui res adhuc domestica 
suppetebat, dum non occurrebat venale quod erat 
necessarium, nihilominus indigebat ; quique apud 
suos in largiendis dapibus prius liberales judica- 
bantur, et profusi, hi secessus querentes abditissi- 
mos et loca inaccessa ceteris, qualemqualem su- 


359 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


360 


mentes refectionem; his que undecunque college- A ne forte ab aliquibus pecunia corruptis, civitas 


rant incumbebant avidius, nemini quod eis erat pro 
cibo communicantes. Quid plura ? Camelos, equos, 
asinos, mulos et immunda quelibet et indigna rela- 
tu, suffocata el morticina, quoties dabatur ex his 
aliquid habere, pro summis reputabant deliciis ; et 
ex his importunam repellentes esuriem, miseram 
quocunque modo sustentabant vitam. Nec solum 
plebeios et medie manus homines hujus tam mise- 
rabilis inedie calamitas involverat, verum et majo- 
ribus nimis importune se ingesserat principibus ; 
eratque eis tanto molestior, quanto pluribus provi- 
dentes, indigebant amplioribus; et suam, petenti- 
bus, negare non poterant munificentiam. Referre 
vero quid singulis acciderit majoribus, licet hoc 
habeant adhuc. veterum traditiones, et quanta 
egestate pii pro Christo laboraverint principes, 
longe esset ab historie compendio et speciales tra- 
ctatus exigeret. Sed ut in summa dicatur, vix est 
quod aliqua contineat historia, tantos priucipes, 
tantumque exercitum, tantas alibi sine defectu et 
tam patienter perlulisse molestias. 


CAPUT VIII. 

Hostes clam unam pene de turribus occupant; Henri- 
cus de Ascha resistit viriliter, et pluribus occisis 
arcem obtinel violenter. 

Interea dum ita civitas per studium et operam 
Corbagath et suorum, ex omni parie circumdata 
esset obsidione ; et populus inclusus nusquam 
egredi, nullusque ad eos inlroire posset ; insuper et 
congressionibus pene conlinuis, tam in urbe quam 
extra supra vires fatigati essent, accidit ul pre la- 
boris diuturnitate et famis angustia in se ipsis de- 
ficientes, minus vigiles, minusque solliciti urbem 
custodirent; quibus cura circa corporis alimentum 
pene tota versabatur, necesse eral, ut ad cetera 
tractanda consurgerent remissiores, Unde factum 
est, ut die quadam turris una, juxta eam per quam 
nostris datus fuerat in civitate introitus, custodita 
negligentius, hostibus paulo minus ad urbem iterum 
impugnandam occasionem  prestitisset. Quidam 
enim de hostibus sperantes, quod in;noetis silentio 
potuissent eam occupare, ut inde sibi, sicuti et 
nostris prius in urbem paleret descensus, ad eam 
obtinendam scalas muro clam adhibuerunt, quibus 
jam circa noctis crepusculum, quasi triginta super 
muram ascenderant, turrim vacuam ingressuri ; in 
quo negotio dum ferventius desudarent, casu con- 
tigit, quod qui vigilum administrabat prefeeturam, 
monia perlustrans, ad eam partem pervenit, ubi 
hao talia gerebantur. Cognitisque eorum molimini- 
bus, multa vociferatione eos qui in vicinis erant 
turribus excitavit, Lurrim denuntians, fraudulenter 
àb hostibus occupatam. Ad quem tumultem excitati 
sunt, qui in ea regione observabant excubias ; inter 
quos vir strenuus et insignis Henricus de Ascha 
cum duobus aliis, Francone videlicet, et Sigemaro, 
cognatis, de villa que dicitur Machela, super Mosam 
fluvium, ad partes illas impiger convolat: timens 


C 


D 


proditione tradita esset hostibus. Quo perveniens 
cum confluentibus ad eum qui in vicinis erant tur- 
ribus, hostes invadit viriliter; et strenuitate solita, 
in momento, licet perplurimum resistentes, a pre- 
dicta turri depulit, quatuor exeis peremptis gladio ; 
reliqui viginti sex (triginta enim jam ascenderant, 
alios postmodum introducturi), fractis cruribus et 
brachiis et cervicibus, de muro precipitati sunt. 
Amisit tamen virstrenuus socium suumSigemarum, 
transverberatum gladio ; Franconem vero lethaliter 
saucium, quasi seminecem, domum fecit repor- 
tari. 
CAPUT IX. 
Hostes ad mare descendunt, incendunt naves, et in 
via mullos de nostris perimunt. 

Perurgente igitur obsessos singulisdiebus majore 
inedia et fame periculosius invalescente, affligeba- 
tur populus vehementius : unde pre angustiarum 
multitudine et quotidiane afflictionis pondere inter- 
misso, quidam vite negligentes et salutis, urbe 
clam egressi, per medias hostium acies, per mille 
discrimina, ad mare, ubi adhucaliquot quam Greco- 
rum quam Latinorum erant naves, descendebanl, 
ut cibos emerent et iterum referrent in urbem ve- 
nales ; alii vero, ut se tantorum eximerent casibus 
periculorum, abibant non redituri ; nullam spem 
habentes, quod eorum qui in urbe relicti fuerant, 
in melius possent procedere negotium, aut hostium 
sallem gladios declinare. Quod postquam Turcis 
compertum est, clandestinis itineribus et nocturnis 
causa querendi vietus nostros ad mare descen- 
dere, et circa urbem evagari ; missis nonnullis lo- 
corum habentibus peritiam, qui eis pretenderent 
insidias, sepissimas ex eis operati sunt strages. Et 
quoniam sepius eis-in eo successerat facto, dua 
millia electorum?equitum ad oram maritimam diri- 
gunt, qui peremptis nautis et institoribus, et classe 
succensa, omne de cetero commerciorum genus 
amputarent ; ut et ea precisa negoliandi semita, 
omnis omnino Christianis deficeret alimonia et sa- 
lutis spes intercluderetur : quod et factum est. 
Nam mandatum exsequentes, succensis ex parte 
navibus, etearuum nautis, quosincautos repererant, 
ex plurima parte interfectis, reliquos in fugam ad- 
egerunt : quo rumore, qui a Cypro, Rhodo et aliis 
insulis, quique de Cilieia, Isauria et Pamphilia, et 
aliis maritimis regionibus gratia commerciorum 
solebant accedere, plurimum deterriti, jam illuc 
redire et merces inferre formidabant nec audebant 
accedere ; unde nostris, etsi nimis periculosa 
prius, perieulosior tamen facta est conditio, rerum 
venalium penitus cessante commercio. Nam, dum 
institoribus liber per mare pstebat accessus, etsi 
modicum erat quod per eos inferebatur, nec tanto 
poterat sufficere populo; tamen ad nonnullam no- 
stris erat consolationem, et eorum aliquatenus re- 
levabat inopiam. Hostes vero redeuntesab ora ma- 
ritima, de nostris etiam in via quosdam reperiunt, 


361 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


362 


quosomnes gladiis interimunt, exceptis paucis, qui À amicitiam. Interrogans igitur ab eo imperator dili- 


per dumos et fruteta et speluncarum latebras de- 
litescere potuerunt : qui fama mali nuntia, nostros 
non minus quam ipsa famis enormitas molestavit : 
quoties enim suorum casum audiebant, toties 
eorum dolor renovabatur. Unde tot molestiis et 
laboris immensitate, et quotidiana suorum ruina, 
et infortuniorum acerbitate supra vires fatigali, 
jam de vita desperare ; jamque minus pro sua tui- 
lione sollicitari, minusque abedire principibus in- 
cipiebant. 
CAPUT X. 
Stephanus comes Carnolensium ad imperatorem Con- 
stantinopolitanum proficiscitur. 

Interea Willelmus de Grentemaisnil et alii qui 
cum eo aufugerant, pervenientes Alexandriam Mi- 
norem, ubi dominus Stephanus Carnotensium ct 
Blesensium comes, cujus reditum tam principcs 
quam universus populus, per dies singulos ardenti- 
bus prestolabantur desideriis, adhuc suam simula- 
bat wegritudinem: que apud Antiochiam gereban- 
tur, exponunt; et ne ipsi etiam ob levem et frivo- 
lam causam, et tanquam timidi socios deseruisse 
viderentur, erumnarum et afflictionis modum qui 
erat, amplificant. Et licet magnus esset et in- 
comparabilis, tamen studiosa relatione majorem 
efficiunt, et de magnis majora loquuntur. Nec erat 
difficile ei persuadere quidquid timiditatem augere 
poterat, cum ipse prius ejusdem rei gratia socios 
deserueral et fugerat a consortibus, egritudine si- 
mulata. Factum est itaque, quod communicato ad- 
invicem consilio, naves habentes paratas, mare 
ingressi sunt; qui, dum aliquandiu navigassent, 
pervenientes in unam ex urbibus maritimis, sicuti 
solliciti erant, ut ubinam imperator esset diligenter 
investigarent, didicerunt per quorumdam dissonam 
relationem eL veridicam, quod imperator cum infi- 
nitis legionibus tam Grecorum quam Latinorum, 
apud urbem Finiminis castra locaverat, Anliochiam 
proficiscens, quasi nostris subsidium collaturus: 
sicuti ex compromisso tenebalur. Exceplis autem 
exercitibus quos ipse ex universis nationibus colle- 
gerat, erantei adjuncti, quasi ad quadraginta millia 
Latinorum, qui a legionibus que pracesserant, aut 
paupertatis causa, aut sua suorumque valetudine, 
aut ex quibusdam aliis urgentibus causis, per ter- 
ram imperatoris derelicti fuerant ; nunc vero re- 
sumptis viribus et animo de imperatoris presentia, 
et ejus innumerabilibus copiis, transeundi fiduciam 
habentes, ad vie consortes toto spiritu, lotaque 
mente feslinare satagebant. Audiens ergo predictus 
eomes Stephanus, quod illic residens imperator, 
vires majores praestolaretur et ad proficiscendum 
se aecingeret, assumpto cum his qui secum erant, 
itineris compendio, versus imperatoris exercitum 
cum omni celeritate contendit ; quo perveniens, ab 
. imperatore honeste satis, sed cum admiratione 
suceptus est; noverat enim eum imperator ; et ab 
initio dum cum aliis transiret, ejus sibi contraxerat 


PaTROL. CCI. 


genter de vita et salute et statu prineipum ; et 
qnanam esset causa quod ab aliis rediret separa- 
ius, respondit : 
CAPUT XI. 
Oratio ejus ad eumdem imperatorem, mendacio plena, 
perniciosa fidelibus. 

Fideles tui, imperator. invictissime, qui paulo ante 
per tuam habuerant transitum eminentiam, et de tua 
plenitudine, te largiente, facli. sunt locupletiores, ca- 
pta Nica, usque Antiochiam satis prospero cursu per- 
venerunt, urbemque ipsam jugi obsidione quasi per 
novem continuos menses ezpugnatam, praevia Domini 
misericordia, violenter sibi, excepto urbis prasidio, 
quod in monte sublimiori situm, urbi praminet nullis 
superabile viribus, vindécaverunt. Cumque crederent 
rem essse consummalam, quodque se periculis exemis- 
sent universis, urbe jam recepta, faclus est. error no- 
vissimus pejor priore, et in multo majora quam passi 
fuerant, inciderunl discrimina. Via enim ab urbe ca- 
pta tertia dies elapsa fuerat, cum ecce Corbagath Per- 
sarum princeps polentissimus, cum nfinitis Orienta- 
lium copiis, el in aultitudine omnem numerum ezce- 


.dente, eamdem obsidione vallavit urbem ; et ex omni 


parle obsessis introitum negans et exitum, principes 
el omnem populum tot et tantis molestiis affligit, quod 
nec etiam de eorum vita sperare. liceat. Multitulinis 
aulem eos obsidentium non est facile numerum com- 
prehendere ; nam ul in summa dicalur, omnem adja- 
centem urbi regionem, locustarum more operuerunt 
eorum agmina, ita ut eliam tabernaculis videatur. 0- 
cus deesse. Noster aulem populus, fame, frigore si- 
iul et wstu, cadibus el clade, ita comminutus est, 
quod tolus infra urbem se collegeril, ex viz ad ejus 
tuitionem sufficere posse videalur. Pralerea et id so- 
latii, quod de regno (uo, tam de insulis quam de aliis 
urbibus maritimis, navigio inferri consueverat, no- 
veris fundilus esse precisum. Nam emissa copiarum 
parle, omnem inter Antiochiam et mare regionem, ita 
occupaverunt, ut classe penitus consumpta, mautis el 
inslitoribus gladio peremptis, omnem commerciorum 
spem et obtinendi viclus fiduciam nostris amputave- 
rint. Sed nec in civitate tantum alimentorum dicitur 
superesse, ut vel unius diei subvenire possit necessi- 
lali. Ad hzc, ad majorem arumnarum cumulum, nec 
in urbe eliam tutum habent refugium ; nam irruenti- 


D bus iis qui per castrum superius in urbem clam el sa- 


pius immiLtuntur, in ipso civitatis medio per vivos et 
plaleas periculose [fiunt congressiones; mec minorem 
curam inlestinorum habenles con[liclum, quam. 60- 
rum qua ab exierioribus inferebantur. Unde nos, et 
qui hic. nobiscum sunt praesentes capilanet et nobiles 
viri, videntes con[ratrum negolia non posse procedere, 
eos convenimus, sapius et fraterne monentes, ut sibi 
consulerent ; et invita divinitalerem imposswilemcom- 
prehendere velle desislerenl ; quos cum a, suo mon. pos- 
semus revocare proposito, nos, né paribus impruden- 
ter involveremur calamitatibus, noslra curavimus $a7 
luti providere. Et nunc, si. placet, el. tuis ita visum 
12 


363 


tecum trahis expeditiones, paribus involvantur pericu- 
lis ; nam a facie tantae multitudinis, quam universus 
ministravit Oriens, consullius est intentalo negotio, 
re adhuc integra, discedere ; quam temere, casu for- 
tuito, cum tot et tantis experiri. Testes sunt eorum 
qua loquimur prs&senles inclyti viri, ejusdem sortis 
participes ; sed etiam et Tatinus vir prudens et vafer, 
quem nobiscum tua direxit amplitudo, qui nostrorum 
cognoscens defecluwm, prudenter mimis ab eorum se 
subtraxit collegio, ut h&c tuae nota faceret majestati. 
Erat autem in predieto imperatoris exercitu, qui- 
dam domini Boamundi frater, Guido nomine ; qui 
hoc audiens, pene ad insaniam motus est, fratris et 
amicorum casum deplorans. Hic, licet primum co- 
milis narrationi obvium se daret, timoris causam 
objiciens, quod a tantorum ccetu principum se sub- 
traxisset imprudenter ; compescuit eum predictus 
vir, secundum carnem inelytus, et si moribus non 
ita, Willelmus de Grentemaisnil, qui suam et domi- 
ni Boamundi sororem habebat uxorem. 


CAPUT XII. À 
Revertilur imperator ad propria: expeditiones quas 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


fueritillustribus, desiste procedere, ne tuz felices quas A principum et plebis Dei, que ita cecidisse videba- 


B 


in nostrorum subsidium collegerat, dissolvit, verbo 


credens praedicti comitis. 


His igitur auditis, convocato principum suorum 
consistorio, deliberat, utrum procedendum sit ei, 
an domum exercitus oporteat revocare ; habitaque 
pro tempore et negolio deliberatione argumentosa, 
tandem de communi consilio visum est expedire 
tutius esse, incolumes domum exercitus revocare, 
quam universi in se excitare Orientis regna ; et se 
dubiis inconsiderate committere fortune casibus, 
et preliorum. Tantam igitur imperator verbis pre- 
diclis comitis fidem adhibuit, ut non solum ita fore, 
prout asseruerat ; verum etiam ut timeret apud se, 
ne princeps predictus, nostris, ut dicebatur, inter- 
emptis, cum universa multitudine quam seeum tra- 
here dicebatur, in regnum ejus introiret ; et quam, 
de opera et studio peregrinantium principum, Ni- 
ceam oum universa Bithynia receperat, iterum co- 
geretur amittere. Undehuic providens articulo, uni- 
versas provincias ab Iconio usque Nicciam rediens, 
a dextra levaque incendiis et rapina mandari pre- 
cipit, ut si casu quolibet suas adversus ejus impe - 
rium hostes veilent expeditiones dirigere, regio va- 
stata alimentis carens, et habitatoribus viduata, 
aliquod saltem ministraret impedimentium. Sicque 
factum est, ut per operam predicti comitis, subsi- 
dium, quod ex compromisso conferre paratus erat 
imperator, Christianus eo plurimum indigens non 
haberet exercitus. Considerantibus tamen interius, 
et rem perscrutantibus diligenter, videri potest, 
etsi predicti comilis opus nullatenus valeat excu- 
sari, utpote vitiosam habens originem et causam 
primam ab honestate dissentientem, tamen quod 
ex eo subsecutum est, eo procurante qui solus po- 
test et novit ad meliores exitus, eliam qus malo 
sunt inchosta principio pertrahere, in eorumdem 


364 


tur, certum est gloriam redundasse. Nam qui por- 
taverant pondus diei et. &estus, et relictis uxoribus 
et liberis, peregrinantes Domino deereverant mili- 
tare, dignum erat, ut gloriam pro suis laboribus 
reportarent ; qnam si preesens fuissel imperator, ea- 
teris omnibus invidisset. Videretur enim, si cum 
guis expeditionibus abfuisset, ob precipuam sui 
auctoritatem et copiarum majorem numerum, nego- 
tium consumasse ; et ita sibi merito palmam com- 
petere. Unde creditur a Domino procuratum, ut qui 
fideliter, et devote et cum innumerabilibus desuda- 
verant periculis, laboris fructum et victorie titu- 


lum reportarent. 

CAPUT XIII. 

Hostes, cognito imperatoris recessu, instant amplius. 
Desperant nostri, obsequia negant. Boamundus ur- 
bem incendit, ut eos de latrebis eliciat, principes fu- 
gam meditantur, dux resistit. 

Rumor interea de recessu imperatoris, multorum 
relationibus urbem repleverat, qui et molestiis qui- 
bus premebantur incessanter, adjecit cumulum et 
in desperationis barathrum omnes pene dedit pre- 
cipites. Abominantur predicti comitis et in perpe- 
tuum damnant memoriam, exsecrantur Willelmum 
de Grentemaisnil et omnes illius impietatis parti- 
cipes, imprecantes ut cum proditore Juda in &eter- 
nis incendiis habeant portionem : qui non solum 
communibus se subtraxeruntlaboribus, verum etiam 
tanto, quod eis videbatur Dominus preparasse, Dei 
populum defraudaverunt subsidio. At vero Gorba- 


C gath, et qui in castris ejus erant principes maximi, 


D 


sicuti cognito perexploratores imperatoris adventu, 
suspensi merito tenebantur, viresque ejus suspe- 
ctas habentes, robur imperii non immerito formi- 
dabant ; ita nunc notum per eosdem ejus habentes 
discessum, in majorem se erigunt insolentiam ; et 
quasi de vicloria certa spe concepla, nostros ani- 
mosius comprimebant, et coangustabant attentius. 
Unde fiebat, ut in tanta essent, fideles qui in urbe 
erant, calamitate, el multiplicis miserie novissimo 
constituti, ut jam nec salutis spes, nec consolatio- 
nis via ulla superesse videretur. Adeoque invalue- 
ratetomnes occupaverat desperatio ut, cireumeunte 
domino Boamundo civitatem, cui super omnes uni- 
versi exercitus cura commissa erat generalis, nec 
verbo, nec verberibus quidquam proficeret, ut vel 
unum dedomibusin quibus latilabant, posset avel- 
lere; et ad peragendas excubias, vel ad occurrendum 
hostibus, siveintus sive extra, quorum multiplices 
patiebantur insidias, destinare. Unde die quadam, 
defatigalis vociferando preconibus et apparitoribus, 
infecto negotio reversis, eum videret quod inutiliter 
operam eonsumerent, nec aliquem de latebris pos- 
set educere, in locis plurimis incendia per mini- 
stros suos procurari jubet et urbem succendi, ut 
saltem incendiorum metu prodirent iu publicum, 
qui congelatis visceribus, obsequio divino studium 
negabant et operam, unde factum est, ut quorum 


365 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


306 


prius non poterat habere copiam, eos postmodum A tione, ad ecclesiam cucurrit unanimis ; et donis 


ad prosequenda munera certatim inveniret preci- 
pites. Dicitur etiam, quod principes de vita despe- 
rantes et salute, habito invicem [familiari consilio 
occulte decereverant ut, relicto populo et plebe uni- 
versa, ipsi clam de nocte aufugerent, ad mare pro- 
perantes. Quod postquam duci innotuit et viro ve- 
nerabili Podiensi episcopo, convocantes eos ad se, 
justis in eos increpationibus invecti sunt, ponentes 
pre oculis, quam perennem infamis notam sibi et 
posteritati su: in perpetuum meruerint predicti no- 
biles viri, qui contra honestatem morum, genero- 
sitatis sue litulos denigrantes, tanto fidelium Christi 
se collegio subtraxerant. Eratigiturin populo Dei tan- 
tusalimentorum defectus, tanta famis augustia, totet 
tante, tam exterius quam interius hostium importu- 
nitates, ut nusquam contra ea solatium, nusquam 
contra remedium inveniretur. Majores et minores, 
paribus involuti calamitatibus, nullam sibi adinvi- 
cem consolalionis graliam impendebant : memores 
uxorum et liberorum quos domi reliquerant, am- 
plissima qu& ob Christi charitatem dimiserant pa- 
irimonia, mente recolunt, et de Domini quasi con- 
queruntur ingratitudine, eo quod labores eorum et 
devotionis sinceritatem non respiciat ; sed quasi a 
Deo alienum populum, in manus hostium tradi pa- 
tiatur. 
CAPUT XIV. 
Petro cuidam fit revelatio ; lancea Domini reperitur. 
Iterum confortatur populus. 

Dum ergo sic afffigeretur Dei populus, respexit 
eum Dominus, et geminus eorum audivit, mittens 
eis consolatinoem de sede majestatis sue. Quidam 
enim Petrus clericus, ut dicitur, de regione que 
dicitur Provincia, ad episcopum Podiensem, et do- 
minum comitem accessit Tolosanum, asserens 
quod ei beatus Andreas apostolus in somnis appa- 
ruerat; et eum ter vel quater commonueral dili- 
gentissime: quatenus ad principes loquerelur et 
nuntiaret ut lanceam, qua Domini nostri Jesu 
Christi latus fuerat perforatum, in ecclesia Princi- 
pis apostolorum occulte repositam, cum omni stu- 
dio perquirerent eique locum certis designaverat 
indiciis. Qui accedens ad predictos Deo amabiles 
viros, verbum sicut ei injunctum fuisse testabatur, 
ex ordine pandit, asserens se ab eodem apostolo 
multis terroribus ad hoc compulsum. Nam, cum 
sepe legationem hane sibi assumere, quoniam pau- 
per et nullius prudentiae erat, detrectasset, urgen- 
tissimam apostoli jussionem, nisi cum mortis peri- 

.eulo, declinare se non posse profitebatur. Hi autem 
reliquis principibus verbum secretius communican- 
' tes, eumdem clericum presentem constituunt ul 
ab eodem modum et formam jussionis acciperent. 
Quibus verbis fidem habentes, ad locum quem eis 
infra septa praedictze ecclesie designaverat, conve- 
.niunt : ubi effossa terra in altum aliquatenus, lan- 
.ceam, sicuti predixerat, reperiunt. Quod audiens 
populus, lanquam immissa de supernis consola- 


C 


D 


muneribus tam pretiosum multo honore preve- 
nientes inventum, ceeperunt. quodammodo a suis 
anxietatibus respirare, et in obsequiis divinis re- 
parari fortiores. Fuerunt et alii nonnulli, qui se 
dicebant visiones angelorum et sanctorum aposto- 
lorum vidisse, quibus quasi in invicem consonan- 
tibus fides habebatur amplior, et populus a sua 
dejectione resurgebat in immensum. Factum est 
igitur, ad suggestionem venerabilium et Deum ti- 
mentium virorum, quod principes universi, iterum 
voto concepto et juramentis corporaliter prestitis, 
se obligaverunt muluo, ut si Dominus eos de pre- 
senti casu clementer eriperet, et de hostibus suis 
optatam indulgeret victoriam, quod ipsi ab invicem 
non discrederent, quousque auctore Domino, urbem 
sanctam, et gloriosum ejus sepulcrum Christiane 
fidei et pristine restituerent libertati. 


CAPUT XV. 

De communi principum consilio mittitur Petrus Ere- 
mila legatus ad hostes : intrepidus peragit legatio- 
nem. 

Cum autem diebus viginti sex continuis hac tam 
intolerabili afflictione laborassent, ccpit iterum 
populus ad cor rediens fortitudine lumbos suos 
accingere, et longanimitate plus solito abundare, 
quadam spe immissa divinitus se confortans : ita 
ut omnes unanimiter a majore usque ad minimum 
his molesliis finem imponendum consonarent, et 
cum hoslibus pugnandum ut subito, per divine 
virtutis auxilium, eos de suis viribus presurmentes, 
a se possent repellere, ut urbem quam eis contu- 
lerat Dominus, liberam vindicare. Utilius enim ju- 
dicabant belli semel fortunam experiri quam per- 
petua tabescere inedia, et ingruentium molestia- 
rum jugi sarcina torqueri. Hie igitur erat, et in 
omnium ore sermo vertebatur, ut extra urbem egre- 
dientes, cum hostibus decertarent: nec erat ea 
mens nobilium lantum sed etiam populares eodem 
desiderio suecensi, principum arguebant desidiam 
el moras increpabant. Convenientes igitur princi- 
pes in unum, el populi immissum divinitus cogno- 
scenles fervorem, de commuui decernunt consilio, 
ui missa legatione ad principem hostium, alleru- 
irum duum proponant : Quod aut cedat, urbem 
nostris perpeluo possidendam derelinquens, sicut ju- 
ris eorum ab initio fuerat, et nunc, auctore Domino, 
in idipsum est reversa; aut ad. pugnam se praparet, 
gladii judicium | subiturus. Electus est igitur ad id 
muneris prosequendum, Petrus Eremita, vir vite 
venerabilis, de quo in superioribus multa diximus, 
adjunctusque est ei socius et comes quidam Her- 
luimus, Persarum idiomatis, et Parthice lingua ali- 
quam habens peritiam, viritidem prudens et discre- 
ius : quibus datum est in mandatis id quod pre- 
misimus,cum subdivisionetamen hae, ut, si pugnam 
precligere inveniretur, esset in ejus optione, utrum 
singulariter ipse cum uno ex principibus experiri 
vellet an cerium numerum suorum, nostrorum. toti- 


367 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


368 


dem opponere, an. simul hinc inde universos confligere A collegerat, sumpta licentia ad suos revertitur. 


exercitus, et. legiones unanimiter ad pugnam conve- 
nire, Impetrato igitur ad tempus fcedere, et gratia 
mittende legationis pace petita, profeeti sunt duo 
predicti viri, cum sibi destinatis consortibus, us- 
que ad tentorium principis : ubi eum reperientes 
cum suis ducibus etsatrapis, Petrus Eremita, sicuti 
vir magnanimus erat, licet statura pusillus esset, 
munus injuncte legationis strenue et fideliter pro- 
curavit. Aecedens enim ad prefatum Persarum sa- 
trapam, nullamque eiomnino exhibensreverentiam, 
eonstanter et imperterrite verba proposuit, dicens: 
Direxit nos ad tuam nobilitatem Deo amabilium qui 
in Antiochia sunt principum sacer conventus, monens 
uL ab eorum infestatione, et ab urbis, quam eis resti- 
tuit divina clementia, impugnatione desistas : hanc 
enim apostolorum princeps Petrus, nosirz fidei fide- 
lis et prudens dispensator, verbi sui virtule, et exhor- 
talionis qua praminebat gratia, sed et signorum ma- 
gnitudine ab idolatria revocans, ad finem Christi 
converlit, nobis eam reddens peculiarem. Nunc vero 
a vobis violenter, sed indebite occupatam, nobis resti- 
tuit fortis et polens Dominus : unde pro avita ha- 
reditate, el. Christi domicilio familiari debitam ge- 
rentes sollicitudinem, unum libi ex pluribus propo- 
nunt : ut aut ab. urbis obsidione, et eorum molesta- 
tioxe quiescas ; aut teriia ab hac die cum eis gladiis 
decernentibus experiaris. Ac ne forle oblatum certa- 
men causeris, et sublerfugii causam justam invenias, 
optionem tibi proponunt, ut unam e pluribus eligere 
possis : an solus cum uno ex principibus tantum con- 
grediaris,et victor totum obtineas, aut. victus con- 
quiescas ; aut plures cum totidem eisdem. conditioni- 
bus decertent ; aut. universe hinc legiones bellicis 
eventibus experiantur. llle vero, spreta ejus lega- 
tione, respondisse dicitur: « Non videtur, mi Pe- 
tre, quod. principum qui te huc. miserunt, res sil in 
eo statu collocata, quod mihi debeant optiones pro- 
ponere ; vel quod. ego tenear, pro eorum arbitrio, ali. 
quid eligere cum ad. hoc per nostrum devenerint gla- 
dium, ut neque sibi liberam habeant optandi faculta- 
tem, sed. pro nostro arbitrio eos oporteat sumere et 
deponere voluntatem. Vade ergo, et. dic imprudenti- 
bus qui suam adhuc non ?ntelligunt. conditionem, qui 
te huc ad mos direxerunt, quod omnes quotquot inte- 
gre statis ez utroque sexu reperire potero, domini 
mei obsequiis deputatos, vitz reservabo ; omnes vero 


G 


D 


alios, tanquam arbores inutiles, gladio succidam, ita 


uL neque eorum aliqua supersit memoria. Quod. nis? 
satius duxissem eos famis acerbitate consumi quam 
gladiis interire, jampridem effraclis manibus et urbe 
violenter occupata, viarum suarum fructus collegis- 
sent, gladiis ulloribus subjecti. 


CAPUT XVI. 


Reverüitur Petrus ad proceres ; hostium. superbiam 
nostris insinuat ; bellum indicitur. 


At vero Petrus intellecta principis, ad quem mis- 
sus fuerat, mente et superbia cognila, quam ex 
muliitudine suornm et incomparabilibus divitiis 


Quem infra urbem receptum, et que secum defe- 
rebat responsa volentem edere, et significare his 
qui eum miserant principibus, adfuit universa tam 
patrum quam plebis multitudo, eum summa avidi- 
tate audire geslientes responsi formam et legationis 
finem. Dumque Petrus secundum verborum seriem, 
principis ad quem missus fuerat, superbiam, mi- 
nas et immoderatum fastum, presente populo uni- 
verso, seriatim proponere decrevissel timens vir 
illustris dux Godefridus, nesi cuncia ex ordine po- 
pulo continuis afflicto laboribus, et jam pre erum- 
narum immensitate deficienti panderentur, plebs 
nimis deterretur, et timore deficeret, volentem 
in narratione procedere compescuit, seorsum du- 
cens eum a turba frequentiore, suggerens ut omis- 
sis aliis, id solum breviter et in summa significe- 
tur, quod bellum exigant hostes, et ad id omnino 
se preparent. Populus ergo juxta Petri verbum in- 
telligens quod hostes pugnam deposcerent, unani- 
miter omnes a majore usque ad minimum, paribus 
accensi desideriis, id ipsum volis expetunt arden- 
libus, cum tanta hilaritate verbum suscipientes, ut 
jam omnino pressurarum quas portulerant videren- 
tur immemores, et de victoria securi. Acclamanti- 
bus ergo universis et tam voce quam signis conso- 
nantiam et omnium conniventiam significantibus, 
bellum crastina die futurum indicitur. Gavisus igi- 
lur reversus est populus ad propria, totamque illam 
noctem pre pugne desiderio ducunt insomnem : 
dum arma exerunt, dum equos preparant, loricas 
detergunt et galeas, aptant clypeos, gladios acuunt 
somno locus non datur, nec indulgetur sopori. 
Edicitur praterea publice, et voce preconia nuntia- 
iur qualenus summo mane, ante solis exortum, 
unusquisque armis correptis et instructus ad pra- 
lium, suis associetur legionibus ; et proprii princi- 
pis vexillus sequatur. Mane autem facto, circa * 
primum diei erepusculum, sacerdotes et ministri 
Domini, per ecclesias divina celebrantes, et com- 
summantes sacrificium, plebes monent ut, pera- 
ctis de more confessionibus in spiritu humilitatis et 
animo contrito, contra mundi pericula corpore et 
sanguine Domini se communiant ; et indultis offen 
sis, el rancore deposito, si quis erat, reformata 
plenius charitate, cum majore fiducia ad prelium 
egrediantur, et ejus vere sint auditores el membra 
qui dixit : In hoc cognoscent omnes quia mei estis 
discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. 
xur, 35). Celebratis ergo divinis et legionibus uni- 
versis colesii munere satiatis, tanla est eis divini- 
tus infusa gratia, ut qui heri et nudius tertius quasi 
segnes el abjecti, macilenti et esxangues pre de- 
fectu virium vix poterant attolere lumina, frontes 
erigere et jejuniis attenuati, victi laboribus qua- 
rebant latibula, pristine honestatis immemores, 
nunc uliro in publicum prodeunles, abjecta igna- 
via, quasi resumptis viribus, arma bajulant viri- 
liter, et de bellicis tractare animositate preesumunt 


y 
: 


& 


369 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


310 


solita, palmam sibi promittentes. Vix reperiebatur A comes Percensis, Everardus de Pusato, Drogo de 


in tanto populo conditionis aut elatis cujuspiam 
qui non meditaretur fortia, quid ad arma non con- 
surgeret, qui non sibi presagiret victoriam. Sa- 
cerdotes vero sacris induti vestibus turmas cir- 
cumeuntes et conventus, cruces deferebant in 
manibus, et sanctorum patrocinia, peccaminum 
promittentes indulgentiam, et plenam delictorum 
remissionem his qui fortiter in acie desudarent, et 
paternarum traditionum et Christiane» fidei vellent 
esse defensores. Episcopi nihilominus, principes, 
el exercitus primicerios tam seorsum quam in pu- 
blico exhortantes, quanta eis divinitus dabatur ex- 
hortationis gratia instabant, benedicentes populum, 
et Domino commendantes : inter quos praecipuus 
Christi cultor dominus Podiensis episcopus, exhor- 
tationibus jugiter insistens, jejuniis, et orationibus 
etlarga eleemosynarumliberalitate seipsum Domino 
dabat in holocaustum. 


GAPUT XVII. 


Ordinatis aciebus, urbem egrediuntur, Tolosano co- 
mite ad urbis tutelam derelicto. 


Convenientes igitur summo diluculo, quarto Ka- 
lendas Julii, ante portam que ponti erat conter- 
mina, invocato de supernis auxilio, omnes unani- 
miter quasi vir unus, antequam urbem egrediantur, 
acies instruunt, etinstructis ordinem et modum as- 
signant procedendi. In prima igitur acie, Hugonem 
Magnum, fratrem regis Francie, ducem et signife- 
rum constituunt; eique associant virum per omnia 
commendabilem, Anselmum de Riburgismonte,cum 
aliis nobilibus, quorum numerum vel nomina non 
tenemus. Secunda preficiunt dominum Robertum, 
qui cognominatus est Friso, Flandrensium comi- 
tem, cum his qui ab initio castra ejus secuti fue- 
rant. Teriiam jussus est regere dominus Robertus 
Northmannorum dux, et cum eo vir inclytus, nepos 
ejus, comes Stephanus de Albamarla et alii nobi- 
les, qui in ejus advenerant comitatu. Episcopus ve- 
ro Podiensis, dominus Ademarus, bone memorie, 
cum sua et domini comitis Tolosani familia, quar- 
te praeerat aciei, Dominicam secum deferens lan- 
ceam. Quintam vero Rainardus comes Tullensis, et 
Petrus de Stadeneis frater ejus, comes Garnerus de 
Gres, Henricus de Ascha, Hainardus de Ammer- 
bae, Galterus de Dommedart, suo moderamine jussi 
sunt producere. Sext: vero aciei de mandato prin- 
cipum prefecti snnt Rainboldus comes de Oringis, 
Ludovicus de Moncons, Lambertus filius Cononis 
de Monteaceuto. Septimam vero vir illustris et ma- 
gnifieus, dominus Lotharingie dux Godefridus, 
cum viro venerabili fratre suo Eustachio, juxta mi- 
litarem disciplinam disposuit. Octave vero vir in 
armis strenuus et morum generositate insignis proe 
fuit Tancredus. Nonam vero comes Hugo de Sancto 
Paulo, et Engelrandus filius ejus, Thomasde Feria, 


Balduinus de Burgo, Robertus filius Gerardi, Rai- 


noldus Belvacensis, Galo de Calvomonte disponere 
jussi sunt. Decime vero prefeci sunt Rotoldus 


G 


D 


Monci. Radulphus filius Godefridi, Conanus Brito. 
Undecimam vero Iscardus comes Diensis, Raimun- 
dus Piletus, Gastus Biterensis, Girardus de Rosei- 
lon, Wilhelmus de Montepessulano, Guilhermus 
Amaneus lenuerunt. In duodecima vero, qux erat 
novissima, et ceteris referlior, constitulus est prin- 
ceps et moderator dominus Boamundus, jussusque 
est postremus incedere, ut praecedentibus tempore 
opportuno ministraret subsidium, et pro his qui 
amplius ab hoslibus gravarentur providam gereret 
sollieitudinem.Dominum autemcomitem Tolosanum 
egritudine valida periculosius laborantem, in urbe 
dimiserunt ad ejus custodiam, contraillos qui adhuc 
rebelles erant in presidio, ne forte in absentia prin- 
cipum, urbem arbitrantes vacuam, super debiles et 
infirmos, senes et muliereulas, et imbellem popu- 
lum, irruptiones molirentur. Feceruntautem et in 
colle qui presidio erat oppositus, murum ex calce 
et lapidibus cum propugnaeulis solidissimum, su- 
per quem machinas jaculatorias constituerunt non- 
nullas, ducentos viros, robustos viribus et armis 
instruetos, qui locum tuerentur, ibi relinquentes. 


CAPUT XVIII. 
Hostium princeps exitum parat impedire, sed. nostri 
viriliter erumpunt. 

Sic ergo dispositis suorum ordinibus, et in aciem 
redactis de communi decernunt consilio quod do- 
minus Hugo Magnus,dominus quoque comes -Flan- 
drensis, e£ dux Northmannorum reliqua precedant 
agmina : universisque precipiunt hunc observare 
proficiscendi ordinem, ut premissis peditibus equi- 
les subsequerentur, et eis diligentem adhiberent 
custodiam. Cautum est etiam edicto publico, et lege 
communi promulgatum, ne quis hostium spoliis in- 
hiare prassumat ; sed omnes hostium cedi unanimiter 
incumbant, quousque, obtenta victoria et prostratis 
hostibus, licile possint ad. spolia colligenda redire. 
Pollo Corbagath suspectum habebat ab initio, et 
maxime postquam ad eura Petrus missus fuerat, no- 
sirorum subilum in castra sua egressum: unde et 
cum iis qui in presidio erant, convenerat, ut si 
quando nostri de exitu cogitarent, et se prepara- 
rentad egressum, oppidani dato signo castris id 
significare properarent. Factum est igitur circa ho- 
ram diei primam, dum nostri acies suas dispone- 
rent, qui in presidio erant, id compertum haben- 
tes signo dato dequo intereos convenerat, id ca- 
stris cominus significaverunt. Unde nostrorum vo- 
lentes priepedire propositum, preemiserunt de suis 
quasi ad duo millia, qui cirea pontem nostris oc- 
currerent, et eos egredi non paterentur : qui, ut 
instarent protervius et ad sagittandum essent habi- 
liores ; descendentes de equis pedites se constitue- 
runt, pontis partem ulteriorem occupantes. At ve- 
ro nostri, compositis aciebus et juxta rei militaris 
disciplinam ordine congruo digestis, reserala porta, 
observatis stationibuset legionibus impermistis se- 
riatim egrediuntur. Damque predicti hostes qui ad 


311 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


378 


cohibendum nostrisexitum convenerant, ineo propo- A aditum ad urbem intercludere fugientibus. Proce- 


sito fortius desudarent, dominus Hugo Magnus, qui 
prima praeerat, ut premisimus, cohorti, premissis 
turbis pedestribus et sagiltariis, in eos irruens ani- 
mosius, primo tentantes resistere, sed tandem no- 
strorum impetum ferre non valentes, violenter dis- 
solutosadezit in fugam, tanta instans animositate, 
ut vix equos ex quibus descenderant, recipere pos- 
sent : quibus fugam ingressis, vir memoria dignus 
Anselmus de Riburgismonte, qui in prima consti- 
tutus erat acie, protinus irruens, seculis memora- 
bile virtutis su: dedit experimentum ; nam in me- 
diis eorum euneis salutis immemor, audaciter invo- 
lutus, dum hos dejicit, illos perforat, et in eorum 
sirage desudatanimosius, universorum ordinum in 
se provocavit et oculos et favorem. Quod videntes 
Hugo Maguus, et Robertus comes Flandrensium, 
Robertus quoqueNorthmannorum comes, et Baldui- 
nus comes Hemaucorum, et Eustachius ducis fra- 
ter, predielo nobili viro ut subsidiumzdministrent, 
advolant celerius, viri strenuitatem admirantes ; et 
collatis viribus irruentes, si quid adhuc erat robo- 
ris, potenter confringunt, et stragem ex eis operan- 
les innumeram, pene usque ad eorum castra inse- 
clali sunt fugientes. 


CAPUT XIX. 


Nostris egredientibus ros de supernis infunditur, in 
quo consolationem receperunt universi. 


- Accidit autem in exitu nostrorum ab urbe qui- 
dam memoria dignum, quod, dum essent in pro- 
cinctu, et jam extra portam acies dirigerent, hosti- 
bus qui aditum prepedire proposuerant, partim 
interemptis, partim in fugam versis, ros quidam 
suavissimus immisus de supernis, modicus, sed 
gratissimus, super nostrum exercitum descendit ita 
placidus, ut quasi in eo benedictionem et gratiam 
suam videretur Domino infudisse. Quicunque enim 
eo imbre coelitus immisso conspersus est, ita ple- 
nam mentis et corporis, suscepit hilaritatem et in- 
tegritatem sospitatis, tanquam nihil laboris, nihil 
molestie tota illa expeditione passus esset ; neo so- 
lum hominibus, verum etiam equis vigor pristinus 
a Deo restitutus est inintegrum, ut qui per multes 
ante dies non nisi folia et cortices arborum habue- 
rant pro pabulo, hostium equos et hordeo pastos 
et palea, tota illa dieet celeritate vincerent et labo- 
ris patientia, Tanta ergo ex illius benedictionis 
rore nostris legionibus victoris spes el fortitudinis 
gratia videbatur accessise, ut de eis videretur esse 
dictum : Pluviam voluntar iam segregabit Deus hzere- 
dilati sus (Psal. .xvi, 10), et Spiritus saneti gra- 
tiam manifeste se non dubitarent accepisse. Educlis 
aulem extra urbem legionibus, decernunt esse uti- 
lius versus montana acies dirigere, que ab eadem 
urbe quasi distabant duabus milliaribus et ita uni- 
versam occupare planitiem, ne forte hostes infini- 
tas habentes copias inter eos et urbem elam vel vio- 
lenter transeuntes, sicuti facere consueverant in 
praeliis, nostros possent ex omni parte vallare, et 


G 


debant autem gradu lento, ita lamen ut non permi- 
seerentur acies, neque ordines confunderentur. 
Factumque est divina virtutis operatione ut qui in- 
tra urbem hostibus pauciores, imo pene nulli eo- 
rum comparatione crederentur, tot et tanti, quot 
et quanti extra urbem, aut plures aut non paucio- 
res esse viderentur. Qui enim quinque panes post 
quinque milium refectam esuriem in tantam frag- 
mentorum quantitatem novit prius multiplicare 
(Matth. xv, 47); idem populum sibi acceptabilem 
et sectatorem bonorum operum, ad nominis sui 
gloriam, non inferiori miraculo voluit augere. Erant 
autem immisti procedentibus ad prelium, Deo de- 
voti sacerdotes et levita stolis amicti albis, signum 
crucis mirabile deferentes in manibus. Qui vero in 
urbe remanserant super muros ascendentes, vesti- 
bus induti sacerdotalibus, in lacrymis et oratione 
perseverantes,expansis manibus pro fideli populo 
sine intermissione orabant ad Dominum, ut parce- 
ret populo suo, et ne daret gentibus in opprobrium 
hereditatem suam. 


CAPUT XX. 


Curbagalh suas instruit acies ; pugnatus cominus. 
Solimannus a tergo irruens, aciem Boamundi gra- 
viteropprimit ; subveniunt principes. Turci deficien- 
tes ignem subjiciunt, ut fumum excient. 

Interea princeps hostium intellecto nostrorum 
egressu, tum ex signo quod in presidio urbis con- 
spexerat, tum ex eorum relationum qui ab egre- 
dientibus devicti aufügerant, convocatis senioribus 
etexpeditionum primeceriis, jamincipit habere pro 
seriis, qu: prius quasi ludiera reputaveral; et 
quorum prius arma et tenuitatem negligere videba- 
tur, jam incipit habere suspecta. De communi igi- 
tur consilio, Antiochenorum tamen maxime usus 
experientia, acies instruit, disponit agmina ; et qui 
precedere, qui subsequi debeant, diligenti studio 
distinguit, et debita digerit sollicitudine. Inter ce- 
lera vero antequam nostri universa inter urbem et 
montes occupassent campestria, aciem unam, viris 
prudentibus et robustis insignem, eui preesse dice- 
batur virillustris Solimannus Nie»norum princeps, 
de quo superius mentionem fecimus sepissimam, 
versus mare dirigit, eo intuitu ut, nostris devictis 
et conversis in fugam, volentibus ad mare descen- 
derevelin urbem ingredi, illi occurrerent, et ita 
inter molares duos, videlicet inter subsequentes et 
occurrentes a. fronte, Dei populus contereretur. 
Reliquas autem a dextris locans et a sinistris, sub 
singulis principibus, sub obtentu gratie suse, di- 
stricte precipit, quatenus pristinz virtutis memores, 
strenue et viriliter decertare contendant, frivolum 
reputantes quidquid tam imbellis populus, vulgus 
famelicum, plebs inermis et inconsulta, niteretur 
moliri. Occupata igitur universa planitie, et. pro- 
visos diligentius neab hostibus possent cireumdari, 
monentibus lituis, et precedentibus legionum vexil- 
liferis, nostri versus acies hostium gradatim pro- 


313 


deuni: quibus cum appropinquassent, adeo ut jam A 


: in eos, hostes sagittas suas contorquere possent, 

facto impetu, tres primae acies unanimiter in eos 
irruunt, lanceis et gladiis instantes cominus. Sed 
el nostri pedites qui arcubus utebantur et balistis, 
equitum pracedenles manipulos, votis ardentibus 
ultro et certatim se ingerebant : quibus subsequen- 
les equitum turma, quantam poterant, adhibebant 
custodie diligentiam. Dumque prime acies viriliter 
in agone desudant, ecce subsequentes eis, adjun- 
ci: et illatee impetu non inferiore, eos qui se pre- 
cesserant reddunt tam audacia quam viribus pre- 
stantiores. Cumque jam omnes, excepta novissima, 
cui pra:erat dominus Boamundus, ad hostes perve- 
nissent scies, et cum eis decertarent viriliter, ita 
ut pluribus interfectis, jam pene dissolutis agmini- 
bus hostes in fugam verterentur, duxque cum suo 
comitatu validiorem el densissimam hostium co- 
hortem jam penitus in fugam adegisset, ecce Soli- 
mannus, cum ea legione quam supra diximus eum 
versus loca maritima deduxisse, rediens, in aciem 
domini Boamundi audacter et cum multo impetua 
lergo irruit, tantam imirnittens sagittarum multitu- 
dinem, ul instar grandinis totam aciem operiret ; 
moxque depositis arcubus, et eorum neglecto offi- 
cio, clava instans et gladiis, ita ut importunam 
eorum instantiam dominus Boamundus vix susti- 
neret : dumque iis premeretur atrocius, et pene 
dissolveretur legio cui preerat,licet ipse strenui 
more et fortis viri, in hostes medios cum paucis 
consortibus decertaret, dux subito cum suis copiis 
evocatus, unaque cum eo vir spectabilis dominus 
Tancredus, impiger advolat, domino Boamundo 
subsidium ministraturi : quorum opportuno adven- 
tu, statim hostium enervate sunt vires, et omnis eo- 
rum virtus emarcuit, instantibus nostris animosius, 
vulneraque et mortem ministrantibus. Dumque vi- 
dent se viribus impares, irruentium pondus se non 
posse sustinere diutius, ad alia se convertunt ar- 
gumenta ; et ignem solito excutientes arlificio, sub- 
jiciunt in stipulam ; erat enim fenum multum in 
loco aridum valde, et stipula apta prorsus incendio; 
que subjectum ignem suscipientia gratum mini- 
straverunt fomitem, etlicet flammam quidem mo- 
dicam, tetram tamen atque densam fumi dederunt 
caliginem, qua involuta acies, minus quidem insta- 
bant hostibus, fumo plurimum officiente luminibus, 
et pulvere nihilominus, qui equorum et peditum 
excitabalur frequentia. In hac igitur tanta fumi ca- 
ligine studiosius excitata, hostes nostros insecuti, 
de peditibus, nonnullos occiderunt ; equites autem 
equorum rapti beneficio periculosam illam decli- 
nantes nebulam, redeuntes in idipsum, et divino 
freti adminiculo agonem continuantes, reintegratis 
divino munere viribus, hostes in fugam gladiis per- 
secutoribus convertunt; nec desistunt insequi,quous- 
que ad suorum jam dissoluta agmina, eos recurrere 
violenter compulerunt, 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VI. 


314 


CAPUT XXI. 
Fugit hostium princeps ; legiones eorum perimuntur ; 
qui evaserunt, versi sunt in fugam. 

Erat autem in eadem regione vallis modica, per 
quam horis hiemalibus torrens de monte defluens 
descendere consueverat, cursuque precipiti al- 
veum in vallem subegerat, ultra quam cum hostes 
confugere noster compulissel exercitus, in colle 
quodam eminentiori aliquantulum, dum tentarent 
resistere, e& tubarum sonilu et strepitu tympano- 
rum dissolutas iterum revocare conarentur legio- 
nes, sine intermissione eos subsecuti, nostri prin- 
cipes advolant celerius : tam qui in postremis, ubi 
majus exercebatur negotium, eum Solimannolabo- 
raverant, dominus dux Godefridus, dominus Boa- 
mundus, Tancredus quoque, et alii quidem nobiles, 
auctore Domino, victoria potiti; quam qui in prima 
fronte, obvias sibi jam contriverant acies, Hugo 
Magnus videlicet, et uterque Robertus, tam Flan- 
drensium quam Northmannorum comes,et alii multi 
perpete digni memoria : vallo transmisso hostes a 
predicto colle dejiciunt violenter ; et iterum ab in- 
vicem dissolutos, nostrorum constantiam sustinere 
non valentes, fugam inire compulerunt. Corbagath 


autem ab initio turbam declinans, in colle quodam 


constitutus frequentes dirigebat nuntios, qui ad 
eum recurrentes sepius, de belli eventu eum edo- 
cebant. Hic dum .prestolaretur anxius quo fine 
tantum terminaretur negotium, repente suas dissi- 
patas penitus et in nullo sibi coherentes, diffluere 
conspicit legiones. Quo facto perterritus, monenti- 
bus suis qui eum comitabantur, ut saluti consu- 
leret, reliclis castris et suorum immemor, fugam 
iniit quantocius, tanta correptus formidine, ut ne- 
minem exspectans, et equos permutlans alternatim, 
ui fuge possent sufficere, transito Euphrate vix tu- 
tum se reputarel. Relicta& vero acies, principis de- 
stitutce solatio, resistendi animo simul et viribus 
vacui, quibus equi sufficere poterant, eadem via 
saluti consulentes, fuga elapsi, insequentium gla- 
dios evaserunt. Nostri autem equorum timentes 
defeclum, non multum insequi presumpserunt, ex- 
ceplo domino Tancredo, et paucis aliis, qui usque 
ad occasum solis,tribus aut quatuor milliaribus eos 
sternendo prosecuti sunt. Tantum siquidem divina 
virtus eis timorem immiserat, ul vel resistere, vel 
a se insectantium propulsare injurias nec attenta- 
rent; decem enim ex nostris videbantur eis quasi 
multa millia; nec erat qui a facie nostrorum fu- 
gientibus ministrare posset consolationem. Hic 
plane innotuit quia non est consilium contra Domi- 
num (Prov. xx1, 30) : quamque vere dicatur quod 
non deserit. Dominus sperantes in se (Judith. xi, 
17), ipso rerum experimento factum est evidens et 
manifestum, cum populus inops et famelicus tan- 
tam vivorum fortium multitudinem, Dei fretus au- 
xillio potuit superare ; et preter spem propriam, in 
uno prelio universum a Deo destitutum Orientem 
confundere. 


375 


CAPUT XXII. 
Redeuntes a. caede hostium mostri, de castris eorum 
infinita, reportant spolia. 
Consummato igitur prelio, et divinitus concessa 
nostri principes potili victoria, in castra hostium 
redeunt: ubi tantam rerum necessariarium reperiunt 
opulentiam, tantas Orientalium divitiarum copias, 
ut jam auri, argenti, gemmarum, holosericorum et 
-pretiosarum veslium, nec non et vasorum, tam ar- 
tifieio quam materia commendabilium, neque nu- 
merus esset, neque mensura : equorum etiam, sed 
et gergum et armentorura, annon: quoque nihilo- 
minus et victualium tanta ibi reperta est abundan- 
tia, ut jam nescirent quid eligerent, etiam qui su- 
prema prius laboraverant inopia.Colligentes itaque 
hostium papiliones et tentoria, quibus plurimum 
indigebant (sua quippe vetustas et imbrium quos 
siepe pertulerant intemperies corruperant, ut jam 
essent inutilia) gazas in eis reperiebant multipli- 
ces ; sed et ancillas et parvulos quos fugientes di- 
miserant, secum in urbem detulerunt. Inter cetera 
autem,et majoris eorum principis admirabile repe- 
riunt tabernaculum, in modum civitatis, turribus, 
propugnaculis et moenibus, ex optimo serico et va- 
riis coloribus contextum : a cujus medio quasi 
a triclinio principali, in parles plures adnexa 
defluebant diversoria, que quasi per vicos distin- 
guebantur, quibus duo hominum millia spatiose 
considere posse dicebantur. Onerati igitur spoliis 
et manubiis ditati, cuncta in urbem deferunt, diem 
agentessolemnemin letitia et exsultatione,gratias illi C 
exhibentes de cujus munere venerat,ut tot casibus 
superatis, tot decursis laboribus, optatam consecuti 
essent victoriam. Qui autem erant in presidio vi- 
dentes quod sui defecerant, et necessariam subsidii 
spei haberent nullam, interpositis conditionibus, 
quod cum salute liceret egredi, uxoresque ac libe- 
ros simul et omnem eorum substantiam libere 
possenteducere,arcem nostrisresignant principibus, 
eorum vexilis in summis turribus collocatis. Sic 
igitur factum est per Domini superabundantem 
'grátiam, ut recepto urbis presidio, et obtenta vi- 
ctoria, qui heri et nudius tertius tenues erant et 
pene famelici,bonis inciperent omnibus abundare. 
Ad hoc enim jam devenerant etiam qui inter eos 
erant polentissimi el eximii nominis, ut etiam men- 
dicare compellerentur. Nam ut de gregariis tacea- D 
mus, comes Harmannus vir nobilis de regno Teu- 
tonico, ad eam deductus est paupertatem, ul ei de 
mensa ducis, panis pro quotidiano stipendio, quasi 
magnum, deputaretur. Henricus quoque, de Ascha, 
vir probitate singularis, inedia penitus consumptus 
essel, nisi ab eodem domino duce assumptus esset 
in convivam. Sed et ipse eliam dux, dum civitàs 
obsideretur, antequam egrederentur ad prelium, 
tanta laborabat inopia ut equos non habens, eum 
cui insedit in prelio a comite Tolosano multis pre- 
cibus vix exlorserit. Jam enim tam ipse quam alii 
principes quidquid pecunarium secum detulerant, 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 
A in larga eleemosynarum liberalitate et pietatis ope- 


316 


ribus,et his maxime quad communem respiciebant 
utilitatem, prona devotione consumpserant. Unde 
faclum est quod multi nobiles, et apud suos tam 
genere quam strenuitate preclari, ea die qua bel- 
lum indietum est, consumptis opibus inopes facti, 


et equos non habentes, partim pedites, partim su- - 


per asinos et vilia jumenta,egressi sunt ad pugnam: 
quorum inopiam benigne respiciens consolator Do- 
minus, antequam sol vergeret ad occasum, devictis 
hostibus, opes contulit redundantes.Renovatum est 
ibi evidentius illud Samarie antiquum et vetus ne- 
gotium, de mensura similaginis et hordei, que sta- 
tere uno accipiebatar. Nam qui mane vix sibi suf- 
ficere poterat, vespere habuit unde multos aleret. 
Factum est autem hoc, anno ab Incarnatione Do- 
mini 1098, mense Junio, vicesima octava die men- 
sis. 
CAPUT XXIII. 
Civitate composita, ecclesias mundant ét reparant ; 
clericum $n eis ordinant studiose. 

Reversis igitur principibus de prelio, et urbe jam 
in omni tranquillitate composita, cure fuit omni- 
bus, et precipue patrono exercitus, viro venerabili 
domino Podiensi episcopo, cooperantibus aliis qui 
ie eodem exercitu erant pontificibus, et plebe suf- 
fragia ministrante, tam majorem urbis ecclesiam, 
qua in honore Principis apostolorum dedicata erat, 
quam reliquas, que per urbem erant constitute, 
in pristinum decorem reformare basilicas, et in eis 
clerum restituere, qui diyinis jugiter se manciparet 
ohsequiis. Gens enim Turcorum impia, loca profa- 
naverat venerabilia ; et ejectis inde cultuum divi- 
norum ministris, usibus profanis ea deputaverant ; 
in aliis equos et jumenta, quasi in stabulis collo- 
cantes; in aliis vero indigna locis exercentes nego- 
tia. Venerabiles quoque sanctorum imagines (qui- 
bus simplex populus, et plebs Dei cultriz pia rudi- 
tate commendab?lis, quasi pro libris utitar, que vi- 
ce lectionis simpliciores ad devotionem excitant), ex 
ipsi corraserant parietibus ; et quasi in viventes 
personas desevientes, oculos effoderant, mutilave- 
rani nares, et luto sumpto de immundis obduxe- 
rant, dejecerant allaria, et nefandis operibus in- 
quinaverant Domini sanctuarium. Placuit igitur de 
communi consilio ut statim sine dilatione in eis 
clerus restitueretur et pristina reformaretur digni- 
las, designatis stipendiis unde possent sustentari 
qui in eis Domino militarent. Obtulerunt itaque de 
spoliis hostium aurum el argentum, unde fierent 
candelabra, cruces, calices, et textus Evangelio- 
rum, et estera ecclesiasticis necessaria usibus 
utensilia, holoserica quoque ad opus sacerdotalium 
indumentorum, et altarium operimenta. Dominum 
quoque patriarcham, Joannem nomine, qui tan- 
quam verus Christi confessor, post nostrorum ad- 
ventu, infinita ab infidelibus pertulerat supplicia, in 
sede propria cum multo honore locaverunt, per ur- 
bes finitimas, qui cathedralem consueverant ha- 


ER 





3TT 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


318 


bere dignitatem, constituentes episcopos. Nostre A expeditione dominum Podiensem episcopum secu- 


vero Latinitatis patriarcham, eo vivente qui pridem 
ibi ordinatus fuerat, eligere vel consecrare non 
presumpserunt, ne duo unum et eumdem obtinere 
thronum viderentur: quod manifeste contra sacros 
canones et contra sanctorum constituta Patrum esse 
dignoscitur. Sed tamen postmodum vix evoluto 
biennio, videns ipse quod non satis utiliter praeesset 
Grecus Latinis, urbecedens, Constantinopolim abiit. 
Post cujus discessum convenientes ejusdem civi- 
tatis cleruset populus, Artasiensem episcopum Ber- 
nardum nomine, natione Valentinum, qui in eadem 


tus, fuerat capellanus ejus, sibi prefecerunt, pa- 
iriarcham.. Urbis autem potestatem et dominium 
Siculi ab initio promiserant, omes unanimiter domi- 
no Boamundo concesserunt, excepto comte Tolo- 
&ano, qui porlam ponti conterminam cum adjacen- 
tibus turribus, suis munitam satellitibus detinebat : 
quas postmodum post discessum comitis ex urbe, 
ejectisinde militibus,sicutiinferius dicetur, recepit. 
Quoniam autem apud suos nomine dignitatis prin- 
ceps dictus fuerat, obtinuit consuetudo, ut de ca- 
tero Antiochie dominus, princeps appellelur. 





INCIPIT LIBER SEPTIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Diriguntur nuntii ad imperatorem Hugo Magnus et 
comes Heumacorum ; Balduinus comes in via, defe- 
cit; Hugo Magnus non reverlitur. Podiensis epi- 
scopus moritur; lues oritur. 

Rebus igitur in urbe sic dispositis, de communi 
decernunt consilio, ut dominum Constantinopoli- 
tanum imperatorem per nuníios suos sollicitent, 
quatenus juxta pacta que cum eis inierat, eis auxi- 
lium in propria persona non differat ministrare; 
sed proficiscentes Hierosolymam, sicut tenebatur 
ex promisso, mature subsequatur; alioquin pacto- 
rum seriem negligenti, ipsi nullatenus vellent se 
obligatos teneri. Eleeti autem sunt ad id muneris 
prosequendum viri nobiles ot clarissimi, dominus 
videlicet Hugo Magnus, domini Philippi Francorum 
regis frater, e£ dominus Balduinus Heumaucorum 
comes: quorum alter irruentibus in itinere hosti- 
bus, comparere desiit, cujus usque hodie dubius 
est exitus, aliis dicentibus eum in acie cecidisse, 
aliis ab hostibus captum et mancipatum vinculis, 
in ulteriora deductum Orientis, asseverantibus. 
Dominus vero Hugo Magnus irruentium insidias 
deelinans hostium, ad imperatorem pervenit inco- 
lumis, ubi insignibus gestis ejus multam nubem 
induxit, et titulo generis derogavit non modicum. 
Nam. cum in expeditione multa gessisset egregie, 
unde sibi famam pepererat immortalem, in ea lega- 
tione meritum denigravit, dum expleto negotio, ad 
eos qui eum miserant nec responsa delulit, nec 
curavit redire. Fuitque in eo delictum hoc, tanto 
notabilius, quanto ipse genere erat preclarior: nam 
juxta verbum nostri Juvenalis: 

Ümne animi vitium tanto conspectius in se 

Crimen habet, quanto qui peccat major habetur. 

Suscitata est itaque, ex causis occultis, slatim 
urbe capta et consummata victoria, postquam res 
jam erant in tranquillo collocat», tanta clades in 
populo, ut vix aliqua preteriret dies, in qua tri- 
ginta vel quadraginta non efferrentur funera ; ita 


B quod de populo supererat, jam quasi penitus dele- 


retur. Qua lue pestifera el contagione, cunctos 
longe lateque indifferenter involvente, vir vite ve— 
nerabilis et immortalis memorie, dominus Adema- 
.rus Podiensis episcopus viam universe carnis in- 
gressus est, atquecum gemitu et lacrymis et intimis 
omnium suspiriis, tanquam pater et precipuus 
plebis universe moderator, in basilica beati Petri, 
in eo loco ubi lancea Domini reperta fuisse dice- 
batur, eum multa sepultus est honorificentia. Ejus- 
dem cladis acerbitate Henricus de Ascha, vir et 
generis titulo et strenuitate commendabilis, apud 
eastrum Turbessel consumptus est, ibique sepul- 
tus. Sed et Rainardus de Amesbach, miles pariter 
et manu et sanguine clarissimus, eodem occubuit 
casus, sepultus in vestibulo basilice Principis apo- 
stolorum. Sexus quoque femineus ibi pene univer- 
sus eadem lue deperiit, ita ut infra paucos dies pene 
quinquaginta millia deficerent. Cujus tanti mali, 
quidam circa hoec curiosi, causas assignare cu- 
pienles, dissentiebant ab invicem; dicentibus aliis 
quod ex occultis quibusdam aeris passionibus hoc 
accideret; aliis vero id pro causa assignantibus, 
quod popalus longo tempore famis acerbitate vexa- 
tus, postquam alimentorum attigit abundantiam, 
cibos cum aviditate sumens nimia, preteritos de- 
fectus querens redimere, sibi ipsi causam mortis 
immoderata gulositate inferehat. Idque pro sue 
opinionis assertione in evidens trahebant argumen- 
tum, quod sobriis et iis qui sibi parce sumebant 
alimenta, multo melius erat, et redibant ad conva- 
D jescentiam. 


C 


CAPUT II. 

Vociferatur populus ut Hierosolymam eatur; differ- 
tur iter usque ad. Kal. Octobris. Boamundus in 
Ciliciam descendit, et regionem recepit universam. 
Interea vero tum cladis effugiende gratia, tum 

assumpta peregrinationis intuitu coepit vociferari 

populus, et instanter acclamare, ut ad iter versus 

Hierosolymam, cujus causa venerant iterum prin- 


379 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


cipes se accingerent, et Domini preirent exercitui, A dieto nobili amicitia feederatur, in suam eum gra- 


causm principali, quee omnes de regionibus suis ex- 
civerat, satisfacientes. Qua ex causa principes con- 
venientes in unum, super hac populi postulatione 
tam favorabili et exauditione digna, deliberationem 
ingressi sunt, in qua alius sic, alius aliter afficie- 
batur: quibusdam enim id videbatur expedientius, 
ut statim sine dilatione iter arriperent, et populi 
satisfacerent desideriis; quibusdam vero obinstantis 
fervorem estatis et aquarum penuriam, et populi 
famis acerbitate diutius afflicti debilitatem, et equo- 
rum defectum, usque ad clementioris initium tem- 
poris et Kal. Octobr. iter differendum videbatur, 
ut hoc medio tempore, equis de novo &cquisitis et 
refocillatis veteribus, populo quoque alimentis et 
requie in statum pristinum reformato, et omnium 
viribus reparatis, ad laborem itineris possent re- 
surgere fortiores. Placuit tandem omnibus posterior 
senientia, et usque ad tempus pretaxatum de com- 
muni conniventia recepte sunt feris. Ut vero inte- 
rim et cladis declinarent imminentis periculum, et 
necessariorum majorem alibi reperirent abundan- 
liam, divisi sunt principes ab invicem, ea condi- 
lione, ut sine delatione, tempore redirent condicto. 
Boamundus enim in Ciliciam descendens, Tharsum, 
Adanam, Manistram. Anavarzam urbes recepit, et, 
custodibus deputatis, regionem sibi vindicavit uni- 
versam. Alii quoque per urbes dispersi finitimas, 
seorsum a turbis, equis et sibi, agentes, indulge- 
bant. Multi etiam tam de plebe quam de nobilio- 
ribus ad dominum Balduinum ducis fratrem, ut ab 
eo aliquid aceipere mererentur, Edessam, cui pre- 
erat, transito Euphrate, certatim properabant. Quos 
ille cum multa honestatesuscipiens, et apud se com- 
morantes tractans benignius, multis donatis mune- 
ribus, hilares remittebat ad suos. 


CAPUT III. 

Dominus Hasarth contra dominum suum Rodohan a 
duce petit auxilium. Dux, evocato [ratre Balduino, 
illuc properat. 

Accidit autem per eosdem dies quod Rodohan 
Halapiensium princeps, cum quodam de suis satra- 
pis, qui castello Hasarlh praeerat, contraxerat ini- 
micitias; eoque odium inter eos pervenerat, quod, 
convocata ex universis sibi subditis regionibus mi- 
lilia, castrum predictum obsederat:; Videns autem 
praesidii dominus, quia non facile nisi per auxilium 
Francorum, domino potenti et irato posset resi- 
stere, missa legatione ad ducem Godefridum per 
quemdam Christianum fidelem suum, missis mune- 
ribus, ut ejus sibi facilius conoiliaret gratiam, ejus 
amicitiam postulat; servitium suum cum devotione 
spondet, indissolubili nexu foederis ei se cupiens 
obligare; et ut verbis ejus pleniorem haberet fidem, 
et nulla ex parte de ejus promisso dubitaret, filium 
suum ei destinat obsidem, orans et petens, ut a 
presenti eum s0lvat periculo, condignam pro me- 
ritis temporeopportuno retributionem percepturus. 
His et hujusmodi vir venerabilis persuasus, pre- 


tiam recipiens, missoque nuntio, fratrem suum 
Edessanum comitem cum militaribus copiis ad se 
precipit evocari, ut amicum obsidione soluta ex- 
pediat. Vixque predictus Rodohan circa castrum 
Hasarth per quinque dies cum suis expeditionibus 
consederat, cum ecce dux Godefridus in magna 
multitudine tam fidelium suorum, quam amicorum, 
quos ad persequendum propositum invitaverat, ab 
Antiochia egressus in manu forti, ad partes illas ut 
amico subveniret, impiger properabat. Qui autem 
a predicto nobili viro ad dominum ducem missi 
fuerat, videntes quia prospere et pro votis cuncta 
compleverant, in conspectu ducis domino suo gra- 
tiam obtinentes ceumulatiorem, quoniam ipsi in per- 
sona propria dominum suum super eo nullatenus 
poterant reddere doctiorem (exercitus quippe hosti- 
lis ita undique castrum vallaverat, ut nec introitus 
alicui pateret, vel exitus) duas emiserunt columbas, 
ad id muneris prosequendum instructas apprime, 
quibus litterulas legationis su: seriem continentes, 
ad caudas religaverunt, quibus dominum suum su- 
per his omnibus qua obtinuerant, instruerent dili- 
genlius. Que sue libertati restitute, in momento 
ad locum unde educta fuerant redeuntes, ab earum 
custode pariter et alumno capte sunt, et dissolute 
paginule presentate sunt domino.Quibus perlectis, 
in tantam spem erectus est, ut qui prius obsiden- 
iem veritus multitudinem, de resistendo diutius 
desperaverat, eosdem sponte lacessere non vere- 
retur. 


CAPUT IV. 


Balduinus fratri occurrit cum ingentibus copiis. Re- 
liqui principes ministrant. auxilium. Fugit Rodo- 
han. (Quidam ex nostris in via pereunt; occiduntur 
hostium ad decem millia. 

Interea cum jam diei unius itinere dux cum suo 
comitatu processissel, occurrit ei frater ejus cum 
tribus millibus virorum fortium, et armatorum 
optime: quo cum plena charitate et pietatis affectu 
benigne suscepto, propositi pandit seriem, et gra- 
tiam quam eum predicto nobili vero contraxerat, 
aperit diligenter : queomnia frater approbans, 
ante omnia monet, ut quoniam ejus vires, ad tan- 
tam obsidionem violenter dissolvendam, non vide- 
bantur posse sufficere; antequam procedat, prin- 
cipes qui apud Antiochiam remanserant in suum 
evocet auxilium, ut confidentius valeat in facto pro- 
cedere. Acquiescens ergo dux fraternis monitis, 
missa legatione, dominum Boamundum, dominum- 
que Tolosanum comitem multa precum exorat in- 
Stantia, et sub obtentu fraternitatis invitat humi- 
liter, ut sibi pro amico laboranti, opem ferre non 
differant, vicem condignam tempore aecepto re- 
cepturi. Invitaverat autem eos et prius, antequam 
urbem egrederetur, et multum amice illorum sibi 
postulaverat suffragium ; sed invidie stimulis agi- 
tati, eo. quod prediclus vir nobilis, ducis prius 
quam suum expetierat adminiculum, cum sequi 


380 





381 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


382 


detrectaverant : at nunc iterata vocatione commo- A fratris descendit, in finibus Turbessel, Hatab et 


niti, videntes quod non possent cum sua honestate 
ducis preces non admittere, convocatis copiis do- 
minum ducem secuti, ejus se expedilioni sociave- 
runt. Qui postquam convenerant adinvicem, facti 
sunt omnes quasi ad triginta millia pugnatorum. 
Rodahan vero, licet Turcorum quadraginta dicere- 
tur habere millia, tamen diffidens de viribus, et 
nostrorum timens adventum, quos in proximo ad- 
futuras per suos noverat exploratores, soluta expe- 
ditione, reversus est Halapiam. Dum autem nostro- 
rum exercitus fuge Rodohan ignarus, coptum 
adhuc continuantiter, multique ab Antiochia utrius- 
que ordinis viri de remoto sequerentur, ut pro- 
ficiscentibus se associarent legionibus, in quadam 
hostium, quasillistudiose pretenderant, non pauci, 
casu descenderunt insidias, longe a precedenti, ut 
diximus, agmine separali : quos longe et industria 
et viribus impares exsuperantes Turci, captivalis 
nonnullis, plurimos ex eis occiderunt. Quod post- 
quam duci ceterisque prineipibusinnotuit, a coepto 
desistentes itinere, predictos malefactores unani- 
miter insecuti, antequam in suos se possent seces- 


sus recipere, et solita reperire diverticula, eos casu - 


habuerunt obviam : quos gladiis excipientes et ir- 
ruentes in eosanimosius, dissolverunt in momento ; 
el retentis. nostris, quos captivos abducebant in 
compedibus, interemptisque ex eis quampluribus, 
et captivatis innumeris,in fugam verterunt, pene ad 
supremam deletos internecionem. Erant autem hi 
ex electa saepe dicti Rodohan millitia, ex familiari- 
bus et domesticis ejus quasi decem millia. Quo per- 
acto, iterum rediens in unum noster exercitus, ad 
locum destinatum cum victoria pervenerunt : qui- 
bus cum treceniis equitibus praesidii dominus oc- 
currens, in conspectu universarum legionum, prono 
eapite, defixis in terram genibus, primo duci, dein 
principibus aliis in mulla devotione magnas agens 
graliarum acliones, se coram omni populo prebitis 
corporaliter juramentis, Christianis principibus fi- 
delem obligavitet tradidit, asserens, quod abeorum 
gratia et obsequiis, nulla dies, casus nullus, illum 
avelleret in perpetuum. Sic igitur feliciler consum- 
mato negotio, et amico pro volis expedito, exerci- 
ius reversus est Anliochiam, domino Balduino fra- 
tre ducis Edessam redeunte. 


CAPUT V. 


Dux cladem declinans, ín terram [fratris secedit ; quo^ 
rumdam proditorum illic oppida diruit. Properant 
illuc et alii quidam principes, ut Balduini munifi- 
centiam consequantur. 

Dux ergo videns adhuc predictam in urberegnare 
pestilentiam, et cladem magnis ac magis in populo 
dominari, fratrisacquiescens petitionibus, qui eum 
presens quam intime rogaverat, ut. in suam de- 
scenderet regionem, ibique Augusti fervorem et 
pestilentis aeris declinaret malitiam : assumplo fa- 
miliari comitatu, et indigentium maxima manu, ut 
eis in necessariis charitative provideret, in lerram 


C 


D 


Ravandel habitans, regione tota pro suo utens ar- 
bitrio, et fratris sepius habens presentiam. Accidit 
autem, dum moram ibi faceret, quod regionis in- 
cole, et maxime viri religiosi, qui in monasteriis, 
quae illiac erant plurima, graves de Pancratio et 
Covasilio ejus fratre in ejus presentia fundebant 
questiones. Erant autem hi duo fratres, Armenii 
natione, viri preclari, sed subdoli supra modum ; 
habentes in ea regione municipia,de quorum muni- 
mine presumentes, regionis habitatores, et maxime 
monasteria, gravibus etindebitis molestabant exac- 
lionibus; processeratqueeo usqueeorum temeritas, 
quod etiam domini comitis Edessani nuntios cum 
muneribus ad fratrem directos, dum adhuc obsidio 
circa Antiochiam perseveraret, in itinere spoliare 
presumerent, et deslinata domino duci munera, 
domino dirigerent Boamundo ut ejus sibi adversus 
comitem Edessanum conciliarent gratiam. Auditis 
ergo querimoniis, et justa motus indignatione, 
missis quinquaginta de numero suorum equitibus, 
cum populo regionis, eorum  presidia effregit vio- 
lenter, et effracta solotenus dejecit, ul eorum intole- 
rabilem aliquatenuscomprimeret insolentiam. Duce 
igitur in partibus illis commorante, universi pene 
majores nostri exercitus, sed de popularibus infi- 
niti, ut contra imminentes paupertatis angustias 
aliquod reperirent solatium ad dominum comitem 
predictum certatim confluebant : et inaxime ex quo 
presidium Hasarth, quod in medio itinere constitu- 
tum erat, in nostrorum deveneral graliam. Quos 
omnes in tanta suscipiebat honorificentia, et tanta 
remunerabat liberalitate, et ipsi eliam qui ad hoc 
venerant, mirarentur. 


CAPUT VI. 


Cives Edessami, indignati quod comes eorum solis 
uterelur Latinis, adversus ewm conspirant : super 
quo Balduinus commonitus, conspiratores inler- 


ficit. 

Factum est itaque quod nostrorum turbis ad ur- 
bem saepe dictam confluentibus, tanta eral in ea 
Latinorum multitudo, quod civibus jam inciperet 
esse molestum ; frequentes enim eis in hospitio 
suscepti inferebant malestias, super modum in po- 
pulo dominari volentes. Jamque civium consilio 
nobilium, quorum beneficio tantam urbem acqui- 
sierat, minus et minus utebatur. Unde vehementi 
indignatione adversus eum suosque succensi sunt, 
ponnitentes admodum, quod eum sibi prefecissent; 
timentes, una die, ab eo cui nihil suf(icere videba- 
tur, bonis omnibus spoliari. Facta ergo conspira- 
tione cum principibus Turcorum finitimis, tractare 
cceperunt quomodo dominus Balduinus aut casu 
occideretur repentino, aut urbe saltem pellerelur. 
Ut autem ad hoc propositum invenirentur para- 
tiores, thesauros suos, et omnem substantiam per 
castella et urbes finitimas apud suos deposuerant 
familiares. Dumque circa id plena sollicitudine 
tractarent frequentius, factum esl ut relatione cu» 


383 


nis sinceritate abundabat, hujusmodi ad eum sermo 
perveniret : cui rei plurima et digna fide reperiens 
argumenta, missa satelliium suorum numerosa 
manu, omnes homicidas illos teneri precepit, et 
vinculis alligari. Tandem re per eorumdem confes- 
sionem plenius intellecta, factionis illius principes 
excscari precipiens ; alios vero, qui minus delique- 
rant, confiscatis eorum bonis, urbe, fecit extorres ; 
aliorum autem substantiam! suos applicans crario, 
urbis habitatione clementer indulta, pecunialiter 
tantum multavit. Unde, suscepta ad viginti aureo- 
rum millia quantitate, his qui ad se venerant, quo- 
rumque ope urbes et finitima sibi subjiciebat mu- 
nieipia, multa liberalitate crogabat stipendia; et 
tam civibusquam populis adjacentibus, solo nomine 
inferebat formidinem. Unde et de ejus exterminio 
multi cum omni sollicitudine cogitabant ; ita ut so- 
cer ejus timens, nec pro dotis residuo, quam cum 
filia promiseral, necdum  persolverat, graves quee- 
stiones pateretur, in montes, ubi sua habebat pre- 
sidia, clam aufugit. 


CAPUT VII. 


Balas proditionem | adversus comitem molitur ; comes 
sibi pracavet; capiuntur ex ejus sociis quidam. 
Fulcherus Carnotensis casum reddit leviorem. Bal- 
duc proditor occiditur. 


Erat porro in eadem regione nobilis quidam, ge- 
nere Turcus, Balas nomine, eidem comiti confeede- 
ratus,qui aliquando Sororgicte dominus fuerat, ante 
illum Latinorum frequentem accessum comiti plu- 
rimum familiaris. Hic videns quod circa eum comitis 
amor intepuerat, sive rogatu civium, sive propria 
ductus malitia, accessit ad eum orans et petens ut 
unicum, quod ei supererat presidium, veniensipse 
in propria persona, susciperet : asserebat enim, 
sibi ejus gratiam sufficere, et pro multa hereditate 
reputari. Uxorem autem ac liberos,et omnem sub- 
stantiam suam in urbem Edessanam asserebat se 
velle introducere : multum enim contribulium suo- 
rum indignationem fingebat se vereri, eo quo Chri- 
Stianis faclus esset familiaris. Quibus verbis comes 
persuasus, diem condixit, ut ad locum perveniens, 
ejus satisfaceret voluntati. Statuta autem die, as- 
sumptis secum ducentis equitibus, ad locum previo 
Bala destinatum  pervenil. Balas autem oppidum 
occulte premunierat. Turcos centum fortes viribus 
el armis optime instructos introducens, qui ita la- 
tebant in presidio, ut nullus ex eis compareret. 
Cum ergo ante oppidum constitissent, rogavit co- 
mitem ut cum paucis et familiaribus castrum in- 
grederetur, ne forte omni illa intromissa multitu- 
dine, ipsein substantia sua aliquam jacturam susti- 
neret. Et jam pro voto cuncta pene persuaserat, 
cum proditionem quodammodo prasagientes qui- 
dam, qui cirea eum erant nobiles et viri circum- 
speeti, ingredi volentem quasi violenter detinuerunt, 
hominis suspeciam merito habentes malitiam, et 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


jusdam, qui erga eumdem plurima fidei et dilectio- A tutius judicantes per alias personas hoc primum . 


G 


D 


384 


fieri experimentum. Quorum prudenti comes ac- 
quiescens consilio, duodecim de suis viros robu- 
slissimos et armatos egregie, in presidium jussit 
introire ; ipse autem exterius in loco satis vicino 
cum reliqua millitia subsedit quietus, donec rei 
exitum fide conspiceret oculata. Qui autem ingressi 
suni; fraudem et malitiam iniqui proditoris in 
seipsos experti sunt: nam egressi de latibulis ar- 
mati ad unguem Turci, de quibus prediximus cen- 
tum, seduotos equites resistere volentes, sed in- 
eassum, violenter comprehenderunt, vinculis eos 
mancipantes. 

Quo cognito, comes pro suis fidelibus, quos ita 
fraudulenter amiserat, tristis admodum et maxime 
sollicitus, accedens propius ad presidium, ecepit 
Balas diligenter commonere; et sub obtentu jura- 
mentorum, quae illi de observanda fidelitate exhi- 
buerat, attentiusconvenire ut, sumpla immensitate 
pecunie, quos proditiose ceperat, restitueret; ne- 
gavit penitus, nisi ei Sororgia redderetur. Comes 
autem videns quod non proficeret ; erat enim pre- 
sidium in excelsis rupibus situm, arte et viribus 
insuperabile, reversus est Edessam, suorum egre 
ferens captivitatem, et fraudem quam pertulerat 
animo revolvens anxietate nimia. Preerat autem 
predicte urbi Sororgie, quidam Fulbertus Carno- 
tensis, vir in militaribus negotiis experlissimus, 
centum expeditissimos sub se habens equites. Hic 
dolum comperiens quem dominus ejus passus fue- 
rat, tota mente compassus, cstuabat animo, quo- 
modo tantam ulcisceretur injuriam. Unde die qua- 
dam positis in loco ad id opportuno insidiis, ante 
sepius memoratum oppidum, quasi predam ab- 
acturus, cum paucis studiose,ut eum insequerentur, 
accessit; qui autem erant in municipio, videntes 
quod ex pascuis predam abigeret, armis correptis, 
certatim illum ultra quas idem posuerat insidias, 
insectati sunt fugientem. Unde resumptis viribus, 
et erumpentibus his qui latuerant, in eos irruentes, 
quibusdam interfectis, aliisinoppidum vix refugium 
habentibus, ex eis sex vivos comprehendit ; pro 
quibus totidem de suis, modico temporis intervallo, 
facta compensatione, recepit; qualuor vero ex 
eisdem, deceptis custodibus elapsi, in suam se re- 
ceperunt libertatem ; duos vero, qui de illorum 
supererant numero, vir nequam et impius decol- 
lari precepit. Unde factum estut ab ea die dominus 
Balduinus. Turcorum declinaret amicitiam, et su- 
spectam penitus haberet fidem : quod statim evi- 
denti docuit argumento.Eratenim in eadem regione 
quidam ejusdem generis, Balduc nomine, qui urbem 
Samosatum veterem et munitissimam, pretio inter- 
veniente, eidem comiti vendiderat. Hic uxorum et 
liberos,et universam familiam in urbem Edessanam 
traducere tenebatur ex compacto ; sed calvas qua- 
rens occasiones, propositum adimplere differebat, 
malignandi querens oppotunitatem : hunc ad se 
more ingressum solito, e& mora causas allegantem 


. dis 
—— Ó 


385 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


386 


frivolas, ne simile aliquid ab eo pateretur, decapi- A rantis populi, et iter versus Hierosolymam expeten- 


tari jussit. 


CAPUT VIII. 


Comes Tolosanus Albaram occupat : episcopum in ea 
constituit. Classis Teutonicorum applicat in portu. 


Clades non cessat. 

Interea vero dum circa Turbesse] dux moram 
faceret, et hec circa partes Edessanas agerentur, 
comes Tolosanus cum suo comitatu et multo pau- 
perum populo egressus Antiochia, ne interim otio- 
sus torpesceret, Albaram urbem munitissimam in 
Appamiensi provincia constitutam, ab Antiochia 
quasi duorum dierum itinere distantem, obsedit, et 
obsessos in ea cives violenter compulit ad deditio- 
nem. Urbe vero capta, et adjacente sihi cum uni- 
versis suburbanis subjecta regione, quemdam Pe- 
irum Narbonensem genere, de suo comitatu, virum 
honeste conversationis, et valde religiosum, in 
ejusdem loci elegit episcopum ; cui statim dimi- 
dium civitalis et universi contulit territorii, Deo 
gratias exibens, quod per ejus operam et studium 
Oriens episcopum haberetLatinum : qui Antiochiam 
ut sus consecrationis munus susciperet, de man- 


dato comitis profectus, pontificalis adeptus est ple- . 


nitudinem potesiatis. Postmodum vero Antiochena 
ordinata Ecclesia, perdominum Bernardum ejusdem 
civitatis patriarcham Latinorum primum, sus me- 
lropolis in eamdem Ecclesiamtranstulit dignitatem, 
suscepto ab eodem palii genio, factus archiepisco- 
pus. Erat per idem tempus cum domino comite 

Tolosano quidam. nobilis Willelmus nomine: hic 

effracta urbe Antiochena, casu fortuito uxorem 

Aciani, Antiochenorum principis, cum duobus ne- 

potibus ex filio Samsadolo parvulis ceperat, et apud 

se detinebat in vinculis : pro quorum redemptione, 
predictus Samsadolus, supra nominato nobili viro 
infinitam dedit pecunie summam, matre cum liberis 
pristine restitutis libertati. Eodem quoque tempore 
ingens virorum multitudo de regno Teutonico, de 
partibus Ratisponensibus, numero quasi mille quin- 
genti prospero vecti navigio, in portu Sancti Si- 
meonis applicaverant ; qui omnes infra modicum 
tempus eadem clade consumpti sunt. "Tribus enim 
mensibus continuis usque ad Kalend. Decembris. 
morbus ille pestilens, ita populum afflixerat, ut 
infra hoc temporis spatium, de equestri ordine ce- 
ciderint viri nobiles plus quam quingenti ; de plebe 
vero infinitus erat numerus. 

CAPUT IX. 

Civitatem Marram obsident; obsessam capiunt. Do- 
minus Wilhelmus Aurasicensis episcopus moritur. 
Gulferus de Turribus insignis habetur. 

Kalendis autem Novembribus, cum jam sicut ex 
compacto tenebantur omnes principes, qui cladem 
evitantes ab urbe secesserant, essent reversi, capla 
jam, ut premisimus, Albariensi urbe, de communi 
consilio. Marram urbem munitissimam, ab Albara 
octo dislantem milliaribus, ne nil interim ageretur, 
expugnare proponunt; non enim poterant vocife- 


D 


lis clamorem toleraro. Preparatis igitur necessariis, 
die constituta profecti sunt, ut proposito satisfa- 
cerent, comes Tolosanus et Flandrensis, comesque 
Northmannorum ; dux etiam etdominus Eustachius 
ejusdem frater et Tancredus, una cum illis supra- 
nominalam urbem obsidione vallaverunt. Erant au- 
lem cives ejusdem loci superbi admodum, et pre 
multitudine divitiarum arrogantes ; eoque maxime; 
quod semel in quodam conflictu, multos de nostris 
occiderant; unde adhue apud se gloriabantur no- 
strum contemnentes exercitum et principibus irro- 
gantes convicia. Sed et cruces etiam super turres 
et monia figenles, sputiset aliis modis quibusdam 
probrosis nimium, in nostrorum contumeliam : fli- 


B ciebant. Unde motu majore et indignatione vehe- 


menti, quantam poterat incendere sacrilegii dolor, 
urbem aggredientes, continuis assultibus, si scala- 
rum habuissent copiam, die secunda, qua ad eam- 
dem applicuerant, urbem violenter effregissent. 
Tertia demum die, adveniens Boamundus cum ma- 
joribus copiis, urbem ex ea parte qua inobsessa 
remanserat, obsidionem continuavit; post cujus 
adventum diebus aliquot, indignantes nostri, quod 
ibi tam diu delinerentur inutilitercrates contexunt, 
et turres erigunt, ligneas machinasque componunt 
jaculatorias, et impatientes more, urbem proter- 
vius impugnare satagunt. Complanato igitur multo 
labore vallo, nostri murum suffodere nitebantur, 
gui vero intus erant totis viribus resistentes, la- 
pides, ignem, et plena apibus alvearia, calcem 
quoque vivam, quanta poterant jaculabanturinstan- 
tia, et eos a muro propellerent ; sed Dei virtute et 
misericordia, de nostris nullos, aut paucos Imdere 
poterant; tantoque nostri instabant vehementius 
undique urbem impugnantes, quanto cives deficere 
et eorum evacuari conatus conspiciebant. Cum au- 
tem a primo diei crepusculo usque ad solem occi- 
duum continuatus esset assultus, defatigatis labore 
continuo civibus, et jam minore resistentibus cura, 
applicatis ad murum soealis, violenter nostri muros 
conscendunt. Inter quos vir nobilis de episcopatu 
Lemoviceusi Guilferus, cognomento de Turribus, 
murum primus conscendit; quem plures subsecuti, 
quasdam civitatis turres occupaverunt; sed in eo- 
dem facto procedere et urbem sibi vindicare univer- 
sam, nox irruens intempesta prohibuit. Differentes 
autem usque in sequentem diem, nostri equites et 
majorum manus, negotium, ut summo mane redi- 
rent in id ipsum, tota nocle circa urbem, ne hosti- 
bus pateret exitus, custodierunt vigilias. At vero 
plebs indomita longis fatigata laboribus et diutinze 
famis acerbitate vexata, videos quod hostium nemo 
compareret in monibus, quod civitas sine strepitu 
tota quiesceret, absque majorum conscientia in 
urbem ingressa est; et eam reperientes vacuam, 
clam et sine strepitu universa ejus obtinuerunt spo- 
lia. Cives enim in speluneas se contulerant subter- 
raneas, ut saluti consulerent vel ad tempus Mane 


387 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


388 


autem facto, exsurgentes principes, et urbem obti- À satellites, ejus inde violenter dejecit familiam ; et 


nentes sine prelio, pauca inde sustulerunt spolia ; 
cognoscentes tamen, quod in latibulis subterraneis 
se cives occultaverant, appositis ignibus et fumo 
copiosius immisso, eos ad deditionem compulerunt ; 
et inde violenter abstractos partim obtruncaverunt 
gladiis, partim compedibus mancipaverunt. Mor- 
tuus est ibi dominus Willelmus, bone memorie, 

Aurasiacensis episcopus, vir religiosus ac timens 

Deum. Dux autem cum per dies, cum aliis, ibi mo- 

ram fecisset, quindecim, cum Flandrensium comite 

familiaribus traeius negotiis, Antiochiam reversus 
est. 
CAPUT X. 

Duz ad fratrem revertitur, licentiam impetrat : re- 
diens ad exercitum, insidias palitur im via; sed 
illesus evadit. 

Peridem tempus videns dominus Godefridus 
Lotharingie dux, quod populus ad proficiscendum 
se accingeret et principes ad id ipsum invitaret 
instantius, proposuit, priusquam a regione illa di- 
scederet, fratem videre et ejus colloquio recreari. 
Profectus ergo cum familiari comitatu, in fratris 
regionem descendit : quo viso, completisque pro 
quibus ierat negotiis, et sumpta licentia, Antio- 
chiam, ad ceteros principes, qui eum exspectabant, 
revertebatur. Cumque jam urbi per sex vel quinque 
milliaria esset proximus, accidit quod in loco her- 
bido et amoeno satis, secus fontem, qui dulces et 
perspicuas emanabat aquas, ipsa loci facie ad id 
invitante, descendit ut cibum sumeret ; dumque in 
eo sociorum ferveret inlentio, et aptus pro loco et 
tempore prandii fieret apparatus, ecce repente de 
carecto paludis, qua loco illi erat contermina, ho- 
stium equites ad unguem armati, super convivantes 
irruunt. Dux tamen et sui, antequam ad eos Turci 
accederent, arma corripuerant equis insidentes : 
unde factum est ut, habito inter eos conflictu, pra- 
via Domini gratia, dux fieret superior, ita ut, inter- 
fectis pluribus, reliquos in fugam adigeret ; et inde 
cum gloria in urbem se recepit. 


CAPUT XI. 


Apud Marram oritur contentio inter comitem Tolosa- 
num, Boamundum. Boamundus partes comilis 
apud. Antiochiam occupat. Principes apud Ru- 
giam conveniunt, mihl ulile statuentes. 
fame laborat. 


Capta ergo civitate predicta, orta est inter domi- 
num Boamumdum et Tolosanum comitem grandis 
,controversia. Comes enim Albariensi episcopo eam 
dare proposuerat; Boamundus vero eam civitatis 
partem quam occupaverat, pro comitis arbitrio epi- 
Scopo nolebat concedere, nisi comes eas quas ipse 
apud Antiochiam, possidebat, prius ei resignaret 
turres. Tandem vero neglecto negotio quod apud 
.Marram gerebatur dominus Boamundus cum indi- 
gnatione reversus est, Antiochiam, ubi expugnatis 
turribus quas Tolosani comitis munitas detinebant 


C 


sic universam absque consorte possedit civitatem. 
Comes vero videns quod ejus recesserat emulus, et 
pro libero arbitrio de urbe capta posset disponere, 
episcopo eam sicut et prius prosuerat, contulit 
Albariensi. Dum autem cum eodem ordinaret epi- 
scopo, quomodo deputatis ex utroque ordine custo- 
dibus, urbem possent ab hostibus conservare in- 
demnem, sentiens hoc populus, molest nimium 
copitferre; et apud se conqueri, quod moras in- 
necterent principes, et pro singulis captis urbibus 
lites inter se suscitarent et jurgia, ita ut principale 
eorum propositum omnino negleclum videretur. 
Unde convenientes adinvicem ordinaverunt apud 
8e, ul quacunque ex causa absenle comite, urbem 
diruerent, ne de ca&ttero eorum volis aliquot presta- 
ret impedimentum. 

Contigit vero interea, quod convenientibus apud 
Rugiam, qua quasi in medio inter Antiochiam et 
prediclam  Marram sita esi, principibus ut ad 
vociferaliones populi, super itinere deliberatio- 
nem haberent, comes vocatus illuc pervenit. Ubi 
dissentientibus ab invicem, nihil consonum, ni-- 
hilque utile de proposito constitulum est : ubi 
dum comes moram faceret, populus qui apud Mar- 
ram relictus fuerat, nacta occasione ex comitis 
absentia, multum prohibente et renitente plurimum 
predicto episcopo, turres et mcenia dejecerant fun- 
ditus, ut comes rediens, ulterius innectendi moram 
ex eo causas non haberet. Redeunte vero comite, 
tristis admodum pro casu, qui acciderat, videns 
tamen populi voluntatem, factum prudenter dissi- 
mulavit. Populus vero nihilominus protervius in- 
stabat, orans et petens, ut populo Dei ad peragen- 
dum iter inceptum ducem se praeberet : alioquin 
ipsi unum quemlibet de militibus sibi preficerent, 
qui eorum praesset exercitui, et eos in via Domini 
precederet. Erat preterea in eodem exercitu lanta 
famis acerbitas, ut deficienlibus alimentis, multi 
contra morem, ferarum animos induti, ad esum 
immundorum se converlerent animalium. Dicitur 
etiam, si tamen fas esl credere, quod multi prz 
alimentorum inopia, ad hoc ut carnes humanas 
ederent, prolapsi sunt ; sed neque clades deerat in 
populo, nec merito deesse poterai, ubi tam immun- 
dis el pestilenlibus cibis (si tamen cibi dicendi sunt, 


Populus D qui contra naturam sumuntur) misera plebs aleba- 


tur. Nec enim momentaneum fuerat, nec ad tempus 
modicum, illa tanta talisque, que populum afflixe- 
rat, inopia: sed quasi hebdomabibus quinque, vel 
amplius, circa illam quam expugnare nitebantur 
urbem, moram fecerant cum hoc perieulo. Defece- 
rant autem ibidem non solum bellicis casibus ve- 
rum eliam valetudinibus variis, viri preclari et no- 
biles; inter quos perfectissime indolis adolescens 
Engelrandus, filius domini Hugonis comitis Sancti 
Pauli, egritudine correptus valida, diem clausit 
extremum. 


389 


CAPUT XII. 

Comes in terras hostium ingressus, praedas iude 
ducit; populum vociferantem non perferens, iter 
arripit. Junguntur ei Normannorum comes et Tan- 

. credus. 


His omnibus vir inelytus et insignis dominus co- 
mes Tolosanus, mente anxiatus et spiritu, infra se 
ipsum fluctuabat dubius; nam et periclinatis po- 
puli eum affligebat molestia,et fatigabat necessitas; 
et itineris desiderium, quo tam majores quam mi- 
nores succensi erant, ita ut etiam cum clamoribus 
assiduis et frequenti contestatione id imporlunius 
exigerent, requiem penitus denegabant. Volens igi- 
tur utrique morbo congruum aptare remedium, 
certus tamen quod alii principes eum in hac parte 
sequi nollent, ut populo vociferanti et sus satisfa- 
ceret conscientie, diem ad iter aggrediendum po- 
pulo prefixit quintumdecimum, et ne mediotempore 
fame, quas nimis invaluerat, populus periclitaretur, 
assumpta parte militie, et de turbis pedestri- 
bus his, qui videbantur validiores, parte reliqua 
infra urbem relicta, in terras hostium descendit, 
ut vite necessaria plebi quocunque perieulo pro- 
curaret. Ingressus igilur cum maximo comitatu. 
regionem hostium opulentissimam, effractis muni- 
eipiis pluribus, et succensis suburbanis aliquot, 
greges inde retulit et armenta, servosque et ancillas 
et alimentorum ingentes copias, ita ut usque ad 
satietatem plenam, jejunus et esuriens reficeretur 
populus; et sociis qui apud Marram urbem tuentes 
remanserant, portiones pro sorte virili deputarent. 
Regressus igitur ccepit comes estuare, quid faceret, 
populo iterum clamante, quod ad iter aggredien- 
dum prefixa jam instaret dies dilationes omnes 
respueret. Videns autem quod causam foveret po- 
pulus honestam, et quod eorum non posset amplius 
sustinere instantiam, licet solus esset, nec eum de 
principibus aliquis sequi decrevisset, cum suo tan- 
tum comitatu, suecensa urbe et in favillam redacta, 
iter aggressus est. Videns autem quia non multos 
haberet equites, episcopum rogavit Albariensem, 
ut secum proficisceretur : qui benigne preces ad- 
mittens comitis, quemdam nobilem virum, Willel- 
mum videlicet de Cumliaco, super res suas cum 
septem equitibus et peditibus triginta preficit ; qui 
bona fide et plena devotione res suas conservans 
commendatas, infra paucos dies, pro septem equiti- 
bus habuit quadraginta, et pro triginta peditibus 
octoginta vel amplius recepit, res domini multipli- 
cans in immensum. Igitur statuta die iter arripiens 
profectus est, neminem aliorum operiens. Erant 
autem in ejus comitatu quasi decem virorum milla, 
ex quibus vix trecenti quinquaginta erant equites. 
Cui proficiscenti, Northnannorum comeset dominus 
Tancredus, uterque cum quadraginta equitibus et 
numerosa peditum manu se aggregaverunt, co- 
mites in itinere se prwstantes indivsos. Profecti 
autem, tantam in itinere rerum invenerunt opulen- 
tiam, ut populo nihil amplius esset necessarium. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


390 


A. Transeuntes enim per Gesaream, Hamam et Emis- 


B 


sam, que vulgari appellatione Camela dicitur, 
a principibus earum et ducatum merebantur habere, 
et rerum venalium forum optimis conditionibus ; 
insuper et dona plurima in auro, argento, gregibus 
et armentis, et victualibus omnimodis, a municipa- 
libus et oppidanis, per quorum fines transibant, ut 
eorum parcerent regioni. Sicque per dies singulos 
eorum augebatur exercitus, et in meliorem proficie- 
bat statum, rebus ad omnem sufficientiam abundans 
necessariis. Equorum etiam, quorum maximam 
passi fuerant indigentiam, tam gratis quam pretio 
ingentem sibi comparaverunt multitudinem, ita ut 
antequam cum reliquis convenirent principibus, 
mille et ampliores, exceptis prioribus, in suo habe- 
rent exercitu. Tandem cum per dies processissent 
aliquot, iter agentes mediterraneum, de communi 
decretum est consilio, ut ad oram redirent mariti- 
mam, ut de statu reliquorum principum, quos in 
finibus Antiochenis post se dimiserant, facilius in- 
Sstruerentur; et a navibus qua ab Antiochia et Lao- 
dicea per mare ascendebant, rerum necessariarum 
assequerentur commercium. 


CAPUT XIII. 


Pradonum incursus in itinere, comitis sustinel exer- 


citus : conira quos comes prudenter irruit. Ca- 

sirum repugnans effringitur. Ante Archis casira 

locantur, el. finitimorum nuntii ad. principes acce- 
dunt. 

Fuerant sane toto illo itinere, ex quo a Marra 
discesserant, eis cuncta salis prospera, nisi quod 
ssepius circa expeditionis novissima, predones qui- 
dam occulte consueverant irruere ; et de senibus et 
valetudinariis, qui exercitum non poterant sequis 
subsequi passibus, nonnullos interimebant aut ca- 
ptivabant, quorum fraudibus comes argute obvians, 
preeuntibus exercitum domino Tancredo, domino 
quoque Northmannorum duce Roberto, una cum AI- 
bariensiepiscopo,ipsecum quibus virisinsignibus et 
egregiis post exercitum remansit in insidiis, ut pre- 
dictis malefactoribus, qui proficiscentem exercitum 
pone sequebantur, ut incautos opprimerent, tem- 
pore occurreret opportuno. Factumque est ut more 
solita irruentibus maleficis, comes e latebris egre- 
diens, eis se daret obviam ; et repente irruens pro- 
sterneret universos, equos eorum el spolia, et de 
captivis aliquot, cum multa letitia in expeditionem 
referens. Ab ea die tute et sine difficultate incede- 
bat populus, rebus necessariis affluenter abundans ; 
nec fuit in omni regione quam preterierunt profi- 
ciscentes, a dexteris vel a sinistris civitas ulla, vel 
municipium, cujus cives exercitui et ejus ducibus 
non dirizerent munera; fedus non impetrarent a 
tanseunlibus et amicitiam : excepto uno, cujus ha- 
bitatores de sua multitudine et loci presumentes 
munimine, nec forum eis obtulerunt rerum venas 
lium, nec impetrato fcedere, ducibus miserunt exe- 
nia ; sed junctis agminibus nostrorum expeditioni 
conati sunt impedimentum prestare. Quod videntes 


391 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


392 


nostri, justa indignatione succensi, in eos irrue- À operirentur, qui eos in proximo subsecuturi crede- 


runt unanimiter ; et in momento dissolutis eorum 
manipulis, et captivatis nonnullis, eorum oppidum 
effregerunt violenter ; gregesque eorum et armenta, 
equos eliam, qui in subjectis pascuis alebantur, et 
omnem eorum Substantiam diripientes, adduxerunt 
secum. Erant autem in eodem exercitu finitimorum 
principum nuntii, ad hoc ut pacem impetrarent 
missi. Hi nostrorum videntes vires et audaciam, 
ut plenam pacem suis obtinerent dominis, ad pro- 
pria revertebantur, ut qui eos miserant, de nostro- 
rum muribus et fortitudine plenius instrueront ; sed 
mox cum equis et aliis muneribus revertebantur. 
Post dies autem aliquot, regione media cum omni 
tranquillitate decursa, in campestria urbis antique 
et loci situ. munitissime, haud longe a mari, que 
Archis appellatur, descenderunt, satis in vicino 
juxta urbem castrametantes. 


CAPUT XIV. 
Describitur Archis. Captivi ez nostris qui in urbe Tri- 
politana, detinebantur, urbem obsidendam signifi- 
cant. 


Est autem Archis una de urbibus provincie Phe. 
nicis, ad radices Libani, in colle sita munitissimo, 
quatuor aut quinque a mari distans milliaribus, 
longe lateque diffusa, optimi soli, et gleba uberis 
habens planitiem ; cui etiam et letissima non de- 
sunt pascua, et aquarum commoditales viventium. 
Hane, ul veterum habent traditiones, Aracheus se- 
ptimus filiorum Chanaan fundasse dicitur, et de suo 
nomine Arachis dixisse ; sed postea corrupto no- 
mine, Archis dictam fuisse. Circa hane, ut pre- 
misimus, nostri castra locaverunt sua, non casu 
fortuito ; sed quorumdam ex nostris, qui in vincu- 
lis hostium detinebantur, litteris et exhortatione 
commonili. Erant enim in civitate Tripolitana, que 
est civitas nobilissima in littore maris sita, ab Ar- 
chis sex aut quinque distans milliaribus, de nostris 
aliquot, qui in ea violenter detinebantur. Ab initio 
enim obsidionis Antiochens, et maxime post ur- 
bem debellatam, cceperunt nostri ut sibi victum 
propagarent, compellente inopia, imprudenter cir- 
cuire regiones, et se hostibus circumjacentibus 
ultro ad predam exponere. Unde factum erat, ut 
vix esset civitas vel oppidum, quod de populo nostro 


non haberet captivos ; juxta quem modum in urbe ]) 


Tripolitana, de qua premisimus, de nostris plus 
quam ducenti eadem detinebantur conditione. Qui 
nostrorum intelligentes adventum, significaverunt 
principibus, ut nullatenus ab Archis discederent, 
sed eam vallarent obsidione ; sic enim aut urbem 
infra paucos dies possent recipere; aut a rege Tri- 
politano, ut ab obsidione desisterent, infinitam ex- 
torquere pecuniam et caplivorum fratrum obtinere 
liberationem. Quod et factum est; nam statim ac- 
cendentes ad urbem, propius castris circumpositis 
obsidione vallaverunt : tum ut id tentarent quod 
eis intimalum fuerat; tum ut reliquos principes 


bantur. 
CAPUT XV. 


A castris egressi quidam, urbem Antaradon occu- 
pant viriliter ; unde cum spoliis uberibus ad. castra 
redeunt, et continuant obsidionem. 


Egressi autem de castris eisdem equites centum, 
cum peditum ducentorum duobus manipulis; et 
Raimundum Pelet secuti, usque ad urbem Antara- 
don, que vulgari appellatione Tortosa dicitur, ab 
obsidione viginti vel amplius distantem milliaribus, 
ut experirentur si quid sibi necessarium et usui 
futurum reperirent, pervenerunt. Est autem Anta- 
rados civitas in littore maris sita, juxta se insulam 
habensmodicam, quasi per duo distantem milliaria, 
ubi antiqua et per multa szcula insignis civitas, 


B Arados nomine fuit. Hujus Ezechiel propheta memo- 


riam facit, ad principem Tyri dirigens sermonem, 
ita : /Labitatores Sidonii et Aradii fuerunt remiges tui 
(Exech. xxvii, 8). Et idem infra : Filli Aradii cum 
exercitu tuo erant super muros (uos, in. circuitu tuo 
(ibid., 11). A cujus nomine et predicta civitas no- 
men accepit, ut Antarados diceretur, ea quod 
predicte Arado esset opposita. Harum utraque sita 
est in Phanice provincia, et ejusdem civitatis unus 
et idem auctor fuit, Aradius videlicet, novissimus 
natu filiorum Chanaan, filii Cham, filii Noe. Ad 
hane itaque urbem accendentes domini Tolosani 
exercitus pars predicta, urbem ccperunl acrius 
impugnare ; sed cum resistentibus civibus animose 
satis, in ejus expugnatione non possent muitum 
proficere, nocle irruente, in diem erastinam distu- 
lerunt negotium, ut receptis consortibus, qui eos 
subsequi deereveranl, facto mane ad idem opus for- 
tiores resurgerenl. At vero cives timentes ne ma- 
jores ea nocte accederente copie, quibus tandem 
resistere non valerent, cum uxoribus et liberis et 
familia urbem egressi, ad montes vicinos, et fugam 
saluti contulerent, se contulerunt. Nostri porro 
summo mane se adhortanlea adinvicem, casus qui 
de nocte illa acciderat ignari, ut opus continuarent 
hesternum et ad urbem impugnandam se armarenl, 
accedentes cominus, et eam reperientes vacuam, 
intrepide et constanter ingressi sunt, victualibus 
et spoliis eam invenientes redundantem. Unde one- 
rati usque ad supremam satielatem, ad castra re- 
versi sunt; eis qua interim accederant, cuncta per 
ordinem edocentes et de successu proprio univer- 
sum letificantes exercitum. 


CAPUT XVI. 


Duz Godefridus cum Flandrensium comite et expedi- 
tionum residuo Laodiciam pervenit, Guinimerum 
a vinculis expedit, classem ei restituens, Boamun- 
dus usque ad praedictam urbem abeuntes prosequi- 
tur. 


Interea circiter Kalendas Martias, populus, qui 
Antiochis remanserat ; videns prefixam ad iter ag- 
grediendum imminere diem, dominum Lotharingie 
ducem Godefridum, dominum quoque Robertum 
Flandrensium comitem el alios principes multa 


393 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LiB. VII. 


394 


ccpit urgere instantia, ul iter arriperent ; et eis A pellatione Gibellum dicunt, que a predicta Laodi- 


volentibus voti consummationem adimplere, duca- 
tum praeberent. Pretendebant et domini comitis 
Tolosani, ducis quoque Normannorum, et domini 
Tancredi fidem et constantiam, et admirabilem gra- 
liam quam plebi Dei exhibuerant, eos jam per dies 
multos in via Domini fideliter precedentes. His et 
hujusmodi persuasi principes antefati, compositis 
sarcinis et necessariis ad iter preparalis, assum- 
pía secum universa tam equitum quam peditum 
multitudine, quibus cordi erat et in proposito ver- 
sus Hierosolymam proficisci, in Kalendis Martiis 
apud Laodieiam Syrie quasi ad viginti quinque 
millia virorum fortium et armatorum convenerunt, 
predictos principes seculi. Sed et dominus Boa- 
mundus cum suo comitatu illuc usque eos prose- 
cutus est; non tamen aut cum eis proficisci, aut 
ibi moram facere longiorem poterat,ne forte recens 
captam Antiochiam hostibus cireumpositis, temere 
vel ad tempus inobservatam negligere videretur ; 
tamen ut societatis memor et gratie, quam in via 
Domini cum aliis contraxerat proceribus, eos usque 
&d locum prosecutus est supradictum, quidquid 
officii et humanitatis poterat prompta exhibens 
devotione, ul sui memoriam allius imprimeret 
abeuntibus. Reversus est ergo salutatis principibus, 
et sumpta cum multo gemitu et suspiriis licentia, 
ut civitatis sibi credit: curam ageret diligentem, 
populo apud Laodiciam derelicto. Est autem Laodi- 
cia, civitas nobilis et antiqua, sila in maris littore, 
qua fideles habens habitatores, sola de urbibus 


Syrie, imperatoris Grecorum  jurisdictioni erat C 


supposita. Ad hane Guinimerus quidam Bolonien- 
sis, quem superius cum classe apud Tharsum Ci- 
licie, dum dominus ducis frater Balduinus eam 
occupasset, lapplicuisse meminimus, cum eadem 
classe sua pervenerat. Et dum eam imprudenter, 
non comparatis viribus aggrederetur impugnare et 
sue mancipare ditioni, captus erat a civibus et 
carceri cum omni suo pene comitatu maacipatus. 
Hune quia de terra patris sui advenerat, et apud 
Tharsum predictam, fratri suo utilitati fuerat et 
honori, dominus dux a preside civitatis et loci pri- 
matibus sibi petiit restitui; qui verbo ducis non 
audentes in quopiam contraire, predictum Guini- 
merum eum sociis universis et classe quam in- 
duxerant, duci restituerunt; quem sus classi dux 
praficiens, equis eum passibus per terras gradien- 
tem subsequi precipit: quod et factum est. 


CAPUT XVII. 

Duz, et qui cum eo. erat exercitus, Gabulum obsidel- 
Tolosani fraus intercedit. Archis properantes reli- 
quis associantur principibus ; obsidio non proficit. 
Egressus igitur Loadicia Syrie predictus exer- 

citus, receptis his quos in eadem urbe repererant, 

et qui ab Antiochia et Cilicia et urbibus finitimis, 
eausis familiaribus et occupationibus domesticis 
detenti, tardius egressi fuerant, oram legentes ma- 
ritimam, ab urbem Gabulensem, quam vulgari ap- 


Parnor. CCI. 


cia duodecim distat milliaribus, pervenerunt. Ubi 
cum per aliquod temporis intervallum castris in 
gyrum locatis urbem obsedissent, is qui civitati 
preerat, principis /Egyptii procurator (nam hec 
prima de urbibus inariüimis ZEgyptiorum erat 
sujeeta polestati) aureorum sex millia duei obtule- 
rat, insuper ingenlia munera, si ab obsidione de- 
sisteret; quem, tanquam sordidorum contempto- 
rem munerum, eum flectere nequivisset, ad alia se 
convertens studia, legalos de quorum fide presu- 
mebat et industria, ad comitem direxit Tolosa- 
num, predictam pollicens pecuniam, si eum a ducis 
mnanibus possel expedire. Ille autem, ut dicitur, 
clam oblata sumpta pecunia, confinxisse dicitur, 
quod infinita hostium multitudo a tractu descende- 
rei Persico, propositum habens eas injurias ultum 
ire, quas Persarum populus sub duce Corbagath 
passus fuerat apud Antiochiam, et quod non infe- 
rius priore bellum parabatur redivivum ; et super 
his omnibus nuntios se dicebat recepisse fide di- 
gnos, de quorum verbo nullatenus esset ambigen- 
dum. Missa izitur legatione per virum venerabilem, 
dominum Albariensem episcopum, et directis epi- 
stolis, dominum ducem et comitem Flandrensium 
anxie nimis sollicitat ut, obsidione soluta, prope- 
rare non differant, sed communibus periculis fra- 
terna compassione occurrant. Illi vero, audita fra- 
irum necessitate, et quod imminere dicebatur peri- 
culo, in simplicitate spiritus gradientes, soluta 
statim obsidione el itinere maturato, transeuntes 
urbem Valeniam, que sub oppido Margat, in lit- 
tore maris sita est ; deinde Marecleam, que prima 
de urbibus Phonicis à Septentrione venientibus 
occurrit, Anlaradum, qus vulgari appellatione 
Tortosa dicitur, quc similiter una est de urbibus 
supra nominate provincie, in littore maris simili- 
ter constituta, pervenerunt. Quam reperientes ha- 
bitatoribus vacuam, insule qua ab Occidente ei- 
dem objecta est civitati, ubi et nostrorum naves 
aliquot opportuna statione loeatas invenerant, vi- 
cinitatem admirati sunt. Unde compendia secuti, 
infra paucos dies ante urbem Arscensem cum omni 
suamultitudine constiterunt. Quibus dominus Tan- 
credus occurrens, fraudem [comitis universam se- 
riatim edocuit: unde et seorsum, longe a taberna- 
culis eorum qui precesserant, castramelati sunt. 
Videns autem comes, quod ab eo aliorum prinei- 
pum esset alienatus animus, missis muneribus, eos 
sibi reconciliare satagebat. Unde factum est ut, 
post modicum temporis intervallum, reconciliatis 
sibi principibus, excepto domino Tancredo, qui 
adversus eum graves suscitabat questiones, in 
unum corpus circa urbem convenerint expeditiones. 
Cumque comes ante ducis adventum multis jam 
diebus inutiliter ibi comsumpsisset operam, spes 
erat quod in adventu reliquorum principum, urbs 
facile superari posset, et obsidentium labor optato 
fine consummari ; sed contra spem accidit. Nam, 
13 


395 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


396 


neque prius neque posterius propitium in eo facto A beret experimentum. Qui vero tam periculosum 


habuit populus Dominum; quoties enim urbem 
nitebantur impugnare, et ad varia se attollebant no- 
cendi argumenta, ut vel * agerent ad dejiciendum 
murum, vel contra eum assultus committerenl, 
toties nova occurrebantimpedimenta, et omnis eo- 
rum evacuabatur conatus, frustrabantur opera, im- 
pensa deperibat : ita ut manifeste daretur intelligi, 
quod in eo opere, eorum conatibus favor se sub- 
traxisset divinus. Quippe ocecidebatur populus, et 
viri nobiles et preclari inutiliter decumbebant. Ce- 
ciderunt ibi viri nobiles et preclari, casu misera- 
bili, uterque jactu lapidis, Anselmus de Riburgis- 
monte, vir in armis sirenuus et perpete dignus 
memoria; et Pontius de Baladuno, vir nobilis et 
familiaris domino comiti Tolosano. 

Propterea et populus invitus ibi detinebatur, cui 
erat in proposito iter inceptum consummare : unde 
nec operam dabat cum studio, nec multam in faeto 
impendebat sollicitudinem, maxime autem post 
ducis adventum ; etiam qui cum comite Tolosano 
advenerant ejus familiares et domestici, se subtra- 
hebant ex industria, ut comes affectus tedio, alio- 
rum principum vias sequeretur, qui etiam inviti et 
compellente comite contra conscientias detinebantur. 


CAPUT XVIII. 


Renovatur quastio de lancea Domini : Inventor ro- 
gum inira accensum ; paucis post diebus moritur. 


Renovata est ibi questio de lancea, qux apud 
Antiochiam reperta fuerat : utrum ea esset, qua de 
latere Domini sanguis et unda profluxit; an res 
esset commentitia. Dubitabat enim valde super hoc 
populus ; sedet majores penitus fluctuabant incerti; 
aliis dicentibus quod vere ipsa esset, quae Domini 
cruore maduerat, ejus latus aperiens, et per inspi- 
rationem divinam in consolationem plebis revelata ; 
alis asseverantibus, quod versutiarum Tolosani 
comitis esset argumentum, et gratia questus adin- 
venlio ficta. Hujus autem dissensionis auctor erat 
precipuus quidam Arnulphus, domini Normanno- 
rum comitis familiaris et capellanus ; vir quidem 
litteratus, sed immunda conversationis et scanda- 
lorum procurator; de quo in sequentibus multa 
dicenda occurrent. Cumque diu super hoc in populo 
sermo hic discurreret contradictorius, hic qui eam 
revelationem sibi factam fuisse asserebat, ut po- 
pulo fidem faceret et omnem toleret ambiguitatem, 
rogum eopiosum prscepit accendi, pollicens se, 
auctore Domino, certo per ignem experimento fidem 
8e facturum incredulis, quod nihil confictum, nihil 
commento adumbratum in eo facto intercessissel ; 
sed sola revelatione divina, ad notitiam hominum 
et eorum consolationem, totum esset procuratum. 
Aecenso igitur rogo copioso admodum, cujus in- 
cendii fervor etiam circumpositos terrere poterat, 
convenit universus populus a majore usque ad mi- 
norem, in ea sexta feria, que sanctum Domini Pa- 
scha precedit, in qua et mundi Salvator pro nostra 
salute passus esse legitur, ut tante rei plenum ha- 


examen sponte subiturus erat dicebatur Petrus Bar- 
tholomei, clericus quidem, sed modice litteratus, 
et quantum ad humanum diem dijudicare pertinet, 
homo simplex videbatur ; qui oratione facta in con- 
spectu circumpositarum legionum, assumpta secum 
predicta lancea, per ignem transivit, quantum po- 
pulo videbatur, illesus. Verum hoc ejus factum non 
solum non amputavit quzestionem, sed majorem eusci- 
tavit; nam infra paucos dies vita decessit, cujus acce- 
lerati obitus occasionem, cum homo sanus et vitalis 
prius videretur, quidam asserebant tentatum incen- 
dium, dicentes quodin eo tanquam fraudis patronus, 
mortis causam collegisset. Alii vero dicebant quod 
ab incendio sanus evaserat et incolumis ; sed egres- 
sum ab igne, turbe, causa devotionis irruentes, op 
presserant et contriverant eatenus, ut vite finem 
ministrarent. Sicque res, que in dubium venerat, 
nullam recipiens decisionem, majus induxit ambi- 
guum. 
CAPUT XIX. 

Nuntii, qui a nostris principibus missi fuerant in 

ZEgyptum, revertuntur. 

Per idem tempus legati nostri qui, invitantibus 
[Egyptiis, qui ad obsidionum Anltiochenam missi a 
calipha /Egyptio venerant, ut premisimus, descen- 
derant in Egyptum, post annum quo tam violenter 
quam dolose detenti fuerant, ad principes, qui eos 
miserant, sunt reversi ; venerantque cum eis ZEgy- 
ptiorum principis legati, verba deferentes multum 
ab his que prius attulerant, dissimilia. Cum enim 
multa prius obtinere laborassent precum instan- 
tia; ul nostrorum principum contra insolentiam 
Turcorum et Persarum haberent gratiam et auxi- 
lium; nune mutato cantico, pro summo beneficio 
searbitrabantur nostris indulgere, si Hierosolytnam 
ducentos aut trecentos simul permitteret inermes 
accedere et completis orationibus redire incolumes. 
Quod verbum nostri principes pro ludibrio haben- 
tes, predictos nuntios redire compulerunt, signi- 
ficantes quod non secundum propositas conditiones 
particulatim illuc accederet exercitus ; sed junclis 
agminibus Hierosolymam proficiscerentur. unanimes, 
regno ejus periculum illaturi. Hujus autem muta- 
tionis causa fuerat quiddam, quod ex nostra victo- 
ria, que apud Antiochiam acciderat, habuerat or- 


D tum. Nam Turcis ita ibi periclitantibus, ita per 


omnem Orientem eorum confractus est gladius ; et 
sublimis qua fuerat gloria, versa est in confusio. 
nem, ut ubieunquecum aliis nationibuserat eis ne- 
gotium, in omni loco succumberent, et calculum 
reporlarent in omni conflictu deteriorem. Juxta 
quam eorum conditionem, invalescente super eos 
/Egyptiorum regno, per manum eujusdam, cui erat 
nomen Emireius, principis millitie regis ZEgyptio- 
rum, Hierosolymam amiserant, quam triginta et 
oclo annis ante ab eisdem Turci eripuerant violen- 
ter. Unde factum est, ut hostes, quos prius quasi 
fortiores horruerant, nunc per nostrorum operam 


39'7 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


398 


dejectos, et confractis viribus, in imo videntes con- A neri, et votum pro quo tot labores pertulerant, fe- 


stitutos, nostrorum auxilium, quod prius instanter 
nimis expetierant, contemnebant. 


CAPUT XX. 


Imperatoris legati adsunt, de Boamundo conqueren- 
les. Imperatorem nuntiat venturum ; principes dis- 
sentiunt ; pugnatur cum Tripolitanis, et vincuntur 
hostes ; nosiri victores in castra redeunt. 
Advenerant preterea Conslantinopolitani impe- 

ratoris legati, multum conquerentes de domino 

Boamundo, qui contra legem pactorum et exhibit; 

tenorem juramenti Antiochiam presumabat deti- 

nere ; allegantes in conspectu principum, quod do- 
mino suo przebitis corporaliter juramentis, omnes 
qui per eum iransierant, tractis sacrosanctis Evun- 

gellis, promiserant quod neque de oppidis, neque (e 

civitatibus aliquam. qua de imperio ejus fuerant, 

usque Hierosolymam, detinere prasumerent, sed ea 
capta, ejus imperio resignarent ; de reliquis vero 
hahite conventionis parlibus, nullam omnino ha- 
bebant memoriam. Certum est aulem, quod id inter 
eum et principes, apud Constantinopolim conve- 
nerat; sed in fine conventorum fuerat annexum, 
quod ipse cum omni suo comitatu, et ingentibus 
copiis eos deberet sine dilatione subsequi, et auxi- 
lium in suis necessitatibus ministrare. Quibus de 
communi principum consilio responsum est, quod 
imperator pacta conventa priorviolaverat ; unde me- 
rito et ab his que juata legem pactorum sibi poterant 
competere, casum patiebatur. Iniquum enim est ei 
fidem servari, qui contra paclum nititur versari. Nam, 
cum nostris principibus ex compacto teneretur obli- 
gatus, quod convocalis exercitibus, statim eos se- 
queretur ; et per mare navibus continuum eis mi- 
nistrari faceret commercius, et rerum venalium 
toto itinere exhiberi preciperet opulentiam, utrum- 
que neglexit fraudulenter adimplere, cum sine dif- 
ficultate utrumque posset effeclui mancipare. Unde 
quod de Antiochia factum fuerat, quoniam id jure 
fecisse videbantur, ratum volebant permanere et 
inconvulsum, utis eam jure hereditario possideret 
in perpetuum, cui de communi liberalitate concessa 
fuerat. Instabant preterea ejusdem imperatoris le- 
gati, persuadere cupientes, ut ejusdem imperaleris 
adventum, quem in Eal. Julii adfuturum promitte- 
bant, prestolaretur exercitus, pollicentes quod sin- 
gulis principibus ingentia daturus esset munera; 
sed et plebeis cum multa liberalitate stipendia, unde 
honeste sustentari possent, esset largiturus. Super 
quo deliberationem habentes, dissenliebant ab in- 
vicem. Nam Tolosanus comes exspectandum esse 
tanti principis adventum utile judicabat, sive ex eo 
quod ita futurum arbitraretur; sive ex eo quod ea 
occasione principes et populum detinere laboraret : 
quousque urbem quam obsederat, sibi posset vin- 
dicare. Turpe enim et ignominiosum reputabat, si 

a proposito ita manifeste deficeret, desiderium non 

valens adimplere. Aliis autem, oppositalonge melior 

videbatur sententia, videlicet ut coepto instarent iti- 


lieiter consummarent : fraudes enim imperatoris, 
et ejus versutias, quas sepius experti fuerant, de- 
clinare judicabant commodius, ne ejus labyrinthis 
et ejus ambagibus iterum se involverent, a quibus 
non satis facile postmodum possent expediri. Effusa 
est igitur inter principes conlentio, et eorum pene 
in nullo consonabant desideria. Unde et is, qui urbi 
preerat Tripolitane, cum prius infinitam obtulisset 
pecunie summam ut, obsidione soluta, ab ejus fini- 
bus nostre migrarent expeditiones, cognito schi- 
smate, quod inter principeserat exortum, non solum 
dare pecuniam prius oblatam renuit, verum nostris 
sponte occurrere, et cum eis experiri proposuit. Fa- 
ctum est autem, quod de communi consilio, relicto 
Albariensi episcopo, et aliis nonnullis viris poten- 
libus in obsidione, qui castra tuerentur, principes 
indicto prelio, instructis aciebus, et ordine congruo 
dispositis, versus Tripolim agmina dirigunt : quo 
pervenientes, ejusdem loci presidem, cum uni- 
versa civium multitudine tam equitum quam pedi- 
ium extra urbem reperiunt, ubi, ordinatis pari 
-modoagminibus, nostrorum adventum preestolaban- 
tur intrepidi. Cum enirn duobus mensibus et am- 
plius aliquid, comes Tolosanus in predicta obsi- 
dione operai consurmpsisset inutiliter, nec profe- 
cisset, quidpiam, eceperant eos Tripolitani contem- 
nere, et nostrum exercitum minus et minus habere 
suspectum, quasi ab ea virtute quam prius audie- 
rant, facti degeneres, in seipsis strenuitalisconsuetae 
paterentur defectum. Postquam ergo ad urbem ven- 
tum est, et hostium eontra se positas nostris datum 
est intueri legiones, in eos statim irruerunt animo- 
sius, et primo impetu dissolutis eorum cohortibus 
hostes in fugam versos, infra urbem certatim se 
recipere proterva com puleruntinstantia, septingentis 
ex eorum numero gladio peremptis ; de nostris vero 
tres aut quatuor cecidisse dicuntur. Ibi celebrave- 
runt pascha, quarlo Idus Aprilis. 


CAPUT XXI. 


Prases Tripolitanus multa pecunia et muneribus a 
nostris. pacem. impetrat. Principes de fidelium 
consilio, qui in illis partibus habitabant, viam eli- 
gunt maritimam. 

Obtenta igitur vicloria, in castra iterum reversi 
sunt, ubi nihilominus vociferari et acclaiare co- 
D pit populus universus, ut, illa perniciosa obsidione 
dimissa, versus Hierosolymam. quo eorum omnino 
festinabat desiderium, iter arriperent ; obtinuitque 
proterva instantia populus, ut incensis castris, dux 
et Flandrensium comes, nec non et Normannorum 
comes, sed et Taneredus, populo satisfacientes, 
invito et plurimum retinent comite Tolosano, ob- 
sidionem deserentes, versus Tripolim, tanquam iter 
continuaturi, expeditiones direxerunt. Erantque in 
eo facto procliviores, qui ab initio predicti co- 
milis castra fuerant secuti ila ut eum deseren- 
tes, priediclos principes certatim sequerentur: quo 
intellecto, videns quod neque precibus neque pol- 


399 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


400 


licitis eos revocare poterat, faciens de necessitate A, sed de viribus presumens suis, exercitum nostrum 


virtutem, alios secutus est, licet invitus. Cumque 
vix quinque milliaribus progressi, ante urbem Tri- 
politanam castrametali essent, ejus loci preses, 
qui Egyptii caliphe in ea regione procurabal ne- 
gotia, deposila illa tali arrogantia, qua prius eum 
nostris principibus de pari posse contendere arbi- 
tratus fuerat, cognoscens seipsum, missa legatione 
a principibus, obtinuit ut, datis quindecim millibus 
aureorum, insuper etiam muneribus in equis, mu- 
lis, sericis et vasis pretiosis, et restitatis universis 
quos de nostro populo detinebat captivis, & sibi 
commissa discederent provincia ; ac tribus, quibus 
praeerat civitatibus, Archis videlicet, Tripolis ac 
Biblio eum suis pertinentiis parcerent transeuntes. 
Misit insuper greges et armenta, et alimentorum 
uberem copiam, ne pre victualium inopia, subur- 
bana spoliare compellerentur, et agrorum cultoribus 
inferre molestiam. Accitis etiam quibusdam fideli- 
. bus Syris, montis Libani habitaloribus, qui urbibus 
illis a parte supereminet orientali, excelsus admo- 
dum et in sublime juga porrigens,tanquam a viris 
prudentibus et locorum gnaris, qui ad eos gratula- 
bundi descenderant, ut fraterns charitatis depen- 
derent affeclum, consilium ab eis petierunt, qua 
via versus Hierosolymam tutius possent incedere, 
el commodius. Illi tandem, compensatis bona fide 
universarum viarum, qua illuc ducebant tam com- 
moditatibus quam compendiis, novissime viam eis 
commendaverunt maritimam, ut et directiorem se. 
querentur,et navium suarum que proficiscentem 
subsequebantur exercitum, eis solalim non dees- 
set. Erant autem in nostrorum classe, non solum 
Guinimeri, sociorumque ejus, qui a Flandria, Nor- 
mannia et Anglia, ut. premisimus, descenderant ; 
verum et Januensium, Venetorum, Gracorumque 
naves, quae a Cypro, Rhodo, et aliis insulis rebus 
onuste venalibus frequenter accedebant, quz nostris 
legionibus multam inferebant consolationem, As- 
sumptis ergo ducibus itineris, tum ex predictis 
fidelibus, tum ex Tripolitani principis familia, oram 
legentes maritimam, juga Libani a sinistris haben- 
les, Biblium pertranseuntes, supra ripam fluminis 
secus locum cui nomen est Maus, castrametati sunt, 
ubi per diem vulgus debile, et eos, qui non ita ce- 
leriter subsequi poterant, operientes, habuerunt 
requiem. 
CAPUT XXII. 
Proficiscentes urbes prztereunt in littore maris sitas, 
Liddamque et Ramulam perveniunt. 

Die demum tertia ante urbem Beritensium, secus 
fluvium, qui juxta urbem labitur, castrametati sunt: 
ubi, a preside loci, ul satis parcerent el arboribus, 
data pecunia et. victualibus ad sufficientiam mini- 
stratis, nocte quieverunt una. Sequenti vero die 
Sidonem pervenientes, secus fluenta, aquarum 
commoditatem secuti, locaverunt tabernacula, Ubi, 
nescimus qua fiducia, qui urbi preerat nostris 
principibus nullam exhibuit humanitatis gratiam ; 


aggressus est molestare: in qua facto non multum 
successil ei prospere. Nam quibusdam ex nostris in 
eos irraentibus, qui eorum diseursionibus provo- 
cati, diutius dissimulare non poterant, interfectis 
ex eis aliquot, reliquos infra urbem se recipere 
compulerunt : unde faetum est ut noctem illam in 
castris, cessantibus eorum molestiis, cum omni 
tranquillitate peragerent. Mane autem facto, ut 
aliquantisper recrearetur populus, moram ibi facere 
decreverunl, mittentes de exercitu expeditiores 
quosdam, qui de urbanis adjacentibus victui ne- 
cessaria coniraherent : qui comportatis, gregibus 
et armentis et victualium ingente copia, cum sospi- 
tate regressi sunt omnes, excepto quodam nobili 
viro, Galtero videlicet de Verra, qui, redeuntibus 
aliis, ad ulteriora progrediens, ut majorem predam 
contraheret, dubia sorte sublatus, comparare desiit, 
universis ejus dubium exitum nimis moleste feren- 
libus, Sequenti posimodum die transcursis scopu- 
losis ex parte plurima locis, per loca planiora, a 
dextris relicla antiqua urbe Sarepta Sidoniorum, 
viri Dei Helie nuíiricia, transmisso flumine, qui 
medius discurrit, egregiam illius regionis metropo- 
lim Tyrum, vetustissimum Agenoris et Cadmi do- 
micilium, pervenerunt ; ubi circa illum egregium et 
seculis admirabilem foctem hortorum et puteum 
aquarum viventium castrametati, in pomceriis late 
patentibus et multa commoditate refertis, nocte 
quieverunt una ; dehine die reslituta, iterum ad 
iter se accingentes, exsuperalnis agustiis, que inler 
montes proeminentes et mare periculose nimis ja- 
cent medie, iterum in plana descenderunt, que 
urbi Acconensium subjecta sunt. Ubi juxta civita- 
iem, secus fluvium, qui eadem urbem preterla- 
bitur, castrametati, a procuralore et civibus munera 
suscipienles, rerum venalium bonis conditionibus 
habuerunt commercium ; factus est insuper nostris 
principibus familiaris el amicus, spondens quod si, 
post captam Hierosolymam, viginti dierum spatio, 
absque eontradietione in regno possent consistere, 
aut /Egyptiorum vires superare, ipse urbem Acco- 
nensem absque difficultate ulla eis resignaret. Inde 
vero progressi Galileam a leva deserentes, inter 
Carmelum et mare, Caesaream secunde Palestine 
metropolim, qua priseo nomine Turris Stratonis 
appellata est, pervenientes, secus fluvium, qui de 
paludibus eidem urbi adjacentibus defluit, castra- 
metati sunt; ubi et sanctum Pentecostes diem, 
quarto Kal. Junias eelebraverunt, a predicta urbe, 
vix duobus distantes milliaribus. Inde post diem 
terlüium, itineris resumentes laborem, relictis a 
dextra locis maritimis, Antipalrida et Joppe, per 
late patentem planitiem, Eleutheriam pertranseun- 
tes, Liddam que est Diospolis, ubi et egregii mar- 
tyris Georgii gloriosum usque hodie sepulerum 
ostenditur, in quo secundum exteriorem hominem 
in Domino creditur requiescere, pervenerunt. Cujus 
ecclesiam, quam ad honorem ejusdem martyris, 


-4A01 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VII. 


402 


pius et orthodoxus priuceps Romanorum augustus, A ut nostrorum prevenire possent adventum et prz- 


illustris memorie dominus Justinianus multo studio 
et devolione prompta zedificari preceperat, audito 
nostrorum adventu, solotenus hostes dejecerant 
paulo ante, timentes ne trabes eeclesie, qua multe 
proceritatis erant, in machinas et tormenta ad ex- 
pugnandam urbem vellent convertere. Compertum 
autem habentes quod in vicino nobilis quiedam es- 
setjeivitas, Ramula nomine, cum quingentis equiti- 
bus dominum Flandrensium comitem premiserunt, 
qui civium pretentarent animos, et quidnam habe- 
rent propositi experirentur: qui accedentes ad 
urbem propius, videntes quod nemo ad eos egrede- 
retur, portas, quas palentes repererunt, ingressi 
Sunl!, urbem penitus reperientes vacuam. Nocte 
enim qu& precesserat, cognito nostrorum adventu, 
abeuntes cum uxoribus et liberis, et universa eo- 
rum familia, urbem vacuam reliquerant: quod 
statim remisso nuntio, comes legionibus significans, 
ad urbem eos accedere maturare consuluit. llli vero, 
completis de more orationibus, ad urbem acceden- 
tes, in omni commoditate frumenti, vini et olei, ibi 
continuum exegerunt triduum, episcopum eidem ec- 
clesie preficientes quemdam Robertum Norman- 
num genere, de episcopatu Rothomagensi, cui 
utrumque urbem, Liddam videlicet et Ramulam 
cum adjacentibus suburbanis, jure perpetuo pos- 
sidendas contulerunt, primitias laborum suorum 
cum omni devotione egregio martyri dedicantes. 


CAPUT XXIII. 


Hierosolymilze viris fortibus, armis et viclualibus, 
urbem communiunt diligenter. Cives fideles ex plu- 
rima parte extra urbem projiciunt. 


Interea Hierosolymite, de nostrorum adventu 
nuntiis edocti frequentibus, scientes quod omnis 
qua advenire dicebatur multitudo, speciale et, pre- 
cipaum haberet civitatem illam obtinendi proposi- 
tum, quanta possunt diligentia, quanta valent soi- 
licitudine, urbem communire satagunt ; victui ne- 
cessaria, armorum genera quelibet, ligna, ferrum 
et chalybem, et quaecunque obsessis solent prestare 
presidium, corrogare, et ia urbem inferre, studiis 
se invicem provenientibus, contendunt. Sed et prin- 
ceps /Egyptius, qui multo labore eodem anno, Tur- 
corum expulso principatu, predictam urbem rece- 
perat, comperto quod ab Antiochia noster disces- 
serat exercitus, quanto poterat studio, turres repa- 
rari preceperat et moenia. Civibus ut eorum sibi 
et fidem conciliaret et gratiam, de proprio zrario 
cum multa liberalitate ministrari precipiens slipen- 
dia, tributorum et vectigalium prewstationes remit- 
tens in perpetuum : qui tum ut vitze consulerent et 
saluti, tum ut tante liberlatis sublimarentur privi- 
legio, regie satagentes parere voluntati, convocatis 
vicinarum urbium civibus, viris fortibus et indu- 
striis, el armatis optime, urbem communierant 
diligenter. Insuper etiam convenientes omnes una- 
nimiter in atrio templi, quod erat spatiosissimum, 


G 


D 


cidere, decreverunt ut, interfectis universis fideli- 
bus, qui ejus urbis erant habitatores, ecclesiam 
Dominice Resurrectionis dejicerent funditus, et 
sepulerum Domini ab eadem radicitus convellerent, 
ne illorum occasione aut orationis gratia, fidelium 
populus deinceps accedere, aut urbem frequentare 
proponerent. Sed tandem cognito, quod per hoo 
majora populorum nostrorum in se conflarent odia, 
et in suum vehementius irritarent interitum, mu- 
lato consilio, extorta ab eis violenter universa pe- 
cunia, et quidquid habere videbantur, quatuorde- 
cim aureorum millia, tum a patriarcha, qui tune 
urbi preerat, tum a populo civitatis, tum ex ad- 
jacentibus monasteriis abstulerunt : unde oportuit 
eumdem virum venerabilem, ut haberet unde tan- 
lam summam extorta pecunie solvere posset (nam 
ad id universorum non sufficiebant patrimonia) et 
ut inopiam suam, et plebis quocunque modo con - 
solaretur tenuitatem, in Cyprum insulam navigare, 
ut ibi a fidelibus eleemosynarum et pia largitionis 
mendicaret suffragia, que attrite et esurienti plebi 
Dei, que Hierosolymis et in ejus finibus habitabat, 
mitteret ad vite sustentationem. Nec etiam hoo eis 


'visum est sufficere, sed extortis a plebe per quaz- 


Stiones et gravia tormenta bonis omnibus, exceptis 

solis senibus et valetudinariis mulieribus et parvu- 

lis, omnes alios urbe depulerunt: qui usque ad 
nostrorum adventum in viculis suburbanis delite- 
scentes, quotidie mortem exspectabant, non auden- 
tes urbem introire ; sed nec exterius inter perse- 
quentem populum, tuta eis dabatur requies, haben- 
tibus locorum incolis omnem eorum suspectam ope- 
ram, et eos usque ad immundas et intolerabiles 
perurgentibus angarias. Erat preterea eodem tem- 
pore, in eadem Deo amabili civitate, vir vitae vene- - 
rabilis et fide insignis, Geraldus nomine, qui ei, 
de quo supra diximus, preerat xenodochio, in quo 
pauperes, qui orationis gratiaad urbem accedebant, 
hospitabantur, et aliqualem pro loco et tempore 
sumebant refectionem. Hunc credentes pecuniarum 
aliquam habere repositionem, et suspectum haben- 
tes ne in nostrorum adventu aliquid eis moliretur 
damnosum, vinculis subjecerunt et verberibus, ita 
ut manuum ac pedum torquendo ejus confringerent 
articulos, e& membrorum partem maximam redde- 
rent inutilem. 

CAPUT XXIV. 

Belhlehemiiz ad principes legatos dirigunt ; diri- 
gitur. illuc Tancredus, qui ecclesiam et locum. oc- 
cupat. 

Consummato igitur ibi tridue, custodibus ibi ali- 
quot deputatis, qui munitiorem ejusdem civitatis 
partem ab hostium tuerentur insidiis, eummo dilu- 
culolad exsequendum seaccingunt propositum. Unde, 
assumptis itineris ducibus, viris prudentibus, et 
locorum peritis, pervenerunt Nicopolim. Est autem 
Nicopolis civitas Palastine : hanc, dum vicus &d- 
huc esset, sacer Evangeliorum liber appellavit Em- 


403 


Hierosolymis distare stadiis sexaginta. De hae. So- 
zemenus in sex!o Tripartitae Historia libro ita ait : 
Hanc Romani post vastalionem Hierosolymorum, Ju- 
deamque victoriam, Nicopolim ex eventu victori& 
vocaverunt. Ante hanc urbem in. (rivio, ubi Christus 
cum Cleopha post resurrectionem noscitur ambulasse, 
tanquam ad alium vicum iturus, fons quidam est 
salutaris, in quo passiones hominwn diluuntur, et 
alia pariter animalia diversis detenta languoribus 
emundantur : quod ut ita. contingat, traditur ex quo- 
dam itinere apparuisse Christum ad fontem cum dis- 
cipulis suis, et lavasse pedes; ex quo aqua facta est 
diversarum medicamen passionum. Hec predictus 
historiographus de castello Emmaus ita disserit: 
Ubi noctem illam in aquarum abundantia, et rerum 
copia victui necessariarum egerunt tranquillam ; 
ubi cirea noctis medium, fidelium qui in civitate 
Bethlehem habitabant, legatio adfuitad ducem Go- 
defridum, orans et petens cum multa instantia, ut 
illue aliquam militie partem dirigeret. Convenien- 
tibus enim ex universis finitimis oppidis et locis 
suburbanis hosfibus, Hierosolymam  properabant, 
tam ut urbem tuerentur quam ul ipsi etiam in urbe 
salutis sibi invenirent consilium. Timebant autem 
predicti fideles, ne ad partes eorum accedentes; 
ecclesiam dejicerent, quaur multo pretio sepius ab 
eisdem hostibus, ne dejiceretur, redemerant.Audi- 
ta igitur et cum pietatis affectu suscepta fratrum 
fidelium postulatione, electis ex suorum numero 
centum expeditis equitibus, ad locum predictum, 
à ut fidelibus opem ferrent, dux precipit contendere: 
quibus dominus Tancredus datus est primicerius. 
ei consors itineris : qui ducibus ejusdem loci ha- 
bitatoribus, ad locum summo diluculo perveniunt 
destinatum ; ubi a civibus cum hymnis et canticis 
spiritualibus honorifice suscepti, introducente eos 
populo et clero, ingressi ecclesiam, felicis puerpe- 
r& diversorium, et Salvatoris presepe, in quo feli- 
cium cibus animalium requievit, beatis oculis con- 
spexerunt. Ubi etiam et cives ejusdem loci, pre 
gaudii et exsultationis immensitate, votiva Domino 
cantica psallentes, in signum victorie, domini Tan- 
credi vexillum super ecclesiam statuerunt. At vero, 
qui in exercitu remanserant, pre itineris desiderio, 
loca venerabilia scientes in proximo constituta, 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


maus, beatusque Lucas evangelista hanc dicit ab A 


404 
CAPUT XXV. 

Proficiscens exercitus Hierosolymam pervenit ; sed in- 
terim excitatur tumultus, in quo cadunt. nonnulli 
de hostibus. 

Postquam autem in castris cognitum fuit quod 
Bethlehemitarum nuntios dux nocte illa suscepe- 
rat, et de suis in eorum subsidium premiserat 
quosdam, non exspectata procedendi licentia vel 
opportunitate, qualem lux exoriens iter agentibus 
solet ministrare, intempeste noclis silentio, exci- 
tantibus se mutuo plebeis et moram arguentibus, 
invitis principibus, surrexerunt iter arripientes. 
Cumque processissent aliquantulum, vir quidam 
nobilis e£ strenuus, Gastus Biterrensis, assumpto 
sibi triginta expeditorum equitum comitatu, ab 
exercitu separatus versus Hierosolymam, aurora 
jam illucescente, ccepit contendere, ut si quas extra 
urbem gregum aut armentorum reperiret copias, 
eas secum in expeditionem deduceret. Cumque jam 
urbi esset proximus, juxta volum occurrerunt ei 
animalia, quibus pauci preerant pastores, qui, visa 
nostrorum militia, in urbem perterriti aufugerunt. 
Gastus vero interim, relicta absque custodibus se- 
cum trahens animalia, ad exercitum revertebatur: 
cum ecce ad pastorum vocem excifi Hierosolymite, 
correptis armis, predam abactam violenter revo- 
eare cupientes, certatim inseculi sunt abeuntem. 
Vir vero insignis, insectantium veritus multitudi- 
nem, relicta preda, saluti fugiendo consulens, in 
collis cujusdam culmine cum suo substitit comita- 
tu ; dumque ibi rei prestolaretur eventum, ecce per 
vallem eidem loco subjectam, dominus Tancredus, 
cum predictis centum equitibus, a Bethlehem re- 
diens ad exercitum maturabat, quibus predictus 
vir nobilis occurrens, casum qui ei acciderat, ex 
ordine pandit. Conjunctis itaque agminibus, eos 
qui predam reducebant verso secuti sunt ilinere ; 
et antequam in urbem se reciperent, subito in eos 
irruentes, interfectis pluribus, reliquisque in fugam 
versis, predam iterum receptam violenter abducen- 
tes, ad exercilum cum multa letitia sunt reversi : 
a quibus cam quareretur unde predam illam con- 
traxerant, respondentes quod de agro Hierosolymi- 
tano eam abduxissent, audito nomine civitatis, pro 
qua tot et lantos labores pertulerant, pre fervore 
devotionis lacrymas et suspiria cohibere non valen- 


pro quorum amore et reverentia tot labores, tot [) tes, pronos in terram se dederunt, adorantes et glo- 


pericula tertio jam anno sustinuerant, noctem du- 
cebant insomnem, votis ardentibus auroram depo- 
scentes, ut itinerarii sui felicem conspicerent clau- 
sulam, et tam longs peregrinationis beatam con- 
summalionem possent intueri. Videbatur eis nox 
ultra solitum vices suas producere, partemque lu- 
cis future sibi usurpare indebite, omnisque mora 
animis ardentibus periculosa videbatur, eratque 
abominabilis, juxta id quod proverbialiter dici so- 
let : Animo cupienti nihil satis festinatur ; et item 
illud : Dilatione votum creverat. 


rificantes Deum, de cujus munere venit, ut sibi a 
fidelibus suis digne et laudabiliter serviatur; qui- 
que populi sui vota benigne exaudire dignatus est, 
ut juxta eorum desideria, ad loca opta!a mereren- 
tur pervenire. Unde progressi pusillum, e vicino 
urbem sanclam contemplantes, cum gemitu et su- 
spiriis pre gaudio fusis spirituali, pedites, et nudis 
ex plurima parte 'vestigiis, ccepto ferventius insi- 
stentes itineri, subito ante urbem constiterunt, ca- 
stra circumponentes eo ordine, quo a majoribus 
principibus singulis designabatur. Videbatur im- 
plelum esse, quod per prophetam premissum fue- 


.— 405 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIII. 


406 


rat vaticinium, et. exhibitum historialiter verbum À solvere te a vinculo. Et illud : Elevare, elevare, con- 


Domini: Leva, Hierusalem, oculos, et vide (Isa. 
XLIx, 18) potentiam regis. Ecce Salvator tuus venit 


surge, Hierusalem (Isa. vx, 17); solve vincula colli 
tui, captiva filia Sion (Isa. xt, 2). 


pu c c omMiauuctu, Ud Pho uoo so ovs nouo ut EAM 
INCIPIT LIBER OCTAVUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Deseriptio situs urbis saneta, in qua ostenditur quas 
regiones et. quae habeat loca per circuitum. 

Urbemsanctam et Dee amabilem Hierosolymam, 
in sublimibus sitam esse montibus certum est; de 
intribu Benjamin positam veterum tradit auctori- 
las; habetque ab Occidentetribum Simeon, etPhi- 
listhiim regionem, el mare Mediterraneum : a quo 
ubi proprius est, juxta vetustissimum oppidum Jop- 
pen, viginti qualuor distat milliaribus, inter se et 
predictum mare habens castellum Emaus, que po- 
stea dicta est Nicopolis, ut premisimus, ubi post 
resurrectionem suam Dominus duobus discipulis 
apparuit ; Modim etiam, sanctorum Machabeorum 
felix presidium ; Nobe quoque vicum sacerdotalem, 
ubi David, esuriens cum pueris suis, tradenle Abi- 
melech sacerdote, panes propositionis comedit ; et 
Dispolim, qua est Lidda, ubi Petrus neam virum 
paralyticum ab annis octo in grabato jacentem sa- 
luti restituit ; et Joppen predictam, ubi idem Pe- 
trus, discipulam nomine Tabitham, plenam operi- 
bus bonis et eleemosynis, defunctam suscitavit, et 
sanctis ac viduis resignavit vivam: ubi et apud 
Simonem eoriarium hospitatus, Cornelii nuntium 
suscepit, sicut in Actibus apostolorum continetur. 
Ab oriente vero Jordanis habens fluenta et ei adja- 
centem solitudinem, filii prophetarum familiarem, 
quasi ad milliaria quatuordecim ; et vallem silve- 
Strem, ubi nuncest mare salis, quod el lacus Asfal- 
tes, e& mare Mortuum nuncupatur; que omnis 
regio antequam Dominus subverleret Sodomam, ut 
in Genesi legitur, quasi paradisus Dei irrigabatur 
(Cen. xur, 10). Citra vero Jordanem, urbem Jeri- 
cho, quam Moysi successor Josue, magis orando 
quam pugnando subegit; ubi postea Dominus pre- 
teriens, caeco lumen restituit (Matth. xx) ; Galgala 
quoquo Elisei receptaculum. Ultra Jordanem vero 
Galaad, Basan, Ammon et Moab, que postmodum 


habens Ephraim, in;qua est Silo, tabernaeuli Do- 
mini custos aliquando ; Sichar, confabulatricis Do- 
miniSamaritans patria ; Bethel, aureorum ocultrix 
vitulorum, et peccati Jeroboam testis, Sed et Se- 
basteaJoannis Baptiste, Elisei quoque et Abdiew 
tumulus, qus olim dicta est a monte Somer, in 
quo sita est Samaria, regum Israel thronus subli- 
mior, unde et tota predicta regio usque in presen- 
tem diem dicitur Samaria. Neapolis quoque, que 
olim dicta est Sichem, conditoris nomen habens; in 
qua, secundum lectionem libri Geneseos (cap. xxxiv), 
filii Jacob Simeon et Levi, in ultionem stupri, quod 
filius Sichem, Hemor, sorori eorum Dine, amore 
illius captus, intulerat, tam ipsum quam filios 


ejus in ore gladii percusserunt, urbem eorum suc- 


cendentes. 
CAPUT Il. 

Quibus nominibus et quot appelletur civitas, et quod 
David eam regni solium constituerit. Quomodo 
JElius Adrianus, de clivo, in montis verticem trans- 
tulerit, Et quedam iterum de situ ejus. 

Est autem Hierusalem, Judee metropolis, in loco 
rivis, silvis, fontibus et pascuis penitus carente, 
sita. Hao, juxta veteres historias et orientalium po- 
pulorum traditiones, primum dicta est Salem ; de- 
inde Jebus ; postmodum tempore David, qui ejecto 
inde Jebusso ejus habitatore, postquam septem 
annis regnaveral in Ebron, eam ampliavit, et regni 
constituit solium, dicta est Hierusalem. Unde ita 
legitur in Paralipomenon : AbZif ergo David et om- 
nis Israel. in Hierusalem, hoc *est. Jebus, ubi erant 
Jebuszi habilatores terra : dixeruntque. qui habita- 
bani Jebus ad David: Non ingredieris huc. Porro 
David cepit arcem Sion, qua est civilas David ; dixit- 
que : ümnis qvi percusserit Jebuszum in primis erit 
princeps et dux. Ascendit igitur primus, Joab filius 
Sarvig, el factus est. princeps. Habilavit autem 
David ín arce, ei idcirco appellata est civitas 


Ruben, Gad et dimidia tribus Manasse susceperunt D David, adificavitque urbem in circuitu a Mello 


in sortem, quae omnis hodie regio generali appella- 
tione dicitur Arabia. Ab Austro vero, habens sor- 
tem Juda, in qua est Bethlehem, familiare Domini 
reclinatorium, el felix nativitatis Dominice et cu- 
narum locus ; et Thecua urbs, prophetarum Haba- 
cuc et Amos domicilium ; et Ebron, que alio nomine 
dicitur Cariatharbe, sanctorum patriarcharum se- 
. pulcrum venerabile. A septentrione vero urbem ha- 
bens Gabaon, Josue, filii Nun, insignem victoria, 
et defixi solis miraculo preclaram ; tribum quoque 


usque ad gyrum; Joab autem reliqua urbis ex- 
siruxit (1 Par. xi, À et seq.). Postea vero, re- 
gnante filio ejus Salomone, dicta est Hieroso- 
lyma, quasi Hierusalem Salomonis. Hanc vero, ut 
referunt egregii scriptores et illustres historiogra- 
phi, Hegesippus et Josephus, Judeorum id exigenti- 
bus meritis, quadragesimo secundo post passionem 
Domini anno, Titus Vespasiani filius, Romanorum 
princeps magnificus, obsedit; obsessam expugna- 
vit, et expugnatam dejecit funditus, ita ul; juxta 


407 


lapidem (Matth. xxiv, 2). Hanc eamdem postea 
JElius Adrianus, quartus ab eo Romanorum au- 
gustus, reparavit, unde et ab eodem dieta est 
JElia, sicut in Nicea synodo legitur: Episcopus 
JElizg ab omnibus honerelur, et caetera. Cumque 
prius in clivo sitaesset precipiti, ita ut in orientem 
partim, partim in austrum tola devexa respiceret, 
in latere tam montis Sion, quam Mori: constituta, 
ut solum templum et presidium, eui nomen An- 
toniaerat, in sui haberet fastigio et parte superiore; 
ab eodem imperatorein montis verticem tota trans- 
lata est, ita ut Dominios passionis et resurrectio- 
nis locus, quí prius extra urbem fueral, urbe re- 
sedificata infra murorum ambítum clauderetur. Est 
autem civitas et minor maximis et mediocribus 
. major; forma quidem oblonga, et parte altera lon- 
giore,tetragonatamen vallibus profundis admodum» 
ex tribus partibus circumsepta. Nam ab oriente 
vallem hadet Josaphat ; hujus mentionem facit pro- 
pheta Joel, dicens : Cum convertero captivitatem 
Juda et Jerusalem, congregabo omnes gentes, et de- 
ducam eas n vallem Josaphat ; ei dísceptabo ibi cum 
eis super populo meo, et hereditate mea  lsrael 
(Joel. x, 2). Cujus in imo constructa est nobilis 
ecclesia in honore Dei Genitricis, ubi et sepulta 
creditur ; et gloriosum ejus usque hodie, acceden- 
tibus populis, monstratur sepulerum.Subqua etiam 
torrens Cedron, aquis pluvialibus factus tumidior, 
hibernis mensibus defluere consuevit, cujus men- 
tionem beatus Joannes evangelista facit. dicens: 
Egressus Jesus irans torrentem Gedron, ubi erat 
hor(us (Joan. xviii, 1), et. ccetera. Ab austro vero 
vallem habet predicte contiguam, eui nomen En- 
non, que sortis Benjamin et Juda, in funiculo dis- 
tributionis limes fuit, sicuti in Josue scribitur 
(cap. xv, 8): Ascenditque per convallem filii Ennon, 
ex latere Jebusei ad. meridiem, hoc est Jerusalem; 
et inde seerigens ad verlicem montis qui est contra 
Gehennon ad occidentem; in qua hodie de pretio 
Salvatoris, pro quo Judas, mercator pessimus, Do- 
minum Judaeis tradidit, ager emptus ostenditur, 
in sepultaram peregrinorum deputatus, cui nomen 
Acheldemac. De hac etiam valle in Paralipomenon 
scribitur ita, fitque sermo de Achaz: Ipse est qui 
adolevit incensum in valle. Ennon, et lustravit. filios 


suos in. igne juxla ritum gentium, quas znterfecit [) 


Dominus in adventu filiorum Israel (Ml Par. xxvi, 
3). Ab occidente vero, ejus vallis partem, in qua 
vetus piscina, que tempore regum Juda celebris 
fuit, designatur: indeque protenditur ad superio- 
rem piscinam, que hodie vulgari appellatione dici- 
tur Lacus Patriarche, quod est juxta vetus cceme- 
terium, in spelanea qua cognominatur Leonis. A 
septentrione vero planoitinere ad urbem acceditur, 
ubi usque hodie locus in quo protomartyrStephanus 
a Judeis lapidatus, et pro persecutoribus orans 
positis genibus, emisit spiritum, designatur. 


GUILLELM! TYRENSIS ARCHIEP. 


verbum Domini: Non remanerel in ea lapis super À 


G 


CAPUT III. 


Quod partem duorum montium intra muri ambitum 
contineat, et quod. sit Dominice Resurrectionis, in 
allo vero templum Domini, et qua sit forma utrius - 
que ecclesiz. 


Sita est autem in montibus duobus, sicut David 
commemorat dicens : Fundamenta ejus in montibus 
sanctis (Psal. rxxxvi, 1); quorum fastigiainfra muri 
ambitum ex parte plurima continet, modica valle dis- 
tincta, que etiam urbem per medium dividit. Horum 
alter qui ab occidente est, Sion appellatur, unde 
plerumque et tota denominatur civitas, ut ibi : Dili- 
git Dominus portas Sion, super omnia tabernacula Ja- 
cob (Psal. xxxvi, 1). Alter vero qui ab oriente esl, 
mons Moria dicitur,cujus mentio fiLin Paralipomenon 
secundo, hoe modo : Et czpit edificare Salomon do- 
mum domini in Jerusalem in monte Moria, qui demon- 
stratus fuerat David. patrisejus, in loco quem parave- 
rat David in area 0rna Jebuszi (11 Par. 11, 1). In ocei- 
dentali ergo quasiin supremo montis vertice ecclesia 
est, quee nomine montis dicitur Sion; et non longe 
ab ea turris David, opere constructa solidissimo 
quie quasi presidium civitatis cum turribus, muris 
et antemuralibus sibi annexis, universe sub se 
posite preeniinet civitati. In eodem quoque, sed 
in devexo quod ad orientem respicit, sita est sancte 
Resurréctionis ecclesia, forma quidem rotunda; 
qui quoniam in deelivo predieti montis sita est, 
ut clivis eidem eminens et contiguus, Ecclesia 
pene superest altitudinem, et eam reddit obscuram ; 
tectum habet, erectis in sublime trabibus,et miro 
artificio in modum corona contextis, apertum et 
perpetuo patens, unde lumen ecelesie infunditur 
necessarium ; sub quo hiatu patulo Salvatoris posi- 
tum estmonumentum. Porro ante nostrorum Lati- 
norum introitum, locus Dominiee passionis qui 
dicitur Calvarie sive Golgatha; et uhi etiam vivi 
fice crucis lignum repertum fuisse dicitur ; et ubi 
etiam de eruce depositum Salvatoris corpus, un- 
guentis et aromatibus dicitur delibutum et sindone 
involutum, sicut mos erat Judwis sepelire, extra 
predicte ambitum erant eeclesie, oratoria valde 
modiea. Sed, postquam nostri opitulante divina 
clementia, urbem obtinuerunt in manu forti, visum 
est eis predictum nimis augustum difieium: et 
ampliata ex opere solidissimo et sublimi admodum 
ecclesia priore, intra novum zedificium veteri con- 
tinuo et inserto, mirabiliter loca comprehenderunt 
predicta. In altero vero monte, qui in parte est 
orientali, in declivo ejus, quod in austrum respicit, 
templum Domini est ineo loco ubi, juxta lectionem 
libri Regum (IJ Reg. xxiv) et Paralipomenon, Da- 
vid rex, ab Aureuma sive Orna homine Jebuseo 
aream emit. Ubi et preceptum est ei altare Domino 
edificare, in quo posmodum obtulit holocausta et 
pacifica; eL invocavit Dominum, et exaudivit eum 
in igne de colo, super altare holocausti. Ubi etiam 
de mandato Domini, filius ejus Salomon, post pa- 
tris obitum templum edificavit, cujus que forma 


408 


409 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIII. 


410 


fuerit, e& quomodo sub Nabuchodonosor Babylo- A rupes est aliquantulum eminentior, cum subjecta 


niorum rege ceciderit, iterumque sub Cyro rege 
Persarum a Zorobabel et Jesu sacerdote magno re- 
edificatum fuerit; et quomodo illud idem cum 
universa urbe postmodum sub Tito, Romanorum 
principe, deletum fuerit, veteres tradunt historia. 
Hujus autem quis auctor fuerit, et que compositio- 
nis sit forma, in presenti sufficit edocere. Porro, in 
principio hujus voluminis, edificii hujus auctorem 
diximus Homar filium Catab, qui tertius a sedu- 
ctore Mahometh, erroris et regni successor exsti- 
tit : eL ita esse, antiqua litterarum monumenta in 
eodem zdificio intus scripta, et de foris, manifeste 
declarant. Forma vero hujusmodi est : platea quz- 
dam, quantum arcus vix jacere potest habens lon- 
gitudinis et latitudinis tanlumdem, quadrangula 
et equidistantibus contenta lateribus, muro cir- 
cumdata est valido, altitudinis moderate ; in quam 
ab occidente, duabus portis introitur, quarum al- 
tera dicitur speciosa; ubi secundum quod in Acti- 
bus apostolorum continetur, claudum ex utero 
matris sue, eleemosynam a transeuntibus peten- 
iem, consolidatis basidus erexit Petrus; alterius 
vero certum nomen non tenemus. A septentrione 
vero una ; ab oriente quoque alia, que usque 
hodie Porta aurea dicitur. Ab austro vero domum 
habet regia que vulgari appellatione templum Salo- 
monis appellatur. Super singalas autem portas, 
qua urbi sunt contermine, et per angulos prediela 
superficiei turres erant sublimes admodum, in qui- 
bus certis horis superstitionis Saracenorum sacer- 
dotes, ut populum ad orationem invitarent, ascen- 
dere consueverant : quarum quedam adhuc super- 
sunt, quedam vero variis casibus sunt deposita. 
Infra heoigitur septa nemini habitare, neminietiam 
introire, nisi nudis et lotis pedibus permittebatur, 
janitoribus per singulas portas constitutis, qui hu- 
jus rei curam haberent diligentem, Porro in modio 
hujus sie cireumsepte are», planities iterum qua- 
dam est eminentior, eodem modo quadrilatera a 
lateribus subjectz&/ ex omnibus partibus equidi- 
stans; ad quam a parte occidentali, duobus locis 
per gradus el ab austro totidem, ab oriente vero 
uno tantum ascenditur : in cujus singulis angulis, 
singula erant oratoriola| quorum quidam adhuc 
exstant, quedam vero, ut alia ibi construentur, 


ex eodem saxo spelunca, supra quam sedisse an- 
gelus dieitur, qui propter dinumerationem populi 
a David incaute factam, percussit populum, quo- 
usque preceptum est ei a Domino, ut parcens po- 
pulo gladium suum oonverteret in vaginam. Ubi 
postmodum empta sexcentis siclis auri justissimi 
ponderis area, altare, ut premisimus, construxit. 
Hec autem ante nostrorum introitum, et post- 
modum annis quindecim nuda patuit et aperta ; 
postea vero, qui eidem prefuerunt loco, albo eum 
eooperienles marmore altare desuper et chorum, 
in quo clerus divina celebrat, construxerunt. 


CAPUT IV. 

Quod in loco arido el. inaquoso sita sit civilas. De 
fonte Siloe. Et quomodo cives, audito mostro- 
rum adventu, lacus  dissipaverint, eL obstruxerint 
fontes. 

Dicitur aulem regio, in qua predicta Dei cul- 
trix civitas cita est, Judaea ; dicitur nihilominus 
et Palestina prima. Judea sane ab eo, ex quo de- 
cem tribus Jeroboam filium Nabath secute, a Ro- 
boam filio Salomonis discesserunt, soleque due 


Aribus, Benjamin videlieet et Juda, adheserunt ei. 


Unde à cognomento Jude, utriusque tribus regio, 
Judaea dicta est. Unde et illud est de Evangelio : 
Revertere in terram. Juda. Unde etiam tam ipse Ro- 
boam, quam ejus successores, reges Juda dicti sunt, 
cum reliquarum decem tribuum reges, reges Israel 
vel Samariae dicerentur. Palestina autem quasi Phi- 
listhina a Philisthiim deducto nominedicitur. Dicun- 
iur autem tres esse Palestine, quarum prima est 
qua proprie Judea dicitur, cujus metropolis est 
Hierosolyma ; secunda, cujus metropolis est Ceesa- 
rea maritima ; tertia, cujus metropolis est Bethsan, 
sive Scythnopolis, cujus hodie dignitatem obtinet Na- 
zar&a Ecclesia. Sive autem sic, sive sic dicalur, 
certum est, terrae promissionis et Syrie portionem 
esse, quod ex ea homelia datur intelligi, qua dici- 
tur : Familiare est. Syris, et maxime Palesting re- 
gioni, que pars Syria est, in qua Dominus corporali- 
ter apparere dignatus est, ad omnem pene sermonem 
suum parabolas jungere. Sed et quasi in umbilico 
terre promissionis eadem posita est regio, secun- 
dum hoc quod in Josue terre promissionis termini 
describuntur, in quo ita legitur: A deserto el Li- 


deposita sunt. In hujus superioris aree medio tem- T) bano, et flumine magno Euphrate, usque ad mare 


plum edificatum est, forma quidem octogonum et 
laterum totidem ; intus et deforis marmoreis tabu- 
lis et opere musaico decoratum ; tectum habens 
sphaericum, plumbo artificiose coopertum. Harum 
utraque platearum tum continens et inferior, quam 
superior et contenta, albo strata est lapide, ita 
ut hibernis lemporibusaque pluviales, quz plurime 
de templi descendunt adificio, quasque aliunde 
non pauciores excipiunt, limpidissime et absque 
cceno in cisternas defluant, que plurime infra 
septa predicta continentur. Intus vero in medio 
templi, infra interiorem columnarum ordinem, 


Occidentale, erunt termini vestri (Jos. 1, 4). Est au- 
tem locus in quo civitas sita est, aridus et inaquo- 
sus, rivos, fontes ac flumina non habens penitus, 
cujus habitatores aquis tantum utuntur pluvialibus. 
Mensibus enim hibernis, in cisternis quas in civi- 
tate habent plurimas, imbres salent sibi colligere, 
et per totum annum ad usus necessarios conservare. 
Unde miramur plurimum quod Solinus Judeam 
aquis dicit esse illustrem ; ait enim in suo Pólyhi- 
store : Judzea illustris est aquis ; sed natura non 
eadem aquarum. Nec aliquid nobis pro solutione oc- 
currit, nisi dicamus ; aut cum rei veritatem non 


A11 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


412 


esse assecutum, aut terre pristinam faciem postmo- A altera usque hodie Probatiea piscina reputatur, in 


dum immutatam, Certum est tamen quod amicus 
Domini, Ezechias rex Juda, cognito adventu Sen- 
nacherib, filii Salmanassar regis Assyriorum, fon- 
tes qui erant extra urbem, obturavit. De quo ita 
legitur in. secundo Paralipomenon : Quod cum au- 
dissel Exechias, venisse scilicet Sennacherib, et totum 
belli impetum verti contra Hierusalem, inito cum prin. 
cipibus consilio virisque fortissimis, ut oblurarent ca- 
pita fontium quz erant extra urbem, et hoc omnium 
decernente sententia, congregavit, plurimam multitu- 
dinem, et obluraverunt. cunctos fontes, et rivum qui 
fluebat in medio terrz, dicentes : Ne veniant reges As- 
syriorum, et inveniant aquarum abundantiam (II Par. 
xsX11, 2). Inter quos precipuus erat qui dicebatur 
fons Gion, de quo in eodem legitur : Hic est Exe- 
chias, qui obturavit superiorem fontem aquarum Gion, 
et avertit eas subter ad occidentem urbis David. (ibid., 
xxx). Gion autem locus est ab austro, in valle Ennon 
media Jerusalem positus, ubi hodie est in honore 
Beati Procopii martyris ecclesia, ubi Salomon in 
regem inunctus fuisse dicitur, juxta quod in tertio 
Regum libro legitur ita : Tollite vobiscum servos Do- 
mini vestri, el imponite Salomonem filium meum su- 
per mulam meam, eL. ducite eum in. Gion, et ungat 
eum ibi Sadoch sacerdos el. Nathan propheta, in re- 
gem super Israel et Judam, et canetis buccina, atque 
dicetis : Vévat rex Salomon (1I1 Reg. 1, 33). Id tamen 
ante predicti Solinitempora fuissecertum est; nam 
eum et post Titum Romanorum principem, qui ur- 
bem delevit, et ante /Elium Adrianum, qui eamdem 
reparavit, fuisse, evidenter ex ejusdem Polyhisto- 
ris lectione colligitur, in cujus quadragesimo capi- 
tulo ita legitur: Jude caput fuit Hierosolyma, sed 
excisa est ; successit Hiericus, et hzc caput esse de- 
siit, bello Artazerzis subacta. Extra urbem ad duo 
vel tria milliaria, fontes sunt nonnulli ; sed et pauci 
numero, et modicam nimis ministrantes aquarum 
commoditatem, juxta urbem tamen a parte austra- 
li, ubi due valles predicte se continuant, quasi 
milliario distans ab urbe, fons est quidam famosis- 
simus, Siloe; ad quem, eum qui a nalivitate caecus 


fuerat, Dominus misit, ut ibi lavaretur et videret 


(Joan. 1x) : fons quidem modicus, in imo vallis sca- 
turiens, et qui nec sapidas, nec perpetuas habet 
aquas ; interpolatum enim habens fluxum, die tan- 
tum tertia aquas dicitur ministrare. Porro cives, 
priecognito nostrorum adventu, ora fontium el ci- 
sternarum que in circuitu urbis erant, usque ad 
quinque vel sex milliaria, ut populus siti fatigatus, 
ab urbis obsidione desisteret, obsiruxerant : unde 
postmodum in ejus obsidione, infinitas molestias 
noster passus est exercitus, sicut in sequentibus 
dicetur. Qui autem intus erant, preter aquarum 
pluvialium, quam habebant, ubertatem maximam, 
fontes etiam a partibus deduetos exterioribus et a- 
queductis invectos, in piscinas duas maxime quan- 
litatis, que circa templi ambitum, exterius tamen, 
sed infra urbem continentur recipiebant ; quarum 


qua olim immolatitie lavabantur hostie, que in 

Evangelio quinque porticus dicitur habere (Joan. v) 

et in quam angelus dicebatur descendere et aquam , 

movere, illo effectu, ut qui primus posl motionem 

aqua descenderet in piscinam, sanaretur : in qua 
et Dominus paralyticum curatum, grabatum jussit 
tollere. 

CAPUT V. 

Quo tempore noster exercitus ante urbem advenerit ; 
et quis fuerit nostrorum, hostiumve numerus ; et 
quo ordine castra sunt locata. 

Anno igitur ab Incarnatione Domini 1099, mense 

Junio, septima die mensis, nostrorum ante predi- 

ctam urbem castrametate sunt legiones; dicitur- 


p que fuisse advenientium numerus promiscui sexus, 


elatis el conditionis, quasi ad quadraginta millia, 
inter quos expeditorum vix poterant esse viginti 
millia peditum; equites autem mille quingenti ; re- 
liqui autem omnes, aut ineeme vulgus, aut valetu- 
dinarii et. debiles. In urbe autem dicebantur esse 
virorum fortium et optime armatorum quadraginta 
millia ; convenerat enim ex vicinis oppidis et sub- 
urbanis adjacentibus in urbem maxima multitudo, 
tum uta facie exercitus in urbem se conferentes, 
proprie saluli consulerenl ; tum ut urbem regiam 
ab imminentibus protegerent periculis, eam armiset 
victualibus communientes. Postquam ad urbem ac- 
cesserunt, habito diligenti tractatu, unde facilius 
et commodius urbem possent impugnare, cum his 
qui locorum habebant peritiam, videntes quod ne- 
que ab oriente, neque ab austro propter vellium 
predictarum profunditatem possent proficere, a 
septentrione eam obsidere decreverunt. Ab ea igi- 
tur porta, qua hodie dicitur Sancti Stephani, quae 
ad aquilonem respicit, usque ad eam qu& turri Da- 
vid subjecta est el ab eodem rege cognominabatur, 
sicuti et turris que in parte ejusdem civitatis sita 
est occidentati, nostri principes eastrametati sunt. 
In quorum ordine dominus Lotharingie dux Gode- 
fridus primus fuit; post eum, dominus Flandren- 
sium comes Robertus ; terlium verolocum dominus 
item Robertus Normannorum comes ; quartum vero 
locum circa turrim angularem, qua ab eodem co- 
gnominala est, dominus Taneredus, et alii quidam 
nobiles obtinuerunt; ab eadem vero turri usque ad 


D portam Occidentalem, comes Tolosanus cum suo 


comitatu urbem obsedit; verum postea, tum propter 
turrim, qui castris ejus imminebat, predictam- 
portam quasisub se positam potenter tuebatur; et 
propter vallem nihilominus que inter urbem et ca- 
stra ejus erat media, videns quod in eo parte urbem 
impugnando non multum posset proficere, de con- 
silio quorumdam prudentum, et qui locorum habe- 
bant peritiam, super montem in quo civitas edifi- 
cata est, inter urbem et ecclesiam, que dicitur 
Sion, que ab urbe distat quantum arcus semel po- 
test jacere, in parte septentrionali, castrorum par- 
tem transtulit ; parte etiam ibidem, ubi prius fuerat 





413 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIII. 


AM 


derelicta. Hoc autem ea dicitur intentione fecisse, A subjecta materia,castella et machinas juculatorias, 


ut et facilius ad urbem expugnandam sui possent 
accedere, et praedictam ecclesiam ab hostium inju- 
ria tueri. Is enim locus eratt, in quo Salvator cum 


. discipulis ccenasse, et eorum lavisse pedes dicitur ; 


ibidem etiam et Spiritus sanctus super discipulos 
in linguis die sancto Pentecostes descendisse : 
ibi etiam et piam Dei Genitricem mortis solvisse de- 
bitum, veterum habent traditiones, ubi etiam pro- 
tomartyris Stephani sepulcrum usque hodie desi- 
gnatur. 


CAPUT VI. 

Quinta post obsidionem die urbem impugnant : ductu 
cujusdam fidelis in silvas descendunt, trabes defe- 
runt, erigunt machinas. 

Locatis igitur, ut prediximus, castris a porta 
septenirionali, que vulgo dicitur Sancti Stephani, 
usque ad turrem angularem, que valli Josaphat 
paeeminet; et inde usque ad oppositum ejusdem ci- 
vitatis angulum, qui super clivum ejusdem vallis ab 
australi situs est parte, et inde usque ad portam 
australem, quc hodie dicitur montis Sion, civitas 
remansit inobsessa, vix ejus dimidium obsidione 
claudente. Quinta igitur die, postquam ante urbem 
noster constitit exercitus, indictum est generaliter, 
et voce significatum preconia,quatenus omnes una- 
nimiter a majore usque ad minimum armis instru- 
cti, et protecti clypeis, ad urbem impugnandam se 
aecingerent: quod el factum est.Consurgentes enim 
omnes unanimes, tanta circa partos urbis obsessas 
irruerunt instantia, tantaque cura et virtute conti- 
nuentes congressum, cives impugnabant, ut effra- 
ctis antemuralibus, infra muros interiores eos se 
cum timore recipere compellerent et de resistendo 
diffidere cogerentur : quod si illa die, in eo urbem 
impugnandi fervore, scalas habuissent aut ad occu- 
panda menia machinas aptassent, proeul omni du- 
bio civitatem sibi polerant vindicasse. Cumque a 
summo mane circa horam diei septimam in eo facto 
desudassent, videntes quod absque machinis non 
multum possent proficere, propositum ad tempus 
distulerunt,opus auctore Domino,consummatis ma- 
chinis, felicius repetituri. Dumque circa id principes 
plena deliberarent sollicitudine, ubi apta instrumen- 
tisligneis posset reperiri materia (nam edjacens uni" 
versaregio nullam hujusmodi videbatur opportunita 
tem miuisirare) casu adfuit quidam fidelis indigena, 
natione Syrus, qui in valles quasdam secretiores,sex 
aut septem ab urbe distantes milliaribus, quosdam 
de principibus direxit, ubi arbores, etsi non ad 
conceptum opus aptas penitus, tamen ad aliquem 
modum proceras invenerunt plures, Ubi habentes 
arlifices et lignorum ccwsores, quantum ad opus 
predietum necessarium videbatur, camelis et plan- 
stris impositis, ad urbem detulerunt. Convocatis 
ergo artificibus,et qui in hujusmodi exercitio majo- 
rem habebant peritiam, omnem operam adhibent 
et studium indefessum, in securi et ascia, et in hu- 
jusmodi omnimodo instrumentorum genere, ex 


D 


quas magnana vel petrarias vocant, arietes quoque 
simul et scrophas ad suffodiendum murum, certa- 
tim et summo contexunt diligentia. Dabatur autem 
arlifioibus, quibus proprie non supputebant facul- 
tates, ut gratis operam possent impendere, merces, 
de symbolis quos populi offerebat devotio. Nam nul- 
lius principum ad hoc sufficiebant copie, ut archi- 
tectis possent ministrare salarium, excepto comite 
Tolosano,qui perpetuo plus ceteris abundabat. Ipse 
enim de proprio srario absque collatione populi, 
suis arlificibus impensas ministrabat necessarias ; 
sed et multis nobilibus, quibus sua defecerant via- 
lica, stipendia ministrabat. Dumque sic circa ma- 
jora negotia mojores principes essent solliciti, alii 
nobiles et preclari viri, ereclis vexillis, populum 
educebant ad loca ubi aliquid frutectorum et silvae 
humilis esse, per indigenas compererant, ut equis, 
asinis, et omnium jumenlorum genere virgulta de- 
ferrent inde, et vimina, ut inde crates contexeren- 
tur et majora supplerentur opera. Fervebat igitur 
opus, et omnium invigilabat studium, nec erat in 
tanto populo deses quispiam, aut qui olio torpe- 
scere permitteretur ; sed quisque aliquid muneris 
impendebat, sublata differentia, quid quemque se- 
cundum suam deceret conditionem. Quidquid enim 
usui esse poterat, id totum tractare reputabatur 
honestum. Instabant operi simul in unum dives et 
pauper, nec conditionis repulabatur imparitas, ubi 
par erat studium, et in exsequendo opere fervor 
non dissimilis, qui major erat meritis, magis solli- 
citus erat circa frequens ministerium ; qui vero in- 
ferior, ad aliquod tamen obsequium admittebatur. 
Pro nihilo reputabant quidquid in toto itinere per- 
tulerant, nisi tanti laboris fructum liceret carpere, 
et urbem introire, pro qua tot casus suslinuerant 
adversos: levejudicabant quidquid mandari poterat, 
dum ad id tantum modo cooperari crederetur, ut 
vota compotes fieri mererentur. 


CAPUT VII. 

Siti populus fatigatur ; dumque aquas quarunt longe 
positas, eL. reliqua vita necessaria, ab hostibus pe- 
rimuntur frequenter. 

Interea siti fatigabatur exercitus vehementissima. 
Nam, ut praediximus, locus civitati adjacens aridus 
est et inaquosus, rivos aut fontes, vel etiam puteos 
aquarum viventium nisi remotos, non habens ali- 
quos : eosque ipsos, audito nostrorum adventu, ut 
locus ad continuandam obsidionem redderetur ine- 
ptior, jactu pulveris et modis aliis quibus poterant, 
oppilaverant, universos ; sed et cisternas et pluvia- 
lium aquarum receptacula dissipaverant, ut aquas 
non valerent cohibere ;aut de malitia occultaverant, 
ne indigentibus et populo sitienti remedium mi- 
nistrarent. Cives tamen Bethlehemite et qui apud 
Thecuam prophetarum urbem habitabant viri fide- 
les, frequentes erant in exercitu, quorum ductu 
utebatur populus egrediens ad fontes, qui per qua- 
tuor vel quinque ab obsidione distabant milliaria ; 


415 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


416 


unde cum difficultate nimia; invicem se compri- A texandas crales, scalas connectendas, universus 


mentibus et undas haurire prohibentibus, post mo- 
ras longissimas, quas sibi mutuis improbitatibus 
innectebant, aquas in utribus deferebant lutulentas, 
quarum haustu, quo vix sitiens semel refocillari 
posset anima, multo pretio vendebatur. Sed et Si- 
loe fons urbi conterminus, de quo supra fecimus 
mentionem, cum neque perpeluas aquas haberet, 
et easdem certo tem pore funderet insipidas, popu- 
lo non poterat laboranti sufficere. Augebat denique 
sitis importunitatem et angoris geminabat mole- 
stiam, estatis inclementia et ardens Junius : labor 
quoque el excitatus pulvis, oris et pectoris aridi- 
tatem provocabat. Dispersi ergo et seorsim egre- 
dientes, aquas diligenti perscrutabantur indagine ; 
et, dum cum paucis se arbitrarentur queesitos inve- 
nisse latices, subito ingens occurrebat turbo, idem 
habens propositum, ita ut inventis fontibus inter 
eos nonnunquam orietur seditio; et dum mutuo 
se prepedirent, plerumque ad pugnam veniretur. 
Qui tamen pedites erant, hi sibi quocunque modo 
aquis inventis parce utentes, poterant procurare 
remedium ; verum hi quibus equorum ingens erat 
numerus,cum difficultate maxima,sitibundos equos 
per tria vel quatuor milliaria educentes, adaquare 
poterant. Neglecta porro animalia, et quibus do- 
mini sui providere non poterant per campos lento 
gradu et deficientibus viribus vagantia,equi videli- 
cet, muli, asini, sed et greges et armenta, siti et 
ariditate consumpta, in se ipsis deficiebant, tabe- 
scentia ; et liquefacta interius moriebantur ; unde 
in castris felor erat maximus, et pestilens, et peri- 
eulosa nimis aeris corruptela. Non videbantur in 
bac obsidione, improbe sitis molestia minus popu- 
lum fatigare, quam circa Antiochiam victus inopia 
maceraverat eumdem. Porro victum et ad opus 
equorum pabula per adjacentia suburbana disqui- 
rentes, incaute dispersi, securo nimis per regionem 
vagabantur; unde cognitis eorum discursionibus, 
urbani per partes inobsessas clam egredientes, his 
talibus occurrebant aliquoties, multosque ex eis 
interficiebant, sepius equos secum deducentes : 
nonnullos etiam plerumque saucios, fuga lapsos, 
casus eripiebat prosperior. Imminuebatur diebus 
singulis nostrorum numerus; et ei quod hesterna 
dies habere videbatur, sequens aliquid detrahebat, 
dum casibus variis, quibus mortalis subjacet iufir- 
milas, pene quotidie mulli deperirent : nec acce- 
derent aliunde, qui loca deficientium supplerent, 
vel officia. Hosiium vero versa vice augebantur 
vires, multiplicabanturauxilia,quas per partes inob- 
sessas liberum in urbem habebant introitum, 
ei in nostrorum perniciem civibus adjungeban- 
tur. 


CAPUT VIII. 


Gives machinas construunt ; ad resistendum | se 
praparent; fieles, qui cum eis erunt, angariis 
afficiunt. 


Cam igitur circa construendas machinas, con- 


C 


noster desudaret exercitus, el circa id plurimum 
sollicitaretur, cives nihilominus, ut argumentis ar- 
gumenta repellerent omnem impendebant vigilan- 
tiam; et tota cura se erigebant, ut viam inveni- 
rent, per quam possent resistere. Habentes itaque 
sufficientem lignorum et arborum procerarum ma- 
leriam, quam cum multa diligentia ante nostrorum 
adventum, ad urbem communiendam satis abun- 
dante cautela comportaverant, machinas interius 
nostris quipollentes, sed meliore compactas ma- 
teria, certatim. erigebant ; id toto studio procuran- 
tes, ne in hujusmodi instrumentorum genere, vel 
arie vel materia reperirentur inferiores; sed et 
continuas super murum etin turribus habentes ex- 
cubias, universa pene qua fiebant in exercitu, 
maxime qua ad hujusmodi instrumentorum spe- 
ctabant artificia, diligentissime considerantes,majo- 
ribus pandebant civitatis, ut, arte emula et cuneta 
imitari satagente, ipsi nostrorum moliminibus ex- 
equo responderent : eratque satis facile. Nam et 
artifieium et instrumentorum fabrilium, ferri quo- 
que et z&ris et funium et ceterorum, quas ad hujus- 
modi solent esse necessaria, multo majores habe- 
bant intus, quam noslri deforis copias ; nec solum 
in eo cives, edielo publico, compellebantur labo- 
rare, verum etiam fidelibus, qui cum eis habitabant, 
servilem et extremam conditionem sustinentibus, 
angarias infligebant insolitas et gravibus affligebant 
parangariis. Nec solum prestationibus eos macera- 
bant violentis; verum ad vincula trahebant et 
carceres, suspectos eos habentes tanquam nostris 
faverent, et eis statum et seereta reserarent civita- 
tis : nec erat de fidelium numero ausus quispiam 
murum ascendere, aut comparere in publico, nisi 
aliquibus onustus necessariis, quasi jumentum 
traheretur; hi enim cogebantur et onera portare; 
et qui aliccjus artificii hahebat experientiam, ope- 
ras compellebantur impendere fabriles. Ad levem 
etiam cujuslibet delatoris calumniam, rapiebantur 
ad supplicia; et eos qui ex vicinis oppidis et fini- 
timis civitatibus se in urbem contulerant, hospitio 
cogebantur recipere el eis minislrare necessaria ; 
cumque domesticis et familiaribus, eorum substan- 
tia ad victum tenuem et miserum non sufficeret, 
angariabantur tamen exteris bona communicare 
sua, ita ut ipsi indigerent primi. Ad hoc, etsi ad 
opera publica aliquid erat necessarium, primum 
ante omnia fidelium domus effringebantur, ut si in 
eis tale quid reperiretur, violenter extorqueretur ab 
eo cujus erat domicilium. Vocati porro quocunque 
loco] vel tempore, sive nocte sive interdiu, sive 
quocunque ex casu moram innecterent, ut primam 
citationem sine temporis intervallo minus seque- 
rentur, rapiebantur ignominiose per barbam et ca- 
pillum, ita ut etiam hostium eorum misera conditio 
posset lacrymas excitare : miseriarum denique et 
laborum ponderis immensi neque numerus erat, 
neque finis. Unde ét supra modum fatigati, in su- 


m 


0B ay 


ALT 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIII. 


A18 


premum jam devenerant defectum ita ulmagis A ut. qui subsequebantur predicti duo nobiles viri, 


mori optarent in Domino, quam vitam continuare 
temporalem ; vita enim eorum miserabilis nimium 
distabat a morte, cum nec sumende refectioni semel 


in die tempus indulgeretur, nec sopori necessario 


vel ad modicum requies prestaretur ; quidquid si- 
nistri accedebat, id illis imputabatur totum : non 
erat illis a propriis penatibus in publicum exitus, 
aut introitus in propria, a suscipione liber, quo- 
rumlibet patebant calumniis et cuilibet dabatur ad 
eorum accusationem locus. 


CAPUT IX. 


Glassis Januensium apud Joppen applicat ; mit- 
Lentur de exercitu, qui eos ad. obsidionem dedu- 
cant ; patiuntur in itinere, qui missi fuerant, Ào- 
sium insidias. 

Interea dum h&c circa Hierosolymam in obsi- 
dione geruntur, adfuil nuntius qui naves Januen- 
sium in portu Joppensiapplicuisse nuntiaret, petens 
a principibus, ut de exercitu aliqua dirigeretur mi- 
litia, cujus ducatu et viribus ii, qui appulerant, ad 
urbem possent accedere. Est autem Joppe civitas 
maritima, et qua Solinus in xxxix. De memorabili- 
bus mundi capitulo, sic ait : Joppe oppidum anti- 
quissimum orbe loto, utpote ante terrarum inunda- 
tionem conditum. Id oppidum. saxum ostentat, quod 
vinculorum Andromeda vestigia adhuc relinet, quam 
exposilam bellum non irritus rumor circumtulit. 
Quippe ossa monstri illias M. Scaurus inter alia mi- 
racula, in edilitate sua Romz publicavit. Annalibus 
noia res est. Mensura quoque veracibus libris conti- 
neniur, scilicet, quod. costarum longitudo eacesserit 
pedes quadraginta, sublimitas autem elephantis indicis 
eminentior fuerit ; porro veriiculi spina ipsius, lati- 
ludine semipedem sunt supergressi. Id ipsum et Hie- 
ronymus in epitaphio sancte Paule iestatur his 
verbis : Vidit et. Joppen, fugienti sportwm Jona ; et, 
vt aliquid perstringam de fabulis poetarum, religalz 
ad saxum. Andromeda spectatricem. Accidit. autem 
ut, juxta eorum postulationem, de communi consi- 
lio, dominus comes Tolosanus, qui ceteris amplius 
abundabat, quemdam nobilem de suo comitatu, cui 
nomen Galdemarus, cognomento Carpinnelle, cum 
triginta equitibus et peditibus quinquaginta illuc 
dirigeret ; qui, postquam profecli sunt, videntes 
principes quod qui missi erant, ad tantum onus 
non sufficerent, iterum eumdem comitem rogave- 
runt, ut illuc dirigeret plures ; qui eorum monitis 
aequiescens, viros egregios et insignes, Raymun- 
dum Pelet et Willelmum de Sabran, cum quinqua- 
ginta equitibus post eos, qui prius egressi fuerant, 
iterum ad opus predictum destinavit. Galdemaro 
vero, qui prius egressus fuerat, postquam in cam- 
pestria, quee eirca Liddam et Ramulam sunt, de- 
gcenderat, occurrerent hostium sexcenti ; qui in eos 
protinus irruentes, de ejus equitibus interemerunt 
quatuor et de peditibus multo plures ; dumque no- 
stri quocunque modo resisterent, et se, licet pauci 
essent, ad conflictum hortarentur mutuo, accidit 


cum omni celeritate adessent, et antequam eorum 
dissolveretur congressus, predicto se inferrent ne- 
gotio ; unde faclum est ut, conjunctis nostris adin- 
vicem, adfuerit virtus divina, et hostibus insisten- 
tes, cesis ex eorum numero ducentis, reliquos in 
fugam adegerunt. Ceciderunt tamen in eo conflictu 
viri nobiles Gillebertus de Treva el Aicardus de 
Montmerla, quorum casus, postquam innotuit no- 
stris expeditionibus, non mediocrem intulit mosti- 
tiam. Nostri vero. palma sibi concessa divinitus, 
Joppen, juxta eorum propositum, pervenerunt inco- 
lumes: ubi a predictis nautis cum ingenti suscepti 
laetitia, mutua charitate et gratis confabulationibus 
reereati sunt ad invicem. Dumque ibi moram face- 


B rent aliquam, quousque illi qui in navibus advene- 


rant, sarcinas composuissent et se aptassent ad 
iter, subito et de nocte, /Egypliorum classis, quz 
apud Asealonam delitescebat, nocendi locum ope- 
riens,circa eamdem urbem adfuit : quod cum nostris 
compertum est,ad mare accedentes, naves prius 
tentaverunt ab hostium insidiis protegere ; sed, co- 
gnoscentes postmodum quod eorum multitudini non 
valerent resistere, sumplis velis et funibus et ciete- 
ris earum armamentis, et cum omni supellectili sua 
egressi, in presidium loci se contulerunt. Una au- 
ilem ex eis, que predatum abierat, dum onusta 
spoliis in locum rediret eumdem, cognoscentes quia 
classis hostium portum Joppensem occupaverat, fla- 
tibus acta prosperis Laodiciam pervenit. Erat autem 
Joppe per idem tempus versa in solitudinem et habi- 


C tatoribus vacua ; ejus enim cives modico ante no- 


D 


strorum adventum tempore, de ejus munimine diffi- 
dentes, locum deseruerant; nostri vero nonnisi 
arcem tantum conservabant. Rebus igitur composi- 
tis ad iter succincti, previa militia que ad eum 
usum descenderat, ut ejus ducatum impenderet, 
cum omni substantia sua Hierosolymam profecti 
sunt : ubi a legionibus gaudenter excepti, maximam 
castris consolationem attulerunt. Erant enim viri 
prudentes et nautarum more architectorie habentes 
artes peritiam, in czdendis, dolandis et copulandis 
trabibus, erigendisque machinis, expeditissimi, Sed 
et alia multa, his qui in expeditione erant modis 
omnibus profutura, secum attulerant argumenta : 
ita ut quod ante eorum adventum, vix et cum diffi- 
cultate sperabatur effectui posse mancipari, per 
eorum operam facile compleretur. 


CAPUT X. 

Qui in classe advenerant, ad exercitum se conferunt, 
etin. erigendis machinis plurimas prastant, com- 
modilates. Pacificantur ad invicem Tolosanus et 
Tancredus. 

At vero qui expeditione remanserant, ccepto fide- 
liter instantes operi, et in erigendarum studis ma- 
chinarum se tota diligentia continuantes, opus Jam 
ex parte maxima peregeraut. Dux enim et duo co- 
mites, Normannorum videlicet et Flandrensis, 
quemdam egregium et magnificum virum, dominum 


419 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


420 


videlicet Gastonem de Beart, operi preefecerent ; e& A phus comitis Normannorum familiaris, vir littera- 


super artifices ne se haberent negligentius circa 
propositum, curam eum rogaverant impendere dili- 
gentem. Ipsi vero egrediebantur sepius populum 
educentes in manu forti, ut ligna cederent et cesa 
ad opus gdificiorum comportarent. Alii vero vir- 
gulta, frutices, eL vimina, et minorum ramos arbo- 
rum esdentes, ut ex eis crates fierent, ex quibus 
machine operirentur exterius,certatim congerebant; 
alii animaljum tam occisorum quam pre sitis aridi- 
tate deficientium detrahebant coria, mundorum sive 
immundorum indifferenter ; ut ex eis super crates 
protegerentur machin:, ne forte ab hostibus ignis 
immissus edificia possel consumere. Nec solum 
Circa partem septentrionalem ducis studio, et pra- 
dictorum comitum duorum opus ita fervebat, verum 
etiam et a turri angulari usque ad portam occiden- 
talem, qua est sub arce David, dominus Tancredus, 
et alii nobiles plurimi, qui in ea parte castra loca- 
verant, non inferiore sollicitudine eidem instabant 
operi, curam impendentes diligentissimam. Sed in 
parte australi domini comitis Tolosani exereitus, et 
cuncta familia, indefesso studio, et cum omni dili- 
gentia circa idem sollicitabatur negotium : eoque 
- ferventius, quo et ditior erat, et majores ei de novo 
tam hominum quam rerum necessariarum accesse- 
rant copie : quotquot enim de navibus advenerant, 
ejus se adjunxerant castris, et supellectilem intule- 
rant ad opus edificiorum valde necessariam. Funes 


B 


enim et malleos et alia instrumenta ferrea secum . 


"habentes ; sed et oplimos artifices qui in construen- 
dis erigendisque machinis, ut prediximus, multam 
habebant experientiam, ad consummationem operis 
plurima prestiterunt compendia, Preerat autem 
Januensibus, qui advenerant, quidam nobilis Wil- 
lelmus nomine, cognomento Ebriacus, cujus in 
operis artificio multa pollebat industria. Camque 
jam per quatuor hebdomadas circa id universus 
desudasset exercitus, multo labore ad consumma- 
tionem jam pervénerat negotium. Unde et commu- 
nicato eonsilio, principes urbis oppugnationi diem 
prefixerant ; sed, quia inter dominum Tolosanum 
comitem et dominum Tancredum gravis intercesse- 
rat simultas, et inter ceteros etiam nonnullos, ex 
causis quibusdam exorte erant inimicitie, placuit 
episcopis, principibus quoque el universo populo, 
ut prius reformata inter eos plenius charitate, di- 
vinum sinceris mentibus implorare possent auxi. 
lium. 
CAPUT XI. 
Indicantur populo Litaniz. In mortem Oléveti ascen- 
dit universus populus. 

Die igitur statuta, de publico decreto indicte 
sunt universo populi Litanie, et assumptis crucibus 
et sanctorum patrociniis, episcopi et clerus univer- 
sus induti sàcerdotalibus et leviticis indumentis, 
nudis pedibus et cum mulla devotione populum 
subsequentem, usque ad montem Oliveti precesse- 
runt. Ubi vir venerabilis Petrus Eremita, et Arnul- 


D 


tus, exhortationis sermonem habentes ad populum; 

in quantum poterantadlonganimitatem animabant. 

Est autem mons Oliveti urbi ab Oriente oppositus, 

ab urbe quasi milliario distans, valle Josaphat in- 

terjeeta : unde est, quod a beato Luca dicitur : Ab 

Hierosolymis iter habens Sabbati (Act. 1, 12). Unde 

et Salvator noster, cernentibus discipulis, quadra- 

gesimo resurrectionis suce die est elevalus in cce- 
lum, et nubes suscepit cum ex oculis eorum. Ad 
quem locum cum pervenisset plebs fidelis, in spi- 
ritu humilitatis et in animo contrito, implorato 
cum gemitu et lacrymis de supernis auxilio, recon- 
ciliati ad invicem principibus prediclis et omni 
populo in mutuam charitalem revocato, de monte 
descendentes, ad ecclesiam Montis Sion, que in 
australem ejusdem civitatis partem, secus urbem, 
ut prediximus, in montis fastigio sita est, ascende- 
runt.Cives autem in turribus et muro positi admi- 
rantes, quid sibi vellet hujusmodi populi circuitus, 
arcubus et balistis tela in turmas jaculabantur 
unde nonnulli ex nostris, incautius se habentes, 
vulnera susceperunt. Sed et cruces in nostrorum 

opprobrium et contumeliam, quassuper murum 1o- 

caverant, sputis et aliis immundis actionibus igno- 

miniose tractantes, in Dominum nostrum Jesum 

Christum et ejus salutiferam doctrinam convicia 

et verba blasphemise impudenter congerebant. Po- 

pulustamen cum omni devotione votum prosequens, 
ira succensus, qualem sacrilegii dolor poterat rni- 
nistrare, ad pradictam pervenit ecclesiam. Ubi, 
completis iterum orationibus, et indicta die qua 
urbem unanimiter impugnarent, circumdata urbe, 
in castra reversi sunt. Si quid autem operis con- 
summationi deerát, cum multu celebritate id matu- 
rari precipitur, ne quid impedimenti ex aliqua 
imperfectione, urbem impugnare volentibus, occur- 
reret. 

CAPUT XII. 

Dux el duo majores comiles de moctu castra sua 
transferunt ; per gyrum ante urbem eriguntur ma- 
ching. 

Adveniente igitur die ad impugnandam urbem 
prefixa, ea nocte quz diem proximam precedebat, 
dux et duo sepedicti majores comites, videntes 
quod ea pars civitatis, quam ipsi obsederant, a ci- 
vibus esset machinis, armis et viris fortibus ma- 
xime communita, eoque fortius quo magis ex ea 
parte timendum arbitrabantur ; ei quod in ea parte 
die sequenti, ob loci munimen,non multum spera- 
rent se posse proficere, mirabili providentia et stu- 
pendo labore machinas et castellum antequam con- 
necterentur ad invicem membra, ad eam regionem, 
que esl inter portam 8. Stephani, et turrem angu- 
larem, que a septentrione super vallam Josaphat 
posita est, particulatim transtulerunt, castris etiam 
illuc delatis. Videbatur enim eis, el vere sic erat, 
quod quia ex illa parte civitas remanserat inobsessa, 
idcirco et a civibus minore diligentia servaretur ; 


A21 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIII. 


422 


factumque est, ut. translate machine, continuatis A resistere, telorum ictu, sagittarum immissione in 


tota nocte vigiliis, ante solis exortum cum multo 
labore campacte sunt et congruis stationibus collo- 
cate. Sed et castellum in ea parte, qua murus vi- 
debantur humilior, et deforis planior et commodior 
accessus, mcsibus ita est applicalum, ut qui erant 
in turribus et qui in machina pene posse pugnare 
cominus viderenter : nec fuit sanelabor modicus. 
Nam pene per dimidium milliare ab eo loco, in quo 
prius castra locaverant, predicta transtulerant in- 
strumenta, et ibidem ea antequam sol exoriretur, 
compactis, ad invicem membris, erexerant. Sole 
autem exorto, accedentesad murum cives, ut quid 
extra molirentur nostri conspicerent, partem castro- 
rum et omnem apparatum bellicum, qui heri et nu- 
dius tertius ibi visus fuerat, abesse cum stupore 
admirati sunt, et cireumspicientes eum diligentia 
adjacentem regionem, et muri ambitum perlustran- 
tes, cognoverunt castra ducis translatà esse; et 
erectas in parte, qua prediximus, machinas specu- 
lati sunt. Eadem quoque nocte, et circa alias urbis 
partes, prout in diversis, ut prediximus, locis castra 
posuerant, vigilias et laborem continuantes, machi- 
nas suas erexerant ; nam pene eodem momento, et 
comes Tolosanus castellum,quod cum multo studio 
fabricaverat,inter predictam ecclesiam montis Sion 
et urbem, muro applicaverat : et reliqui principes, 
qui.secus turrim angularem, que hodie Tancredi 
dicitur, eadem diligentia et pari laboris pondere, 
ejusdem pene altitudinis et soliditalis ligneam tur- 
rim juxta murum locaverant. Erat autem per pre- 
dictarum machinarum effectus, et non dissimile ar- 
tificium ; cum enim quadrilatera essent cdificia, la- 
ius quod urbi erat oppositum, duplici erat textura 
munitum, et exterior arte quadam deponi poterat, 
ita ut muro superpositum, vicem pontis introire 
volentibus posset exhibere. Nec tamen ex ea parte 
immunita erat machina; sed quod suberat, anleriore 
deposito, castellum non minus quam latera reliqua 
communiebat. 


CAPUT XIII. 

Oppugnalur civitas et. vehementissimus hinc inde 
fit. conflictus ; sed nox interposita litem. di- 
rimit. 

Adolescente igitur die,juxta condictum ad urbem 
impugnandam adfuit nostrorum universa armis 
accinela multitudo, omnes unum et idem habentes 
propositum, aut animas pro Christo deponere, aut 
urbem Christiane restituere libertati. Non erat in 
tanto populo senex aut valetudinarius aut etate mi- 
nor, quem non moveret zelus, et devotionis fervor 
non accenderet ad pugnam ;sed et mulieres, obllte 
sexus, et inolit: fragilitatisimmemores, tractantes 
virilia, supra vires, armorum usum apprehendere 
presumebant. Accedentes igitur ad pugnam unani- 
mes, praparatas machinas muro nitebantur propius 
adjungere, ut facilius eos qui a turribus et muro 
resistebant, animosius possent impugnare. At vero 
cives propositum habentes adversantibus omnino 


D 


numerabilium, contorsione lapidum, tam de mani- 
bus emissarum quam qui ex machinis jaculatoriis 
cum horrendo impetu torquebantur, nostros ab ac- 
cessu muri propellere satagebant. Nostri vero nihilo 
segnius protecti clypeis, et objectis cratibus, tam 
arcubus quam balistis tela immittentes frequentia 
et pugillaria contorquentes saxa, ad murum acce- 
dere nitebantur imperlerriti, his qui in turribus 
erant requiem denegantes et resistendi audaciam. 
Alii vero, infra machinas constituti, aut castel- 
lum contis promovere nitebantur, aut jaculato- 
riis molares maximos ad moenia dirigentes, ipsa, 
collisione frequenti et ictibus continuis, debilitare 
et ad casum impellere nitebantur. Alii vero minori- 
bus tormentis, qu:& mangana vocantur, minores 
immittendo lapides, eos qui erant in propugnaculis 
anostrorum infestatione compescere satagebant.Ve - 
rum neque hi qui ad promovendum castrum dabant 
operam, juxta voctum satis poterant proficere, eum 
vallum ingens et profundum quod antemurali erat 
suppositum, accessum machine plurimum impedi- 
ret ;nec qui tormentis mcenia perforare nitebantur, 
satis eorum labor proderat ; nam cives a propugna- 
culis, stramine plenos et palea saccos suspenderant, 
restes quoque et tapetia, lrabes ingentis magnitu- 
dinis, et culcitras refertas bombice, a turribus et 
muro aliquantulum dimiserant, ut per eorum mol- 
litiem et mobilitatem, eontortorum molarium ictus 
eluderent, et laborantium evaeuarent conatum. 
Preterea et ipsi interius machinas erexerantnostris 
multo plures, quibussagittando etimmittendolapi- 
des, nostros aboperedeterrebant incepto. Instanti- 
bus igitur tota animositate hinc inde partibus et 
omni decertantibus conatu, horrendus et supra ho- 
minum opinionem, protervus a mane usque ad ve- 
speram se continuavit confictus, et congressio per- 
tinax, ita ut instar grandinis super utrumque po- 
pulumtelorum et sagittarum descenderet multitudo, 
et emissi cautes in ipso aere mutuo se colliderent, 
et causas mortis varias et multiplices irrogarent 
pugnantibus. Porro par labor et idem periculum 
erat, tam iis qui sub duce quam qui sub Tolosano 
et sub aliis etiam militabant principibus. Nam in 
locis tribus, ut premissum est, pari studio et fer- 
vore non dissimili civitas impugnabatur. Nostris 
vero ut vallum jactu ruderum, lapidum quoque et 
terre implere possent ; etiter dirigere, ut procedere 
possent machinae, cura erat propensior. Civibus e 
converso, ub eorum impedirent propositum, labor 
erat precipuus et magis urgens sollicitudo. Undeet 
his qui ad predictum opus accingebantur, quanta 
poterant resistebant instantia; et in ipsas machi- 
nas, torres incensos, tela ignita sulphure, pice, pa- 
sla et oleo, et iis quse incendio solentfomitem mini. 
sirare, ut eas exurerent, cerlatim jaculabantur. 
Pretereaetingentium qusintus paraveranttormen- 
torum ictus in castella nostra tanta dirigebant arte- 
ul machinarum pene crura confringerent, perfora- 


.423 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


424 


rent latera, et eos qui in ccenaculis, ut inde urbem A num auderent exerere, infra propugnacula coerce- 


. impugnarent, ascenderant, pene ad terram dijice- 
rent atlonitos. Noslri vero, injectis ignibus oecur- 
rentes, aquas desuper fundebant copiosius, ut in- 
cendiorum comprimerent importunitatem. 


CAPUT XIV. 


Nocte illa, in mulla anzietate tam obsidienles quam 
obsessi permanent. 


Hunc igitur tam periculosum procacemque nimis, 
et adhue ancipitem utriusque partis conflictum, nox 
diremit interveniens. Et licet. corpora qualemqua- 
lem per noctis intempestum viderentur habere re- 
quiem, animi tamen cura immoderata pervigiles 
nihilo remissius laborabant. Fatigabantur interius 
mordaci menles sollicitudine, et propositi memores 
sesiuabant, lucem exspectantes avidissime, ut ite- 
rum redirent ad certamen, et preliorum experiren- 
tur forlunam ; spem habentes. in Domino, quod 
palmam et meliorem essent reportaturi caleulum. 
Angebantur tamen plurimum, timentes ne clam in 
eorum machinas hostes quocunque pacto procura- 
renl incendia : unde continuas exegerunt vigilias, 
noctem illam penitus trahentes insomnem. Cives 
autem nihilominus curis torquebantur edaocibus, 
formidantes plurimum, ne quos pridie tanta vide- 
rant protervitate instantes, sumpta occasione ex 
noetis intempests silentio, effracto muro, vel scalis 
adhibitis, clam urbem ingrederen!ur. Unde sollici- 
tudine non pigri, sed diligenti vigilantia, tanquam 
quibus res erat pro. capite, ferventes, tota nocte 
muri circumibant peribolon, prefectis vigilum in 
singulis turribus constitutis. Preterea el qui ma- 
jores erant natu, et quibus reipublice erat cura 
propensior, plateas civitatis cireuibant, alios admo- 
nentes, pro uxoribus et liberis, pro rebus domesti- 
cis, et statu publico se exhiberent pervigiles ; por- 
tas et vicos perlustrarent, ne qua hostium via pateret 
in insidiis. His igitur curis pars angebatur utraque, 
nec quietis locum sollicitado pervigil patiebatur 
adesse. Deterius erat partibus, cessante contlictu, 
animis estuantibus, nec habentibus requiem, quam 
pridie fuerat, dum in prelio desudaretur. 


CAPUT XV. 

Sequenti die redeunt in. idipsum, et. solito vehemen- 
tius impugnatur civitas. Pereunt venefice, qua 
nostram muchinam fascinatum venerant. 

Nocte igitur circa diem procliviore, cum jam 
aspirantis diei aurora nuntiaret exortum, excitus 
est cum omniaviditale populus iterum ad certamen. 
Reverlebalur porro quisque ad officium, cui he- 
sterna die fuerat deputatus. Quidam enim infra 
machinas positi jaculatorias, ingentis molares ma- 
gnitudinis et soliditatis exquisit:» in monia contor- 
quebant ; alii in castello inferius positi, ad ipsum 
promovendum iam arte quam viribus operam da- 
bant omnimodam ; alii in supremo constituti ecena- 
culo, arcubus et balistis, et quolibet missilium ge- 
nere eos qui erant in turribus lacessentes, quanto 
poterant studio et indefessa instantia, ut nec ma- 


C 


D 


bant; alii vero, ut vallo complanata, et effracto 
antemurali, castellum moenibus propius posset ap- 
plicari, omnem habebant sollicitudinem. Alii porro, 
quorum erat turba plurima, sagittis et jactu lapi- 
dum cives arcebant a propugnaculis, ne pereos his 
qui in producenda machina desudabant, ministra. 
retur impedimentum. Cives autem, quo majorem 
nostrorum videbant instantiam, eo diligentius in 
contraria se attollebant argumenta, ul et vim viri- 
bus, et artem simili repellerent arlificio. Nam et 
impugnantibus equipollenter tela remittebant et la- 
pides ; et his qui castellum promovere satagebant, 
admirabili strenuitate prestabant impedimentum. 
Et, ut semelomnium nostrorum eluderent molimina, 
ignem incessanterin ollis fragilibus, et quibuscun- 
que modis poterant,cum sulphure et pice, arvina 
et adipe, stupa, cera, lignis aridis et stipula, et 
quecumque solent incendium irritare, et ignibus 
ministrare fomitem, jaculabantur. Fiebat igitur in 
utroque populo strages maxima, et de utraque 
classe, variis casibus et eventibus inopinatis plu- 
rimi sternebantur. Alii enim machinarum jactu in 
frusta conterebantur munitissima ; alii trans loricas 
et clypeos, sagittis et telorum multiplicitate eon- 
fossi, subito deficiebant corruentes; alii pugillari- 
bus, manu missis vel funda, cautibus elisi, aut 
moriebantur protinus, aut attritis membris, per 
multos dies, aut in perpetuum reddebantur inutiles. 

Neetamen his omnibus periculis ab opere deterre- 

bantur incepto, nec congradiendi fervor his omni- 

bus in eis poterat mitigari; nec eral facile discer- 
nere uter cum majore studio decertaret populus 

Sed nec silentio praetereundum credimus, quod ea- 

dem die relatione dignum dicitur accidisse. Erat 

sane nostris exterius una inler ceteras machina, 
qua saxa miri ponderis in urbem multa violentia 
et impetu immiltebat horribili, que stragem in po- 
pulo civium operabatur multiplicem: contra quam 
cum nulla arte possent proficere, duas adduxerunt 
maleficas, ut eam fascinarent et magicis carmini- 
bus redderent impotentem ; quee dum suis presti- 
giis instarent super murum, et incantationibus, 
repente ex eadem machina molaris immissus 
utramqueillarum cum tr;bus puellis, que illarum 
gressum fuerant comitale, obtrivit, et excussis 
animabus, de muroinferius dejecit examines : unde 
in castris factus est plausus et ingens exsultatio ; 
civibus autem ingens ex adverso accrevit moe- 
stitia. 

CAPUT XVI. 

Datur signum a monte Oliveti divinitus ; et. po- 
pulus qui fatigatus erat, redit in pugnam 
GCrius. 

Cum igitur usquein horam diei septimam, sine 
certa victoria anceps et dubium salis protractum 
esset negotium, desperantes nostri el immensitate 
laboris defatigati supra vires, cceperunt instare re- 
missius, ita ut jam propositum haberent castellum 


—— 


Aa 


HIST. RERUM THANSMARIN. — LIB. VIII. 


426 


continuis pene ictibus confraetum, et alias machi- A stabant operi, quod ea esset dies, qua quidam. 


nasigne recepto jam fumantes,reducere pusillum, et 
conflictum usque in diem dilferecrastinam ;et jam 
. paulatim diffidens dilabebatur populus, animis pene 
' dissolutis, et hostibus insultantibus et provocanti- 
bus ultro ad prelia nimis procaciter et amplius 
solito, cum ecce adfuit virtus divina, que rebus 
desperalis necessariam, el pro votis fidelium intulit 
consolationem. Nam de monte Oliveti miles quidam, 
qui tamen postea non comparuit, splendidum et 
refulgentem ventilando clypeum, signum dabat no- 
stris legionibus, ut redirent in id ipsum etcongres- 
sionem iterarent. Quo signo exhilaratus animo dux 
Godefridus, qui cum fratre suo Eustachio, in supe- 
riori eastelli nostri coenaculo ad urbem impugnan- 
damet adcaulius tuendum edificium erat consti- 
tutus, populum et majores cepit ingentibus revoca:e 
clamoribus. Factumque est, previa Domini miscri- 
cordia, quod universuscum exsultationead pugnam 
reversus est populus, cum lanto fervore, ut lan- 
quam viribus integris de novo videretur incipere 
prelium. Denique qui prius aut fessi, aut lesi 
vulneribus, operam subtraxeran!, nunc receptis 


animis et viribus geminatis ultro se offerebant, 


instantes animosius. Porro principes, et qui co- 
lumna videbantur exercitus, hi alios pracedebant 
et suo exemplo reddebant animosiores. Sed et mu- 
lieres, ne tanti expertes laboris esse viderentur, 
viris in agone desudantibus, potum, ne deficerent, 
ministrabant in vasculis et verbis efficacibus eos 
ad certamen animabant. Porro tanta erat in castrig 
letitia, ut jam quasi! certüide victoria, infra hore 
spatium vallo complanato et effracto anterm:urali, 
eastellum muro violenter applicarent.Cives autem, 
uL prediximus, trabes procere longitudinis et soli- 
ditatis multe a muro suspenderant, ut machinarum 
ietus eliderent, quarum duas nostri qui erant in 
castello, preeeisis funibus, quibus erant religate, 
dejecerunt in terram : quas, qui erant inferius, 
cum multo periculo suscipientes, infra machinam 
detulerunt, easque demum ponti, quem statim, ut 
dicetur in sequentibus, decastello super murum 
erexerunt, ad majorem subjecerunt soliditatem. 
Ex fragilibus enim pons contextus erat lignis, nec 
nisi horum subjecto adminiculo, populum transeun- 
tem sustinere potuisset. 
CAPUT XVII. 
In parte australi Tolosanus cum suis urbem nihilo 
cegnius impugnat. 

Interea vero, dum hsc in septentrionali plaga 
tanto studio tractarentur, comes Tolosanus, et qui 
cum eo erant in parte australi, quanta poterant in- 
stantia, eodem zelo ferventes, urbemimpugnabant; 
completoque vallo, eirca quod opus per continuum 
desudaverant triduum, castellum in manu forti; 
juxla murum locaverant, ita ul qui in turribus 
erant el in machina, pene possent se mutuo lanceis 
vulnerare. Erat ergo par utrobique populi fervor, 
ei instantia non dissimilis: eoque diligentius in- 


PATAOL. CCI. 


B 


C 


D 


Christi servus, quiin monte Oliveli habitabat, con- 
fidenter promiserat urbem esse capiendam. Sed et 
signum, quod et ipsi agitati clypei ab eodem monte 
Oliveti viderant, eos, vehementer accenderat et 
reddiderat de obtinenda victoria securiores. Vide- 
batur porro utriusque exercitus equis passibus 
procedere negotium, tanquam quod ab eodem au- 
ctore pari diligentia procurabatur, qui mercede 
condigna, servorum suorum devotionem remune- 
rare decreverat. Tempus enim erat, ut tanti laboris 
fructum, et militie fideliter exhibite stipendia 
reportarent. 


CAPUT XVIII. 


Dux et qui cum eo. erant, a castello ligneo pontem 
super murum deponunt; suos immittunt. Urbs 
capitur, porta. aperitur, ek noster introducitur 
exercitus. 

Igitur ducis et comitum legiones, que, ut pre- 
diximus, in parte septentrionali urbem impugna- 
bant, eousque opitulante Domino profecerant, quod 
hostibus defatigatis et jam resistere in valentibns, 
effractis antemuralibus et vallo penitus complanato, 
ad murum impune poterant accedere, raro auden- 
libus adversariis eis per cancellos aliquid irrogare 
injurie. Qui vero in castello erant, hortante duce, 
in culcitram bombice plenam, et saccos plenos stra- 
mine ignem injecerant, qui flante Borea accensus, 
fumum infra urbem intorquebat caliginosum : quo 
instante protervius, qui murum defendere teneban- 
tur, ora vel oculos non valentes aperire, stupidi et 
fumidae caliginis turbati voragine, muri deseruere 
custodiam. Quo cognito dux, sub omni celeritate 
trabes, quas ab hostibus eripuerant, sursum ferri 
precepit, quibus ex una parte in machina, ex altera 
super murum locatis, latus castelli, quod moveri 
poterat, deponi precepit : quo super trabes predi- 
ctas collocato, vicem pontis prebuit congrua soli- 
ditate subnixum. Sic ergo quod hostes pro se intro- 
duxerant,in eorum versum et lesionem. Ponte 
igitur sic ordinato, primus omnium vir inelylus et 
illustris dux Godefridus, reliquos ut subsequantur 
exhortans, cum fratre suo Eustachio urbem ingres- 
gus esL; quem continuo subsecuti sunt Ludolfus et. 
Gislebertus uterini fratres, viri nobiles et perpete 
digni memoria, ortum habentes de civitate Tor- 
naco ; consequenter vero infinitatam equitum quam 
peditum manus: ita ut nec machina, nec pons 
predictus plures posset sustinere. Videntes ergo 
hostes, quod nostri murum jam oecupaverant, et 
dux suum jam introduxerat exercitum, turres de- 
serunt et moenia, ad vicorum anguelias se confe- 
rentes. Porro nostri videntes, quod dux, el maxima 
pàrs nobilium turres sibi vindicaverant, jam non 
exspectato per machinam ascensu, scalas certatim 
ad murum appliean!, quorum illis maxima erat 
copia ; nam bini et bini equites ex ediclo publico 
singulas sibi preparaverant, per quas ascendentes 
unanimiter, aliis qui supra murum erant, ducis 

14 


421 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


428 


mandatum prestolantes, se adjungebant. Ingressi A certatim in urbem nomine obstante ingressi sunt. 


sane statim post ducem sunt, Flandrensium comes 
et dux Normannorum ; vir strenuus et per omnia 
commendabilis, dominus Tancredus, Hugo senior, 
comes de Sancto Paulo, Balduinus de Burgo, Gasto 
da Beart, Gastus de Beders, Girardus de Rosseillon. 
Thomas de Feria, Conanus Brito, comes Raimbol- 
dus de civitate Oringis, Ludovieus de Monson, Co- 
non de Monte acuto et Lambertus filius ejus, et 
alii plures, quorum numerumet nomina non tene- 
mus. Quosomnes, postquam dux cognovit se infra 
urbem recepisseincolumes, quosdam ex eis ad por- 
tam septentrionalem, que hodie dicitur Saneti 
Stephani, cum honesto dirigit comitatu, ut portam 
aperiant et populum introducant, deforis exspe- 
clantem : qua sub omni celeritate reserata, ingres- 
sus est passim, et sinedelectu universus exercitus. 
Eratautem feria sexta et hora nona. Videturque 
proeuratum divinitus, ut qua die et qua hora pro- 
mundi salute in eadem urbe passus est Dominus, 
" eadem et pro Salvatoris gloria fidelis decertans 
populus, desiderii sui felicem impetraret consum- 
malionem. Eadem enim die et primus homo condi- 
tus et secundus pro primi salute morti traditus esse 
dicitur. Unde et decuit ut ejus membra et imitato- 
res in ipsius nomine de hostibus ejusdem trium- 


pharent. 
CAPUT XIX. 


Dux cum suis per civitatem discurrens, stragem 
operatur innumeram. Tolosanus a parte Au- 
strali violenter — ingreditur, et suas introducit 
legiones. Civwum pars in prasidium civitatis se 
recipiunt. 


Porro dux et qui cum eo erant per vicos civita- 
tis et plateas, strictis gladiis, clypeis tecti et ga- 
leis, juncto agmine discurrentes, quotquot de ho- 
stibus reperire poterant, etati non parentes, aut 
conditioni, in ore gladii indifferenter prosternebant. 
Tantaque erat ubique interemptorum strages et 
precisorum acervus capitum, ut jam nemini via 
pateret aut transitus, nisi per funera defunctorum. 
Jamque pene ad urbis medium diversis itineribus 
stragem operantes innumeram, nosíri principes 
pervenerant ; et subsequentis populi infinita multi- 
tudo, infidelium eruorem sitiens, et ad cedem om- 
nino proclivis : cum comes «adhuc "Tolosanus et 
principes alii, qui eum eo erant, cirea montem Sion 
decertantes, urbem captam, et nostrorum vietoriam 
ignorabant; sed exeito de nostrorum introitu et 
strage civium, ingenli clamore et horrendo sonitu, 
admirantibus qui in ea parte resistebant civibus, 
quidnam sibi vellet clamor insolitus et populi voci- 
ferantis tumultus, cognoverunt urbem violenter 
effractam el nostrorum immissas legiones : unde, 
relictis turribus et muro, ad diversu fugientes loca, 
saluti proprie consulere satagebant. Hi, quoniam 
presidium civitatis in vicino constitutum erat, ex 
parte plurima sein arcem contulerunt ; at vero 
exercitus pontem libere et sine difficultate super 
murum aptantes, et scalas applicantes moenibus, 


D 


Intromissi autem, portam Australem, que illis 
erat contermina, slatim aperuerunt, ut reliquus 
sine difficultate populus admitteretur. Ingressus est 
igitur vir insignis, et strenuus Tolosanus comes, et 
Isoarduscomes Diensis, Raimandus Pelez, Wilel- 
mus de Sabran, episcopus Albariensis, et alii mult 
nobiles, quorum numerum vel nomina nulla nobis 
tradit historia. Hi omnes unanimiter, junciis agmi- 
nibus, ad unguem armati, per mediam urbem di- 
scurrentes, stragem operati sunt horrendam ; nam 
qui ducem et suos effugerant, putantes se mortem 
quocunque modo declinasss si ad. alias se confer- 
rent fugiendo parles, hos sibi habentes obviam, 
occumbebant periculosius; et Scyllam evitantes, 
incurrehant Charybdim. Tanta autem per urbem 
erat strages hostium, tantaque sanguinis effusio, 
ut etiam victoribus posset tedium et hororem in- 
gereri. 


CAPUT XX. 

Cives in alrium templi se conferunt. Tancredus illuc 
eos persequitur. Fil strages innumera, et sanguis 
ibidem funditur infinitus. 

Confugerat porro id atrium templi populi pars 
maxima, eo quod locus id parte urbis esse vide- 
retur secretior, muro quoque et turribus, et portis 
validioribusapprime communitus ; verum eis nihil 
fuga talis contulit ad salutem. Nam statim cum 
parte maxima exercitus universi, illuc dominus 
Tancredus secontulit, et templum violenter in- 
gressus, post stragem innumeram, infinitas auriet 
argenti, et gemmarum copias inde secum dicitur 
abstulisse; que tamen postmodum, sedato tumultu, 
restituisse creditur in integrum. Porro reliqui 
principes, interemptis his, quos sibi per reliquas 
urbis partes repererant obviam, audientes quod in- 
fra septa templi populus fugiens se contulerat, il- 
luc descendunt unanimes, et intromissa tam equi- 
tum quam peditum multitudine, quotquot ibi repe- 
riunt, nemini parcentes, obtruneant gladiis, sangui- 
ne replentes universa ; justoque Dei judicio id cer- 
tum est accidisse, ut qui superstitiosis ritibus Do- 
mini sanctuarium profanaverant, et fidelibus popu - 
lis reddiderant alienum, id proprii cruoris luerent 
dispendio et morte interveniente piaculare solverent 
flagitium. Horror erat denique cesorum intueri 
multitudinem, et humanorum artuum passim fra- 
gmenta conspicere, et. effusi sanguinis aspergine 
cunctam redundare superficiem. Nec solum defun- 
ctorum corpora membris pelioribus laceraet absci- 
eis mutilata capitibus, intuentibus erat angustia : 
verum et ipsos victoresa planta pedis usque ad 
verticem cruore madentes perieulosum erat conspi - 
cere, et horrorem quemdam inferebant occurrenti- 
bus, Cecidisse dicuntur infra templi ambitum et 
hostibus ad decem millia, exceptis aliis qui passim 
per urbem ob!runcati, vicos replebant et plateas, 
quorum non minor dicebatur esse numerus. At ve- 
ro exercitus pars reliqua per urbem discurrens per 





429 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. VIIL 


430 


angiportus et viarum diverticula latentes miseros, À dere. Era! porro tam in ecclesia quam: per urbem 


et mortis periculum declinare cupientes, pecudum 
more raptos in publicum, detruncabant. Alii divisi 
per manipulosingrediebantur domicilia, raptumque 
patremfamilias cum uxoribus et liberis, et universa 
familia, aut gladiis transverberabant, aut de locis 
superioribus in terram dabant precipites, ita ut 
confractis cervicibus interirent ; quam vero quisque 
domum effregerat, eam sibi cum universa ejus sub- 
stantia jure perpetuo vindicabat ; idenim priusante 
urbem captam inter eos convenerat, ut urbe vio- 
lenter impugnata, quod sibi quisque acquireret, id 
jure proprietatis sine molestia possideret in per- 
petuum. Unde urbem perlustrantes diligentius, et 
stragi eivium protervius instantes, urbis diverti- 
eula, secessus quoque et secretiora civium effrin- 
gebant penetralia, clypeos vel quodlibet armorum 
genus in introitu nefigentes, ut esset signum acce- 
dentibus, ne gressum ibi figerent ; sed loca preter- 
irent, quasi jam ab aliis occupata. 


CAPUT XXI. 

Urbe composita sedatur tumultus ; el armis depositis 
orationis gratia, loca cireumeunt venerabilia, diem 
agentes solemnem. : 
Subjugata igitur penitus civitate el interemptis 

civibus, tumultu aliquantulum sedato, convenerunt 

principes ad invicem, antequam arma deponerent. 
ordinantes ut per turres singulas ad majorem cau- 
telam custodes deputarentur ; et per portas urbis 
singulas viri honesti constituerentur janitores, quo- 
usque de communi conniventia et publico decreto 
prineipum, aliquis urbi preficeretur, qui ejus cu- 
ram gereret, et pro libero cuncta dispensaret arbi- 
trio. Hostium enim cireümpositorum merito suspe- 
ctas habebant insidias et impetus non imprudenter 
formidabant repentinos. Tandem vero urbead huac 
modum ordinata, armis depositis, in spiritu humi- 
litatis et in animo vere contrito, nudis vestigiis, lo- 
lis manibus et sumptis mundioribus indumentis, 
eum gemitu et lacrymis loca venerabilia, qu: Sal- 
vator propria voluit illustrare et sanctificare pre- 
sentia, coperunt cum omni devotione circuire, et 
eum intimis deosculari suspiriis; specialiter au- 
tem Dominice passionis etresurrectionisecclesiam, 
ubi clerus et populus fideliuro, qui per tot annos 
dure nimis et indebite servitutis jugum portave- 
rant, de restituta libertate, Redemptori gratias ex- 
hibentes, cum crucibus et sanctorum patrociniis, 
principibus occurrentes, eos in predictam cum hy- 
mnis et canticis spiritualibus introduxerunt Eccle- 
siam. Intueri erat amcenissimum, et spirituali ple- 
num jucunditate, quanta devotione, quanto pii fer- 
vore desiderii, ad loca sancta fidelis accederet po- 
pulus ; quanta mentis exultatione et spirituali gau- 
dio Dominies dispensationis deosculabantur me- 
moriam. Ubique laeryms, ubique suspiria, non 
qualia mceror et anxietas solet extorquere, sed qua- 
lia fervens devotis et interioris hominis consum- 
mata letitia, solet Domino in holocaustum incen- 


D 


universam, tantus populi, gratias Domino exhiben- 
lis, clamor, ut jam quasi usque ad sidera tolli so- 
nus videretur, et de eis tinerito dictum crederetur : 
Voz: leetitiz et exultationis in. tabernaculis justorum 
(Psal. cxvii, 15). Fervebant sane pio succensa de 
Siderio, per urbem universam opera misericordiem. 
Hi Domino confitebantur deflenda que commise- 
rant, voto se obligantes ne de caetero deflenda com- 
mitterent; illi in senes valitudinarios et egentes pro- 
fusaliberalitate cunctam erogabant substantiam; pro 
summis et sufficientibus reputantes divitiis, quod 
hune vidisse diem sibi fuerat concessum divinitus ; 
illi flexis nudiusquegenibus, cum singultibuset pre- 
cordialibus suspiriis loca circuibant venerabilia, 


B lacrymarum cuneta replentes aspergine; quorum 


vere sermo dirigebatur ad Dominum : Exitus aqua- 
rum deduxerunt oculi mei (Psal. oxviu, 136). Quid 
plura ? Difficile est, ut nostro comprehendatur ser- 
mone, quanta in plebe fideli sancte devotionis es- 
set immensitas. Certatim enim se mutuo vincere 
cupientes, in operibus pietatis unanimiter desuda- 
bant, colestis memores beneficii, et gratiam pra- 
oculis habentes divinam, que tantos eorum labores 
remunerare dignala est. Quis enim tam ferrei pe- 
ctoris, qui tam mentis adamantine, cujus interiura 
non loquefierent, cum ficeret tante peregrinationis 
fructum carpere dignissimum, ut exhibitae militie 
numerare stipendia? Quibus tamen mens erat al- 
lior, in arrham future retributionis, qua sanetos 
suos se remuneraturum promisit Dominus, id mu- 
neris videbatur exhibitum, ut per collationem pre- 
sentium munerum, firma sit exspectatio fulurum, 
et per eam que hie peregrinatur Hierusalem, ad 
eam perveniatur, cujus participatio est in. idipsum 
(Psal. cxx1, 3). Porro episcopi et sacerdotes in ec- 
clesiis consummantes, sacrificia, orabant pro po- 
pulo, pro collato beneficio gratias exhibentes. 


CAPUT XXII. 

Pondiensis episcopus, et atii. quidam qui in itinere 
dormitionem acceperant, visi sunt im civitale et 
apparuerunt multis. 

Ea die dominus Ademarus, vir virtutum et im- 
mortalis memorie, Podiensis episcopus, qui apud 
Antiochiam, ut prediximus, vita decesserat, a mul- 
tis in sancta visus est civitate, ita ut multi viri ve- 
nerabiles et fide digni eum super civitatis murum, 
primum oraoniam ascendisse et ceteros animasse 
ad ingressum, oculis corporeis se vidisse conslan- 
ier assererent : et postmodum plurimis, loca vene- 
rabilia circumeuniibus, eadem die manifestus ap- 
paruit. Aliique quam plures, qui in tolo itinere di- 
vinis obsequiis maneipati, piam in Christo dormi- 
tionem aeceperant, in eadem civitate apparuerunt 
multis, loea sancta cum aliis ingredientes. In quo 
manifeste dabatur intelligi, quia, etsi vita decessis- 
sent temporali, ad aeternam vocati beatitudinem, 
non sunt fraudati a desiderio suo ; sed quod pio 
expetierant studio, pleno sunt effectu consecuti, 


A31 


magnum nobis future resurrectionis argumentum A 

pretendentes. Dignumque erat, ut sicul resurgente 

Domino multa corpora sanctorum qui dormierant 

surrexerunt, et in civitate sancla apparuerunt mul- 

tis: ita fidelibus populis sancte Resurrectionis lo- 
cum, a gentili superstitione mundantibus, priscum 
renoravaretur miraculum, ut et ipsi in spiritu resur- 
rexisse orederentur, qui resurgentis Domini tam 
piis se manciparant obsequiis. His igitur et hujus- 
modi per suberabundantem coelestem gratiam, 
plebi Dei in civitate sancta, miraculose magis quam 
mirabiliter exhibitis, tanta erat in populo mentis 
hilaritas, et interna cordis exultatio, ut laborum 
immemores, quos pertulerant infinitos, felices se 
dicerent, quibus id divini muneris datum erat in- 
tueri. Clamor erat spiritualiter exultantis civitatis 
ad Domiuum, et quasi precipiente Domino, solem. 

nitas agebatur celebris: ita ut illud prophete im- 

pletum ad litteram videretur oraculum : Laetamini 

cum Hierusalem, et exsuliate in ea, omnes qui dili- 

gitis eam (Isa. xxvr, 10). 

CAPUT XXIII. 

Viri fideles, qui in urbe habitabant, Petro Eremilz, 
cui suam commiserant legationem, ingentes gralias 
exolvunt et honore debito prosequuntur. 

Denique fideles, qui virum venerabilem Petrum 
Eremitam, quarlo vel quinto prius anno in eadem 
civitate viderant; et eui tam dominus patriarcha 
quam alii, tam de clero quam de populo majores, 
pro excitandis occidentalium regnorum principibus 
epistolas suas tradiderant, iterum cognoscentes, 
flxis genibus cum omni humilitate venerabantur, 
referentes ad memoriam priorem ejus adventum, et 
familiaritatis gratiam, quam cum ipsis contrahere 
dignalus fuerat : gratias exsolventes, quod tam se- 
dule tamque fideliter solo pietatis intuitu eorum 
procuraverat legationem; Dominum etiam super 
omnia collaudantes, qui in servis suis gloriosus 
est; qui ila preter spem hominum, predicti viri 
. vias direxerat et sermonem in manu ejus dederat 
efficacem, ul et gentes et regna ad tantos labores 
pro Christi nomine tolerandos, sine difficultatecon- 
verteret. Vere namque videbatur sermo hic egressus 
Domino, qui ait: Verbum quod egredietur de ore 
i20, non reverletur ad me vacuum, sed. prosperabi- 
tur in omnibus ad qua mittam illud (Isa. xv, 11). 
Itaque, singillatim et in ceommuni, multiplici nite- p 
bantur eum honore prevenire, ei soli post Domi- 
num ascribentes, quod dure servitutis, quam per 
tot annos passi fuerant, soluta erat conditio et ci- 
vitas saneta pristine restituta libertati. Dominus 
aulem patriarcha, ut praediximus, pro reipublice 
Statu et salute civium, multo pretio comparanda in 
Cyprum navigaverat, eleemosynas a fidelibus illius 
regionis mendicaturus, unde tributa et imposita 
exiraordinarie et supra vires vectigalia persolveret, 
ne pro eorum defectu aut ecelesias dejicerent tri- 
butorum exactores, aut populum gladiis mancipa- 
rent, sicut anterioribus consueverant temporibus. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


432 


Nam omnium eorum qua circa urbem gerebantur, 
prorsus erat ignarus, et ad consuetua quasi reditu- 
rus pericula timebat ; cui Dominus interim, preter 
spem, quidem procuraverat tranquillam. 

CAPUT XXIV. 


Civiias mundatur de interemptorum cadaveribus. 
Qui in arcem se contulerant, Tolosano comiti 
se dedunt. Diesslla in perpetuum celebris consti- 
tuitur. 

Completis igitur oralionibus el locis venerabili- 
bus cum omni devotione visitatis, visum est expe- 
dire principibus, ne ex interemptorum cadaveribus, 
aeris pestilentis generetur corruptela, urbem et 
maxime templiambitum anteomnia mundari : unde 
civibus qui easu mortem evaserant, compedibus 
alligatis id muneris injungitur ; sed quia ad tantum 
onus non videbantur posse sufficere, pauperibus 
eliam de exercitu, merces quotidiana proponilur, 
ut predicte reident operam et sine dilationes urbem 
expediant. Quo deposito, principes ad propria re- 
versi, domos quales interim familia discurrens 
preparaverat, pro hospitiis habuerunt. Urbem au- 
tem reperientes commoditatibus plenam et bonis 
omnibus redundantem, omnes a majore usque ad 
minimum  coperunt copiosius abundare. Reperie- 
bantur enim in effractis domibus, auri el argenti, 
gemmarum et pretiosarum vestium, frumenti, vini 
et olei, sed et aquas, cujus obsidione passi fuerant 
penuriam, ingentes copie : unde et ipsi qui domos 
sibi vindicaverant, poterant habere ad omnem suffi- 
cientiam, et indigentibus fratribus charitative mi- 


C nistrare. Factumque est, ut secunda el tertia et 


deinceps die, in foro publico, rerum venalium op- 
timis conditionibus exhiberetur commercium, ita 
etiam, ut plebs inferior, necessariis omnibus abun- 
daret. Dies igitur solemnes et dies agentes latitie, 
cibum et requiem, quibus maxime indigebant, cor- 
poribus indulgentes, recreati sunt aliquantulum ; 
divine numeris largita&tem admirantes, et ccelestis 
gratie, qua erga eos dignatus est Dominus abun- 
dare perpetem pre oculis habentes memoriam. Ad 
majorem autem tanti facti memoriam, ex communi 
decreto sancitum et communi omnium voto susce- 
ptum et approbatum est, ut hie dies apud omnes 
solemnis et inter celebres celebrior perpetuo ha- 
beatur, in qua laudem et gloriam nominis Chri- 
stiani, quidquid in prophetis de hoc facto quasi va- 
ticinium predictum fuerat, referatur; et pro eo- 
rum animabus fiat ad Dominum intercessio, quo- 
rum labore commendabili et favorabili apud omnes, 
predicta Deo amabilis civitas, et fidei Christiane 
et pristina est, restitua libertati. Interea vero pars 
hostium eaque in arce David, a facie gladii fugiens 
se contulerat, videntes quod urbem universam sibi 
populus noster vindicaverat et quod ipsi diutius 
obsidionem tolerare non possent, petita et impe- 
trata à domino comite Tolosano fiducia, qui cirea 
partes illa turri vicinior hospitatus erat, quod cum 
uxoribus et liberis et omni substantia quam secum 


€ |" 


433 HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB, IX. 434 


intulerant, liberum haberent exitum, et securum A tem predicta civitas, anno ab Incarnatione Domini 


usque Áscalonam conductum, arcem ei resignave- 
runt. Qui vero urbi purgande curam susceperant, 
adhibita diligentia, et ferventes in opere, partim 
igne consumptis cadaveribus, partim sepulture 
traditis, prout temporis patiebatur angustia, subito 
et infra paucos dies, urbem reddiderunt expeditam, 
ad solitam eam redigentes munditiam. Unde confi- 
dentius locorum venerabilium populus frequenta- 
bat limina; et per vicos et plateas civitatis conve- 
nire, e& confabulari poterat liberius. Capta est au- 


1099, mense Julio, quinta decima die mensis, feria 
sexia, circa horam diei nonam ; anno tertio, ex quo 
fidelis populus, tante peregrinationis sibi onus as- 
sumpserat: presidente S. Romane Ecclesie do- 
mino Urbano papa secundo ; Romanorum vero im- 
perium administrante domino Henrico[IV ; in Fran- 
cia vero regnante domina Philippo; apud Grecos 
autem in sceptris agente domino Alexio; previa 
Domini misericordia, cui honor et gloria per infi- 
nita szeulorum szxcula. Amen. 





INCIPIT LIBER. NONUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Octava die, post urbem captam, principes conveniunt, 
ui ex se unum eligendo urbi et regioni profi 
ciant ; clerus indiscrete nititur contraire. 


Sancta igitur civitate per Domini superabundan- 
tem graliam Christiano populo restituta, et rebus 
ad aliquem modum in tranquillo collocatis, decur- 
Sis in multa letitia, ia timore tamen Domini et 
gaudio spirituali, diebus septem, octava die conve- 
nerunt principes, habituri Lraetatum, invocata san- 
cti Spiritus gratia, ut aliquem de suo eligant colle- 
gio, qui regioni presit, et regiam provincie impen- 
dat sollicitudinem. Dumque essent in eo, congre- 
gati sunt quidam de clero, spiritu superbie tumidi, 
querentes que sua sunt, non que Christi Jesu, di- 
centes se habere verba secretiora, qua perferri ve- 
lint ad principes, intus in conclavi residentes : et 
intromissi dixerunt: Nuntiatum est clero, quod ad 
hoc, ut de vobis unum eligatis in regem, convenistis. 
Videtur autem nobis propositum vestrum sanctum. et 
utile, eL omni cura exsecutioni mandandum, si lamen 
ad id ordine congruo veniatur. Certum est. porro spi- 
ritualia temporalibus digniora esse ; qux vero dignio- 
rà sunt, merito debere praecedere. Unde videtur nobis 
nisi ordo praposterus studiose qureatur, quod prius 
eligenda sit Deo placens et. religiosa persona, qug 
Ecclesi: Det pracesse sciat et prodesse, quam de 
secularis polestatis electione agatur. Si hoc ordine 
velitis incedere, placet nobis admodum ; vobiscum su- 
mus corpore et spirilu ; sí veru secus. invalidum cen- 
semus, et viribus carere decernimus, quidquid ex- 
ira nostram conniventiam ordinaveritis. Hac au- 
lem eorum postulatio, etsi in superficie videretur 
aliquid honestatis habere, tamen intrinsecus habe- 
bat malitie plurimum, ut docebunt sequentia. Hujus 
aulem factionis primicerius erat quidam episcopus 
de Calabria, Marturanensis videlicet, qui Arnulpho 
cuidam, de quo superius satis dictum est, nimia 
familiaritate conjunctus erat ; et ipsum infra sacros 
ordines constitutum et sacerdotis filium, et nimia 
notatum ineontinentia, ita ut in expeditione canti- 


B cum populis se exhiberet; et esset materia fatuis et 


lascivis hominibus in choro canentibus, contra sa- 
cros canones et contra omnium honestorum volun- 
talem, in patriarchalem nitebatur locare sedem. 
Erat enim perverae mentis homo, pro nihilo ducens 
honestatem : unde et cum supradicto Arnulpho fa- 
cile poterat convenire, juxta illud : Qualis quisque 
6st, talüwm consortio delectatur. Pares enim paribus, 
veteri proverbio, facile junguntur. Invaserat autem 
hic idem Bethleemiticam ecclesiam, pactus cum 
predicto Arnulpho,quodsi ejusstudioin patriarcham 
promoveretur, jam dictam ecclesiam sine questio- 
ne et molestia, perpetuo sibi liceret possidere; sed 
ejus omnia hec molimina, mors vicina prevenit, 
sicut in sequentibus dicetur. Defecerat sane in 


C clero religionis et honestatis vigor; et dissolutus 


passim et sine delectu per illicita defluebat, post- 
quam dominus Ademarus pie in Domino recorda- 
tionis Podiensis episcopus, apostolice sedis legatus. 
in fata concessit, Dominus tamen Willelmus Aura- 
siensis episcopus, vir religiosus ac timens Deum, 
post predicti beati viri transitum, eamdem curam 
suscepit, et quandiu vixit, administravit fideliter ; 
sed modico elapso tempore apud Marram quievit in 
Domino. His autem defunctis, factum est sicut in 
propheta dicitur: Sicut populus, ita et sacerdos 
( Ose. 1v, 9 ) ; excepto domino Albariensi episcopo, 
et paucis aliis, qui timorem Domini habebant pre 
oculis. 


CAPUT II. 

Principes, neg lecta cleri contradictione, dominum du- 
cem eligunt, et electum cum hymnis el canticis se- 
pulcro Domini reprasentant. 

Principes tamen leve et frivolum reputantes pra&- 
dictorum verbum, coepto. insistentes operi, nihilo- 
minus tractabant de proposito. Tradunt quidam 
eos, et magis secundum Deum et secundum merita 
personarum in electione procederent, de familiari- 
bus cujusque magnorum principum assumpsisse 
quosdam seorsum, et eos ad jurisjurandi religionem 
prestandam compulisse, quatenus de moribus et 
conversatione dominorum suorum interrogati, ve- 


435 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


1 . ^ i - 


43) 


rum sine admistione falsitatis dicerent ; hoc autem À in Pascha, quo transire et domum redire propo- 


ea fiebat intentione, ut sie de meritis eligendorum, 
plenius et fidelius instruerentur electores. Qui posl 
modum ab electoribus, sub debito prestiti jura- 
menli, diligentius interrogati, multa dominorum 
suorum vitia coacti sunt secretius confiteri, virtu- 
lesque nihilominus enumerare, ut nudo aperlogue 
judicio constaret, qualis quisque esset eligendorum, 
inter quos domini ducis familiares interrogati, 
responderunt, quod in omnibus domini dueis acti- 
bus, in magis absonum domesticis suis videbatur, 
quod ecclesiam ingressus, etiam post divinorum 
consummatam celebrationem, inde separari non 
poterat; sed de singulis imaginibus el picturis ra- 
tionem exigebat a sacerdotibus et iis qui horum 


videbantur aliquam habere peritiam , ita quod so- B 


ciis suis affeclis aliter, in tedium verteretur, et 
nauseam; el prandia que certo et opportuno tem- 
pore parata erant, diutina et importuna nimis ex- 
spectatione, minus tempeslive, magisque insipida 
sumerentur. Quod audientes qui electorum gere- 
pant offieium, beatum dixerunt virum cui hac 
sunt; et cui inter defectus computatur, quod alius 
sibiascriberetad virtutem ; tandemque consonantes 
adinvicem post multas deliberationum partes domi- 
num ducem unanimiler eligunt, eleotumque sepul- 
€ro Domini, cum hymnis et canticis, devotissime 
obtulerunt. Dicitur tamen, quod in dominum comi- 
tem Tolosanum Raimundum, procerum pars maxi- 
ma conveniret; sed hoc intelligentes, quod nisi 
regnum consequeretur, domum esset statim reditu- 
rus, natalis soli dulcedine ducti, etiam contra con- 
scientiam suam, multa de domino comite copfinxe- 
runt, ut reprobus haberetur. Illetamen nihilominus 
patriam spernens, Christum devotissime secutus, 
non abiit retrorsum ; sed in anteriora se extendens, 
peregrinationem, quam semel ingressus est, et 
voluntariam paupertatem usque in finem prosecutus 
est ; sciens quia qui perseveraverit usque in finem, hic 

salvus erit (. Matth. xxiv, 13), Et illud : Nemo mit- 
lens manum ad aratrum, et vespiciens reto, aptus 
est regno Dei ( Luc. 1x, 62). 

CAPUT III. 


Dux promotus, «a comile Tolosano turrim David 
quam ab hostibus susceperat, reposcit ; dissentiunt 
principes, sed tandem turrim obtinet. postulatam. 


suerat, eam sibi velle habere, ut interim cu n suis 
honestius in regno moram facere posset, allegabat, 
Dux vero nisi turrim habeat, universa se velle de- 
serere, dicebat ; allegans omnino inhonestum esse 
ut, eo domino designato, alter civitatis haberet pre- 
sidium, quem quasi parem aut superiorem conspi- 
ceret. Comes autem Normanie et Fiandrensium - 
comes dominiducis partes fovebant ; qui vero cum 
domino comite Sancti ZEgidii, ejus etiam familiares 
erant, ut domino suo, saltem hac via, occasionem 
preberent abeundi, partem juvabant adversam. Fa- 
ctum est autem, ut quousque de jure decerneretur, 
cui cedere deberet, turrim in mana domini Alba- 
riensis episcopi, quasi apud sequeslrum de commu- 
ni consilio commiserit. Ille vero non exspectato 
judicio, ante litis contestationem domino duci di- 
citur eam tradidisse, cumque id sibi postmodum a 
nonnulis imputaretur, vim sibi illatam publice 
asserebat. Dominus igitur comes, exacerbatus plu- 
rimum etindignationeplenus, quod turrimita igno- 
miniose, ut sidi videbatur, amiserat, et quod 
ceteri principes, non salis beneficiorum ejus me- 
mores, qua in via sepius eis contulerat, secus eum, 
minus agerent amice, descendens ad Jordanem et 
aquis ejus lotus, ad propria redire, suorum satisfa- 
ciens desideriis, disponebat. 


CAPUT IV. 

Episcopus Marturanensis, vir subdolus et nequam, 
quemdam Arnulphum sibi similem, in patriarcham 
nititur promovere ; sed non proficit. Crux Dominica 
reperitur. 

At vero predictus Marturanensis episcopus, vir 
subdolus el nequam, non cessabat interea plebem 
indoclam contra pios concitare principes; et in 
vulgus serere, quod invidie causa, ut eam liberius 
possent sine pastore conculcare, principes nollent 
Ecclesie providere. Assumensque secum ejusdem 
factionis complices, predictum Arnulphum, aliis 
contradicentibus, elegit; et auxilio fretus comitis 
Normanrorum, eujus erat et fueret in tota expedi- 
tione familiaris et conviva, in sedem patriarchalem, 
fatuo populo suffragia consulta ministrante, inthro- 
nizavit ; sed neuter suis adinventionibus letatus est 
diu. Nam Arnulphus temere assumptam eoactus est 
deponere dignitatem, et ejus turpitudinis impudens 


Domino igitur duce, de communi voto, concur- ]) patronus, viarum suarum fructus recollegit in pro- 


rente omnium consensu, regni apicem obtinente, 
comes saneti ZEgidii civitatis presidium, arcem 
videlicet David, quam sibi ab initio, ut premisi- 
mus, hostes tradiderant, possidebat. Erat autem in 
eminentiore civitatis parte, versus occidentem sita 
el ingenübus quadris construeta lapidibus, unde 
totam urbem inferius positam erat intueri. Hane, 
quasi totius civitatis novissimum refugium, videns 
dux sibi deesse, curtatum nisi illam haberet, avbi- 
tralus se habere principatum, co»pit a domino co- 
mite in auditorio principum reposcere. Comes 
vero cam, tanquam sibi ab hostibus traditam, usque 


ximo. Peridem tempus, inventa est in parie Sancte 
Resurreetionis ecclesie, seorsum, portio una crucis 
Dominice, quam ob metum gentilium, quorum ju- 
gum patiebantur, fideles ad ampliorem cautelam, 
multo ante, paucis admissis occultaverant. Hanc 
studio et opera cujusdam hominis Syri, qui ejus 
tam pretiosi depositi fueral conscius, repertam, 
theca reconditam argentea, primum ad Domini se- 
puleri, deinde ad templum Domini, cum hymnis et 
canticis spiritualibus deportantes, prosequente eam 
universo clero et populo, consolationem quasi de 
colo missam omnes in commune acceperunt, arbi- 


431 


dem condignam recepisse. 
CAPUT V. 


Quis et unde fuerit, et. quibus majoribus progenitus 
dux Godefridus, aperitur. 


Sepedicto igitur domino duce per Dei gratiam in 
regni culmine confirmato, scandalisque omnibus, si 
qua emerserant, amputatis, regnum diebus ejus 
convalescere. et confirmari cepit. Regnavit autem 
anno uno; peceatis hominum id exigentibus, ne 
diuturniore tanti principis solatio, regni novella 
plantatio recrearetur, et adversus ingruentes mole- 
stias reciperet consolationem. Raptus est de medio, 
ne malitia immutarel cor ejus, sicut scriptum est : 
Viri misericordize colliguntur, et non est. qui reputet 
(Isa. Lvit, 1). Oriundus vero foit de regno Franco- 
rum,de Remensis provincia, civitate Boloniensi que 
est secus mare Anglicum sita; ab illustribus et 
religiosis originem ducens progenitoribus. Pater 
ejus fuit dominus Eustachius senior, illustris et 
maghaificus ejusdem regionis comes ; cujus multa et 
memorabilia tuerunt opera, quorum adhuc apud se- 
niores finitimarum regionum, memoria est in bene- 
dictione et in pia recordatione viri religiosi et ti- 
mentis Deum. Mater vero inclyta et inter Occidentis. 
nobiles matronas, tum morum prerogativa, tum ge- 
nerositatis titulo preclara, Ida nomine, Lotharingia 
ducis eximii Godefridi, qui cognominatus est Stru- 
ma, soror. Qui postmodum cum sine liberis esset, 
nepotem sequivocum, in filium suum adoptavit . 
eumque universi patrimonii sui heredem constituit, 
unde eidem defuncto, in eodem ducatu successit. 
Fuerunt porro huic tres ex utroque parente fratres, 
quibus et morum dignitas et virtutum przstantia, 
tanti principis vere dabat esse germanos : dominus 
videlicet Balduinus comes Edessanus, qui eidem 
postea successit in regno ; dominus quoque Eusta- 
chius comes Boloniensis, patri synonymus, qui in 
bonis succedens paternis, post patrem obtinuit co- 
mitatlum ; cujus filiam illustris et magnificus An- 
glorum rex Stephanus, Mahaldem nomine, uxorem 
duxit. Hic etiam, ut domino Balduino fratri absque 
liberis defuncto in regno succederet, a principibus 
orientalibus citatus, venire noluit : timens ne sine 
scandalo ejus promotio celebrari non posset. Tertius 
fuit dominus Willelmus, vir inclytus, a paterna et 
fratrum simul honestate et strenuilate non degener. 
Duo primi dominum et fratrem suum in expeditione 
secuti sunt, tertio domi remanente. Fuit autem, 
Sicut et secundum carnem primogenitus. ita et se- 
cundum interiorem hominem, morum gerens pra» 
rogalivam, et cui merito primitiva competerent, 
dominus Goldefrius vir religiosus, clemens, pius ac- 
timens Deum, justus, recedens ab omni malo, se- 
rius et stabilis in verbo ; seculi vanitates contem- 
nens, quod in illa etate et militari preesertim pro- 
fessione rarum est ; in orationibus jugis, in operi- 
bus pietatis assiduus, liberalitate insignis, affabili- 
iate gratiosus, mansuetus et misericors; in omni 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IX. 


trantes se laborum et molestiarum suarum merce- A via sua commendabilis et Deo placens. Fuit autem 


C 


A438 


et corpore procerus, ita ut et maximis minor et 
mediocribus major haberetur : robustus sine exem- 
plo, membris solidioribus, thorace virili, facie ve- 
nusta, capillo et barba flavus mediocriter; in usu 
armorum et exercitio militari omnium judicio quasi 
singularis. 
CAPUT VI. 
Matris prasagium de futuro statu filóorum. 

Horum tantorum principum mater, sancta, reli- 
giosa et Deo placens femina, dum adhuc essent in 
etate tenera, spiritu plena divino, futuras previdit 
conditiones; et statum qui preparabatur adultis, 
quasi quodam predivit oraculo, Nam dura semel 
circa matrem, sicut mos est puerulis, luderent ad- 
invicem ,et sese lassescentes,ad matrisgremium fre- 
quenter haberent recursum, accidit quod eis sub 
ejus chlamide latentibus, vir venerabilis comes Eu- 
stachius, eorum pater, ingressus est. Ubi cum mu- 
iuo se provocarent, pedes et manus agitantes, ma- 
tris, qua inducta eral, operti chlamide, quesivit co- 
mes, quidnam esset quod ibi tam crebo moveretur ; 
cui illa respondisse dicitur : Tres magni principes, 
quorum primus dua, secundus rez, tertius comes esset 
futurus. Quod postmodum benigna dispensatione 
divina implevit clementia: et verum predixisse 
mairem, rerum eventus subsequens declaravit. 
Primus enim dominus Godefridus, ut premissum 
est,defuncto succedens avunculo,ejus ducatum ob- 
tinuil, regnum etiam Hierosolymorum postmodum, 
universorum /principum electione, consecutus ; in 
quo secundus natu, dominus ei Balduinus, suc- 
cessit; tertius, dominus Eustachius qui, defuncto 
patre, succedens in universum, avitam eorum, ut 
premissum est, obtinuit hereditatem. Preterimus 
denique studiose, licet id verum fuisse plurimorum 
astruat narratio, Cygni fabulam, unde vulgo dicitur 
sementivam eis fuisse originem ; eo quod a vero vi- 
deatur deficere talis assertio. Unde his praetermissis, 
ad id quod eceperamus de domino duce, prosequen- 
dum redeamus. Huic autem inter cetera,qua more 
Suo gessit egregie, accidisse dicitur quiddam me- 
moria dignum, quod presenti dignum duximus in- 
serere narrationi. 

CAPUT VII. 


Recensetur factum ejus memorabile in. quadam 
monomachia, 


In singulari namque quodam certamine, quod 
ipse multum invitus subiit,sed tamen juxtaregionis 
consuetudinem, salva opinionis sue integritate de- 
clinare non poterat, exstat factum ejus memorabile, 
et presenti narratione dignum. Passus esl vir insi- 
gnis a quodam nobili et potente viro (qui de nu- 
mero erat principum, ejusque dicebatur consangui- 
neus)in curia domini imperatoris, super quibusdam 
ingentibus prediis, et late diffusa patrimonio quae- 
stionem ; super qua, cum utrique parti, experiendi 
gratia dies esset preefixus, eo adveniente, presentes 
se exhibuerunt,tam reus quam actor in curia. Ubi 


439 


poneret vindicationem ; dux autem quantum pote- 
rat reniteretur; secundum leges patrie, adjudicata 
est inter eos monomachia et pugna singularis. 
Cumque imperii majores principes ad hoc tantis 
elaborarent viribus, ne tam insignes viri spectacu- 
lum de se populo prastarent indignum ; seque tanto 
vellent subjicere discrimini, in quo alterutrius opi- 
nionis integritas posset periclitari, et non profice- 
rent : mandata est exsecutioni imperialis sententia, 
et vulgi stante corona, principibus de more cir- 
cumpositis, locum ingressi sunt, futuro certamini 
deputatum, Martem dubitum experturi. Dumque in 
eo conflictu a virisillustribus et magnificis, strenue 
nimis decertaretur ef viriliter, casu contigit quod, 
vibrato in adversarii clypeum ictu, ducis confractus 
est gladius, ita ut supra capulum vix ad semipeda- 
lem quantitatem in manu ejus fieret residuum. 
Quod videntes qui astabant principes, quod ducis 
conditio facta esset multo deterior, indicta pace, 
imperatorem adeunt, et supplicantes impetrant, ut 
de compositione inter tam egregios principes tra- 
etare liceat. Unde dum inter eos tractaretur dili- 
gentiüs, eos qui ad pacem erant rogantes, dux 
omnino repulit ; et irrevocabiliter perseverans, ago- 
nem reiterat, rediens in id ipsum. Dumque ejus ad- 
versarius propter integritatem gladii sui, sibi quasi 
superior factus videtur, instat protervius, duci ne- 
gans requiem, quousque dux ad solitam recurrens 
virtutem, qua singulariter preminebat, et ira suc- 
census, irruens capulo quem gestabat in manu, 
tanta circa tempus levum virtute percussit adver- 
sarium, quod eum quasi seminecem, solo dejecit 
prostratum, ut pene vita videretur omnino destitu- 
tus, el ejecto proprii fragmento gladii, et hostis 
prostrati gladium manu tenens, principes ad se 
vocat, qui eum prius de compositione convenerant ; 
et rogat attentius, monens ut de pace tractantes, 
virum insignem,qui jam defecerat tam ignominiose 
morti subtraherent. Qui admirantes ducis virtutem 
egregiam et misericordiam incomparabilem, pace 
impetrata, controversiam tam honesto fine sopie- 
runt, ut tamen dux victor et immortali dignus glo- 
ria apud omnes haberetur. 


CAPUT VIII. 

Factum. ejusdem | egregium ín victoria imperaloris 
Henrici, contra Radulphum | pseudoregem | Saxo- 
nun. 

Illud quoque factum, haud inferioris glorie, in 
frequenti versaturhominum memoria,quod presenti 
lectioni nihilominus dignum duximus inserere, 8a- 
xonum populus, inter Germanicas nationes ferocis- 
simus, Romani imperii juga ferre detrectans, et li- 
berioribus habenis, excussa descipline regula, va- 
gari cupiens, a domino imperatore Henrico defece- 
rat : inque sua adeo erat obstinatus protervia, ut, 
contra predictum Augustum, regem sibi crearet 
quendam comitem, Radulphum nomine, virum 
nobilem de eodem populo. lac injuria permotus 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIE. 


lite contestata, cum predictus vir nobilis rei pro- À imperator, universos imperii principes ad 8e gene- 
raliter fecit evoeari. Quibus ante se constitutis, in- . 


A10 


juriam omnibus tamen, notam, pandit, ad ultionem 
invitat. Illi vero omnes imperii gloriam &emulantes 
el Saxonum enorme delictum nimis egre ferentes, 
certatim se ipsos exponunt : vires compromittunt ; 
non esse dissimulandam tantam contra Romanum 
imperium asserunt injuriam, sed plectendum morte 
tam piaculare flagitium ; et lese crimen majestatis 
ultore gladio feriendura decernunt. Ex condioeto igi- 
tur et domini imperatoris mandato, ad locum desti- 
natum, die prefixa, infinita millia secum trahentes, 
adsunt,de universis imperii finibus tam ecclesiastici 
quam oseteri principes, Saxonum regionem violen- 
ter ingressuri et exacturi de tantis injuriis vindi- 
ctam. Cumque congressionis dies immineret et or- 


D dinatís legionibus uterque exercitus in procinctu se 


C 


haberet preliandi, convocatis ad se principibus im- 
perator, quarit cui tute possit imperiale committere 
vexillum, et tantorum exercituum constituere pri- 
micerium. Cui de communi consilio datum est re- 
sponsum : Dominum ducem Lotharingize Godefridum 
pri omnibus ad. id oneris idoneum et sufficientem 
€s$5€. Cui tanquam viro a tot millibus electo, et 
singulariter omnium judicio excellenti, tradidit 
aquilam,:nultum invito et renitenti. Contigit autem 
illa die quod, confligentibus inter se hinc inde ex- 
ercitibus, et hostiliter nimis adinvicem gladiis in- 
stantibus, dux cum aquila precedens imperatorem, 
versus aciem, cui preerat pseudorex Radulphus, 
contendens, illue aciem, cui preerat imperator di- 
rexit ; ad quam perveniens, confracta et dissoluta 
acie regis, presente imperatore et de principibus 
aliquot, vexillum quod gestabat, regi per vitalia 
pectoris immersit ; et eo transverberato, ad terram 
dejecit exanimem : denuo signum,licet cruentatum, 
erigens imperiale. Videntes autem Saxones, regem 
suum defecisse, defecerunt et ipsi, domino impera- 
tori se dedentes; et satisfactione injuneta pro delicti 
modo receptis munitionibus et obsidibus, quorum 
interventu se obligaverunt, ne aliquando simile at- 
tentarent, in gratiam reversi sunt. Hee autem id- 
circo interseruimus, ut quantus esset apud maximos 
orbis terrarum principes, his do quo agitur, vir in- 
clytus, insinuetur. Maximum enim esse, nemo est 
qui dubitet, a lantis principibus, qui pares in orbe 
non dicuntur habere, unum omnium judieio opti- 
mum designari: presertim cum ipse eorum judi- 
cium opere tam insigni approbaverit; et presenti 
argumento, quod vere de illo sensissent, edocuerit. 
F'uerunt et alia multa ejusdem inclyti viri magnifiea 
et admiratione digna opera, que usque in presens 
in ore omnium, pro celebri vertuntur historia, In- 
ter e:tera quoque propositum jam habens peregri- 
nationem ineuudi, castrum, unde ei cognomen erat, 
Bulionem videlicet, agro, situ, munitione, commo- 
ditatibus, et longe lateque diffuso territorio, ce- 
lebre ac nominatissimum, ecclesi: Leodiensi, pia 
liberalitatein perpetuam eleemosynam concessit ha- 


vU 
v 
e 2S aset 


AM 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IX. 


442 


bendum. Sed nos qui ea tantum qui apud nos ges- A rum finibus, in regnum suum introierat, et provin- 


sit, describere sumus aggressi, ad propositum re- 

deamus, 

CAPUT IX. 

Quam pia liberalitate erga ecclesias qua sunt Hie- 
rosolymis, abundaverit ; et quod humilitatis in- 
tuitu, regio diademate noluit insigniri. 

Postquam igitur regnum obtinuit, paucis diebus 
interpositis, sicut vir religiosus erat, in his que ad 
decorem domus Dei habebant respectum, sollicitu- 
dinis sue Domino ccpit offerre primitias. Nam 
protinus in ecclesia Dominici sepulcri et templi 
Domini canonicos instituit, eisque ampla beneficia, 
qua prebendas vocant, simulque et honesta domi- 
cilia circa predictas Deo amabiles ecclesias, assi- 
gnavit; ordinem et institutionem servans, quas 
magne el amplissime a piis principibus fundat 
ultra montes servant ecclesiw€ ; plura etiam, nisi 
mors eum prevenisset, collaturus. Adduxerat 
etiam predictus vir Deo amabilis peregrinationem 
ingressurus, de claustris bene disciplinatis mona- 
chos, viros religiosos, et sancta conversatione in- 
signes, qui toto itinere, horis diurnis et nocturnis, 
ecclesiastico more divina illi ministrabant offivia. 
Quos, postquam regnum adeptus est, juxta eorum 
postulationem, in valle Josaphat locavit ; amplissi- 
mumque loco, eorum gratia, contulit patrimonium. 
Que autem, et quanta sint, qu: ecclesiis Dei pia 
liberalitate concessit, longum esset enumerare ; ex 
lenore tamen privilegiorum ecclesiis indultorum, 
colligere est, quot et quanta sunt, que vir Deo 
plenus, pro anime suce remedio locis venerabilibus 
erogavit. Promotus autem, humilitatiscausa, corona 
aurea, regum more, in sancta civitate noluit in- 
signiri : ea conlentus et illi reverentiam exhibens, 
quam humani generis reparator, in eodem loco us- 
que ad crucis patibulum pro nostra salule spineam 
deportavit. Unde quidam in Catalogo regum, non 
distinguentes merita, eum dubitant connumerare : 
magis attendentes qux exterius geruntur in cor- 
pore, quam que fidelis et Deo placens anima me- 
reatur. Nobis autem non solum rex, sed optimus, 
lumen et speculum videturaliorum. Non enim con- 
seerationis munus, et eoclesiastica aprevisse cre- 
dendus est princeps fidelis sacramenta; sed pompam 
seculi, et cui omnis creatura subjecta est, vanita- 
tem ; et perituram humiliter declinasse coronam, ut 
immarcescibilem alibi consequeretur. 


CAPUT X. 
Princeps gypltius militiam et vires suas omnimodas, 
contra nostros ezcitat et in. Syriam dirigit. 

Per idem tempus, urbe recens capta, dum ad- 
hue prineipes, qui eam divino mancipaverant cul- 
tui, nondum essent divisi abinvicem, rumor inso- 
nuit, él veresic erat, quod'princeps /Ezyptius, inter 
Orientales potentissimus, ex universis regionibus 
sue ditioni subjectis militares convocaverat copias 
€t exercitus 'collegerat infinitos, indigne ferens 
quod populus barbarus, de ultimis egressus terra- 


ciam imperio suo subditam, occupaverat violenter. 
Vocatoque ad se militie suse principe Elaídalio, 
qui alio nomine dicebatur Emireus, preeipit ut 
universum Egypti robur, et omnes imperii vires 
colligens, in Syriam ascendat ; et populum pre- 
sumptuosum deleat de superficie terre, ita ut non 
memoretur nomen illius ultra. Erat autem hic idem 
Emireus Armenius" nomine, a Christianis originem 
habens parentibus; sed divitiarum immensitate suffo- 
eatus, apostataverat a Creatore suo, fide neglecta, ex 
qua justus vivit. Hic idem, etiam eodem anno, quo a 
fideli populo est obsessa et fidei restiluta Christia- 
ne, eamdem a Domino protectam civitatem, a Tur- 
corum potestate domino suo vindicaverat ; vixque 
eam mensibus undecim oblinuerat quietam, cum 
Christianus exercitus eam, propitio Domino, ab in- 
debite jugo servitutis eripuit. Indignatus ergo, 
quod tam reciso tempore sua potitus erat victoria; 
et quod momentanea videbatur, et erat per eum 
domino suo aequisila possessio, laborem sibi gra- 
tanter assumit injunctum, sperans de his qui fa- 
tum ejus denigraverant, posse facilius triumphare. 


 Assumpto igitur sibi univergo exercitu, et universis 


C 


Zgypti viribus, quales /Egyptiaca dicecesis in op- 
timo statu constituta tunc poterat ministrare, 
ascendit in Syriam,in spiritu vehementi et intolera- 
bili fastu, propositum habens populum nostrum 
delere, ne etiam ejus exstaret memoria. Sed Domino 
visum est aliter, qui est erribilis in consiliis super 
filios hominum (Psal. rxv, 4). Veniens igitur cum 
equitatu magnifico et ingentibus copiis, ante Asca- 
lonam castrametatus est. Denique associaverant se 
eorum expeditionibus, ex universa Arabia et finibus 
Damascenis, ingentes copi. Et licet Turci prius 
non satis bene cum /Egyptiis convenirent, sed su- 
speetas mutuo suas haberent vires, et emulum con- 
ira se alternatim dilatare satagerent imperium ; 
tamen nostrorum metu, etsi non ob graliam, quam 
haberent mutuam, convenerunt adinvicem, ut in 
nostrorum qui de novo advenerant supplantatio- 
nem molirentur aliquid : satius arbitrati, suorum 
pati fastus emulorum, et jugum etiam portare, 
quam barbarorum duros et feroces nimium gladios 
experiri. Sic igitur ZEgypliorum, Arabum et Turco- 
rum congregatis in unum innumerabilibus copiis, 
in agro, ut praediximus, Ascalonitano castra eontu- 
lerant, inde Hierosolymam  profecturi; nec enim 
arbitrabantur, quod tante multitudini noster oc- 
currere presumeret exercitus. 


CAPUT XI. 

Dua e diverso, completis apud Hierosolymam litani is 
et orationibus, eirca, Ramulam | congregatis prin- 
cipibus, expeditiones colligit. 

Quo audito, congregati adinvicem nostri princi- 
pes, episcopi, clerus et populus universus, arma 
bajulantes spiritualia, et ante sepulorum Domini 
eum gemitu et laerymis, corde contrito et humiliato 
prostrati orabant, postulantes a Domino ut popü- 


A43 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


AAA 


lum suum clementer ab imminentibus liberaret pe- A sito penitus edocti, cognoverunt quod predictus 


riculis, quem usque in presens misericorditer sib? 
conservaverat victorem ; et qui locum sanectifica- 
tionis sue mundari voluerat, eum ulterius conta- 
minari propter gloriam nominis sui non pateretur. 
Inde etiam nudis pedibus, cum hymnis et canticis 
spiritualibus, ad templum Domini eodem devotionis 
fervore accedentes, effusis coram Domino precor- 
diis, orabant, dicentes : Parce, Domine, parce po- 
pulo tuo, et ne des hareditalem tuam | gentibus in 
perditionem (Joel. 1, 17). Quibus de more com- 
pletis, percepta ab episcopis benedictione, et ordi- 
nalis qui medio tempore urbi praeessent ad custo- 
diam viris prudentibus, dux cum comite Flandren- 
sium ex urbe profectus, in campestria descendit 
Ramulensia, ceteris principibus in urbe relictis. 
Porro viri illustres, dominus Eustachius, ducis 
frater, e£ dominus Tancredus, evocati a civibus 
Neapolitanis, ul urbem sine molestia reciperent, 
illae de mandato ducis erant profecti : ubi moram 
facientes, tum propter loci opulentiam, tum ut 
urbi suffieientem designarenl custodiam, horum 
qua sic dicebantur erant ignari; sed evocali a do- 
mino duce, sine dilatione redierunt, reliquis prin- 
cipibus associati. Dux vero et Flandrensium comes, 
pervenientes Ramulam, ubi de facto plenius sunt 
edocti, certum habentes quod predictus Emireus 
eum suis copiis ante Ascalonam consedisset, misso 
sub omni celeritate nuntio, reliquos principes, qui 
rei exspectantes certitudinem in urbe remanserant, 
precipit evocari. 


B 


CAPUT XII. 
Gommitilur praliwm, et nostris divindtus confertur 
victoria, receptis divitiis innumerabilibus. 

At vero comes Tolosanus, et alii Deo de- 
voti principes, cognito, per ducis nuntium, quod 
in tam gravi multitudine hostes advenerant, quod- 
que làm in vicino castra locaverant, invocato 
de supernis auxilio, collectis quas pro tempore et 
loco habere poterant viribus, in eampestria Phili- 
sthiim ad eum locum qui hodie dicitur Ibelim, ubi 
dominum ducem esse cognoverant, descenderunt. 
Erant autem eis equitum mille ducenti, peditum 
vero eirea novem millia. Cumque ibi per diem no- 
ster quievisset exercitus, circa horam undecimam 
apparuit eis in campestribus, quasi de remoto, mul- 
litudo ingens ; quam rati hostilem esse exercitum, 
premissis ducentis levioris armature equitibus, 
qui de eorum statu et numero reliquos instruerent, 
ipsi ad arma se preparant; eumque accederent 
propius qui premissi fuerant, cognoverunt armenta 
esse boum, equorum, camelorumque phalanges. 
Erant tamen ibi animalibus curam preestantes equi- 
tes, pastorum vice armentis custodiam intendentes. 
Ad quos cum pervenisset noster exercitus, non ex- 
spectato congressu, fugerunt tam pastores, quam 
qui pastoribus preerant equites, gregibuset armen- 
tis sine custode relictis. Capti tamen sunt quidam 
ex eis, quorum relalione de hostium statu et propo- 


D 


princeps juxta eos, quasi ad milliaria septem ca- 
stra locaverat, propositum habens post biduum 
accedere et nostrum delere exercitum. At vero nos- 
tri certi deprelio, acies instruunt novem ; quarum 
ires praeponunt, tres locant in medio, tres preci- 
piunt subsequi, ut undecunque ad eos hostium fiat 
accessus, triplicem ibi reperiant acierum ordinem 
sibi objectum. De hostium vero numero nullus 
poterat habere certitudinem ; nam et infinita erat 
eorum multitudo et singulis diebus incrementi ali- 
quid eorum accedebat viribus. Sic igitur obtenta 
sine contradiclore preda, que pre nimia multitu- 
dine numerum excedebat, noctem illam ibi trans- - 
egerunt gaudentes ; more tamen prudentum, et qui- 
bus discipline militaris plenior erat experientia, 
curam cirea se pervigilem et debitas observantes 
excubias. Mane autem facto, voce preconia bellum 
indicitur, et instructis ordinibus, Domino rei com- 
mendantes exitum, in hostes unanimiter properant, 
victorie spem in eo collocantes, cui facile est cum 
paucis multos superare. Porro /Egyptii, et qui eis 
adheserant de partibus Syrie, nostrorum videntes 
instantiam et animositatem importunam, longe 
aliter sapientes quam prius, cceperunt de viribus 
diffidere; etin suanumerositatespei minuset minus 
habere fiducis, arbitrantes omnem illam qus occur- 
rebat multitudinem, hominum esse cohortes.Nostro- 
rum sane, ut dictum est, modicas erat numerus ; 
sed preda, de qua superius fecimus mentionem, 
casu, nemine ducente, nostris legionibus se appli- 
caverat, ita ut nostris iter figentibus non procede- 
ret ; et eisdem proficiscentibus continuo sine duce 
sequeretur. Arbitrati ergo nostrorum infinitum esse 
numerum, viresque incomparabiles, fugerunt ne- 
mine persequente, vix etiam fuga salutem invenire 
posse sperantes. Amissus est ergo illa die, casu in- 
cognito, scandalorum fomes, auctor seditionum, 
Marturanensis episcopus, ignorantibus cunctis ejus 
exitum ; quocunque tamen casu id acciderit, rebus 
humanis exemptus, desiit comparere. Diciturtamen 
quod & domino duce ad vocandos principes qui in 
urbe remanserant missus, dum redire!, captus sit 
ab hostibus et occisus ; auf carceri perpeluo manci- 
patus. Collata igitur de supernis vieloria, in ho- 
sium caslra noster pervenit exercitus. Ubi tantam 
varie supellectilis et peregrinarum copiam invenit 
divitiarum, ut usque ad nauseam satiati, mella fa- 
Stidirent, et placentas : et pusillus et abjectior di- 
cere posset : 

Inopem me copia fecit. 

Ovi». 

Sic igitur fugientibus adversariis, palma nobis sine 
labore concessa, cum ingentibus gratiarum aoctio- 
nibus reversi sunt Hierosolymam, tam principes 
quam universus Christianus exercitus onerati ma- 
nubiis, et predam inauditam secum trahentes, 
gaudentes et exsultantes in Domino, tanquam vi- 
etores, capta preda quando dividunt spolia. 


CAPUT XIII. 


Discedunl principes ab invicem ; Normannus et Flan- 
drensis repalriant ; Tolosanus redit Constantino- 
polim : Tancredus urbi przficitur Tiberiadensi. 
His ita gestis Deo amabiles, Deoque devoti prin- 

cipes, domini Normannorum et Flandrensium co- 

mites, consummato feliciter assumpta sibi pere" 
grinationis itinerario, ad propria redire disponunt: 
inde iler arripientes, navigio Constantinopolim ad 
dominumimperatorem Alexium pervenerunt ,a quo 
benigne tractati et cum honestis dimissi muneribus, 
auctore Domino, sani et incolumes in suam se pa- 

iriam receperunt. Quorum alter, Normannorum vi- 

delicet comes, domum rediens, rerum statum, ab 

eo quem reliquerat, peregre proficiscens, secus à 


voto, longeinvenit mutatum ; nam dum in expedi- B 


tione Domino militaret, frater ejus primogenitus 
Willelmus, qui cognominatur Ruffus,rex Anglorum, 
.vitasine liberis decessit ; cumque ei successionis 
jus et regni primitiva merito competerent; frater 
ejus Henricus natu se posterior, persuadens regni 
principibus, quod frater suus Hierosolymis rex con- 
stitutus, redeundi animum non haberet, regnum 
Anglie hac fraude obtinuit. Reversus ergo frater, 
ab eo ccpit, sicut et de jure poterat, regnum in- 
stanter reposcere. Cumque ille id negaret penitus, 
classe parata et convocatis copiis in Angliam in- 
gressus eat violenter: ubi eum omni regniillius ro- 
bore frater occurrens, paratus erat cum fratre con- 
gredi; sed intercedentibus pacis mediatoribus, pax 
inter eos reformata ea conditione, quod rex fratri 
suo primogenito certam pecunie summam singulis 
annis daret nomiae census. Quo faclo, dux in ter- 
ram suam reversus est pacificus; postmodum vero, 
cum quedam castella, que rex in Normannia etiam 
antequam in regem promoveretur possidebat, dux 
ab eo reposceret, et ille reddere negaret, obsedit ea 
ut violenter comprehenderet. Quo audito, rex in 
- Normanniam cum ingentibus copiis transfretavit ; 
et cum fratre dimicans, ccpit eum, et perpetuo 
carceri mancipavit: ubi et defunctus est, fratre 
postmodum eidem in universum succedente.Domi- 
nus quoque comes Sancti Egidii usque Laodiciam 
Syrie reversus, uxore ibi dimissa, ad eam in pro- 
ximo rediturus, iterum Constantinopolim, ad eum- 
dem dominum imperatorem, cum honesto comitatu 
profectus est ; ubiabimperatore susceptus magni- 
fice, benigne tractatus, et ingentibus doniset ampla 
remissus munificentia, in Syriam ad uxorem et fa- 
miliam post biennium, ut in sequentibus dicetur, 
sospes reversus est. Dominus vero dux detento 
secum inclyto et nobili viro domino Tancredo, co- 
mite quoque Garnerio de Gresetaliisquibusdam no- 
bilibus,commissum sibiaDomino regnum prudenter 
strenueque administrabat. Concessit autem et solita 
liberalitate donavit jure hereditario in perpetuum 
possidendam, urbem Tiberiadensem super lacum 
"Genesar sitam, cum universo principatu Galilesw, 
simul et Gaypham, quae alio nomine dicitur Porphi- 


. HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IX. 


446 


À ria, urbem maritimam cum suis pertinentiis predi- 


cto domino Tancredo. In quo principatu ita Deo pla- 
cide et laudabiliter se habuit, quod usque in pre- 
sentem diem memoria ejus in benedictione est apud 
illius homines provincis. Sed et ecclesias ejusdem 
dioeceseos ingenti fundavit sollicitudine, et amplis 
dotavit patrimoniis, Nazarenam videlicet et Tiberia- 
densem, sed et montis Thabor; et insuper eccle- 
siastica contulit ornamenta. Quorum portionem 
non modicam,per fraudem et calumnias subsequen- 
tium principum predicta àmiserunt loca venerabi- 
lia. Tamen usque hodie de residuo necessaria sibi 
procurant, pro illius orantes anima, qui tam pia li- 
beralitate, et tante oharilatis visceribus erga Dei 
ecclesias abundavit. Et quia in modico fuit fidelis, 
supra multa constitutus est a Domino ; et intravit 
in gaudium patrisfamilias,pro universis que dede- 
rat centuplum accipiens. Nam mox infra biennium 
meritis exigentibus, ad principatum vocatis Antio- 
chenum, illam quoque, a temporibus apostolorum 
gloriosam et nobilem, magiset magis, plurima lar- 
giendo, nobilitavit Ecclesiam. Sed et principatum 
plaribus subjugatis urbibus et presidiis mancipatis, 
longe lateque promotis finibus ampliavit, sicut in 
sequentibus dicetur. 


CAPUT XIV. 

Boamundus Antiochenorum princeps et Balduinus 
comes Edessanorum, Hierosolymam veniunt, Nati- 
vitatem Dominicam àbi celebrantes. 

Dum h»c in regno sic aguntur, dominus Boa- 
mundus Antiocbie princeps, dominus quoque Bal- 
duinus predieti domini ducis frater, comes Edessa- 
nus, multorum relatione habentescompertum quod 
reliqui eorum fratres et tante consortes peregrina- 
tionis, prosequente eos favore divino, urbem san- 
ctam sibi vindicaverant et vie causam consumma- 
verant feliciter, condicunt inter se diem certum, 
quo paratis ad iter necessariis, illuc auctore Domino 
proficiscantur,ut laborum suorum eausam vota,Do- 
mino solventes, compleant; et ut domino duci, do- 
mino quoque Taneredo et aliis principibus frater- 
numimpendantsolatium. Remanserant enim hi duo 
illustres et magnifici viri, alter apud Antiochiam, 
ut principatum econservaret; alter apud Edessam, 
ut abirruentibus hostibus protegeret comitatum. 
Ita enim ab initio statim post caplam Antiochiam, 


D de communi providentia fuerat ordinatum, ul uter- 


que concessas sibi divinitus, Dei cultrices urbes, 
non desererent; sed curam ad earum tuitionem 
impenderent pervigilem, ne forte recurrentibus 
hostibus, et reparatis copiis, rediviva pararventur 
bella, et sic in [vacuum cucurrissent. Licet ergo 
uterque negotiosus essel plurimum, tamen consum- 
mande peregrinationis gratia propositum urgent, 
et die praefixa iter arripiunt. Dominus itaque Boa- 
mundus, assumptis secum; eis ejusdem peregri- 
nationis desiderio trahebantur, et ingentibus tam 
equitum quam peditum copiis, jam usque Valeniam 
urbem maritimam, que est sub castrum Margal, per* 


447 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


448 


veherat, ubi fixerat invilis civibus sua lentoria.Porro À rite completis, sumpta & domino duce licentia, do- 


dominus Balduinus, eum e vestigio sequens, apud 
predictam urbem eumdem repperit, ubi eonjunctis 
adinvicem agminibus ccptoinsistunt itineri. Appli- 
caverant autem per eosdem dies, apud Laodiciam 
Syrie, homines de Italia: inter quos erat vir litte- 
ratus et prudens, religiosus quoque valde et hone- 
statis amieus, dominusDaimbertus, Pisanorum ar- 
chiepiscopus ; quidam quoque de Apulia episcopus, 
Arianensis; hi etiam castris predictorum princi- 
pum se adjunxerant: unde et numerus factus est 
major, ita ut sexus promiscui, tam equitum quam 
peditum, diceretur esse multitudo ad viginti quin- 
que millia. Iter ergo agressi, et oram seculi ma- 
ritimam, non nisi hostium reperiunt urbes, unde 


cum maxima difficultateel alimentorum inopia viam ; 


poterant ince ptam conficere ; cum enim non habe- 
rent commercia el venalia non reperirent, defecerat 
viaticulum in eorum ecistarciis. Sedet algoris vehe- 
mentia, et imbrium intemperies, multos ad supre- 
mum compulit. defectum ; hiems enim erat, mensis 
December. Soli enim Tripolitani et Cesarienses, in 
tam prolixo itinere, transeuntibus obtulerunt vena- 
lia; et tamen. cum multo alimentorum defectu et 
famis angustia procedebant, non habentes jumenta 
et apta sarcinis devehendis animalia. Tandem,pro- 
tegente eos divina clementia, pervenerunt Hieroso- 
* ymam, ubi a domino duce et ab universo clero et 
populo devote suscepti, loca sancla corde contrito 
et in spiritu hamilitatis perlustrantes, fide discunt 
oculata, quod verbo et doctrina prius comprehen- 


derant. Celebratosanein saneta Bethleem Dominice C 


nativitatis die, presepe vident, et speluncam admi- 
rabilem, ubi pia Dei genitrix, salutis porta, mundi 
Reparatorem pannisinvolvitet lacte pavit vagientem. 
CAPUT XV. 
Daimbertus Ecclesize Pisanae archiepiscopus, Hiero- 
solymitanze praeficitur Ecclesi patriarcha. 
'Cum igitur usque ad illum diem, quasi per men- 
ses quinque Hierosolymitana vacasset Ecclesia, 
proprium non habens antistitem, convenerunt qui 
presentes erant principes, ut in ea parle, Ecclesie 
Dei providerent. Demumque post multa delibera- 
tionum libramina, predietum venerabilem virum 
dominum Daimbertum, de communi omnium con- 
silio in sedem collocant partriarchalem ; nam quod 
de Arnulpho prius factum fuisse diximus, sicut im- 
prudenter factum fuerat, ita et subito et facile dis- 
solutum est. Predieto ergo viro Dei in sede collo- 
cato, tam dominus Godefridus, quam dominus 
princeps Boamundus, hie regni, ille principatus 
humiliter ab eo susceperunt investituram, ei arbi- 
trantes se honorem impendere, cujus tanquam mi- 
nister ille in terris vicem gerere credebatur. Quo 
facto, assignat sunt domino patriarche posses- 
siones, tam ille quas tempore gentilium, a diebus 
Grecorum, Greeus habuerat patriarcha, quam 
quaedam 'erogate de novo ; ut haberet unde hone- 
te sustentari posset domus patriarchalis. His ita 


minus Boamundus, dominus quoque Balduinus, in 
fines suos reversuri, ad Jordanem descenderunt : 
inde per vallem Illustrem, ejusdem fluminis ripam 
sequentes, Seytopolim transeuntes, usque Tiberia- 
dem pervenerunt. Ubi assumptis sibi necessariis ad 
iteralimentis, secus mare Galilee viam carpentes, 
Phcenicem Lybanicam ingressi, Paneadem, que est 
Cesarea Philippi, a dextris praetereuntes. Ituream- 
que ingredientes, usque ad locum cui nomen He- 
liopolia, que alio nomine dieitur Malbec, accesse- 
runt. Inde ad oram maritimam redeuntes, Antio- 
chiam, protegente eos divina clementia, sani et in- 
columes attigerunt. 


CAPUT XVI. 
Studio malignoram inter ducem et patriarcham gra- 
ves cum simultate suscitantur quastiones, super 
turri David, et quaria parte civitatis. 


Interea Hierosolymis,studio et opera quorumdam 
malignorum, quibus semper cordi est scandalum 
serere et aliorum invidere tranquillitati, suscitata 
est quaestio inter dominum patriarcham et domi- 
num ducem, domino patriarcha reposcente ab eo 
civitatem sanctam Deo ascriplam, ejusdem eivi- 
tatis presidium : simulque urbem Joppensem, cum 
suis pertinentiis. Cumque aliquandiu agitata esset 
presens questio, dux, sicuti vir humilis erat, et 
mansuetus, ac timens sermones Domini, in die pu- 
rificationis beatae Marise, prasente clero et populo 
universo, eeclesie Sancte Resurrectionis, quariam 
parlem Joppe resignavit. Postea die sancto subse- 
quentis Pasche, in presentia cleri et populi, qui 
ad diem festum convenerant, urbem Hierosolymam 
cum turri David et universis ejus pertinentiis, in 
manu domini patriarche resignavit ; et tamen con- 
ditione, ut predielis urbibus cum territoriis suis 
ipse interim frueretur uteretur, quousque captis ex 
aliis urbibus una vel duabus, reznum Dominus per- 
mitteret ampliari. Quod si medio tempore dux 
absquelegitimo defungeretur hzrede, praedicta om- 
niaabseque difficultate, cmnicontradictione remota, 
in ditionem domini cederent patriarche. Hec om- 
nia, etsi aliorum relatione comperta, et etiam quo- 
rumdam opera seriplo mandata, presenti interse- 
ruimus narrationi; miramur tamen quibus ralio- 
nibus motus dominus patriarcha, hanc. adversus 
ducem suscitaverit quaestionem, cum nec uspiam 


D jegerimus, aut a viris fide dignis audierimus, ea 


conditione domino duci, regnum a victoribus prin- 
cipibus fuisse traditum, ut alicui personz, alieujus 
prestationis anaus vel perpetuz vinculo se sciret . 
obligatum. Nec pro crassa et supina nostra ducenda 
est ignorantia, cum quolibet mortalium amplius ha- 
rum rerum verilatem,diligenterinvestigaverimus,ad 
hoc specialiter studiose,ut ea presenti scripto man- 
daremus, sicuti in nostro longeante fuerat proposito. 
CAPUT XVII. 


Qua ratione quarta pars civitatis in jus et potestatem 
domini patriarcha cesserit. 


Verumtamen, quartam partem civitatis, ab in- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IX. 


450 


troitu Latinorum, et etiam a multis retro tempori- A cedenles, gemitus et lacrymas fidelis populi, non 


bus, Hierosolymorum patriarcham certum est tan- 
quam propriam possedisse. Quod qualiter acciderit, 
et unde initium possidendi habuerit et causam, bre- 
viter aperienduin est ; nam nos studiosius hec inve- 
stigantes, frequenti inquisitione tandem ad hujus 
rei pervenimus indagniem. Habent veterum tradi- 
tiones, dum civitas illa ab infidelibus detineretur, 
nunquam pacem comtinuam, vel ad tempus mudi- 
cum, habuisse; sed frequentibus bellis et crebris 
obsidionibus, finitimis principibus eam sibi vindi. 
care volentibus, perpetuo fuisse fatigatam ; unde 
ejus et turres et monia, tum velustate, tum obsi- 
dentium opera, in ruinam collapsa. hostium insi- 
diis locum late patere cogebant. Cum igitur ea 
tempestate Zigyptiorum regnum viribus et divitiis, 
sed et prudentia seculari, celeris quz vel in oriente 
vel in austro erant regnis esset pretantius, vo- 
lens /Egyptius calipha imperii sui fines porrigere 
et suam longe lateque propagare ditionem, missis 
exercitibus, universam Syriam usque Laodiciam, 
qua Antiochie contermina; Coles Syria limes est, 
violenter occupavit ; designatisque presidibus, qui 
urbibus tam maritimis quam mediterraneis prazes- 
sent, vectigalia constituit, et universam regionem 
fecit tributariam; praecipiens singulorum civibus 
locorum, civitatis suze muros reecificare, et turres 
validas per circuitum erigere. Hac communi lege, 
proeurator qui Hierosolymis praeerat ejusdem loci 
compulit habitatores legibus parere communibus et 
mania eum turribus in statum reformare priorem. 
Quibus eum partes futuri designarentur operis, 
contigit ex malitia magis quam ex opum compara- 
lione, quod quarta pars structure illius, miseris 
Christianis, qui in urbe degebant, designaretaür. 
Erant autem predicti fideles, tot angariis et paran- 
gariis, tributis, vectigalibus et aliorum sordidorum 
munerum przstatione attenuatiadeo, quod omnium 
opes vix sufficerent ut una vel dus de predictis 
turribus resarcirentur. Videntes, ergo quod occa- 
siones quarerent adversus eos, non habentes aliud 
refagium, ad presidem aecedunt, cum lacrymis 
supplicant, orantes, ut juxta eorum possibilitatem 
onus eis imponatur: nam quod injunctum eis fue- 
rat, omnino insufficientes erant portare. Qui cum a 
sua prasentia eos excludi precepisset sub gravi in- 
terminatione, dixit: Edicta summi principis, sacri- 
legium est violare ; aut ergo opus injuncium consum- 
mabitis aul ultoribus gladiis, lanquam lesa majesta- 
lis reos, vos oporlet succumbere. Tandem mulliplica- 
lis intercessoribus et munerum interventu, apud 
presidem ferias obtinent, quousque missis legatio- 
nibus, ad dominum Constantinopolitanum impera- 
torem, ejus ad peragendum opus predictum, im- 
plorent, eleemosynam. 


CAPUT XVIII. 


[tem de eodem, et. qux loca. venerabilia sepedicta 


pars infra se contineat 
Destinatiergo nuntii ad predictum principem ac- 


B 


D 


sine suspiriis audientium, quantum possunt expri- 
munt diligentius; pandentes ex ordine, sputa, cola- 
phos, vinicula, carceres, bonorum direptiones, cru- 
ces, supplicia, que miser ille populus pro Christi 
nomine incessanter paterelur; et nunc quas de novo 
adversuseamdem plebeculam ad perdendum eos quee 
rerent occasiones. Porro tunc agebat in sceptris, vir 
prudens et magnificus dominus Constantinus, qui 
cognominatus est Monomachus, Constantinopolita- 
num imperium strenue et viriliter administrans. Is 
laerymosis Christi fidelium petitionibus gratiutum 
impendens assensum,pecuniam promittitundeopus 
injunctum possit absolvi,eorummolestiis et continuis 
afflietionibus plena charitate compatiens. Adjicit ta- 
men conditionem, quod ea lege predictam sit eis 
peeuniam largiturus, si apud regionis dominum id 
obiinere possint, ut infra predictum muri ambi- 
lum, quem de imperialibus eleemosynis erigere 
proposuissent, nulli nisi Christiano habitare lice- 
ret. Seribit igitur ad Cyprios, ut si Hierosolymitze 
fideles id possent impetrare, de vectigalibus et fisco 
debitis, tantam eis pecuniam ministrarent, qus 
predicto operi sufficere posset. Illi vero ad propria 
reversi, domino patriarche et plebi Dei quomodo 
egerint, pandunt seriatim; qui gaudentes verbum 
amplexi sunt et ad implendam legem pactorum, 
quam dominus adjecerat imperalor, omni studio 
fideliter elaborant. Missis igitur nunliis ad ma- 
gnum et supremum eorum principem, /Ezyptum 
videlicet calipham, prosequente eos. divino favore, 
apud eumdem, predictam impetrant postulatio- 
nem; et munimentum, ejus subseriptione et sigillo 
corroboratum, insuper obtinent. Tandem feliciter 
consummato negotio, ad propria reversis, designa- 
tam muri parlem auctore Domino, compleverunt ; 
anno ab Incarnatione Domini 1063, regnante apud 
[Egyptios, el id fieri permittente Bomensor Elmo- 
slensab, anno tricesimo sexto anle urbis liberatio- 
nem. Habitaverunt sane usque in illum diem, pro- 
miscue cum fidelibus, Sarraceni; sed ad ea hora, 
audita jussione principali, ad alias civitatis partes 
de necessitale se contulerunt, quarla praedieta, 
fidelibus sine contradictione relicta. In quos servi 
Christi conditione suam videntur fecisse longe 
meliorem; nam de cohabitatione virorum Belial, 
multo sepius oriebantur scandala et multiplices 
eis accedebant molestie; tandem seorsum habitan- 
les, sine admistione zizaniorum, degebant quie- 
tius; si quas habebant questiones, ad cogni- 
tionem referebant Eeelesie, et mediante domini 
patriarche, qui pro tempore erat, arbitrio, con- 
troversias inter se decidebant. Sic ergo ab ea die 
et ea ratione qua prediximus, predicia pars civi- 
tatis quarta, alium non habuit judicem vel domi- 
num nisi patriarcham; et eam quasi propriam, 
Ecclesia sibi perpetuo vindicavit. Destinguilur au- 
tem quarta prediela hoc modo: a porta Occiden- 
tali, que dieitur David, per turrim angularem, 


A51 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


( 


452 


qui cognominatur Tancredi, usque ad portam Sep- A tes, ad earum admitterentur vindicationem. Cum- 


tentrionalem, que dicitur protomartyris Stephaui, 
est ambitus muri exterioris; interius vero limes 
est via publica, quae ab eadem porla usque ad 
mensas nummulariorum directe protenditur, etinde 
ad portem occidentalem. Continet autem inira se 
venerabilem locum Dominicae passionis et resur- 
rectionis, domum hospitalis, utrumque monaste- 
rium, virorum videlicet et sanctimonialum, quo- 
rum utrumque cognominatur de Latina; domum 
etiam patriarchalem et canonicorum Dominici se- 
puleri claustrum, cum suis pertinentiis. 


CAPUT XIX 

Quis fuerit regni status per illa tempora ; et quo- 

modo dux urbem maritimam Assur obsedit; et qua 

de causa eamdem solverit obsidionem. 

Eodem tempore, cum jam fere omnes principes 
qui in expeditione venerant, essent ad propria re 
versi, ita quod dux solas, cui regnum erat com- 
missum, et dominus Tancredus, qui in partem 
sollieitudinis domino duce tanquam vir prudens, 
strenuus et felix, erat detenlus ; tam modica erant 
nostrorum facultates et militantium copia, ut om- 
nibus convocatis et certatim concurrentibus, vix 
invenirentur equites trecenti et peditum duo millia. 
Urbes autem, qu: in nostram venerant ditionem, 
pauce admodum erant; et locis hostilibus interje- 
ctis, interpolate, ita ul summo periculo, cum ne- 
cessitas id exposcebat, de una ad alteram venire- 
tur. Suburbana autem, et am in nostrorum finibus 
universa ab infidelibus et Sarracenis incolebantur; 
quibus seviores hostes nostro non erant populo; 
eoque pejores quo et domestici; nulla enim peslis 
efficacior ad nocendum quam familiaris inimicus. 
Hi non solum nostros incaute gradientes viis pu- 
blieis obtruncabant et hostium mancipabant servi- 
tuti; verum etiam et agrorum culture denegabant 
ul fame nostros affligerent ; malentes ipsi esuriem 
pati quam noslris, quos bostes reputabant, ali- 
quam ministrare commoditatem, Nec solum urbi- 
bus egressi, suspectas habebant semilas; verum 
et in domibus, infra urbium mania conslitutis, 
propter inhabitantium raritatem, et patulas hosti- 
bus murorum ruinas, vix tutus inveniebatur ad 
quiescendum locus. Nociurni enim fures, urbes 
vacuas etraro habilatore cultas, clandestinis irru- 


ptionibus effringebant, in propriis domiciliis multos D 


opprimentes: unde nonnulli clam, multi etiam ma- 
nifeste possessiones quas acquisierant deserentes, 
revertebantur ad propria ; arbitrantes quod una 
die hi qui patriam tueri nitebantur, opprimerentur 
ab hostibus, et non esset qui eos ab imminentibus 
cladibus possel eruere. Hi causam edicto dede- 
runt, ut annua prescriptio locum haberet et 
eorum foveret partes, qui in tribulatione perseve- 
rantes per annum et diem tranquille et sine qus- 
stione aliquid possederant. Quod introductum est, 
ut prediximus, odio illorum qui timoris causa suas 
reliquerant possessiones, ne post annum redeun- 


que tanta regnum laboraret inopia, adjecit tamen 
vir Deum timens Deoque amabilis, auctore Domi- 
no, regni fines ampliare; convocatisque militaribus 
auxiliis et populo regionis, urbem maritimam. 
Joppensi conterminam, quae olim dicta eat Anti- 
patrida, nunc vero vulgari appellatione dicitur As- 
sur, obsedit. Sed, .cum in ea essent viri fortes et: 
strenui, armis, victualibus et cseteris ad hos usus 
necessariis abundantes; dux vero exterius gravem 
sustineret inopiam, et maxime quia naves non.ha- 
bebat, quibus obsessis introitum negaret et exi- 
tum ; necessitate compulsus, predictam solvit ob- 
sidionem, expectans ut tempore procedente, ma- 
gis opportuna sibi ad id complendum concessa, 
divinitus eidem se offerret occasio; sed morte 
preventus immatura, ad optatum propositum non 
pervonit. 
CAPUT XX. 


Factum mémoria dignum, quod eidem in eadem obsi- 
dione accidit. 


Accidit autem in eadem obsidione dignum me- 
moria quiddam, quod presenti curavimus lectioni 
inserere. De montibus Samarie, in quibus urbs 
Neapolitana sita est, quorumdam suburbanorum re- 
guli, deferentes secum exenia panis et vini, cari- 
carum quoque et uva passe, ad predictam de- 
scenderunt obsidionem, magis, ut credimus, ut 
nostrorum explorarent vires et multitudinem, et 
de statu eorum plenius edocerentur, quam ut duci 
deferrent munera, Hi, postquam in exercitum per- 
venerunt, ut ante ducem introducerentur, cope- 
runt instanter postulare : in cujus constituti pre- 
sentia, obtulerunt donaria quae secum detulerant. 
Dux autem, sicut vir humilis erat et seculi pom- 
pam omnino declinans, super saccum stramine 
plenum, humi positum, residebat; suos exspectans 
quos pabulatum emiserat. Quod intuentes illi, ad- 
miratüione stupidi, quesierunt cur tantus princeps, 
et tam admirabilis dominus, qui ab Occidente ve- 
niens, tolum concusserat. Orientem et regnum ma- 
ciímum in manu valida occupaverat, ita sederet in- 
glorius, ut neque lapelia, neque holoserica circa se 
more haberel regio; mec stipatus satellitibus arma- 
lis, formidabilem se praeberet accedentibus. Quibus 
ita percunctantibus, quasivit dux quid loqueren- 
tur; quo cognito, respondit: Quod homini mortali 
sufficere merito lerra pro sede temporali poterat, cui 
post morlem perpetuum domicilium est prostitura. 
Quod audientes qui gratia tentandi accesserant, 
admirantes viri responsum, humilitatem et pru- 
dentiam, abierunt dicentes: Quia vere hic est, qui 
universas regiones debeat expugnare; et cui reposi- 
tum est de vita merito, populis et nationibur princi- 
pari. Mirabantur et timebant pariter finitimarum 
habitatores regionum, peregrini virtutem el suc- 
cessum populi; eoque in majorem rapiebantur et 
admirationem et metum, quo hec suorum rela- 
tione, quibus amplius credere tenebantur, cogno- 


A83 HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. IX. 45A 
verant; et usque ad Orientis ulteriora factum hoc, A exploratores, quibus merito fides erat adhibenda, 
tam mirabile, divulgabatur. nuntiatum est, quod in partibus Arabiz trans Jor- 
CAPUT XXI. danem, in regione Ammonitarum, quidam Arabes 

Boamundus Antiochenorum princeps apud urbem incautius se haberent : unde, si super eos repente 
Meleteniam capitur. irrueretur, ingentia possent lucra reportari. Quibus 


Dum hac ita in regno Hierosolymorum aguntur, vir illustris persuasus, convocalis secretius tam 
accidit quod quidam . Grbriel nomine, Armenius equitum quam peditum copiis, quales regnum re- 
natione, qui urbi Meletenie, trans Euphratem in — cens ministrare poterat, transito Jordane, hostium 
Mesopotamia sita preerat, Persarum timens in- fines ingressus est: ubi feliciter consommato nego- - 
cursum et eorum non valens sustinere molestias, tio, dum cumingenti preda gregum et armentorum, 
legatos misit ad dominum Boamundum Antioche- et infinitis mancipiis reverteretur, nobilis quidam, 
norum principem, invitens ut ad se venire non et in populo suo preclarus princeps, de gente Ara- 
differat, praedictam urbem quibusdam interpositis — bum, industrius, et discipline militaris ferventissi- 
conditionibus, illico recepturus. Quod audiens vir mus amator, impetrata pace per inlernuntios, ad 
magnifieus dominus Boamundus, vocalionem viri eum cum honesto nobilium ejusdem gentis accessit 
impigre secutus, assumplo sibi soiito comitatu, ,, comitatu. Audierat enim multorum relatione, de 
transito Euphrate, Mesopotamiam ingressus, pene ^ populi hujus viribus et gloria, qui ab Occidente 
jam ad urbem praedietam pervernerat, cum ecce descendens, per tot terrarum spatia et tantam la- 
Turcorum quiddam potentissimus satrapa, Dani- barum multitudinem, universum sibi Orientem sub- 
sman nomine, ejus adventu precognito, ex impro-  jecerat; et precipue de ducis virtute singulari et 
viso in ejus comilatum irruit; et incautos oppri-  strenuitate precipua : unde, studio ferventissimo, 
mens, quosdam in ore gladii peremit; reliquos — cum videre gestiebat. Accedens igitur, et exhibita 
vero multitudinem hostium ferre non valentes,ade- reverentia, cum debite salutationis affatu, multa 
git in fugam. Ipse vero dominus Boamundus, pec- | preeum ducem rogavit instantia, ut in conspectu 
catis exigentibus, eaptus est ab hostibus et eorum — ejus, gladio suo, camelum maximum, quem pre- 
vinculis maneipatus. Quo successu elatus, de mulli- — sentem ad eum usum exhibuerat, ferire dignaretur, 
tudine exercitus, quem secum trahebat copiosum, ^ut et ipse posset virtutis ejus aliis testimonium 
presumens, eamdem urbem obsidione vallat, in — perhibere. Cui dux, quoniam ad videndum eum de 
proximo sperans eam se habiturum. At vero quide — remoto venerat, acquievit; et, evaginato gladio, 
predicto evaserant periculo, Edessem pervenien- cameli presentis caput amputavit ita facile, tan- 
tes, comiti ex ordine pandunt casum, qui domino quam si rem fragilem jussus esset precidere ; quo 
principi et eis acciderat. Quod intelligens vir stre- C viso, obstupuit Arabs virtutis immensitatem ; sed 
nuus, domino principi tanquam fratri uterino com- — in mente sua, multum id aseribebat ensis acumi- 
patiens et periculoso rei eventu commotus interius, — ni. Unde impetrata licentia, ut confidentius loque- 
militares eum omni celeritate convocat copias : et — relur, quesivit utrum cum alterius gladio simile 
sumptis ad iter necessariis, ad partes velox acce- quid posset operari? Dux vero subridens, ejusdem 
lerat. Distare autem dicitur predicta civitas ab nobilis viri sibi dari precepit gladium ; quo arre- 
Edessa, itinere dierum trium ; quod subito et ma- — pto aliud sibi ejusdem generis animal jussit pre- 
ture confieiens, jam proximus urbi aderat; sed  sentari: quo pereusso, caput ejus uno ictu sine 
audiens predictus Danisman comitis adventum, — difficultate precidit. Hic vero primum sepe dictus 
obsidione soluta, secum deducens dominum Boa- vir nobilis admirari ccepit, cum stupore vehementi ; 
mundum, quem tenebat in vinculis, in partes re- — et ictus vehementiam non ex ferri acie, sed ex ro- 
gni sui, prelium declinans, secessit ulteriores, At — bore viri eognovit procedere. Quodque de viri vir- 
vero eomes audiens quod predictus Danisman, tute audierat, verum esse comperit : unde oblatis 
ejus formidaus adventum, ab obsidione discesse- — muneribus in auro, argento, et equis, domini ducis 
ral, insectatus est per triduum fugientem : videns sibi conciliavit gratiam ; el reversus ad propria, 
quod non proficeret, Meleleniam reversus esl, übi D) virtutis, quam in duce viderat, preco factus est, 
a predicto Gabriele magnifice, cum ingenti gloria ad quoscunque loquebatur. Dux vero cem preda et 
susceptus, tractalus optime, civitatem eisdem con- manubiis Hierosolymam reversus est. 


ditionibus, quibus domino Boamundo predictus CAPUT XXIII. 

Gabriel obtulerat habendam, recepit, Hisque pe- Obitus ducis, et sepultura. 

ractis, ad propria reversus est. Eodem mense, Julio videlicet, idem dominus Go- 
CAPUT XXII. defridus, regni Hierosolymorum egregius modera- 


Factum ducis dignum memoria in regione Arabum. — tor, valida et incurabili correptus egritudine, 

Interea dum vir insignis dominus dux,et sui, qui —sgrotare ccpit ad mortem. Tandem invalescente 
cum eo, aliis discedentibus, ut regnum conserva-  mobo nec exaudiente remedia, assumpto galutis 
rent, Hierosolymis remanserant, tanta laborarent nostre viatico, devote ponitens, et verus Christi 
inopia, tanta affligeretur paupertate, quautam vix — confessor, viam universe carnis ingressus est, cen- 
aliquis verbo possit exprimere, accidit quod per tuplum accepturus et cum beatis spiritibus vitam 


455 


gusti, anno ab Incarnatione Domiai 1100. Sepultus 
est vero in ecclesia Dominici sepuleri, sub loco 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


possessurus eternam. Obiit autem xv Kalend. Au- A Calvarie, ubi passus est Dominus ; ubi et sueces- 


A56 


soribus ejus, usque in presentem diem, pro sepul- 
tura deputatus est locus. 





INCIPIT LIBER DECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Dominus Balduinus Edessanorum comes, defuncto 
fratri succedit in regno. 
Recedente ab hác luce, sed tamen lucem melio- 
rem consecuto, inelyte et pie in Domino recorda- 
tionis, domino duce Godefrido, primo ex Latinis 


fratre multo major, ita ut sicut de Saul dicitur : 
Altdor esset. universo populo, ab humeris supra 
(I Reg. x, 23) ; capillo et barba fuscus, carne tamen 
mediocriter niveus ; naso aquilino et prominente 
pusillum labro superiore, cum subjecto dentium 
ordine aliquantulum depresso : non tamen eatenus, - 


regni Hierosolymorum moderatore insigni, vacavit B quod usque ad vitium ei posset imputari. Gravis in 


regnum inensibus tribus. Tandem vero, sive de 
Supremo domini ducis judicio, sive de communi 
principum, qui pauci erant, consilio, citatus est 
dominus Balduinus Edessanus comes, domini pre- 
dicti ducis ex utroque parente frater, ut in regnum 
accederet, jure sibi debitum hereditario et fratri 
succederet in eadem cura. Hie in adolescentia sua 
liberalibus disciplinis convenienter imbutus, cleri- 
cus, ut dicitur, factus est, et in Remensi, Camera- 
censi, Leodiensi Ecclesiis beneficia, que vulgo pre- 
bende dicuntur, gratia generositatis, qua singula- 
riter preeminebat, obtinuit ; tandem ex causis nobis 
occultis, arma capessens militaria, deposito clerici 
habitu, miles effectus est. Demumque procedente 
tempore, uxorem ex Ang!ia duxit illustrem et no- C 
bilem, dominam Gutueram nomine, quam secum 
deducens, dominum ducem Godefridum, dominum- 
que Eustachium fralres suos, viros virlutum et im- 
mortalis memorie, in expeditionem illam primam, 
faustam et felicem per omnia secutus est. Predicta 
vero ejus uxor, antequam Antiochiam fidelis pere 
veniret exercitus, longo faligata dolore, apud Mare- 
Siam optimo fine vita decessit, ibique sepulta est, 
ut prediximus.Ipse autem postmodum ab Edessano 
duce vocatus et ab eo adoptatus in filium, et post 
ejus mortem comitatum cum suis pertinentiis con- 
secutus, sicut diligenter premissum est, uxorem 
duxit filiam cujusdam nobilis et egregii Armenio- 
rum principis, Tafroc nomine, qui cum fratre Con- 
stantino circa Taurum montem presidia habebant 


inexpugnabilia, multasque virorum fortium copias ; D 


unde et propter divitiarum et virium immensitatem, 
gentis illius reges habebantur. De sementiva autem 
ejus secundum carnem origine, et de progenitorum 
excellentia, vel nativitatis loco non multum est ne- 
eessarium repetilos edere tractatus ; nam, dum su- 
perius domini dueisgesta conscriberemus, sufficien- 
ler de illa que communis est ambobus,edisseruimus 
ingenuitate. 
CAPUT II. 
De corporis habitudine, et qualitate morum. ejusdem 
domini Balduini. 


Dicitur autem fuisse corpore valde procerus et 


incessu, habitu et verbo serius ; chlamidem semper 
d2portans ab humeris, ita ut ignotis gravitate quam 
verbo przetendebat, et habitu, episcopus magis 
quam secularis persona videretur. Verumtamen, ut 
vitiatee propaginis et prima maledictionis heredem 
se non dubitaret, carnis dicitur lubrico impatienter 
laborasse; ita tamen caute qua ad illum defectum 
respiciunt, negotia procurare satagebat, ut nemini 
scandalum, nulli vis major, nulli enormis infligere- 
tur injuria ; quodque rarum est in hujusmodi, vix 
ad paucos ex cubieulariis. ejus, hujus rei poterat 
pervenire notitia; tamen, si more peccatorum ad 
excusandas excusationes in peccatis, ejus fautor 
quaerit descendere, videtur aliquam apud homines, 
eisi non apud districtum judicem, excusationem 
habere de peccato, sicut in sequentibus dicetur. 
Fuit autem nec multa distentus pinguedine, nec im- 
moderata macie tenuis; sed media quadam corpo- 
ris habitudine ; promptus ad armo, ad equum agi- 
lis; impiger et sollicitus, quoties eum regni voca- 
bant negotia. Porro magnificentiam, animositatem 
et discipline militaris experientiam, et ceteras 
animi bene dispositi dotes egregias, quas velut jure 
hereditario a progenitoribus in se transfusas, tam 
ipse quam fratres ejus perpetuo possederunt, super- 
fluum videlur in eo commendare, presertim eum 
domini ducis ila exstiterit expressus emulator, ut 
crimen sibi reputaret ab ejus vestigiis declinare : 
eo minus, quo eujusdam Arnulü, hominis nequam 
et pessimi, qui Hierosolymis erat archidiaconus, 
cujus ad malum omne opus et intentio prona dice- 
batur, de quo superius fecimus mentionem, quod 
sedem invaserat patriarchalém, nimia utebatur fa- 
miliaritate, et regebatur consilio, quod ei ad notam 
impulabatur. 


CAPUT III. 


Comes Garnerus, defuncto duce, turrim occupat ; pra- 
dicium Balduinum occultis citat internuntiis. 
Defuncto igitur domino duce et sepulture tradito, 
ut premisimus, hi, quibus de suprema voluntate 
mandaverat testamenti sui, exsecutionem, arbitrium 
deserentes defuncti, suam illius judicio pretulerunt 





HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


498 


voluntatem ; nam neque arcem David domino pa- A stens proposito, in die Purificationis beal&g Marix 


triachze Daimberto tradiderunt ; nec civitatem ejus 
resignaverunt ditioni, sicut testamenti tabulis con- 
linebatur, et sicut in die sancto Paschae, quod 
proxime preteriarat, praesente clero et populo, in 
ecclesia Dominice resurrectionis. dux in Domino 
pie recordationis, pactis inter eum et dominum 
patriarcham initis interseruerat. Ilujus autem con- 
tumacie princeps erat quidam comes Garnerus co- 
gnomento de Gres, miles acerrimus, dominorum 
ducis et. comitis consanguineus : his confestim 


mortuo duce, predictam turrim. invadens, diligen- 


ter communierat, miseratque a dominum comitem 
Balduinum occulte nuntios, ignorantibus aliis, ut 
velocissimus et sine dilatione veniret ; dumque su- 
per eo facto a domino patriarcha sollicitaretur fre- 
quentius ut supreme ducis voluntati satisfaciens, 
ecclesise jus resignaret, innectebat ambages, moras 
coniexens el tempus quocunque modo querens 
redimere ut comes citatus jure adhuc suo illibato 
posset accedere : sperans plurimum gratie apud 
sepe dictum comitem, pro hujusmodi fidelitate ex- 
hibita, se inventurum ; a qua spe delusus decidit, 
preter omnium opinionem. Accidit enim quod, in- 
fra quinque dies, idem comes casu vita decessit, 
omnibus ducentibus pro miraculo et domini patria- 
che meritis ascribentibus, quod hostis et persecu- 
tor Ecclesie ita subita morte defecerat. Sed neque 
in ejus defectu Ecclesie melior facta est conditio. 
Nam qui in presidio erant, quod acciderat non ma- 
gnifaeientes, in eodem usque ad adventum comitis 
Edessani perstiterunt. Porro dominus patriarcha 
sciens comitem vocatum esse et ejus formidans ad- 
ventum, volens ejus promotionem quocunque modo 
mpedire, domino Boamundo Antiochenorum prin- 
cipi, epistolam rei seriom plenius continentem diri- 
git. Cujus rescriptum ad majorem, rei evidentiam, 
presenti inscrere curavimus lectioni. 


CAPUT IV. 


Epistola domini Daimberti ad principem Antioche- 
num. 


Scis filii charissime, quoniam me ignorantem et 
invitum bonz tamen ac sanciz intenlioni affectu, in 
eam qua omnium Ecclesiarum singularis est mater et 
gentium domina, rectorem el patriarcham elegeris, 
electumque communi tam cleri ac plebis quam prin- 
cipum assensu, in hujus summa dignitatis sedem, 
licet indignum, Dei praeeunte gratia, locaveris. In quo 
ego culmine constitutus, quanta pericula, quot labores, 
quot persecutiones sustineam, injuriis offensus mille, 
meus cognoscit animus; et ipse omnium inspector 
Christus. Vix enim dux Godefridus, dum adhuc. vive- 
rei, non tam prooriz voluntatis arbitrio quam malo- 
rum persuasione seductus, ea reliquit ecclesice tenenda, 
qua Turcorum temporibus, qui tunc fuerat patriarcha 
tenuerat; et sancta Ecclecia, cum amplius honorari 
et exallari debuit, tunc majora desolationis atque 
confusionis sud opprobria sustinuit. Recipuit tamen 
ille, per misericordiam Dei; et. ab impietatis desi- 


PATROL. CCI. 


Vérginis, de Joppe quartam partem ecclesigg Sancti 
Sepulcri ; dedit el post in die paschalis. solemnitatis, 
jam ultra superbe sapere, aut in seculari pompa con- 
fidere respuens, divino nutu compunctus. cuncta qua 
juris erant Ecclesiz libere reddidit; et. homo sancti 
sepulcri ac noster effectus, fideliter se Deo et. nolis 
amodo militaturum spopondit. Reddidit itaque nostrae 
potestati turrim David cwm tota  Hierosolymilana 
urbe, ejusque pertinentiis, et quod Zn Joppe ipse tene- 
bat; sic tamen, ut ob rerum temporalium insuffi- 
cientiam, nostra concessione, ipse haee tam diu tene- 
ret, donec illum Deus in captione Babylonis, autalia- 
rum urbium amplificassel, Si aulem absque harede 
masculo moreretur, haec omnia absque ulla contra- 
diclione ecclesie redderentur. Heec ommnéa cum in 
praesentia totius cleri ac populi, in. die solemni Pa- 
scha, anle sacrosanctum  sepulerum | confirmasset, 
etiam in lecto aegritudinis de qua mortuus est, coram 
multis et probatis testibus ipse constituit : quo de- 
functo, comes Garnerius. ul. hostis contra Ecclesiam 
Dei insurgens, filem pactumque justitide nihili pen- 
dens, turrim David contra nos munivit; et legatis 
suis ad. Balduinum directis, mandat uti, Ecclesiam 
Dei direpturus, resque ejus violenter occupaturus, 
quantocius veniat : unde judicio Dei percussus, quarto 
post obiluum ducis die obiit. Hoc ipso autem mortuo 
viri ignobiles, ac de plebe adhuc eamdem turrim cum 
tota urbe occupantes tenent, advenium | Balduini, ad 
ruinam Ecclesie et totius Ghrislianitatis interitum 
prastolantes. At ego, qui solius Dei clementiz, tua 
C que dilectioni, fili charissime, sum reiicius miseriis 
omnibus calumniisque insidianlium mihi maligno 
rum circumventus, tibi soli(qui in te solo post Deum 
confido, et. spei meae anchoram in tua dilectionis so- 
liditate figo); tibi, inquam, soli, quas patior arum 
nas, imo quas Ecclesia patitur, voce flebili et anzcio 
cogitatione refero. Tu autem, si. quid pietatis habes 
ei nisi palerna? glorize vis esse degener filius ; qui ty- 
rannica crudelitate, clausum ab impia manu domnum 
apostolicum Gregorium de urbe Roma eripuit, unde 
memorabile scculis omnibus nomen. emeruit :: omni 
occasione remota, festina venire; el terra? regnique 
tui cura in militibus tuis prudentioribus sapienter 
disposila, sancta Ecclesize miserabiliter laboranti, 
misericorditer succurre. Et cerlescis ipse quoniam 
 auailium tuum consiliungue promiseris, et debito, 
rem te sanctae Ecclesiae ac mihi sponte tua feceris. 
Scribe igitur ad. Balduinum litteras, interdicens et 
ne sine licentia nostra et legatione (cum illetecum in 
patriarcham et. rectorem | Ecclesi Hierosolymitanae 
me elegerit) sanctam Ecclesiam devastaturus, et. res 
ejus occupaturus, ullo modo veniat : monstrans ei 
quoniam irra(ionabile est tot pro eadem | Ecclesia la- 
bores sustinuisse, totque pericula, ut illa. libera fie- 
rel, si nunc vilis el abjecta servire cogatur illis qui 
bus dominari el praesse materno jure debet. Quod. si 
ille justilize resistens, rationabilibus acquiescere nolue 
rit, per eam quam beato Petro obedientiam. debes, te 
18 


459 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


460 


contestor, ul quibuscunque modis vales, aut. eliam. si A aliquot de suis qui rem pratentarent, cognoverunt 


necesse sit, vi ad ventum ejus impedias. (Quidquid au- 
tem super iis qua mando tu. facturus sis, galea tua 
ad me sub feslinatione missa, per hunc eumdem, quem 
ad Le mitto nuntium, mih£, charissime, manifesta. 


CAPUT V. 


Accedit Balduinus Hierosolymam, et. circa. fluvium 
Canis hostium reperit insidias. 


Hane tamen epistolam ad dominum Boamundum 
minime credimus pervenisse. Nam eodem mense 
quo dominus bone memorie dux carne dissolutus 
migraverat ad Dominum, modico ante vel postea 
captus erat ab hostibus, sicut diligenter premissum 
est. Dominus vero Balduinus, Edessanorum comes 
reddita sibi egregia Medorum metropoli, Meletenia, 
fausta felicitate fruebatur; et perdomitis hostibus 
in eireuitu admodum, aliquam sibi pacem et po- 
pulo suo per Dei gratiam obtinebat: cum ecce 
nuntius ab Hierosolymis properans, dominum du- 
cem vita decessisse nuntiat; cognitoque quod 
amici et fideles fratris defuncti eum instanter vo- 
cabant, ut ad regni maturarel successionem, con- 
gregato sibi ducentorum equitum et octingentorum 
peditum comitatu, resignata terra in manus cu- 
jusdam consanguinei sui, viri prudentis et egregii, 
domini videlicet Balduini de Burgo qui, sicuti in 
illo comitatu, ita postmodum et in regno successit, 
vi Nonas Octobris versus Hierosolymam iler arri- 
puit, mirantibus nonnullis quod, cum tam exiguo 
apparatu, tantum iter per medios hostium fines ag- 
gredi proposuisset. Cum autem pervenisset Antio- 
chiam, uxorem cum ancillis que ei famulabantur, 
cum onerosa supellectile et plurima parte jsarcina- 
rum precepit ad mare descendere, ubi et navigium 
jusserat preparari, quo illa honeste usque Joppen 
devehi posset ; nam hao sola ex maritimis urbibus 
in nostram venerat ditionem, reliquis omnibus ad- 
huc infidelibus detentis, Hoc autem eo videtur fe- 
cisse intuitu, ut hostium regiones transiturus, ex- 
peditior esset ad ea que occurrerent negotio atque 
ad casus repentinos omnino paratior. Inde Laodi- 
ciam Syrie perveniens, oram maritimam secutus, 
per Gabulum, Valeniam Maracleam, Antaradon, 
Arehis, usque Tripolim pervenit : ubi ab ejusdem 
civitalis rege, in casiris extra urbem, muneribus et 
honore praeventus, didicit eodem insinuante rege, 
quod Dueah, Damascenorum rex, profiscenti ei in 
via presiruxerat insidias. Et procedens inde et Bi- 
blum pertransiens, ad fluvium pervenerat, qui co- 
gnominatur Canis. Est autem in eodem loco trans- 
itus perieulosissimus, inter montesexcelsos, rupium 
asperitate et ascensu arduo nimis impervios et fre- 
tosum mare; vix habens latitudinis cubitos duos, 
longitudinis autem stadia quatuor. IHlas locorum 
angustias et callem periculosum obsederant, ut 
transitum impediren!, regionis incole et de Turcis 
nonnulli, qui ut iter domini comitis prepedirent, 
ad hoc de remolis convenerant partibus. Ad quem 
locum cum pervenisset dominus comes, premissis 


C 


D 


quosdam de iis qui locum munierant, transito flu- 
mine, descendisse in planum: quod videntes nostri, 
timentes ne post se majores reliquissent insidias, 
rei statum domino comiti per unum ex ipsis indi- 
caverunt. Qui sine mora aciebus instruc!is eis oc- 
currens, ad congrediendum paratos reperit; in 
quos animoso irruens impetu, primo conflictu eo- 
rumsolvit manipulum, pluribus ex eis interemptis, 
reliquis autem in fugam conversis ; sarcinisque de- 
positis, ibi castra metari precipit : ubi cum locus 
esset aretus aliquantulum inter montes et mare, 
noctem duxerunt in multo discrimine pervigilem ; 
molestias eis irrogantibus, tam jis qui in montibus 
aditus preoccupaverat quam qui in navibus ab 
urbe Beritensi et Biblio descenderant, sagittarum 
tota nocte multitudinem immittentes, et circa ex- 
treina castrorum multa nostris inferentes pericula: 
et lanlis exacerbantes angustiis, ut equos fessos 
ex itinere, et prae caloris immensitate sitibundos, 
ea nocle quamvis prope esset fluvius, non possent 
adaquare. 


CAPUT VI. 


Vincuntur hostes, et expedito itinere Balduinus per- 
venit Hierosolymam. 


Postea autem, illucescente die, communicato cum 
suis consilio, precipit comes ut, compositis ad iter 
sarcinis, redire incipiant; et, premissis debilioribus 
et qui ad arma non. multum poterant, ipse cum 
robustis sequebatur, non eoluma tergo, verum ex 
utroque latere irruentium sustinens impetus; id 
autem prudenter nimisetcallide, more suo, ut hostes 
deciperet, adinvenerat, non de suo diffidens comi- 
tatu, sed ut eum fugientem insequentes, in locis 
patentibus hostes reperiret, cum eisque liberius 
congredi posset ; plurimumenim angustias melue- 
bat. Dumque sic in redeundo ejus laboraret exer- 
citus, hostes arbitrati eausa formidinis eos reditum 
maturare, tanto instant protervius, quanto eos am- 
plius timore dejectos arbitrantur. Descendentes 
igitur de locorum angustiis certatim, per loca li- 
beriora nostros urgentissime caperunt insectari ; 
ita ut qui in navibus erant, predam affectantes, in 
terram desilirent, sperentes sines diíficultate, tan- 
quam devictis hostibus tropeum reportare. Videns 
aulem comes quod montes deseruerant et jam 
plana tenentes, nostris instabant urgentibus, in- 
dicto suis reditu, erectis vexillis, in hostes acrius 
instantes regreditur eumque insecute acies, do- 
mini preeuntis exemplo irruunt animosius ; et an- 
lequam in montes, more solito se possent reci- 
pere, gladiis in eos vibratis deseviunt, usque ad 
supremam interniciem non parcentes. Illi vero, 
nostrorum non ferentes impetum et cadentium 
robur admirantes et stupentes ins'antiam, nullam 
defensioni dant operam; sed in sola fuga spem ha- 
bentes, ea via saluti consulunt; ita ut nec qui de 
navibus exierant, ad mare redire presu merent, et 
qui ad montes 8e contulerant, dum incaute fugiunt, 


461 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


462 


periculosa ineurrentes precipitia, improvise mor- A mus erat et scandalorum sator. Erat etiam potens 


lis mille viasinvenirent, Hostibusigitur ita prostra- 
tis, nostri victores ad locum ubi sarcinas et impe- 
dimenta dimiserant cum exealtatione redeunt : ubi 
nocte quiescentes, benedixerunt Dominum, qui 
potentes deponit et exaltat humiles. At vero die se- 
quenti retroceden!es usque ad locum qui dicitur 
Junis, euram sibi et equis debitam impendentes 
sollicitudinem, predam inter se more militari di- 
viserunt et capta mancipia. Mane vero sequente, 
volens dominus eomes comitatui suo prudenter 
fideliterque providere, assumptis sibi de expeditio- 
ribus equitibus nonnullis, ad locum, ubi pridle con- 
flictus fuerat, accessit intrepidus, perscrutari vo- 
lens utrum adhuc angustias detinerent adversarii, 
an locus transire volentibus libere pateret, Videns. 


el in divitiis superabundans; archidiaconatum ha- 
bens ejusdem civitatis et pro stipendiis templum 
Domini et Calvarie locum, Sic ergo quoniam et 
dives erat et prudens ut faceret malum, plurimum 
in clero, màgis autem apud seculares poterat per- 
sonas. Videns itaque dominus patriarcha et pre- 
dicti. Arnulphi malitiam, qui ei datus erat pro 
stimulo, et comitis credulitatem, suspectum ha- 
hens ejus adventum. descendens de domo patriar- 
chali, in eeclesiam montis Sion se contulerat ; 
ibique scandala fugiens, privatus lectioni et ora- 
lioni vacabat : unde predicte domini comitis re- 
ceptioni et honori eidem a civibus impenso, suam. 
non exhibuerat presentiam. 


CAPUT VIII. 


que transitum hostibus vacuum et sine difficultate B Comes versus .Ascalonam expeditiones dirigit; Jor- 


permeabilem, suos facit evocari; qui, audila op- 
tabili legattone, ad locum pervenientes, sine mo- 
lestia dominum comitem consecuti, locum trans- 
eunt, quem diu habuerant suspectum et merito 
formidabilem: et accedentesad pugum Beritensium, 
ante urbem caslramelatis sunt, inde oram sectan- 
les maritimam, transeuntes Sidonem, Tyrum et 
Ptolomaidam usque ad locum cui nomen Cayphas 
pervenerunt. Comes vero suspectum habens domi- 
num Tancredum, propter illam enormem nimis et 
indebilam, quam in eum apud Tharsum Ciliciae 
eommiserat, injuriam, neminem suorum in urbem 
predielam permisit introire. timens ne vir magni- 
fieus, offense memor, vellet ei vicem rependere. 
Porro dominus 'Tancredus aberat, cives tamen 
ejus, domino comiti exeunles obviam, benigne 
multum et fraterno charitatis affectu, rerum vena- 
lium, et maxime corum quae ad victum erant ne- 
cessaria, bonis conditionibus obtulerunt commen- 
eium. Inde per Casaream, deinde Arsur viam le- 
gentes maritimam, usque Joppen pervenerunt; ubi 
ab universo clero ac populo solemniter exceptus, 
faventibus universis, pro domino se gessit. Inde 
profectus Hierosolymam, occurrente sibi universo 
clero et populo, tam Latiaorum quam aliarum na- 
tionam, cum hymnis et canticis spiritualibus, tan- 
quam regem et dominum suum introduxerunt 
gaudentes. 


CAPUT VII. 

Palriarcha Daimbertus, Balduini timens adventum, 
in ecclesiam montis Sion, relicta domo patriarcha- 
li, se confert. 

Per idem tempus, Arnulfus, de quo superius fe- 
eimus mentionem, primogenitus Satane, filius per- 
ditionis, videns quod a cathedra Jacobi, quam 
ausu temerario invaserat, meritis exigentibus de- 
cidisset, molestare ccepit et lurbare quietem domini 
Daimberti, quem eadem ecclesia de communi om- 
nium conniventia sibi prefecerat. Statim enim post 
ducis obitum, apud dominum Balduinum comitem 
eum super multis accusaverat ; cleri quoque par- 
tem concitaverat adversus eum, sicuti malitiosissi- 


danem. transit ; terras hostium ingreditur tandem 

Hierosolymam redit. 

Cum autem per dies aliquot, comes moram fecisset 
in urbe, ut sibi et equisaliquam indulgeret requiem, 
ordinatisregni negotiis, quantum ad illud presens vi- 
debatur sufficere, sicuti homo laboriosus eratet otia 


- fugiens, congregata expeditione, tam ex iis quos 


C 


secum deduxerat quam quos in regno repererat 
subitus et ex improviso ante urbem astitit Ascalo- 
nam, Ubi cum egiedi cives contra eum formida- 
rent, videns quod non multum proficeret, campe- 
siria secutus, qua inter montes et mare media 
interjacent, suburbana invenit : quorum habitato- 
res relictis domibus, in specus subterraneas cum 
uxoribus et liberis, cum gregibus et armentis se 
contulerant. Erant autem latrunculi et predones, 
viarum effractores publicarum, qui erebris irru- 
ptionibus inter Ramulam etl Jerusalem iter reddi- 
derant valde periculosum, in viatores incautos 
ferro sepius hostiliter sevientes : quo cognito, 
comes instari precipit vehementius et igni ad ostia 
speluncarum adhibito, fumidam docet adhibere 
materiam, ut fumo inclusos molestante, ad dedi- 
lionem cogeret, vel aere suffocatorio, spiritus 
compelleret exhalare. Factum itaque est quod qui 
intus erant, incendiorum cauma, favillam fumique 
importunitatem non ferentes, sine conditione in 
manus se dederunt comitis. Quibus non parcens, 
juxta id quod eorum videbantur exigere merita, 
centum ex eis decollari precepit : sumplisque vi- 
ctualibus, quie tam ad usus hominum quam jumen- 
torum apud eos reperta sunl necessaria, tribu 
Simeon decursa, ad montana inde conscendit, ubi 
locum sepultura patriarcharum Abrahae. Isaac et 
Jacob celebrem, Hebron videlicet. qui alio nomine 
dicitur Cariathiarbe, pretereuntes, per vincas En- 
gaddi ad vallem descendit illustrem, ubi est mare 
salsissimum. Deinde Segor, parvulam quidem, sed 
tamen qui Lot de Sodonis fugientem novit salvare, 
transeuntes, fines Moabitarum ingressi, Syriam 
Sobal perlustraverunt universam, tentantes si quid 
eis occurreret, in quo gentem perfidam damnificare 


463 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


97475» A 


464 


possent, suas vero conditiones reddere meliores; A viris quibusdam, quibus idipsum officii erat, regio- 


nihil tamen toto illo itinere profecerunt, nisi quod 
de bonis hostium se, equos et jumenta exhibebant. 
Precognito enim eorum adventu, regionis incole 
ad montes impervios et assueta confugerant presi- 
dia, ita ut universam nostri deambulantes regio- 
nem, vacuam et sine cultore reperirent. Tandem 
videns dominus comes quod non proficeret et quod 
Nativitatis Dominice immineret solemnitas, eam - 
dem viam qua venerat remensus, xii Kal, Jan. 
die festo sancti Thome apostoli, Jerosolymam in- 


gressus est. 
CAPUT IX. 


Reconcilitatis adinvicem patriarcha et comite, comes 
in regem inungitur. 
Anno igitur ab Incarnatione Domini 1101, reconci- 


liatisad invicem domino Daimberto patriarcha et do- B 


mino comite Balduido, per quorumdam prudentum 
commendabilem interventum, in die sancto Nativita- 
tis Dominies, in ecclesia Bethlemitica, astantibus 
clero et populo, Ecclesiarum quoque prelatis et 
regni principibus, consecratus est, et in regem in- 
unetus, per manum domini Daimberti memorati 
patriarche, dominus Balduinus et regio diademate 
solemniter laureatus. 
CAPUT x. 


Tancredus veteris memor injuriz,, ab eo discedit, ab 
; Antiochenis vocatus. 


Domino itaque Balduino, ut predictum est, re- 
gni solium obtinente et in regno confirmato, do- 
minus Taneredus, inclyte recordationis et pie in 
Christo memorie injurie memor quam ab eo- 
dem domino. Balduino apud Tarsum Ciliciae prc- 
ter merita passus fuerat, sicut vir religiosus eral 
el proprie amator conscientie, timens ei aliquo 
fidelitatis obligari vinculo, quem non poterat pura 
charitate diligere, urbem Tiberiadensem simul et 
Caypham, quse illustris memorie dominus Gode- 
fridus ob insignia ejus merita ei liberaliter conces- 
serat, in manus domini regis resignavit : sumpta- 
que licentia, discessum ejus molesle ferentibus 
universis, ad parles secessit Antiochenas. Sepe 
enim et sepius ab ejusdem regionis principibus 
evoeatus fuerat, ut usque ad reditum domini 
Boamundi, ei quando eum Dominus de carcere 
educere dignaretur, principatus curam gereret et 
sollieitudinem, tanquam is ad quem de jure here- 


num finitimarum statum, et hostium explorare 
infirma, quod rex, convocata secretius ingenti 
militia, Jordanem transiens, fines Arabum ingres- 
sus est; et perlransiens usque ad interiora solitu- 
dinis, quam preedicius populus solet inhabitare, ad 
locum pervenit destinatum ; ubi noctu et subito 
super incautos irruens, in ipsis eorum tabernacu- 
lis de viris nonnullos, uxores vero cum parvulis 
universis, e&t omnem eorum substantiam sibi fece- 
runt in predam, trahentes secum spolia infinita, 
camelorum quoque etasinorum multitudinem inau- 
ditam. Viri autem ex plurima parte, de remoto 
sentientes nostrorum adventum, equorum veloci- 
tate rapti, ad ulteriora deserti fuga salutem que- 
rentes se contulerunt : tentoria, uxores et liberos, 
simul et omnem substantiam suam hostibus ex- 
ponentes. Accidit autem quod dum in redeundo 
armenta et mancipia ante se trahentes proficisce- 
rentur, quedam illustris femina, cujusdam magni 
et potentis principis uxor: in eadem transmigra- 
lione, casibus involuta communibus, inciderat. 
Huie pregnanti partus imminebat dies, ita ut in 
ipso itinere, pre doloris deficiens angustia, qualis 
solet esse parturientis, partum ediderit. Quod au- 
diens rex, precepit eam de camelo cui insidebat 
deponi et de spoliis in terra lectum parari commo- 
dum pro tempore, datoque cibo et utribus aque 

duobus; data etiam ei, secundum quod optavit, 

ancilla, et duabus camelis, de quarum lacte nutri- 

retur, designatis, mantello suo, quo erat indutus, 


C eam involvens, dimisit ; et eum exercitu suo pro- 


feclus est. Eadem vero die vel sequenti, magnus 
ille Arabum satrapa, cum multo suorum comitatu, 
exercitus nostri de more gentis su: sequens vesti- 
gia, dolens et tristis admodum, quod uxorem, rno- 
bilem matronam etin proximo paritursim amise- 
rat, reliqua omnia quasi pro nihilo ducens, casu 
in uxorem sic jacentem incidit : vidensque et. stu- 
pens humanitatem qua erga eam dominus rex 
abundaverat, ccpit usque ad sidera Latinorum 
nomen et maxime domini regis clementiam extol- 
lere ; et eidem de estero, quantum poterat, esse 
fidelis, sicut postmodum in multo necessitatis ar- 
ticulo evidenti significavit argumento. 


CAPUT XII. 


ditario, si domino Boamundo redire non daretur, D Principes occidentales iterum ad. iter se accingunt, 


universa devolveretur hereditas. Perveniente igitur 
Antiochiam, populus et majores generalem et libe- 
ram statim ei contulerunt administrationem. Rex 
vero resignatam sibi Tiberiadem cuidam Hugoni 
de Sancto Aldemaro, viro nobili et in armis strenuo, 
jure concessit hereditario possidendam. Quievilque 
regnum mensibus quatuor. 
CAPUT XI. 


Rex, Jordane transito, de hostium finibus praedam 
trahit innumeram ; et. [actum ejus commendabile 
describitur. 

Contigit autem per eosdem dies, suggerentibus 


et cum, ingentibus copiis perveniunt Constantino 
polim. 


Dum hsc in Oriente geruntur, audientes occi. 
dentales principes mirabilia magna qu: per servos 
suos, qui peregrinationem. ingressi fuerant, ope- 
ratus est Dominus : quomodo per tot terrarum 
spatia, per tot varios multiplicesque casus exer- 
citum suum in terram traduxerat promissionis, et 
uomodo ante faciem eorum subjecerat gentes, 
regna humiliaverat : leti de fratrum successu; sed 
hoc egre ferentes, quod eorum felicibus actibus 
digni non fuerunt interesse : apponunt qui relieti 


465 HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 466 


fuerant, et ex compromisso apud se firmiter conci- A precognito, ex universo orientali (ractu vires con- 
piunt expeditionem innovare. Horum maximus vocant et tam precibus quam pretio militaria oolli- 
erat vir illustris et magnificus Pietaviensum comes — gunt auxilia, eorum iter preepedire volentes, quos 
Willelmus, idemque Aquitani: dux: dominus quo- transeundi propositum habere cognoverant. Nostri 
que Hugo Magnus Philippi regis Francorum frater, autem sive ex industria, sive casu, divisi sunt ab 
comes Viromadensium, qui primam expeditionem — invicem ; et variis eeperunt partibus incedere, facti 
secutus, capta Antiochia, inopia rei familiaris tra- — quasi ex industria arena sine calce ; nullum inter 
ctus, in patriam redierat: dominus quoque Stepha- se habentes vinculum charitatis; et illam quam 
nus Carnotensium et Blesensium comes, vir pru- prior exercitus observaveral disciplinam, omnino 
dens et magni consilii, qui, capta Antiochia, futu- ^ contemnentes. Suscitalus est eis ergo, exigentibus 
rum prelium reformidans, cum probro et igno- meritis, potens adversarius, et dati sunt in manus 
minia consortes deseruit, et turpi fuga perpetuam hostium, ita quod ex eis uua die in ore gladii pro- 
infamiam emit: hic priorem quarensdefectum re- ^ miscui sexus ceciderunt plus quam quinquaginta 
dimere et abolere meritam prius infamiam, ad iter — millia. Quibus autem concessum est divinitus ho- 
se preparat, honestum sibi asciscens comitatum. stium manus effugere, hi nudi vacuique, amissis 
Dominus quoque Stephanus Burgundie comes, vir p sarcinis, et omnimoda supellectile perdita, salutem 
inclytus et multa nobilitate insignis, ad idem iter — quocunque modo invenerunt; tandemque casu ma- 
accingitur ; et multi alii nobiles, qui suis regioni- —gis quam industria, in Ciliciam pervenientes, apud 
bus, vita, genere et armis preclari, eodem accensi — Tarsum ejusdem provincie metropolim, dominum 
desiderio, ad proficiscendum se preparant, exspe- — Hugonem Magnum, fatalisublatum necessitate ami- 
etantes ut, die constituta, majores prineipes iter — serunt: quo in ecclesia doctoris gentium, qui ex 
arripiant seque eorum associent legionibus. Factum — eadem fuit oriundus civitate, magnifice sepulto, 
est autem ut die praefixa. tempore opportuno, ordi- — refocillati per dies aliquot, resumpto itinere, An- 
natis ad iter necessariis, consortibus accitis, iter — tiochiam pervenerunt. Quibus dominus Tancredus, 
&rripuerint, primeque expeditionis vestigia, etsi' predicte civitatis principatum administrans, om- 
non devotionem secuti, Constantinopolim pervene- — nem more suo humanitatis gratiam exhibuit ; ma- 
runt, ubi a domino imperatore Alexio salis hono- — xime autem domino Pictaviensium comiti; quia et 
rifice suscepti, dominum comitem Tolosanum, qui — ceteris nobilior, et longe potentior, st amplius c2- 
in prima expeditione tantus princeps, tamque com- — teris in predicta infausta expeditione damnificatus 
mendabilis exstiterat, repererunt. Hic ut predi- fuerat, amissis penitus universis. Tandem videndi 
ximus, uxore et familia ex plura parte apud Lao- , loca sacra tracti desiderio, quibus equi defecerant, 
diciam relicta, ad dominum imperatorem redierat, " navigio, quibus autem adhue supererant, terrestri 
opem imploratus, quatenus in Syriam redire, et — itinere Hierosolymam festinantes, apud Antaradon 
unam vel plures ex urbibus ejus sibi vindicare — urbem maritimam, qua vulgari appellatione Tor- 
posset. Proposuerat enim inccpta semel peregri-  tosa dicitur, convenerunt. Ubi de consilio domini 
natione perseverare perpetuo, e£ nunquam ad pro- Raymundi comitis Tolosani, civitatem impugnan- 
pria redire. Hunc ergo tanquam virum industrium — tes, quoniam eis expugnabilis videbatur, auctore 
ei prudentem gaudentes se reperisse, sumpla a — Domino, infra paucos dies violenter occupaverunt, 
dcmino imperatore licentia, donis ab eo cumulati — civibusejus aut peremptis gladio, aut perpetue man- 
uberioribus, dominum comitem quasi pro duce  cipalis servituti. Urbem igitur domino comiti resi- 
habentes, transito Hellesponto, cum suislegionibus ^ gnantes spoliisque jure belli invicem divisis, coepto 
apud Nioeam Bithinis, prioris exercitus vestigia insistunt operi: predicto comite ad tuendam pre- 


legentes, pervenerunt. dictam urbem, invitis ceteris, eh cum secum tra- 
CAPUT XIII. here nitentibus, remanente. 
Imperator Alexius nomine, more solito, eis per Turcos CAPUT XIV. 


molitur insidias; proster r lurima j : 

peregrini ; et id des, Hewenufium per- D Rex Antiopatridam obsidet, et obsessam occupat vto- 

venerunt, comitem Tolosanum secuti. lenter. 

At vero idem imperator, vetusto Grecorum more, Interea dum praedictus exercitug, ut prediximus, 
nostrorumsuccessibusinvidens,quamviseos,utpre- circa parles Romanie infeliciter laboraret, dominus 
diximus, apud se satis benigne habuisset; occulte — rex Hierosolymorum, nolens otio torpescere, sed re- 
tamen per internuntios frequentes, in eorum perni- gni fines ampliare sollicitus, omnem dabat operam 
ciem hostes sollicitabat; etdeeorum adventucrebris | quomodo regni augusiias posset dilatare. Applicue- 
epistolis e& nuntiorum discursibus reddebat instru- rat porro circa veris initium, in portu Joppensi, 
ctiores, eos premonens ne tantum populum suo pe- — classis Januensium, qui à domino rege et ejusdem 
riculo libere transire patiantur. Vicem scorpionis urbis civibus cum multa suscepti sunt honorificen- 
agens, cuà. cum non sit in facie quod formides, pru- — tia. Et quoniam in promixo erat paschalis solem- 
l'enter feceris, sicaudz posterioris declinare polerisma- ^ nitas, subductis ad terram navibus, Hierosoly IDEM 
deficium. Per eum igitur et suos nostrorum adventn — ad diem festum ascenderunt, Completa igitur, de 


- 


467 


et exhortationis habentes gratiam, classis predicte 
consules, simul et majores natu, et turmarum ca- 
pita, convenire facit, interrogans : Utrum redeundi 
haberent propositum; aut servito divino ad incre- 
mentum regni per tempus aliquod, honesto deputato 
salario, se velint muncipare. Qui communicato cum 
suis consilio, responderunt : Quod s? honestis condi- 
tionibus in regno possent moram facere, propositum 
eis erat, et fuerat ab initio, in Dei servilio ad incre- 
mentum regni fideliter per tempus aliquod. desudare. 
Pactis ergo hinc inde ad congroam consonantiam 
redactis, statutum inter eos, et juramentis inter- 
positis eonfirmatum, quod quandiu cum pradicta 
classi in regno vellent moram facere, si quampiam de 
urbibus hostium, vel oppidis per eorum auxilium vio- 
lenter capi contingeret, tertiam partem manubiarum 
et pecunig ab hostibus ablata», sine omni molestia 
haberentsuorum consortibus dividendam, reliquis dua- 
bus domino regi conservatis. Insuper et in qualibet 
civitatum, qua eodem tenore vindicarentur ab hosti- 
bus, vicum unum, qui proprius esset civium Januen- 
sium, ex compacto reciperent. Hacigitur spe erectus 
. dominus rex, et de coelesti presumens auxilio, con- 
gregatis de civitatibus, quas habebat, tam equitum 
quam peditum militaribus copiis, Arsur oppidum 
maritimum mari et terra obsidione vallat. Est au- 
tem hic locus, qui alio nomine Antipatrida appella- 
tur, ab Herodis genitore Antipatro sic appellatus, 
locus uber, silvarum et pascuorum multas habens 
eommoditates, Hunc locum anno preterito dux Go- 
defridus bone memorie, obsidione clauserat ; sed 
videns quod non proficeret, non enim navigiis abun- 
dabat, ut marinum obsessis possel accessum im- 
pedire, infecto reversus est negotio. Cum igitur pra- 
sidium, locatis in gyrum agminibus, circumdedis- 
sent, castellum precipit ex magnis trabibus frabri- 
cari : quo composito et artificum sollicitudine mce- 
nibus applicato, preascendentium multitudine, cum 
minus quam expediret in se haberet soliditatis, ad 
terram confractum decidit. Quo casu de nostris 
quasi centum graviter lesi sunt; quidam etiam 
capti ab hostibus, quos in nostrorum presentia af- 
fixerunt patibulis: qua indignatione noster vehe- 
menter est motus exercitus ; est inslantes animosius, 
hostes infra urbem cohibent, tanta captos formi- 


dine, ut jam de sui defensione nec etiam cogitare D 


viderentur. Nostri vero applicatis ad murum scalis, 
jam turres et monia videbantur occupasse, cum 
ecce oppidani de vita desperantes, per intercessores 
apud dominum regem obtinent ut, resignato muni- 
cipio, ipsi cum liberis et uxoribus, mobilia sua de- 
serentes, liberum ettranquillum habeant exitum et 
usque Ascalonam securum ducatum. Captum ergo 
presidium relictis ibi custodibus, qui locum provide 
tuerentur, Caesaream confestim adiit, eam sine 
dilatione obsessurus. 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


more, celebritate paschali, rex per viros prudentes A 


A68 


CAPUT XV. 
Idem rex Qzsaream obsidet, urbem maritimam, et 
obsessam impugnat. 

Est autem Cesarea urbs in maritimis constituta, 
cujus priscum nomen est Turris Stratonis. Hane, 
ut veteres habent historie, Herodes senior amplia- 
vit, et nobilibus edificiis insignitam, in honorem 
Cesaris Augusti, Casaream appellavit, secunde Pa- 
lesting, Romani principis aucloritate, metropolim 
constituens. Est autem locus, aquarum fluentium et 
hortorum irriguorum habens plurimam commodi- 
talem ; portà carens, quamvis de eodem Herode le- 
gatur quod, multis sumptibus et cura diligentiore, 
inutiliter tamen elaboraverit, ut tutam ibi aliquam 
navibus preberet stationem. Ad quam eum perve- 
nisset rex cum suo exercitu, classe cum per mare 
equis passibus prosequente, obsidionem locant in 
circuitu et machinisjaeulatoriis congruisstationibus 
dispositis, urbem impugnant animosius, et crebris 
congressionibus circa portas civitalis civibus irro- 
gant formidinem ; magnorumque molarium immis- 
sionibus turres et monia debilitant, et domicilia in- 
terius confringentes, obsessis requiem negant. Pa- 
ratur interea mire altitudinis machina, turribus 
multo sublimior, unde nostris esset facultas am- 
plior urbem impugnandi liberius. Cum ergo quasi 
diebus quindecim tam cives quam noster exercitus 
in eo perseverassent negotio, ut hi totis viribus in- 
ferre, illi non dissimili studio propulsare conaren- 
tur molestias et in conflictibus assiduis animosius 
decertarent, intelligentes nostri, cives molles otio 
et longa quiete delicatos, armorum usum non ha- 
bentes, lantis impares laboribus, singulis diebus 
agere remissius et bellorum ponderibus fatigari ; 
moram invicem arguunt, et se mutuo cohortantes, 
non exspectant ul erigatur quas fiebat machina, sed 
facto unanimiter impetu, solito acerbius instant; et 
civibus infra moenia violenter illatis, tantum inge- 
runt terrorem, ut de vita diffidentes, nec muros ad 
tuitionem eommunirent, nec defensioni ullam da- 
rant operam. Quod intelligentes nostri, scalas ad 
muros applicant, et subito certatim ascendentes, 
turres oceupant et moenia; quorumdam quoque stu- 
dio reseratis aditibus, rex cum suis ingreditur, ci- 
vitate violenter effracta. Hi jam passim diseurren- 
tes armati, et qui sibi cives tuta putabant praesidia, 
domos effringentes, patribus familias occisis, vasa, 
domus et quelibet ejus desiderabilia rapientes, 
cesa familia, atria possidebant. Nam de his qui per 
vicos et plateas civitatis casu nostris obviam se da- 
bant, superfluum est disserere : cum hi etiam, qui 
diverticula studiose quaerebant et latebras, stragem 
declinare non poterant. Multi autem ipsi sibi, qui- 
bus fortasse alias indultum esset, mortis causas as- 
civerunt, qui aureos et lapides pretiosos deglutien- 
tes, in suum exitium talium cupidos provocabant 
eatenus, ut, sectis eis per medium, intus ia visceri- 
bus deposita rimarentur. 


É 7a "9 


469 


CAPUT XVI. 

In Oratorio civitatis, civium multitudo perimitur 
infinita, et. urbi captz assignatur | archiepisco- 
pus. 

Erat autem in parte civitatis, in loco edito, ubi 
olim ab Herode ad honorem Augusti Cesaris, miro 
opere dieitur fabricatum templum, publicum civi- 
tatis oratorium : illuc universus pene civitatis po- 
pulus, quoniam orationis locus erat, spe conse- 
quends salutis confugerat: quo effracto, tanta eo- 
rum qui intro se contulerant, facta est strages, ut 
occidentium de cruoreoccisorum bases tingerentur, 
et horror esset, funerum multitudinem intueri. In 
hoc eodem oratorio, repertum est vas coloris viri- 
dissimi, in modum parapsidis formatum, quod pre- 
dicti Januenses smaragdinum reputantes, pro mulla 
summa pecunia in sortem recipientes, ecclesia sus 
pro excellenti obtulerunt ornatu. Unde et usque 
hodie transeuntibus per eos magnatibus, vas idem 
quasi pro miraculo solent ostendere, persuadentes 
quod vere sit, id quod color esse indicat, smara- 
gdus. Oeccisis autem per loca varia omnibus pene ci- 
vibus adultis, virgunculis vix parcitur et puerisim- 
puberibus, Hic dabatur vereadlitteram intueri quod 
scriptum est in Propheta: Tradidit Dominus in ca- 
ptivitatem virtutem eorum, et forlitudinem eorum in 
manus inimici (Psal. rxxvu, 67). Igitur, cessante 
gladio et strage populi consummata, comportatis in 
unum spoliis ei supellectile universa juxta tenorem 
pactorum tertia pars designatur Januensibus, reli- 
quis duabus domino regi et suis in sortem cedenti- 
bus. Hic primum noster populus, qui attritis in ex- 
peditione reculis, pauper et inops ingressus fuerat, 
et eadem tenuitate usquead illumlaboraverat diem, 
onerati spoliis et ditati pecunia cceperunt fieri lo- 
cupletiores, pinguiore sibi supellectile constituta. 
Adducti sunt autem coram domino rege, sedente 
pro tribunali, procurato civitatis, qui lingua eorum 
dicitur emir ; et juridicus, qui juridicendo preerat, 
qui etiam lingua eorum cadius appellatur. His duo- 
bus, spe future redemptionis, studiose iudulta est 
viia; compedibus tamen maacipati, traditi sunt 
custodibus deputatis. Porro non habens rex moram 
ibi faciendi diuturniorem ferias liberas, revocanti- 
bus eum negotiis, electo ibi archiepiscopo quodam 
Balduino, qui cam domino duce Godefrido in expe- 
ditione venerat, relictis ad custodiam civitatis de 
exercitu nonnullis, ipse cum cateris Ramulam fe- 
stinat. 

CAPUT XVII. 

Rex, Ramulam veniens, hostium qui advenire diceba- 
tur exspectat exercitum ; et cum eis pugnans, ob- 
linel victoriam. 

Est autem Ramula civitas in campestribus sita, 
juxia Liddam, que est Diospolis, hujus antiquuin 
nomen non reperi; sed neque ipsam priscis fuisse 
temporibus, frequens habet opinio ; quam postlem- 
pora seductoris Mahumeth, ejus successores Ara- 
bum principes, veteres tradunt historie fundasse. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


470 


À Erat autem quando Christianorum exercitus in par- 


B 


tes Syrie primitus appulit, civitas celebris, quae 
multo populorum frequentabatur accessu, turribus 
et muro circumdata valido. Verum, postquam 
nostrorum partibus illis se infuderunt legiones, quia 
nec antemurali cingebatur, aut vallo, urbe relicta, 
Ascalonam fugerunt omnes, propter ampliorem 
illius urbis munitionem, ejus habitatores. Nostri 
vero, urbe, ut prediximus, reperta vacua, in qua- 
dam parte ejus castrum muris et vallo communie- 
runt. difficile arbitrantes tantum murorum ambi- 
tum cum paucis habitatoribus occupare. Rumor 
itaque insonuerat, non multum a vero discrepans, 
quod /Egyptius calypha, quemdam militie sue 
principem, cum ingenti multitudine, ad partes di- 
rexerat Ascalonitanas ; more suo precipiens ut, 
absque dilalione proficiscens, populum illum in- 
opem et mendicum, qui fines ejus ingredi presum- 
pserat et quietem ejus turbare non verebatur, aut 
gladiis deleret funditus, aut vinctum ad se perdu- 
ceret in /Egyptum. Dicebantur autem esse qui ad- 
venerant, predictum principem secuti, undecim 
equitum millia: peditum vero in viginti millibus 
dicebatur summa consistere. Hec dominum regem 


fama a Qesarea maturare compulerat, timentem 


C 


D 


ne de multitudine sua presumentes, periculosas in 
regnum irruptiones molirentur : quo perveniens, 
quasi per mensem exspectans, videns quod non 
procederent, Joppen reversus est. Tandem mense 
tertio ZEgyptiorum legiones, de quibus premisimus, 
timentes domini sui preterire mandatum, et super 
eo quod distulerant, indignationem metuentes et 
offensam, de necessitate facientes virtutem, animos 
erigunt, reparant vires: et, ordinatis agminibus, 
fines nostros ingredi et nobiscum pugnare conten- 
dunt. Quod ubi domino regi nuntiatum est, colle- 
ctis regni modicis copiis, quia majores possessio- 
num angustiae ministrare non poterant, exercitum 
circa Liddam et Ramulam colligit quantum potest. 
Erat autem ei equitum numerus ducenti sexaginta, 
pedites vero nongenti. Ubi autem constitit, quod 
hostes accederent, rex illis procedens obviam, acies 
sex numero precepit ordinari : quibus ordine dis- 
positis, previo ligno crucis Dominice, quod qui- 
dam abbas religiosus cum multo Dei timore gesta- 
bat in manibus, hostium acies contuentur : quibus 
intuitis, invocato de supernis auxilio, erectis in 
celum luminibus, eorum multitudinem non veren- 
tes, hostibus animose se ingerunt, gladiis instantes 
viriliter, scientes quia res pro capite ageretur. 
Hostes nihilominus e diverso, uxoribus et liberis, 
possessionibus et prediis, quas in /Egypto dimi- 
serant, nisi victores redeant metuentes, resistunt 
totis viribus, el pro modo suo laborant injurias 
propulsare. Factum est autem, ut prime hostium 
acies in unam ex nostris irruentes et ingenti mulli- 
tudine illam dissolventes, adegeruntinfugam;quam 
insectantes et perurgenles atrocius, pene usque ad 
supremum interitum deleverunt. At vero reliquae 


A1 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


ATO 


nostre acies hostibus resistentes et instantes atro- A traxit numerum. Qui omnes unanimiter pro anima- 


cius stragem mirabilem et inauditam exercebant, 
domino rege, prout decebat tantum principem, 
nunc hos, nuno illos verbo et exemplo animante; 
et eum acie, cui praeerat, oppressis et deficientibus 
ministrante vires et animositatem suggerente. Ac- 
cidit autem ut, post diu ancipitem belli eventum, 
nostris divinitus coneessa victoria, hosles in fu- 
gam versi sunt, eorum principe destituti, qui in 
agone decertans viriliter, gladiis confossus inter- 
lerat. Videns ergo dominus rex hostium agmina 
dissolulà, cohortes partim gladio cecidisse, partim 
irrevocabiliter inisse fugam, precipit sub mortis 
periculo, ut occupandis spoliis nemo prorsus audeat 
inhiare ; sed hostes insectando non parcant gladiis, 
sed omnes interimant, quousque vel unus possit 
inveniri. Ipse quoque primus hostes insecutus, tam 
equitum quam agilium peditum turmas trahens se- 
cum, usque ÁAscalonam, quasi per milliaria octo, 
hostes cedere, et stragem operari multam, non de- 
stitit, quousque nocte irruente, consortibus cornu 
admonitis, in campum rediit certaminis : ubi tan- 
quam victor, nocte illa quievit, spoliis juxta mili- 
tarem disciplinam inter suos divisis. Dicuntur de 
hostibus cassa ibi quasi quinque millia ; de nostris 
vero recensito numero, inventi sunt abesse equites 
Septuaginta ; de peditibus vera multo plures, quo- 
rum tamen certus non habetur numerus. 
| CAPUT XVIII. 

Inde Joppem transit, et consternatos ejusdem cives 

confortat. 

At vero qui nostram hesterno conflietu fugave- 
rant aciem, usque Joppen fugientesinsectali,deficien- 
tium arma,loricas,scutasimuletgaleas sibiaptantes, 
ante urbem intrepidi astiterunt, civibus intonantes 
dominum regem simul et universum Christianum 
exercitum in praelio corruisse: et hoo eis pro evi- 
denti esse argumento significabant, quod familia- 
rium et domesticorum arma notissima intueri po- 
terant et agnoscere. Quo audito, cives el regina 
quain urbe erat, verum esse quod dicebatur arbi- 
trantes, in lamenta se tradiderunt, initoque consiiio 
cüm senioribus natu, el qui sensus habebant magis 
exercitatos, unicum credunt esse remedium, ut mis- 
sa legatione ad dominum Taneredum Antiocheno- 
rum principem, ut de regno periclitanti et rectore 
destituto subvenire festinet, quia universa fidelis 
populi, post, Deum, spes in eo sit constituta. Rex 
autem nocte illa in campestribus transacta, luce 
terris restituta, victrices revocans acies, versus 
Joppen iter dirigit. Accidit autem quod num essen, 
in profieiscendo hi, nostros habuerunt obviam, qu 
nocte proxime preterita relatione infausta urbem 
deterruerant; hi nostros contuentes arbitrati sunt 
suorum esse agmina, nam nostrum exercitum he 
sterna diececidisse penitus, quasi certum habebant: 
quo fiducialius accedentes, nostris pene se infude- 
ránt agminibus, cum dominus rex suos exhorians, 
et primusin eos irruens, secum precipitem equitum 


6 


D 


bus decertantes, hostibus instant viriliter, et arctius 
deprehensos, gladiis quominus rem agentes,nusquam 
permittunt evadere. Interfectis igitur ex eis quam- 
pluribus, reliquis etiam pre timore mortis conver- 
sis in fugam, leti et gratias Domino persolventes, 
onerati spoliis ét de rebus hostium facti locuple- 
tiores, iter ceptum conficiunt, Joppen versus con- 
tendentes. At vero Joppite consternati animo, pro 
his que audierant, ubi noslra redire respiciunt 
agmina, quasi de gravi somno expergefacti, fusis 
pre gaudio lacrymis, portas aperiunt ; eis exeunt 
obviam, significanles quam tristia de ipsis audie- 
rant, et in quantum deciderant desperationis pro- 
fundum. Ingressi igitur in urbem, letum et cele- - 
brem egerunt diem, recensentes adinvicem quan- 
tam fecerat cum illis Dominus misericordiam. Ut 
vero dominus rex cognovit quomodo regine et qui 
cirea eam erant in illo mentis excessu, quem pre 
timoris angustia passi fuerant, domino Taneredo 
scripserant, misso celerrime nuntio eumdem egre- 
gium principem pro regni casu sollicitam, et jam 
accinctum ad iter, de suo mirabili successu litteris 
certificat. Qui suscepta nuntio, et de victoria do- 
mini regis letabundus et gaudens, gratius Creatori 
persolvit immensas. 


CAPUT XIX. 

Principes qui de novo advenerant. Tortosam capiunt, 
et captam comiti tradunt  Tolosano ; deinde Hiero- 
solymam properant ; rez eis usque Berithum obvium 
egreditur. 

Interim principes illi, de quibus prius feceramus 
menlionem, qui in partibus Romanie miserabili 
casu tantum amiserant exercitum, ut prediximus, 
Antiochiam pervenerant; et inde progressi, urbem 
Tortosam, sicuti premissum est, ab hostibus expe- 
ditam, domino Raymundo comiti Tolosano tradide- 
rant. Quibus Hierosolymam properantibus, ne forte 
&d fluvium Canis eorum iter prepediretur, rex as- 
sumpta secum occurrens militia, transitus angusiias 
praeccupavit : nec fuit leve quod eorum gratia ten- 
tavit; nam, juxta hostium urbes quatuor nobiles et 
populosas, Ptolomaidam videlicet, Tyrum, Sidonem 
et Berytum, eum oportuit pertransire, priusquam 
ad locum perveniret predictum. Domino igitur rege 
cum suis transitus difficullatem obtinente, adsunt 
illustres viri, dominus videlicet Willelmus, comes 
Pictaviensium, Aquitanie dux idem ; dominus Ste- 
phanus, comes Blesensium ; dominus Stephanus, 
comes Bargundie; dominus Gaufridus, comes Vin- 
docinensium ; dominus Hugo, Lisiniacensis domini 
Raimundi eomitis Tolosani frater, et alii nobiles 
multi, leti plurimum et gaudentes, tum quia trans- 
itum. quem tanquam periculosum nimis diu ante 
suspectum habuerant, invenerunt expeditum ; tum 
quia dominum regem sibi obviam repererunt. Con- 
venientes igitur adinvicem, in mutuos irruunt am- 
plexus, etalterne salutationis affatu depenso, pacis 
jungunt oscula, vicarlis confabulationibus se re- 


uen" titer PS I 
. ex. 


z 


A13 


viderentur immemores, tanquam sinistrum nihil 
pertulissent : quibus secum assumptis, et legibus 
humanitatis, et plena charitate benigne tractatis, 
rex Hierosolymam perduxit. Et quoniam prope erat 
paschalis solemnitas, transcursis ibi diebus festis, 
Joppen quasi in patriam redituri pervenerunt ; ubi 
dominus comes Pictaviensium, qui multa preme- 
baturindigentia, navem similiter ingressus, pro- 
spere satis ad suam pervenit regionem. Uterque 
vero Stephanus navem similiter ingressi, postquam 
diu et multum fatigati sunt in c:equore, contrariis 
acti flatibus, Joppen redire coacti sunt. 


CAPUT XX. 

JEgyptii cum. infinitis copiis fines ingrediuntur no- 
stros. Rex illis occurrit ; incautius pugnat cum eis, 
et vincitur. 

Cumque omnes isti pariter moram ibi facerent; 
Ascalonite adjunelis sibi ex iis qui de predicto 
prelio evaserant /Egyptiis, et ingenti militia con- 
gregata, que ad numerum viginti millium dicebatur 
aecedere, fines nostros cirea Liddam, Sauronam et 
Ramulam ingressi sunt : quod ut domino regi nun. 


tiatum est, preter morem se habens nimis provide, 


non convocalis ex finitimis urbibus militaribus co- 
piis, sed de sua virtute presumens; non exspectalis 
etiam iis qui secum erant in urbe, properus nimis; 
imo preceps, vix secum ducentos habens equites, 
urbe egressus est. Porro illi nobiles, sumptis equis 
inutuo ab amicis et cognatis, ignominiosum sibi re- 
putantes si tanta ingruente necessitate ipsi frueren- 
tur otio, nec fratrum laboribus communicarent, 
egressi sunt pariter, dominum regem sequentes. 
Rex vero qui alios nimis incaute preocesserat, ubi 
hostium eontemplatus est legiones, admirans multi- 
tudinem, facti ccepit pcenitere, repulans apud se 
vere dictum : 

.... Male cuncta ministrat 

Impetus ; 

SrATIUS. 
optaret non venisse se; verum adeo hostium cohor- 
tibus se immerserat, ut jam nee pudor, nec mortis 
periculum reditum suaderent. At vero qui in exer- 
citi hostium erant prudentiores et in re militari 
majorem habebant experientiam, videntes nostros 
preter morem abseque peditum manipulis, equitum 
quoque turmas, pretermisso ordine militari confu- 
sas accedere, coeperunt apud se majorem de victo- 
ria spem habere : unde facti animosiores, digestis 
in ordinem aeciebus, uno impetu in nostros irruunt, 
tanto instantes animosius, quanto eos ordinem so- 
litum magis neglexisse conspexerant. Oppressi ita- 
queirruentium vehementius ingenti multitudine, et 
belli pondus ferre non valentes, cesis pluribus in 
fugam versi sunt ; qui tamen in conflictu cecide- 


' runt,eruentam hostibus desereliquerunt vietoriam ; 


nam üsque ad supremum defectu decertantes vi- 
riliter, ex hostibus plurimos gladiis cominus ob- 
truncates, reliquos dissolutis agminibus pene in 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


. ereantes :adeo et jam et laborum et damnorum A fugam converteront, cum, ecce resumptis animis, 


LYC! 


nostrorum paucitatem, suorum vero altendentes 
multitudinem, exhortantes se adinvicem, iterato se 
ingerunt vehementius, et nostros, ui prediximus 
adegerunt in fugam: qui autem sani evaserunt, in 
oppidum Ramulam se conferentes, salutem se spe- 
rabant invenisse. Ceciderunt in ea acie uterque co- 
mes Stephanus, et alii nobiles, quorum numerum 
vel nomina non lenemus. Congratulandum est, ut 
nobis videtur, huic viro nobili, et apud suos et san- 
guinis generositate et operum magnificentia precla- 
ro,comiti videlicet Carnotensium, domino Stephano. 
Gertumestenim quod juxta magnam misericordiam, 
suam egit cum eo Dominus, cui veterem infamia 
notam, quam ab expeditione fugiens Antiochena, 
miserabiliter contraxerat, optimo fine abolere con - 
cessi; nec enim merito ei ad neevum imputabitur 
de cetero, quod tam fausto fine redemit. Nam qui 
pro Christi nomine decertantes, in acie fidelium et 
Christiana militia dicuntur occumbere, non solum 
iaüfamie, verum et peccaminum et delictorum omni- 
modam credimus abolitionem promereri. 


CAPUT XXI. 

Rez, fugiens de praelio, in castrum Ramulense se re- 
cipit; cujusdam Arabis beneficio eripiur, aliis 
ibidem peremplis. 

Rex vero, etsi de oppidi munitione non multum 
presumeret, tamen ut mortis imminens declinaret 
dispendium,videns quod cireumfusis hostium agmi- 
nibus alias non dabatur ei evadendi loeus, cum 
aliis intusin municipium serecepit ; dumque de vita 
et salute tota nocte sollicitus, curis gravibus urere- 
tur, ecce intempesta noclis silentio, ab hostium se 
subtrahens exercitu, adfuit oppido vicinus, solus 
absque comitatu, predictus ille nobilis de Arabia 
princeps, cujus uxori dominus rex, ut premisimus, 
modieo ante tempore, lanta exhibuerat humanita- 
tem ; memor sane collati beneficii et ingratitudinis 
declinans peceatum, suppressa voce, iis qui in mu- 
ro erant, locutus est, dicens : Verba habeo ad do- 
minum regem secreliora, quae perfero ; facile uL ad 
eum tintroducar ; expedit enim. Quod postquam do* 
mino regi nuntiatum est, verbum admisit, et illum 
precepit introduci ; qui admissus, regem quis ipse 
sit, edocet : beneficium quod ab eo in uxore suare- 
ceperat, ad memoriam revocans ; et ejus se intuitu 
D illi obligatum perpeluo ad retundendam vicem non 

dissimilem asserens, regem instruit ut de presidio 

egrediatur,consilium pandens hostium, quod sum- 
moipane castrum debeant obsidione vallare, et 
omnes intus comprehensos in morlis precipitare 
sententiam : juxta quod dominum regem monet ut 
secum egrediatur, spondens se, auctore Domino, 
tanquam locorum peritum, eum in tuto sine dif(i- 
cultate repositurum. Tandemque rex egressus cum 
eo, paucissimis comitatus, ne forte si majorestur- 

bas traheret, hostiumin seconcitaretexereitum, il- 

lum sequens ad montana conscendit : ubi predictus 

nobilis ab eo digrediens, ad hostium expeditiones 


C 


415 


reversus est, obse 
pore opportuno promittens devotionem. At vero 


hostes victoria potiti, eos qui intraoppidum se con- 
tulerant, obsidione vallantes et undique impugnan- 
tes hostiliter, violenter comprehenderunt, compre- 
hensosque pro libero tractantesarbitrio,partim neci 
tradiderunt, partim compedibus alligantes, perpe- 
tue manoipaverunt servituti. Tanta quidem nobi- 
lium virorum et forlium strages usque ad illum 
diem in regno non legitur accidisse. Confusum est 
pene regnum et omnium vires enervate, cordibus 
prudentium interius liquefactis, ita ut, nisi mature 
visitasset eos misericorditer Oréens ex alto (Luc. 1), 
in desperationis decidentes abyssum, regnum pa- 
rati erant deserere. Erat quippe nostrorum populus 
exiguus ; nec de partibustransmarinis tute poterant 
in Orientem accedere, timentes hostium urbes ma- 
ritimas, qus a dextra levaqueerant plurima. Nam, 
ut prediximus, a Laodicia Syrie usque ad Jgypti 
fines novissimos, non nisi duas de urbibus mariti- 
mis noster obtinebat populus, Joppen videlicet, et 
de novo captam Caesaream. Qui autem accedebant, 
completis orationibus, illico revertebantur, nostro- 
rum videntes debilitatem,et pene defectum, timen- 
tes communibus cum eis calamitatibus involvi. 


CAPUT XXII. 


Rex per diverticula fugiens, Arsur, inde Joppen per- 
venil. Conveniunl de regno universi, ul regi sub- 
veniant; pugnatur curi hostibus nostro victores 
evadunt. 

Rex ergo ad montes, ut prediximus, fugiens, 
amissis vie consortibus, velocis equi ereptus bene- 
ficio et predicti nobilis viri ducatu, tota nocte in 
locis desertis trepidus latuit : mane facto, duobus 
sociis, quos casus obtulerat, comilatus, viarum se- 
cutus dispendia, per medias hostiuminsidias Arsur 
usque pervenit. Ubi a suis, qui in eodem oppido 
erant, gaudenter exceptus, sumpto cibo, conforta- 
tus est ; num prz famis sitisque angustia, dum ve- 
niret, pene defecerat. Videtur autem et divinitus 
proeuratum quiddam quod ei dicitur accidisse. 
Nam eadem die, vix unius horeinterjecto spatio, ab 
eodem oppido maximus hostium discesserat nume- 
rus$, qui sine intermissione oppidanis tota die pro 
foribus bellum intulerant; quos siin eodem loco 
perseverantes rex accedens reperisset, vix eorum 
manus potuisset effugere. Rumor interim de rege 
varius habebatur; nam qui de prelio evaserant 
pauci, Hierosolymam venientes, regem inter cete- 
ros cecidisse asserebant. Episcopus vero Liddensis 
qui, audita et prope conspecta eorum qui in Ramu- 
lensi presidio capti fuerant strage, relicta Ecclesia 
gua Joppen eonfugerat, de rege interrogatus, se ni- 
hil omnino scire fatebatur ; eos tamen qui in pre- 
sidium se receperant, vitam miserabiliter finiisse 
constanter asserebat; se quoque fuga latenterela- 
psum, ut vite consuleret, dicere non verebatur. 
Erat ergo per totum regnum, ad quos sermo iste 
pervenerat, ubique luctus, ubique gemitus et laery- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


quium suum el promptam tem- AÀ me diffidentibus de vita singulis et mortem optan - 


A6 


tibus celerem, neviderent mala gentissuse, et regni 
desolationem aspicerent. Cum ergo mcror et luctus 
et suspiria regnum occupassent universum, ecce 
rex, quasi stella matutina ia medio refulgens nebu- 
1e, ab Antipatridaegressus, Joppe navigio subitum 
se intulit. Ubi a civibus cum gaudio susceptus, ex 
insperato depulsis tenebris serenum intulit, sua 
delens presenlia quidquid sinistrum — acciderat. 
Exiit ergo sermo isle per universos regui fi- 
nes; el quos rumor primus animo dejecerat, 
secundus in spem bonam erexit. Interea, do- 
minus Hugo de Sancto Aldemaro, Tyberiadensis 
dominus,a Hierosolymitanis commonitus ut do- 
mino regi subveniret, cum octoginta equitibus us- 
que Arsur pervenerat, regi auxilium ministraturus. 
Quod rex audiens, assumptis secum quos apud 
Joppen invenire poterat, ei procedit obviam, timens 
ne hostes per regionem libere diffusieis advenienti- 
bus insidias molirenlur ; aut, congregatis copiis, 
eorum manifeste iter impedire niterentur. Occur- 
rens ergo illis junctis cum multa hilaritate con- 
plexibus et agminibus socialis, Joppen cum multa 
civium exsultalione ingressi sunt. Missisigitur nun- 
tiis, eos quiin montibus erant ad subveniendum ei 
sollicitat ; qui mature convenientes, propter hostes 
qui media liberius obtinebant, viarum secuti dispen - 
dia, infra paucos dies apud Arsur pervenerunt : 
unde cum diffieultate et vitae periculo, hostibus 
inter eundum occurrentibus, Joppen, auctore Do- 
mino, pervenerunt. Erant autem qui de novo ac- 
cesserant equites promiscui meriti,quasi nonaginta ; 
quibus receptis, dominus rex in bonam spem ere- 
etus, querens, quas intulerant, hostibus recompen- 
sare injurias et mala que irrogaverant refundere 
cum usuris, instructis et juxta rei militaris disci- 
plinam ordinatis congrue tam equitum aciebus 
quam peditum manipulis, hostibus obviam egredi- 
tur, eorum multitudinem de Domini fretus auxilio 
pervipendans. Erant autem hosles in proximo quasi 
ad milliaria tria, crates, scalas et varii generis 
machinas ex electa lignorum materia contexentes ; 
quibus eral propositum, et id ipsum leve videbatur, 
urbem inimicam impugnare, regemque obsessum 
interius, cum civibus universis, quasi vilia capti- 
vare mancipia. Dumque in hoc essent opere solli- 
citi, ecce rex cum suo jam presens aderat exereitu. 
Quod videntes adversarii, quod ab iis quos victos 
reputabant ultro provocarentur ad prelia, corre- 
ptis armisaccingunt se ut oceurrant, nihil timentes 
eos quos jam penitus defecisse arbitrabantur. No- 
stris tamen irruentibus, et pro omnibus que acce- 
perant paratis recompensareduplicia, more leonum, 
quibus raptis catulis est ira propensior, et pro uxo- 
ribus et liberis, pro libertate et patria totis viribus 
decertantes, infusa de supernis virtute et divina 
preeuntegratia,hostium gladiis dissolvunt agmina; 
et interfectis ex eorum numero quampluribus, reli- 
quos turpiterfugam inirecompellunt.Insequi autem, 


ATI 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


A18 


diutius propter eorum paucitatem, nostris non est A cis de quo superius fecimus mentionem, filiam 


visum expediens; sed in castra hostium redeuntes, 
spolia colligunt plurima ; asinos, camelos, papilio- 
nes et tentoria, vcitusque et. alimentorum diversa 
genera secum deferentes, Joppen cum vietoria, po- 
pulo applaudente universo, reversus est. Quievitque 
regnum quasi mensibus septem. 


CAPUT XXIII. 


Tancredus interim urbes nobilissimas, Apamz£am el 
Laodiceam, in suam recipit ditionem. 


Igitur dum h&c in regno varie mullipliciterque 
Sic aguntur, dominus Tancredus vir illustris, con- 
gregala de universis suis militia et tam equitum 
quam peditum copiis convocatis, nobilem sedem, 
Celesyrie metropolim, obsidet Apamiam. Ubi cum 
aliquandiu more optimi principis, debita perseve- 
rasset instantia, singula percurrens argumenta 
quibus hostium solent expuguari presidia; nihil 
omittens eorum qua obsessis molestias solent in- 
ferre graviores, operoso studio et sollicitudine non 
pigra, preveniente eum divina clementia,civitatem 
obtinuit, principatus fines amplians in immensum. 
Inde eadem, ut dicitur die, Laodiciam perveniens, 
qua a Grecis possidebatur, eam in suam recepit 
ditionem ; veteribus conditionibus interposilis inter 
se est eosdem Laodicenses,quod quacunque die Apa- 
miam sibi vindicaret,eadem die ei sine difficultate 
resignarent Laodiciam. Harum utramque nobilissi- 
marum urbium, Antiochus Seleuci filius fundasse 
legitur, et de nominibus filiarum, quarum altera 
Apamia, altera vero Laodicia dicebatur, civitatibus 
dedisse nomina. Hic autem de Laodicia Syrie nobis 
est sermo ; nam est et alia Laodicia que inter se- 
ptem urbes Asie minoris numeratur, juxta id quod 
in Apocalypsi Joannis scribitur ila : Quod vides 
scribe in libro, et mitte septem Ecclesiis, Ephesum, 
Smyrnam, Pergamum, Tyaliram, sardis, Philadel- 
phiam et Laodiciam (Apoc. 1 11). Harum alteram, 
Laodiciam videlicet, divus Severus coloniam fecit, 
teste Ulpiano, qui de ea in Digestis, titulo De censi- 
bus, ita ait: Est de Laodicia in Syria, cui divus 
Severus jus Italicum ob belli civilis merita voncessit. 
Domino igitur ejus promovente negotia, opus mul- 
torum dierum uno perfecit itinere, duas simul urbes 
recipiens, quarum ampla lateque diffusa cum multis 
oppidis et suburbanis jacebant territoria. Erat 
quippe vir Deum amans Deoque amabilis, fide insi- 
gnis, strenuitate conspicuus, exigentibus meri- 
tis populo acceplus et in cunctis prospere agens. 


CAPUT XXIV. 


Balduinus de Burgo comes Edessanus, Gabrielis du- 
cis filiam wuaorem ducit. 


Dominus etiam Balduinus, Edessanorum comes, 
vir magnificus et per omnia commendabilis, qui do- 
mino regi, ut predictum est, in comitatu Edessano 
suecesserat, strenue et feliciter terram sibi subdi- 
tam administrabat, hostibus circumpositis suspe- 
ctus plurimum et formidabilis. Cumque sine uxore 
essel et liberis, cujusdam Gabrielis Meletenie du- 


C 


D 


Morsiam nomine, uxorem duxit, magnam et valde 
necessariam cum ea, dotis nomine, suscipiens pe- 
cuniam. Erat autem predictus Gabriel natione, 
lingua et habitu Armenius ; fidetamen Greecus. Ac* 
cidit autem quod, dum in optimo esset statu et opti- 
ma tranquillitate frueretur, quidam consobrinus 
ejus, Joscelinus videlicet de Cortenay, vir nobilis 
de Francia, de regione qu» dicitur Gastineis, ac- 
cessit ad eum; qui cum non haberet terram vel 
possessiones aliquas, ne ad alium ignotum, gratia 
promerendi beneficii, cogeretur declinare, posses- 
siones ei maximas contulit ; omnem illam videlicet 
sua regionis partem, qua circa Euphratem fluvium 
magnum.sita est, in qua erant urbes Coritium etf 
Tulupa ; eppida vero ampla etf munitissima Turbes- 
sel, Hamtab et Ravendel,et quedam alia. Sibi vero 
regionem trans Euphratem, hostibus magis vicinam, 
detinuit, una sola urbe de interioribus, Samosato 
videlicet, retenta Erat aulem vir prudentia predi 

tus seculari in agendis circumspectus : in cura et 
dispositione rei familiaris providus valde: optimus 
paterfamilias, utilium provisor; ubi necessilas exi- 
gebat liberalis, sed modice alias parcus, domestico- 


'rTum ponorum solertissimus conservator; in sumen- 


dis alimentis sobrius, de habitu et ornatu proprii 
corporis non multum habens curam. Unde et pre- 
dictam regionis portionem, sibi a domino comite 
liberaliter concessam, multa rexit industria, bonis 
omnibus abudans. 


CAPUT XXV. 

Boamundus a vinculis hostium solutus redit Antio- 
chiam, et. Daimbertum patriacham ad. se confu- 
gientem benigne suscipit. 

Eodem tempore dominus Boamundus Antioche- 
norum princeps, vir magnificus et per omnia com- 
mendabilis, divina eum respiciente gratia, post 
annos quatuor, quibus vinculis hostium mancipatus 
fuerat, pretio interveniente redemptus, Antiochiam 
reversus est. Ubi a domino patriarcha, clero et po. 
pulo universo gratanter susceptus, universam pro- 
vinciam, et regnum nihilominus, desiderato ejus l- 
tificavit adventu. Cognitoque quam prudenter fide- 
literque dominus Taneredus, ejus consanguineus, 
commissum sibi in ejus absentia administraverat 
principatum, captisque duabus eximiis urbibus ejus 
fines strenue dilataverat, gratias illi agens immen- 
sas benigne habuit; plurimam partem regionis, 
sicut ejus videbantur exigere merita, sibi et hzre- 
dibus suis jure perpetuo tradidit possidendam. Nec 
multo post, universum ei, sicul in sequentibus di- 
cetur, commisit principatum. Interea vero Arnulfo, 
de quo superius diximus, Hierosolymitano archi» 
diacono more suo inter regem et dominum patriar- 
cham Daimbertum scandala serente el ministrante 
odium, coepit repullulare qui prius sopita videba- 
tur inter eos inimicitia ; adeoque creverat inter eos 
indignatio ut, suscitato adversus eum per ejusdem 
seductoris operam et studium clero, vir religiosus 


419 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


zd 


480 


el paeis amator, juges molestias ferre non valens, A rum effractores invenit. In quos in insidiis latentes 


- ecclesia simul et urbe relicta, inops et pauper, con- 
silii simul et auxilii indigens, ad dominum confugit 
Boamundum ; qui advenientem honeste suscipiens, 
lanto ergo eum majore motus misericordia, quo 
ejus sollicitudine et opera ad Hierosolymitanam 
ecclesiam noverat esse promotum ; et ne apud se 
aliter quam tantum virum haberi oporteba!, moram 
faceret, ecclesiam Sancti Gregorii, que infra An- 
tiochenam urbem sita est, cum ingentibus prediis 
et multis redditibus, consentiente domino Bernardo, 
ejusdem loci patriarcha, liberaliter assignavit ; ibi 
que cum eo usque ad ejus in Apuliam transitum; 
sicut in sequentibus dicetur, moram habuit con- 
tinuam. 


CAPUT XXVI. 


Eapulso Daimberio, quidam | Ebremarus, Hierosoly- 
mis inordinate praf[icitur. Rex Ptolemaidam obsi- 
del, nec proficit; rediens inde, lethaliter saucia- 
tur. 

At vero rex, predicti Arnulfi seductus malitia, 
pretermisso Dei timore, expulso domino patriarcha 
Daimberto, adjecit etiam ut pejus faceret. Quemdam 
enim simplicem et religiosum cireumveniens sacer- 
dotem, Ebremarum nomime, in sedem intrusit pa- 
triarchalem. Hic autem simplex homo, in prima 
venerat expedione, honeste conversationis merito 
cunelis acceptus ; sed in hoc crassam nimis et su- 
pinam inventus est ignorantiam habuisse, quod, vi- 
vente domino patriarcha, sedem ejus licere sibi 
credebat usurpare. Eodem etiam anno, qui erat ab 
Incarnatione Domidi 1103, circa veris initium, cele- 
brata Hierosolymis Dominice resurrectionis solem- 
nitate, convocatis de regno universo militaribus co- 
piis, dominus rex obsidet Ptolomaidam. Est autem 
Ptolomaida civitas maritima, provincie Phoenicis; 
una de urbibus suffraganeis que ad Tyrensem me- 
tropolim habent respectum : portum habens infra 
moenia et exterius, ubi tranquillam possit navibus 
prebere stationem. Est autem et satis commode 
sita inter montes et mare, pingue et optimum ha- 
bens latifundium, Belo flumine preterfluente civi- 
tatem. Hanc frequens fama est geminos fratres 
fundasse Ptolomeum et Acconem et muris vallasse 
solidioribus: eamque quasi per medium divisam; 
suis nominibus appellasse ; unde et hodie binomia 
est ut Ptolomaida dicatur et Accon, sicut pene om- 
nee Syria civitates duo vel tria habent nomina. Ad 
hanc igitur cum suis legionibus dominus rex perve- 
niens, quoniam navalem non habebat exercitum 
non multum potuit quoad deditionem  arctare ; 
sed cxsis in circuitu pomeriis, interemptis ex civi- 
bus nonnullis ; abducta etiam preda, gregibus et 
armentis, que extra civitatem repererunt, soluta 
obsidione, ad propria revertebatur. Volensque per 
Cosaream redire, accidit quod in loco, qui dieitur 
Petra incisa, juxta antiquam Tyrum, inter Caphar- 
naum et Doram oppida maritima, qui locus hodie 
Distriotum appellatur, predones et viarnm publica- 


D 


vehementer irruens, pluribus interemptis, aliis ela- 
psis fuga, unus casu in regem vibrans jaculum, a 
parte posteriore per cratem coslarum, cordi vici- 
num immisit telum, quo ictü eum pene morti tra- 
didit; sed tandem medicorum adhibita sollicitudine, 
post incisiones et cauteria, salutem recepit aliqua- 
lem ; ejusdem vulneris certis temporibus recrude- 
scente dolore, perpetuo fatigatus. 


CAPUT XXVII. 


Comes Tolosanus ante urbem Tripolim castrum zdi- 
ficat, cui nomen est mons peregrini. 


Per idem tempus, dominus Raimundus bone me- 
morie, Talosanus comes, obtenía civitate qua vulgo 
dicitur Tortosa, ut premisimus, fines suos tanquam 
vir egregius, magnificus et verus Dei cultor, stre- 
nue nimis et viriliter dilatabat circumquaque ; an- 
xiusque quo modo Christiani nominis adversarios 
a finibus illis propulsaret, in colle quodam ante ur- 
bem Tripolitanam, vix ab ea milliaribus distante 
duobus, fundaverat presidium; cui, quoniam a pe- 
regrinis constituebatur, nomen ex re dedit, ut per- 
peluo diceretur Mons Peregrinus ; et ita usque ho- 
die a fundatore nomen servat impositum, naturali 
situ, et artificum industria satis munitum. Unde Tri- 
politanis civibus incessanter diebus pene singulis 
inferebat molestias ; ita ut universe regionis incole, 
et etiam ipsius civitatis habitatores annua eidem 
persolverent tributa ; nec minus ei obedirent in om- 
nibus, quam si urbem ipsam sine contradictore pos- 
sideret. Natus est etiam ei in eodem loco, ex pro- 
pria uxore, Deo devota femina, filius de nomine ma- 
jorum dictus Amphossus, qui eidem postea in co- 
mitatu Tolosano successit. 


CAPUT XXVIII. 


Rex iterum  Ptolemaidam obsidet; et Januensium 
fretus auxilio, obsessam urbem occupat violenter. 


Anno ab Inearnatione Domini 1104, mense Maio, 
idem dominus rex convocatis viribus et populo uni- 
verso, a minimo usque ad maximum, eamdem de 
qua supra diximus, Ptolomaidam obsidere conten- 
dit : inde potissimum occasione sumpta, quod per 
eosdem dies, Janvensium in partes Syrie classis 
applicuerat, navium rostratarum, qu: vulgo dieun- 
tur galee, sepluaginta. Quo cognito, missa slatim 
ad consules legatione, verbis amicis invitat eos, ut 
antequam &d propria redeant, Christo velint mili- 
tare ; exemplum etiam familiare proponens de eo- 
rum civibus, quorum studio et opera urbem Casa- 
ream regno vindicaverat, non sine perpetua civium 
Janue»sium gloria, et emolumento non modico. Tan- 
demque prudentibus interpositis viris, et rem ef- 
fectui fideliter maneipare quarentibus, responsum 
dederunt : Quod si reddituum et obventionum quz ex 
marino accessu in portu colligerentur, tertia pars illis 
fn perpetuum concederetur ; el in civitate ecclesia, et 
?n vico jurisdictio plena daretur, ad capiendam prz- 
dictum urbem fideliter elaborarent. Placuerunt ita- 
que domino regi et principibus ejus conditiones pre 


IV EUH 


481 


iur die prefixa illi per mare, dominus rex cum suis 
perierram urbem praedictam, locatis in gyrum ca- 
stris, obsidione vallant; civibusqe introitu negato 
et exitu, molestias inferunt quales quantasque so- 
lent obsessis irrogari. Machinis etiam circomposi- 
lis, quales solent argutorum hominum reperire in- 
genia, in hostium erigunt perniciem, turres ex eis 
flagellantes et mcenia ; et sdiíicia etiam interiora 
magnorum molarium immissione confringentes. Prze- 
terea crebris congressionibus tam a classe per oram 
maritimam, quam ex opposita parte per regium 
exercitum fatigatis, plurimis ex civibus casibus va- 
riis interemptis, obsidentium instantiam, et frequen- 
tes impetus, durum videbatur portare. Cumque per 
dies viginti continuos, tam nostri oppugnando quam 
illi a se repellendo injurias, desudassent, interpo- 
sitis conditionibus, quod qui egredi optarent, cum 
uxoribus et liberis, et eorum mobilibus, ad quas vel- 
lent partes "liberum haberent exitum ; qui vero in 
domibus suis manere, ei natale solum eligerent non 
deserere, data singulis annis domino regi certa pre- 
statione, bonis conditionibus uterentur ; regi civitatem 
tradiderunt: qua obtenta, Januensibus juxta singu- 
lorum merita, possessionis et domicilia assignavit. 
Hic primum per mare accedentibus patuit secura 
tranquillitas, et portu commodiore recepto, et lit- 
tore ab hostibus aliquantulum expedito. 


CAPUT XXIX. 

Carra Mesopolamie a Tancredo, Balduino et aliis 
obsideretur. Cives fame compulsi, de tradenda urbe 
consilium ineunt. 

Eodem anno, dominus Boamundus, cum univer- 
sis ejusdem provincie magnatibus, dominus quoque 
Taneredus, dominus etiam nihilominus Balduinus, 
Edessanorum comes, una cum domino Joscelino 
ejusdem consanguineo, convenienles ad invicem, 
fide media compromisserunt, quod Euphratem trans- 
euntes, Carran urbem, Edesse vicinam, ab infide- 
libus detentam, obsiderent. Juxia quod conceptum, 
evocantes certatim ex suis regionibus militares co- 
pias et auxilia undecunque conrogantes, die praefixa 
Euphraten transeuntes, apud Edessam pervenerunt. 
interfuerunt autem eidem infauste expeditioni viri 
venerabiles et Ecclesie preclara lumina, dominus 
Bernardus, Antiochenorum patriarcha ; dominus 
Daimbertus, Hierosolymorum patriarcha, qui tunc 
vagus, exsul et profugus epud Antiochiam demora- 
batur; dominus quoque Benedictus, Edessanorum 
archiepiscopus. Hi omnes apud predictam urbem 
congregati, propositum effectui maneipare satagen- 
tes eum suis legionibus ad locum perveniunt de- 
stinatum. Est autem Carran, ut veteres, tradunt hi- 
storie, is locus, ad quem Thare, filium Abraham, 
et ex filio Haran nepotem Lot, de Ur Chaldeorum 
fugiens el in terram Chanaan properans, eduxit, et 
habitavit ibi, seeundum quod in libro Geneseos (cap. 
x1) continetur, ubi et idem mortuus est, ubi et Abra- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. X. 


dicte, et fidei nexu corroboratas, utrinque, scripti A ham responsum accepit a Domino ut, egrediens de 
beneficio, perpetue memorie mandaverunt. Sic igi- 


C 


482 


terra sua et de cognatione sua, Domini sequeretur 
promissiones. Idemque est locus, in quo et Roma- 
norum dictator Crassus, aurum quod sitierat, Par- 
this propinantibus, bibit. Quo eum pervenissent, sic- 
uti ab initio proposuerant, urbem claudunt obsi- 
dione; nec multum erat necessarium urbem aliter 
impugnare, quam ingressus exitusque civibus pro- 
hibere, modicum enim, et pene nihil intus habebant 
alimentorum. Causa autem hujus erat inopiae : do- 
minus Balduinus longe ante multam dabat operam, 
quomodo inopia illius loci fatigarentur cives, ut 
fame aliquando molestati, urbem ei traderent. Mo- 
dus autem, quo propositum effectui mancipare sa- 
tagebat, hic ei visus erat idoneus. Inter Edessam 
porro, et predietam illam civitatem, que vix qua- 
tuordecim a se distant milliaribus, fluvius quidam 
discurrit medius, qui sua irrigatione, canalibus de- 
rivatus, circumadjacentem planitiem uberem redde- 
bat et frugibus fecundam. A priscis autem tempo- 
ribus solum predictum hane habuerat limitationem, 
ut quod citra fluvium erat, Edessanis sine molestia 
cederet; quod vero trans fluvium, Carrenses pro- 
prium possiderent. Videns autem dominus Baldui- 


nus quod hostium civitati omnino exterius nihil 


alimentorum accederet, sed de locis illis communi- 

bus omnem sibi victum propagarent ; maluit ipse 

hac commoditate defraudari, quam ut hostes, qui 
non satis commode aliunde poterant, de locis me- 
diis alerentur. Frequentibus igitur irruptionibus 
diu ante prohibuerat in locis suis agriculturam exer- 
ceri, sperans quod de regione trans Euphratem, et 
de ea quae inter Edessam et eumdem fluvium jace- 
bat media, alimentorum posset suis civibus ministrare 
sufficientiam ; Carrenses autem, easubtractacommo- 
ditate, quam de predictis locis communibus da- 

bere consueverant, ad intolerabilem compelleren- 
iur inopiam, sicut vere rei exitus manifestum ha- 
bat ; idque jam annis ante pluribus inhibuerat. Ob- 
sidentes igitur praedictam urbem, ut. premisimus, 
multa victus inopia eam invenerunt laborantem. Ci. 
ves tamen nostrorum adventu longeante préecognito, 
per nuntios et litteras principes Orientis sollicita- 
verant, significantes quod, nisi mature subvenirent, 
parati erant deficere. Videntes autem quod eis inde 
nullum ministrabatur subsidium, et famis angustia 
singulis diebus eos amplius molestaret, communi- 
cato consilio, potius eligunt urbem resignare quam 
intus fame tabescere et pra alimentorum defectu 
liquefieri. 

CAPUT XXX. 

Nosiri disceptanles de imperio urbis, ea excidunt ; 
cives subsidia recipiunt ; pugnatur. ibi quominus ; 
vincuntur noslri, iique casus nostris valde peri- 
culosus. 

Exeuntes ergo, lradunt se in manus obsidentium, 
sine conditione aliqua. Sed, stimulante invidia, ef- 
fusa est contentio inter principes ; e& dum conten- 
dunt ad invicem dominus princeps Boamundas et 


483 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


484 


dominus comes Balduinus, utri illorum tradatur ci- A sunt hostes eorum in capite, et ipsi ignominiose ce- 


vitas, utrius illorum prius in urbem inducatur ve- 
xilium, differunt usque mane urbem traditam oc- 
capare, quousque de illa frivola questione plenius 
deliberarent. Didicerunt itaque per rerum experien - 
tiam quam verum sit illud : 
Mora secum 
Periculum trahi ; 

et illud iterum : ..... Nocuit differre paratis. 

Nam, antequam dies illucesceret crastina, tam 
ingens hostium adfuit multitudo, tamque numerosus 
- et formidabilis Turcorum exercitus, ut nostri etiam 
de vita diffiderent. Qui autem advenerant, alimen- 
torum infinitas secum trahebant copias ; condixe- 
rantque adinvicem prudenter satis et callide, ut se 
in duas dividerent turmas, ut dum altera cum no- 
stris quocunque eventu, sive prospere sive snistro, 
dimicaret, altera civibus inferret victualia. Factum- 
que est ita. Nam, slatim die jam aliquantulum adul- 
ta, adverse partis principes instruunt agmina, or- 
dinant acies, tanquam protinus pugnaturi, seorsum 
ilis constitutis, quibus sarcinarum cura fuerat 
commissa. Neque his tamen, qui se aplabant ad 
prelia, spes erat ulla, aut obtinendi victoriam, aut 
resistendi diutius ; sed id solum eis videbatur suffi- 
cere ad propositum si, nostris circa eos occupalis, 
obsessi cives allatum sibi possent victum recipere. 
Videntes igitur nostri principes hostes preparari ad 
prelium, ipsi quoque aciebus et agminibus congruo 
digestis ordine, uiroque patriarcha sermonibus 


dentes terga dederunt hostibus, castra deserentes 
et sarcinas, fuga salutem quaerebant, quam non po- 
tuerunt invenire. Nam hostes rejectis arcubus et 
eorum officio neglecto, gladiis instantes quominus, 
pene omnes interfieiendo deleverunt. Capti sunt 
ibi comes Edessanus et dominus Joscelinus ejus 
consanguineus ; et vinculis alligati, in terras ho- 
stium tracti sunt remotiores. Dominus autem Boa- 
mundus, cum domino Tancredo et utroque patriar- 
cha, tumultui se subducentes bellico, viarum stu- 
diose declinantes compendia, Edessam pervenerunt 
incolumes. At vero ejusdem loci archiepiscopus, 
sicut vir simplex erat, turbis involutus preliaribus, 
vinctus et catenatus, numerum auxit captivorum. 
Accidit autem quod cujusdam Christiani deputatus 
custodie, super eum, ex quo episcopum novit esse, 
motus visceribus charitatis, animam suam pro il- 
lius ponens anima, illesum abire permisit; qui 
tandem, protegente eum Domino, infra paucos dies 
Edessam reversus est, cum multa civium hilaritate 
susceptus. At vero dominus princeps, dum adhuc 
Edesse moram faceret, audiens quod, peccatis exi- 
gentibus, comes captus esset, consentientibus civi- 
bus, urbem domino Tancredo servandam credidit, 
et regione universam, ea conditione, ut redeunti 
de carcere domino comili, ei statim sine difficultate 
resignaret; ipse autem domini Joscelini terram in 
suam recepit sollicitudinem. Porro nec prius nec 
postmodum in universo Oriente, tempore Latino- 


exhortatoriis, addere militibus nituntur animos; sed C rum, uspiam legitur tam periculosum fuisse pre- 


Domini gratia destituli, nec verbis juvantur, nec 
admonitionibus. Nam, statim primo conflictu facti 


lium, tantaque strages virorum fortium, gentisque 
nostre tam ignominiosa fuga. 





INCIPIT LIBER UNDECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 

Boamundus, Antiochenorum princeps, commisso prin- 
cipatu Tancredo, transfretans in. Franciam | pro- 
perat, Francorumque regis filiam ducit. uxorem. 
Hierosolymorum patriarcha Romam petit. Rex 
uxorem legitimam absque cause cognitione de- 
serit. 

JEstate vero transcursa, dominus Boamundus, 
multo eris alieni pondere fatigatus, ut ad debiti 
solutionem se pararet et ut de partibus ultrama- 
rinis majores militum secum traheret copias, prin- 
cipatus sui eura et administratione generali, cum 
plena jurisdictione dileclo suo consanguineo do- 
mino Taneredo commissa, in Apuliam naviga- 
vit; et cum eo dominus Daybertus, Hierosoly- 
morum patriarcha. Qui, postquam in Apuliam per- 
venit modico tempore in sua regione moram 
faciens, assumpto de suis fidelibus honesto comi- 
tatu, Alpes transiens, ad dominum Philippum 
illustrem Francorum regem pervenit. À. quo inter 
cetera duas ejus obtinuit filias, unam de legitimo 


natam matrimonio, Constantiam nomine, quam sibi 
federe conjugali copulavit in uxorem ; alteram no- 
mine Ceciliam, quam ei Andegavensium comitissa, 
(qua spreto marito, ad eumdem dominum regem se 
contulerat) uxore adhuc vivent, pepererat, quam 


D domino Taneredo nepoti suo, ex Apulia missam, 


destinavit uxorem.Completis ergo negotiis tam apud 
eumdem dominum regem quam in aliis ultramonta- 
nis partibus, cum ingenti equitum peditumque trans- 
tretare volentium multitudine, in Apuliam iterum 
reversus est. At vero dominus Daybertus ad Eccle- 
siam Romanam accedens, et injuriarum, quas pa- 
tiebatur, modum aperiens ; simul et Arnulfi nimis 
efficacem malitiam ordine pandens, nec non domini 
regis sinistram intentionem, qua Ecclesiam Dei hu- 
miliare nitebatur, omnes ad sui movit compassio- 
nem, gratiam obtiens universorum. Nec solum id 
enorme, quod de domino patriarcha Dayberto supra 
memoravimus factum esse, contra disciplinam ee- 
clesiasticam, rex commiserat ; verum etiam uxorem 


Aw N. w . -— T 


—. A88 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


486 


legitimam, quam apud Edessam, dum ibi comes es- A tienter porlare peregrinationem. Et eum in patria 


set, duxerat, absque cause cognitione, non convi- 
cam, non eonfessam, lege matrimoniorum neglecta, 
dimisit, eamque in monasterio Sancte Ann, ma- 
tris Dei Genitricis et semper virginis Marie, mona- 
eham fieri compulit violenter. Estautem idem locus 
Hierosolymis in parte orientali, juxta portam qua 
dicitur Josophat, secus lacum qui tempore antiquo 
Probatica dicebatur piscina ; ubi ostenditur cripta, 
in qua Joachim et predicte Anne traditiones ha- 
bent veterum domicilia fuisse ; ubi et Virgo perpe- 
tua nata esse perhibetur. Erant autem ibi tres vel 
quatuor pauperes mulierculae vitam sanctimonialem 
professs, quibus gratia uxoris introducte ampliavit 
possessiones et patrimonium dilatavit. Causa aulem 
cur ab uxore diverterit, apud diversos varia fere- 
batur: dicentibus aliis, dominum regem ideo di- 
misisse uxorem ut, ditiorem et nobiliorem ducendo, 
eonditionem suam faceret meliorem ; et paupertati, 
qua plurimum premebatur, sumpta dotis nomine 
aliunde opulentia, consuleret ; aliis vero asserenti- 
bus, reginam improvidam minusque prudentem, 
tori maritalis minus caute observasse feedera. Cum- 
que prius, quasi gaudens, religionis habitum vide- 
retur assumpsisse, et primo conversionis sue tem- 
pore, satis honeste videretur in eodem monasterio 
conversata, tandem occasione surapia ex commentis 
fraudibus, ad deminum regem accedens, licentiam 
obtinet ut pro necessitate monaslerii sui, ad suble- 
vandam ejus inopiam liceret ei consanguineos suos, 
qui Constantinopoli erant, visitare: sub quo prz- 
textu de regno exiens, sordibus et immunditiis om- 
nem ecpit dare operam ; depositoque religionis ha- 
bitu, divaricans se ad omnem transeuntem nec pro- 
prie parcens sstimationi, nec regiam quam habuit 
reverita dignitatem. 


CAPUT II. 

Dominus Raimundus Tolosanus comes moritur. Wil- 
lelmus Jordanis, ejus nepos, ei succedit. Rodoam, 
Turcorum princeps magnus, fines mosiros ingre- 
ditur, cui Tancredus occurrit, et. confusum vertit 
in fugam. 

Anno sequenti, qui erat ab Incarnatione Domini 
1195, dominus Raimundus bone memorie, comes 
Tolosanus, vir religiosus et timens Deum, vir per 
omnia commendabilis, cujus actus admirabiles et 
vita virtutibus insignis speciales desiderant tracta- 
tus, in oppido suo quod ipse fundaverat ante urbem 
Tripolitanam, cui nomen Mons Peregrinus, viam 
univers: carnis, versus Christi confessor, ingressus 
est, pridie Kal. Martii; cui successit nepos ejus 
Willelmus Jordanis, in eadem obsidionis sollicitu- 
dine; in quo opere usque ad adventum comitis Ber- 
trami, satis strenue viriliterque desudavit quousque 
super eadem re quaestionem passus, aliquantulum 
ab opere destitit, ut in sequentibus dicetur. Admi- 
randam sane hujus venerabilis viri et tam presen- 
tibus quam futuris commendabilem insignis animi 
credimus constantiam, quisemel pro Christoinitam, 

sque ad supremum exitum vite, non fastidivit pa- 


lanquam vir illustris et prepotens et amplissimum 
habens patrimonium, potuisset bonis omnibus 
abundare pro votis, elegit potius abjectus esse in 
obsequiis Domini, egressus de terra et de cogna- 
tione sua, quam in tabernaculis apud suosabundare 
peccatorum. Ceteri enim principes ejusdem pere- 
grinationis professores, urbe sancta restituta liber- 
tati, quasi votorum potiti consummatione, reversi 
sunt ad propria ; hic autem semel assumptam cru- 
cem veritus est deponere. Cumque a suis familiari- 
bus et domesticis illi cum multo suggeretur stu- 
dio, ut voti compos, desideranti se patria restitue- 
ret, maluit se in holocaustum dare Domino quam 
ilecebris se reddere secularibus ; magistrum imi- 
tatus, cui eum diceretur : Descende.de cruce (Matth. 
xxvii, 40), maluit consummata passione, alienis de- 
poni manibus, quam ab incoepto nosire salutis defi- 
cere proposito. 

Eodem etiam anno, Rodoan, quidam vir prapo- 
tens, Halapie dominus, de adjacentibus regionibus 
lam prece quam pretio, convocatis auxiliis, in gravi 
multitudine Aotiochenorum fines ingressus, regio- 
nem totam in incursionibus deterrebat et incendiis 


. molestabat frequentibus. Quod audiens dominus 


Tancredus, convoeatis viribuset tam equitum quam 
peditum militaribus copiis, illuc procedit ei obviam, 
ubi eum suas habere copias fama celebriore com- 
pererat. Egressus igitur ab Antiocha, versus Arta- 
siam exercitus dirigit: quo perveniens, hostium in- 
gentem multitudinem, utei nuntiatum fuerat, repe- 
rit ;in quos, invocato de supernisauxilio et pro me- 
ritis impetrato, viriliter irruens, primo resistere ten- 
tantes, sed mox in dissolutionem datos, in fugam 
adegit. Cesis autem innumeris, captivati sunt ex 
eis plurimi, retento vexillo predicti Rodoan ; qui, ut 
vite consuleret, fugam primus inierat; quodque 
nostris multo fuit solatio, in recompensationem eo- 
rum quos in similibus negotiis amiserant sepius, 
equosoptimos, quos ab hostibus dejectiseorum ses- 
soribus abstulerant violenter, sibi multos vindiea- 
verunt. 


CAPUT III. 

ZEgyplii cum ingentibus copiis regno se infundunt ; 
quibus rex occurrens, caplis nonnullis, pluribus 
interemplis, reliquos in fugam adegit. 

Eodem anno, accesserunt ad /Egyptium calipham 
quidam de principibus ejus, dicentes : Populus ille 
peregrinorum, qui hoc novissimo tempore regnum tuum 
violenter ingressi sunt, et animarum prodigi suarum, 
hactenus principibus a Le missis restituerunt, de mullitu- 
dine confisi quam prior introduxeral exercitus, hanc 
sibi comparaverant audaciam. Nnnc autem illis ex 
mazima parte reversis ad. propria, et. adventantium 
peregrinorum solalio destituti, facti sunt. rariores, 
frequentibus expeditionibus facultatibus eorum om- 
nino consumptis. Unde nobis videtur opportunum, si 
luz id ipsum visum fuerit majestati, ut electum 
unum de magnatibus tuis, ad partes illas dirigas, qui 


481 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHI£P. 


A88 


regionem illam ab illo infelici populo occupatam ex- A bus mancipiis secum trahentes, Joppen cum letitia 


pediat. Placuit sermo et optimus visus est in con- 
spectu caliphe, et precipiens ingentem convocari 
exercitum et classem parari maximam, designatis 
principibus utrique seorsum exercitui, eos in Sy- 
riam dirigit ; qui pervenientes Ascalonam, magnam 
regno universo intulerunt formidinem. Quod au- 
diens rex, Joppen cum universis regni viribus celer 
pervenit, lege edictali praecipiens ut omnes illuc de 
singulis urbibus sine mora conveniaat. Adfuerunt 
igitur sub omni celeritate qui evocati fuerant; inter 
quos et dominus Ebremarus Hierosolymorum pa- 
iriarcha, vivifice crucis lignum salutare secum de- 
ferens, nihilominus adfuit. Quibus receptis, recen- 
sito nostrorum numero, inventi sunt habere equites 
quingentos, peditum duo millia. Hostium vero di- 
cebatur esse numerus ad quindecim millia, exceptis 
illis qui in classe militabant. Qui ab Ascalona dis- 
cedentes, classem preceperunt versus Joppen pro- 
perare: ipsi autem Azotum transeuntes, in duas se 
turmas dividunt, ordinantes ut altera illarum versus 
 Ramulam procedat, dominum regem ad pugnam pro- 
vocans; altera Joppen properel, ut rege contra al- 
teram occupato, illam urbem impugnet, convocatis 
iis qui in classe illuc jam advenerant. Juxta ergo 
predictum consilium, bipertito agmine, parsaltera 
Ramulenses fines ingressa, instructis aciebus, ad 
ventus sui, tubarum crepitu etstrepitutympanorum, 
evidens dederunt argumentum. Hoc autem de in- 
dustria fiebat ut, dominum regem cum suis expedi- 
lionibus in se provocantes, pars allera oram mari- 


limam secuta, Joppen tuta posset pervenire ; sed ( 


evanuerunt in eogitationibus suis. Nam cum re- 
gem cum suis expeditionibus appropinquantem in- 
tuerentur, contabuerunt corda eorum pra timoris 
angustia; et alteram partem revocantes, vix adhuc 
putabant sesufficientem habere multitudinem utejus 
possent manus evadere. Factum est ergo quod, con- 
venientibus contra se mutuo legionibus, rex cum 
suis in hostes irruens instat animosius ; verbo simul 
etexemplo suorum exhortans acies, viresingeminat. 
Dominus quoque patriarcha, vivifieze crucis lignum 
preliaturis ingerens et percurrens agmina, monet 
et hortatur u£ ejus meminerint, qui pro nobis pecca- 
toribus in eodem ligno salutem operari voluit ; prici- 
pit etiam, in remissionem peccatorum ut contra hostes 
nominis et fidei. Christianz decertent viriliter, ab eo- 
dem mercedem exspectantes, qui suis solet centuplum 
relribuere. Sic ergo nostri facti animosiores, hosti- 
bus vehementius instent; et implorato de colis 
auxilio, perempta ex eis infinita multitudine, reli- 
quos in fugam convertunt. Cecidit aulem in eodem 
conflietu presses Ascalonitanus; sed universi exer- 
citus procurator evasit fugiens. Dicuntur cesa illa 
die, de hostibus quasi quatuor millia; de nostris 
vero sexaginta inter mortuos reperti sunt. Obtinue- 
runt ergo, previa Domini elementia, hostium castra 
et infinitas camelorum phalanges ; sed et asinos.et 
equos innumerabiles, cum optimis spoliis et pluri- 


et exultatione pervenerunt. Captus est etiam illa 

die quidam nobilis, qui aliquando fuerat procurator 

in civilate Acconensi, pro quo rex postmodum vi- 

ginti millia dicitur habuisse aureorum. Classis ta- 

men hostium nihilominus adhuc in portu Joppensi 
morabatur; sed cognito suorum interitu, austro fla- 
tus ministrante necessarios, in portum se Tyrensem 
receperunt. Unde postmodum in /Egyptum redire 
cupientes, orta repente in mari procella, vi turbinis 
ab invicem divisi, viginti quinque naves ex eis fre- 
tum sustinere non valentes, in nostra littora impe- 
gerunt; ex quarum remigibus et naulis, exceptis 
mortuis, nostri in vincula conjecerunt plus quam 
duo millia. 

CAPUT IV. 

Daimberlus patriarcha cum persecutione apostoli- 
carum rediens litterarum, apud. Messanam urbem 
Sicilia moritur. Ebremarus sedis àllius incubator, 
Romam contendit. Legatus Arelatensium | archi- 
episcopus Gibelinus mütitur, qui postmodum £n pa- 
iriarcham substituitur. 

Interea dominus Daimbertus, Hierosolymorum 
patriarcha, post longam exspectationem, qua cum 
detinuerat dominus Paschalis papa et Ecclesia Ro- 
mana, volens plenius edoceri utrum rex Hierosoly- 
morum et qui eum expulerant vellent contra eum 
aliquid allegare, unde hoc videri possent de jure 
fecisse ; postquam nemo comparuit, qui contra eum 
aliquid objiceret, nec in ejus facto aliquid aliud no- 
tari poterat, nisi quod regia expulsus erat violentia, 
cum plenitudine gratie et apostolicarum prosecu- 
tione litterarum, jussus est ad propria redire et se- 
dem recipere, ex qua indebite fuerat deturbatus. 
Qui tandem in Siciliam veniens, apud Messanam 
moram faciens necessariam, transitum exspectans, 
gravi correptus :gritudine, sexto decimo Kal. Julii, 
viam universe carnis ingressus est. Sedit autem in 
pace annis quatuor, in exsilio vero, tribus. Ebrema- 
rus vero ejusdem sedis incubator, audiens quod 
predictus dominus Daimbertus, cum plenitudine 
grati: revertebatur, sedem suam recepturus, ante- 
quam de obitu ejus instrueretur, ad eamdem Roma- 
nam transfetare decrevit Ecclesiam, allegaturus de 
sua innocentia quomodo invitum et renitentem in 
eamdem sedem eum locaverant. Quo perveniens 
nihil impetrare potuit, quam ut cum eo dirigeretur 


D legatus, qui de causa ejus, Hierosolymis constitutus, 


plenius posset cognoscere. Designatus est aulem ad 
id munus prosequendum dominus Gidelinus, vir se- 
nior et grandevus, Arelatensis archiepiscopus, qui 
de mandato domini pape, Hierosolymam profectus, 
convocato episcoporum regni coneilio, de causa do- 
mini Ebremari cognovit plenius. Cumque ei consti- 
lisset per testes idoneos sufficientes et majores 
omni exceptione, quod dominus Daybertus absque 
causa legitima, Arnulfi factionibus et regia violen- 
iia fuerat expulsus, et quod Ebremarus adhuc vi- 
ventis pontifieis et Ecclesie Homanae habentis com- 
munionem sedem occupaverat, auctoritate qua 


. 489 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


490 


preeminebat, euma patriarchatu deposuit. Sed con- À et subsequentium hostium declinare importunita- 


siderans multam viri religionem et simplicitatem 
miram, Cesariensem, quetune vacabat, Ecclesiam, 
ei concessit habendam. Postmodum vero, dum de 
substituendo Ecclesie Hierosolymitane patriarcha 
clerus et populus diceptarent, constituta ad hoc 
specialiter die ud super eo negotio de more tracta- 
retur, post multashine inde deliberationum partes, 
in dominum Gibelinum apostolice sedis legatum 
unanimiter conveniunt, et eum in sedem locant 
patriarchalem. Hoc etiam predictus Arnulfus mali- 
tiose dicilur constrüxisse, ut homo senex et decre- 
pitus in illa sede diu vivere non posset. Eodem 
anno, qui erat ab Incarnatione Domini 1107, Asca- 
lonit», solita usi malitia, in via publica, qua ab 
Hierosolymis ad mare descenditur, in locis oppor- 
tunis insidias locaverant, equitum quingentorum et 
peditum mille. Audierant enim quod nosworum 
caterva, ab urbe Joppensi egrediens, Hierosoly- 
mam esset profectura; volentesque quod viribus 
non poterant, dolis procurare, in predictis latebant 
insidiis ; eum ecce nostri omnium horum ignari, 
iter eceeptum conficientes, in eorum offenderunt in- 
sidias. Cumque plurimum anxiarentur; dubitantes 
utrum cederent autcontenderent, instantibus hosti- 
bus deliberandi spatium abstulerunt. Videntes ergo 
nosiri quod aut ignominiose occumbere, aul cum 
eis viriliter pugnare oporteret, facientes de neces- 
sitate virtutem, animos induunt ; et quos prius ha- 
buerant formidabiles, resumpta audacia et spiritu 
vehementi instantes, in mentis convertunt stupo- 
rem ; etjamjam nostrorum impetus ferre non valen- 
tes, multis interemptis, captivatis etiam nonnullis, 
eos in fugam versosaliquandiu prosecutisunt. Tan- 
dem divina opitulante gratia, victoria potiti, tribus 
tantum de suo numero perditis, Hierosolymam pro- 
fecli sunt. 


CAPUT V. 


Vir nobilis Hugo de Sancto  Aldemaro, Tiberiaden- 
sium dominus, in monlibus qui urbi preeminent 
Tyrensi castrum. locat, cui nomen est Toron ; 
idemque non multo post cum Damacenis confi- 
gens, lethaliter confossus, sed tamen victor, occu- 
buit. Ascalomnitae quoque mostris volenles praten- 
dere insidias, in. laqueum quem paraverant. inci- 
dunt. 


Eodem etiam tempore, cum CTyrensium civitas 
adhuc ab hostibus detineretur et nostrorum modis 
omnibus impediret processum, vir nobilis et potens 
et inelyte in Domino recordationis, dominus Hugo 
de Saneto Aldemaro, qui post dominum Taneredum 
urbi praefuit Tiberiadensi, quantum locorum di- 
stantia permittebat (dislant enim ase predicte 
due civitates quasi milliaribus triginta), frequenti, 
bus et occultis irruptionibus cives molestabat Ty- 
renses. Cumque in eundo et redeundo s»pius ejus 
, periclitaretur militia eo quod in medio predicta- 
rum urbium nec presidium inveniretur, nec muni- 
tionis aliquod genus in quo se sui possent recipere 


PATROL. COL. 


C 


D 


lem, adjecit vir preclarus in summis montibus 
urbi Tyrensi prominentibus et ab eadam quasi per 
decem distentibus milliaria, in loco cui nomen pri- 
scum Tibenin, castrum edificare; cui, quoniam in 
monteerat excelso admodum et cacuminato, momen 
indidit Taronum. Est autem locusis inter mare et 
Libanum, quasi in medio constitutus, a Tyro el 
Paneade eque distans, in tribu Aser, salubritate 
et aeris grata temperie commendabilis ; solum ha; 
bens opimum, vineis et arboribus prorsus habile ; 
sed et frugibus et agriculture commodissimum. 
Prestilit ergo non solum fundaltori, diebus illis, ad 
opus predictum commodtiatam oplatem ; verum 
usque hodie et ubertate quam porrigit, et multa 
munitione qua preminet, et Tyrensium urbi, et re- 
gno universo utilitates imcomparabiles. Nec mora, 
post predieti fundationem presidii, idem nobilis 
homo cum equisibus septuaginta hostium fines in- 
gressus, cum quatuor millibus Damacenorum 
prelium committens semel, et secundo eodem die 
ab hostibus repulsus graviter; tertio melioribus ir- 
ruens auspiciis et animositate divinitus collata, si- 


.mul et viribus, auctore Domino, forlioribus reee- 


plis, hostes in fugam convertit. Ipse tamen ictu sa- 
gittae lethaliter confossus, interiit, vir prudens et 
strenuus, etd'exigentibus meritis regi et regno plu- 
rimum eommendabilis et acceptus. Cesi sunt in eo 
conflictu de hostibus ducenti, et equi totidem a 
nostris recepti. Post eosdem etiam dies visa sunt 
in oriente signa et prodigia multa in coelestibus. 
Nam, per quadraginta dies et eo amplius, cometa 
circa noctis initium visus el longe comam trahere ; 
et iterum ab ortu solis usque ad horamtertiam vi- 
sus est sol duos habere collaterales, paris magnitu- 
dinis, sed inferiores splendore solis. Visa est et Iris 
circa solem, suis distincta coloribus. Quse omnia 
certum erat mortalibus nova portendere. 


CAPUT VI. 

Boamundus de Francia in Apuliam reversus, cum in- 
gentibus copiis Graecorum fines eos depopulaturus 
ingreditur ; demumque in Syriam volens redire, 
relicto Doamundo filio, vita decedit. 
Per idem tempus, Alexius Constantinopolitauus 

imperator, vir malitiosus et nequam, volentibus per 

ejus regiones Hierosolymam profieisei multa mini- 
sirabat impedimenta. Nam et contra primam expe- 
ditionem, qua» ei multo fuerat emolumento, ut pre- 
missum est, Solimannum potentissimum Turcorum 
principem, et barbaras ex universo Oriente sollici- 
taverat nationes; et contra secundam, cui Picta- 
vensium praerat comes, easdem nihilominusnatio- 
nes et infideles populos frequentibus concilaverat 
legationibus ; unde, ejus efficiente malitia, posterior 
expeditio pene tota deperiit. Nec solum semel et 
secundo ita in nostros malignatus fuerat ; sed quo- 
ties se offerebat opportunitas eis damna moliri, pa- 
rare precipitia, pro luero sibi reputabat ; presenti- 
bus ta menel coram positis benigne dabat responsa- 
16 


491 


et munera largiebatur, ut eo falleret commodius, À 

Grecorum observans morem de quibus dicitur: 
Timeo Danaos ei dona ferentes, 

Vina. ZEneid. 1. 11, 49. 

Suspectum enim habens omnium Latinorum gene- 

raliter processum, nec eorum vires multiplicari, nec 

dilatarit potestatem, ubicunque ministrare poterat 
impedimentum, patiebatur. Harum igitur dominus 

Boamundus memor injuriarum, a transmontanis 

reversus partibus, universorum Latinorum causam 

prosequens,equitum habens quinque millia,peditum 
vero quadraginta millia, septimo Idus Octobris in 
terram predicti impefatoris navigio pervenit ; et 
confractis pene universis maritimis urbibus et in 
direptionem datis, universam Epirum, tam primam 
quam secundam depopulatus est ; tamdemque Dur- 
rachium obsidens, Epiri prime metropolim, regio- 
nem circumquaque incendiis et depopulationibus 
tradens, cireumjacentibus regionibus, pro libero 
arbitrio utebatur, parans ad delandas Latinorum 
injurias, auetore Domino, ad ulteriora imperii vio- 
lenter procedere. Audiensigiturimperator dominum 
Boamundum, cum ingenti militia Latinorum, intra 
fines suosingressum, ipse suos nihilominus oolligit 
exercitus, et ei procedens obviam, copias suas in 
vicino constituit : ubi communibus intervenientibus 
amicis, imperator fedus iniit cum eo, interpositis 
juramentis,quod de cxtero Christi fidelibus in Orien- 
tem transire volentibus, bona fide sine fraude et malo 
ingenio, consilium ministraret et auxilium ; nec eo- 
rum iler ab iis quos ipse cohibere posset, impedire pa- 

Lerelur. His ita compaoctis et fidei nexu interposito 

confirmatis,dominus quoque Boamundusjuramento 

corporaliter prestito, amicitiam et fidelitatem per- 
petuo conservandam promisit. Inde in Apuliam re- 
versus, dimissa peregrinorum turba, que votis 
obligata, tenebatur iter Hierosolymitanum perficere 
ipse domi, familiaribus adhue detendus curis, re- 
mansit /Esiaie vero sequente, preparatis jam ex 
parte ad iter necessariis et congregato navigio, 
dum ad iter accingeretur, copiis undecunque con- 
vocatis, validacorreptus egritudine, in fata conces - 
sit, unico filio principatus et nominis herede re- 
lieto, ex domina Constantia domini Philippi, illu- 
stris Francorum regis, filia suscepto. Mortuus est 
etiam eodem anno dominus Philippus Francorum 
rex illustris, socer ejus. 

CAPUT VII. 

A finibus Orientibus item. ingentes Turcorem copia 
partes Edessanas occupare nituntur ; sed Tancre- 
dus una cum rege resistunt viriliter. 

Accidit etiam per eosdem dies, dum adhuc pre- 
dicti nobiles, dominus videlicet comes Balduinus 
et Jocelinus, ejus consanguineus apud hostes de- 
tinerentur in vinculis,occasionesumpta ex eorum ab- 
sentia, collecta est ex Orientali sinu Turcorum in- 
finita multitudo et innumerabiles copie ; atque in 
Mesopotamiam descendentes, circa partes Edessenas 
eceperunt hostiliter degrassari, presidia quedam 


D 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


492 


violenter oceupantes, suburbana tradentes incendiis 
colonos captivantes et agricullure dantes operam : 
ita ut extra ambitum urbium muratarum tutus non 
reperiretur locus, el deficiente agricultura, victus 
omnino deficeret. Dominus autem "Tancredus, cui 
regionis commissa erat sollicitudo, circa partes 
Anliochenas detinebatur occupatus, cujus curam 
eliam, ut premissimus, domino Boamundo disce- 
dente, susceperat. Audiens tamen quod tanta 
hostium in partibus illis esset importunitas vocato 
domino Hierosolymorum rege et causa vocationis 
manifestata, ipse quoque quantas polest ex univer- 
sis urbibus et presidiis convocat copias. Cui sic ac- 
celeranti et pro regione sollicito infra paucos dies 
rex adfuit, junctisque simul agminibus Euphratem 
transierunt : quo pervenientes hostes reperiunt, ut 
eis fuerat nuntiatum, per universam regionem li- 
berisdiscursibusevagantes ; qui, cognito nostrorum 
adventu, eceperunt se ad invicem recolligere ; et 
illam quam prius habuerant, discurrendo minus 
experiri licentiam, Compertas iterum habentes sa- 
pius nostrorum vires, cum eis pugnare formidant; 
nec tamen ad propria redire disposuerant, sed scien- 
ies utrumque principem liberas ferias non habere 
ut moram diuturnam in ea possent facere regione, 
ita diu nitebantur eos protrahere, ut tedio affecti 
maturarent reditum et ipsi ad consuetas recurrereat 
infestationes. Cognoscentes igitur nostri eorum pro- 
positum, consilium ineunt quale pro temporis an- 
gustia poterant invenire commodius; congregari 
enim precipiunt, ex ea regione qu: est circa Eu- 


C phratem, que frugibus copiosissime abundabat, 


universi generis alimentorum copias; et, flumine 
transmisso, oneratis equis, camelis, asinis et bur- 
donibus victum copiosissimum et ad multa tem- 
pora sufficientem urbibus inferunt et presidiis; 
maxime autem urbem Edessanam usque ad redun- 
dantem suffieientiam communientes. Postmodum 
vero de corporibus civitatum et presidiorum non 
multam gerentes sollicitudinem,quoniam admodum 
armis, viris et victu erant munita, revocantibus 
eos majoribus rerum articulis, ad Euphratem re- 
versi sunt. Ubi dum modicis et corpore et. numero 
fluvium transeunt naviculis, quosdam de inferiore 
manu qui adhuc transitum exspectabant, ulteriorem 
ripam tenentes, hostes nostrorum vestigia secuti, 
irruunt; et ex eis quosdam interficientes, reliquos 
captivos trahunt, presentibus domino rege domino- 
que Tancredo, el eis subsidium ministrare non 
valentibus; amnis enim medius erat, quem vadis 
transire non poterant; neque eral facile paucis 
parvisque naviculis tantum exercitum reportare. 
Nostri vero dolentes admodum super illis pauperi- 
bus, quos se presentibus occidi viderant el ex parte 
captivari, reversi eunt ad propria ; regionem etiam 
eis Euphratem precipientes magnatibus, qui ei 
praeerant, diligentius communiri. Erant autem qui 
supra ripam Euphratis capti fuerant et interfecti, 
pauperes. Armenii, qui Turcorum fugientes impor- 


493 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


494 


tunitatem, in loca tutiora se conferre proposuerant. À iste locum, sua expugnatum instantia, sibi niteba- 


CAPUT VIII. 

Balduinus comes Edessanus redit de vinculis ho- 
Stium, et Joscelinus cum eo; et. adversus  Tancre- 
dum guerram excitant, 

Sequente anno, qui erat ab Incarnatione Domini 
1109, dominus Balduinus comes Edessanus, cum 
annis quinque continuis fuisset apud hostes deten- 
tus in vinculis, una cum Joscelino cognato suo, 
datis obsidibus pro certa summa pecunie, quam 
pro sua redemptione pepigerant, in suam se liber- 
tatem receperunt, reduntes ad propria: cum qui- 
bus etiam salis misericorditer fecit Dominus. Nam 
obsides eorum in quodam presidio custodibus de- 
putalis commissi, casu, sive somno sive mero gra- 
valis, mortem intulerunt, unde postmodum ad pro- 
pria clam et per diverticula de nocte errabundi per- 
venerunt. Accedenti ergo predicto comiti ad Edes- 
sanam urbem, dominus Tancredus dicitur ei in- 
troitum denegasse; sed tandem memor juramen- 
torum, qua interposita fuerant, cum, eodem comite 
capto, domino Tancredo civitas tradita fuerat, ad 
cor rediens, tam ipsam urbem quam regionem uni- 
versam eidem pr:cepit resignari. Qua injuria moti, 
postmodum bellum eidem Tancredo ambo pariter 
indixerunt. Joscelinus autem specialiter, qui citra 
Euphratem sua habebat przsidia et Antiochenis 
vicinior erat partibus, principem magis infestabat. 
Accidit autem quadam die ut, Turcorum multitu- 
dinem in suum convocans auxilium, in terram prin- 
cipis irruptiones moliretur, quod princeps presen- 
tiens, ei occurrit; commissoque inter eos prelio, 
prima fronte de exercitu domini Tancredi cecide- 
runt viri quasi quingenti; sed, tandem resumpltis 
animis et aciebus instauratis, Turcorum magnam 
straverunt multitudinem, Joscelinum et suos in fu- 
gam convertentes. Porro videntes majores regionis 
et qui sensus hobebant magis exercitatos, quod tan- 
torum virorum periculosa nimis erant odia et quod 
in multum poterant Christiano populo detrimentum 
cedere, interpositis parlibus suis, eos adinvicem 
reconciliaverunt. 


CAPUT IX. 

Beriramus, comilis Tolosani filius, cum classe Ja- 
nuensium in Syriam descendit, patri querens suce 
cedere ; Willelmus Jordanis contradicit. Capitur 
Biblium. 

Eodem tempore, Bertramus, domini Raimundi 
bone memorie comitis Tolosani filius, cum classe 
Januensium cirea urbem applicuit Tripolitanam, 
ubi Willelmus Jordanis ejus consanguineus urbem 
obsidione vallabat eamdem, sicut et continue fece- 
ral a die obitus predicti venerabilis viri, quiin eo- 
dem negotio moriens defecerat. Statim autem in- 
ejus adventu orta est contentio inter eos, Bertramo 
de patris succesione allegante; Willelmus autem, 
proprii laboris etimpense per quatuor annos con- 
tinuos sollicitudinis merita praetendebat. Illein bona 
paterna tanquam heres legitimus volebat succedere; 


lur vindicare. Dumque ista diu esset agitata con- 
troversia, intervenientibus amicis communibus, ut 
de pace traetarent, convenit inter mediatores quod 
pro bono pacis, Willelmo Jordanis civitates Archis 
et Tortosa cum suis pertinentiis concederentur; 
Bertramo vero Tripolis, et Biblium, et mons Pere- 
grinus, item cum suis pertinentiis Factumque est 
ita, et ralum habitum partis utriusque concessu. 
Unde Willelmus pro parte sibi designa factus est 
homo principis Antiocheni, fidelitate ei manualiter 
exhibita; Beriramus partis sibi designate a do- 
mino rege Hierosolymorum investituram suscepit, 
ei solemniter exhibens fidelitatem. Additum est 
etiam in compositionis forma, quod si alter sine 
liberis vita decederet, alter ei succederet in uni- 
versum. Questione vero predicta per hujusmodi 
sopila transactionem, accidit quod inter armigeros 
utriusque familie, ex causa levi, orta est contentio : 
pro qua pacificanda, cum velox in equo sepe dietus 
comes Willelmus occurreret, sagitta casu percussus, 
interiit. Dicebatur a nonnullis, quod comitis Ber- 
trami dolis e& machinationibus comes Willelmus 
interierit; sed tamen usque hodie illius vulneris 
non comparuit certus auctor; sic igitur sublato 
emulo et predicte urbis competitore, Bertramus 
solus in expeditione mansit, Erat autem classis 
Januensium, eum qua venerat, galearum septua- 
ginta; cui praefecti erant duo nobiles viri Januen- 
ses, Ansaldus et Hugo Ebriacus. Videntes ergo quod 
circa urbem Tripolitanam, per idem tempus operam 
consumerent, utile judicant interim aliquid me- 
moria dignum aggredi : commonitoque familiarius 
comite Bertramo, ut cum eis presens velit esse per 
terras, ipsi classem versus Biblium dirigunt. Est 
autem Biblum urbs martima, in Phonice consti- 
tuta, una de suffraganeis urbibus, qua Tyrensi 
metropoli jure metropolitico intelliguntur esse sub- 
jecte, cujus memoriam Ezechiel propheta facit, 
dicens: Senes Biblii , et prudentes ejus, o Tyre, prg- 
buerunt nautas ad ministerium varie supellectilis 
Luz (Exech. xxvii, 9). Item in secundo libro Regum 
de eadem scribtur ita : Porro Biblii praparaverunt 
ligna eL. lapides ad cdificandum domum — Domini 
QUII Reg. v, 18). Dieta est. autem prisco vocabulo 
Eve, eamque fundasse creditur Eveus, sextus filio- 
rum Chanaan. Ad hanc pervenientes et eam mari 
terraque circumvallantes, civibus admodum territis 
et de sui tuitione diffidentibus, classis prefectos 
predictum Ansaldum et Hugonem Ebriacum missa 
legatione conveniunt, significantes. quod si volen- 
tibus egredi liberum eum uxoribus et liberis vellent 
dare exitum ; nolentibus autem sua deserere domi- 
cilia, in urbe liceret bonis conditionibus immorari, 
parati essent reseratis aditibus, eos tanquam do- 
minos admittere. Quibus conditionibus juxta vota 
eorum admissis, urbem predictis duobus tradi- 
derunt viris ; quorum alter, Hugo videlicet Ebriacus, 
sub annua certi census prestatione fisco Januen- 


495 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


496 


sium inferenda, usque ad cerium tempus eam re- À nualitor exhibita, domini regis homo ligius: unde 


cepit. Hie idem, hujus Hugonis, qui eidem hodie 
preest civitati, avus fuit, qui ejus nomen obtinet 
et agnomen. Capta ergo predicta civitate, classis 
iterum Tripolim est reversa. 


CAPUT X. 


Rex Balduinus Tripolim properat; fervet obsidio, et 
eapitur civitas. 


Audiens 3gitur dominus rex predictlàm Januen- 
sium classem, capta Biblio, circa Tripolitanas partes 
moram adhuc facere, illuc properus accedit, tenta- 
turus si eosdem Januenses aliquibus conditionibus 
secum posset detinere, quatenus eorum fretus au- 
xilio, unam de urbibus maritimis sibi vindicaret. 
Restabant enim adhuc nostro littore quator 
rebelles, Berythum videlicet, Sidon, Tyrus et Asca- 
lona, que nostrorum novelle plantationi multum 
oberant, adobtinendum incrementum. Illuc ergo 
veniens, omnes qui in obsidione erant, tam per 
mare quam per terras, sua exhilaravit presentia et 
in opere cepto reddidii ferventiores. Statim enim 
in ejus adventu visi sunt, qui exterius in obsidendo 
laborabant, maximum reperisse solatium ; ita ut et 
major eis audacia accessisse videretur, et vires non 
dubitarent incrementum accepisse ; obsessis autem 
e converso, et desolatio se intulit solito amplior, et 
spes resistendi omnino succubuit enervata : quoque 
hostes vident solito fortiores, eo se debiliores repu- 
tant; quodque illis accederet, totum sibi decedere 
reputantes. Innovant ergo nostri quasi novi recen- 
tesque, assultus; et hostibus omnino ubicunque 


locus est, solito instant protervius : tanquam obsi- 


dionem, quam eontinuo peneseptennio multo labore 
protraxerant, tunc primitus inchoassent. Videntes 
ergo cives nostrorum singulis diebus vires invale- 
scere, eorum vero e conveaso minui, diuturnis labo- 
ribus fatigati, spem subsidii nullara habentes, com- 
municato inter se consilio, tractant quomodo tantis 
malis possent finem imponere. Missis igitur lega- 
tionibus tam ad dominum regem quam ad dominum 
comitem, sub conditione spondent eis urbem se re- 
signaturos, si egredi volentibus, libere et sine diffi- 
cultate liceret, et familiassuas cum omni supellectile 
ad loca optata transferre possent ; nolentibus autem 
exire, sisub certa pensione domino comiti annuatim 
persolvenda, tute et tranquille in domibus suis 
manere et possessiones suas colereconcedatur. Au- 
ditis igitur civium postulationibus, rex, eum comite 
et aliis magnatibus consilio communicato, utile 
judicat, eorum admissis desideriis, urbem sine dila- 
tione recipere. Placuit igitur sermo iste omnibus, 
et prestita conaivenlia, evocalis ante se civibus, 
eorum admittunt petitiones. Przestitisque juramen- 
lis, quod predicte conventiones eis sine fraude et 
malo ingenio, bona fide conservarentur, urbem reci- 
piunt, introire volentibus aditibus reseratis. Capta 
est predicta civitas anno ab Incarnatione Do- 
mini 1109, mense Junio, decima die mensis. Factus 
est autem ibidem comes Bertramus, fidelitate ma- 


et ejus succesores, usque in presentem diem, regi 
Hierosolymorum id ipsum tenentur exhibere. 


CAPUT XI. 

Balduinus comes Edessanus, ad. socerum | Gabrielem 
Meleteniam descendit, ubi faclum ejus *exstat satis 
memorabile. 

Accidit autem per eosdem dies quod a vinculi- 
hostium absolutus dominus Balduinus Edessanorum 
comes, cum multos haberet equites, nec haberet 
unde eis exhibite militie et impensi fideliter officii 
persolveret stipendia, arguto habito satis et acuto 
consilio, destinat cum eisdem suis commilitonibus, 
socerum, qui valte pecuniosus erat, apud Melete- 
niam visitare, preestructo et preordinalo solerter, 
ut postquam ad ejus ventum esset presentiam, quid 
fieri oporteret. Compositis igitur ad iter necessariis, 
illuc pervenit, ubi ex more depenso mutus saluta- 
lionis affatu, et pacis signo cum mutuis amplexibus 
et plena charitate alternatim prebito, magnifice ni. 
mis et supra hospilalitatis leges, tanquam domesti- 
cus et affectione filius, susceptus est a socero. Cum 
igitur per dies aliquot ibi dominus comes moram 
fecisset, et semel confabulationibus fortasse neces- 
sariis, hinc socer, inde gener diei partem aliquam 
protraxissent, accesserunt (sicut inter eos prius 
condietum fuerat), et eis colloquentibus ingesserunt 
se milites ejus. Tunc unus ex eis, quasi omnium 
autoritate factus verbi patronus, comitem allequi- 
tur, dicens: Nostz, comes, et nemo te melius, quam 
fideliter et quam strenue turba hzc militum, quz 
prasens est, tibi jam multo tempore, fidem (uam et 
promissionem secula, militaverit : quantos labores, 
quantasque invigiliis, siti, fame, frigore, simul et 
&stus importunitate pertuleri? molestias, ut te et re- 
gionem tibi divinitus commissam, ab hostium injuriis 
redderet securam; et a civibus el reliquo populo in ea 
commorante, infidelium et inimicorum crucis Christi 
averterent impetus et molestias propulsarent. Te in- 
iroducit pro se testem hoc. colligium, tibi aliquando 
necessarium. Gompertum habes, quantum jam, ef ftuxe- 
ril temporis, ez quo sine stipendiis tibi militaverimus ; 
quolies nobis solvi necessitate. compulsi postulaveri- 
mus; quolies pelitas inducias, tibv compatientes, in- 
dulserimus, de die in diem cequanimiter. sustinentes E 
et nunc res €0. deductze. sunt. nostre, quod diutius 
prastolari non possumus. Paupertas. invincibilis e5t; 
qua diuturniores ferias, et tempus auctius tibi ilerum 
dari negat. Elige tibi unum ; aut debitum solve, ino- 
pix nostra? subveniens; aut pignus quod obligalis, 
juxta pactum exhile. Miratus est Gabriel quidnam 
sibi vellet hec concio, et sermo ita solemnis quid 
portenderet. Tandemque edoctus per interpretes, 
rem tenuit; sed querit cujusmodi pignus, pro pa- 
ctis stipendiis, dominus comes obligasset. Cui, cum 
quasi pudore prohibitus, dominuscomes responsum 
non daret, respondit eorum advocatus : Quia. bar- 
bam suam hypothecaverat eis, ut nisi statuta die 
pacta. militibus solverentur stipendia, eidem barba 


A01 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


A98 - 


8ine contradictione raderetur. Quod audiens Gabriel, A norum fatigatam, ubi mors, qua primo pravaricante 


stupidus pre facti novitale et complosis manibus 
supramodum admirans, anhelare, ccpit, et. prc 
angustia nimis estuare. Mos enim est Orientalibus, 
tam Grecis quara aliisnationibus, barbas tota cura 
el omni sollicitudine nutrire; pro summoque pro- 
bro et majori que unquam irrogari possit ignomi- 
nia reputare, si vel unus pilus quocunque sibi de 
casu barba cum injuria detrahatur. Interrogansque 
dominum comitem, si ila esset sicut dicebatur ? 
respondit: I/a. Iterum fortius admirans, pene extra 
8e factus, quarititerum. Quare rem tanta diligentia 
conservandam. argumentum viri, vultus gloriam ho- 
minis praecipuam. auctoritalem, ita obligasset, tan- 
quam rem mediocrem, et ab homine sine confusione 
separabilem? Qui comes: Quia non erat mihi resalia 
dignior cujus interpositione, militibus proterve instan- 
tibus, possem plenius satisfacere. Sed mec oportet 
dominum el patrem meum multum super hoc essesol- 
licilum ; nam spero de misericordia Domini, quod 
impetratis a. militibus iuduciis, postquam Edessam 
rediero, militum instantiz salisfaciens, cum mea 
honestate pignus luam obligatum. Milites e diverso 
statim se diversuros ab eo, minasque intentare, si- 
cut edocti erant, nisi solvat maturius, unanimiter 
asserebant. Quod audiens Gabriel, vir simplex et 
collusionia eorum ignarus, apud se fluctuans quid 
facerel elegit potius de suo solvere militibus id in 
quo tenebatur gener obligatus, quam ejus pati, qui 
reputabatur filius, lantam ignominiam. Querit quae 
sit debiti summa. Cui, responsum est: Triginta 
millium Michaelitarum; quod genus aureorum tunc 
in publicis commerciis erat celebre, a quodam im- 
peratore Constantinopolitano, qui eam monetam 
sua fecerat insignem imagine, Michaele nomine, sic 
nuncupatum. Solvere igitur ;spondet pro genero, 
conditione tali, pactam pecuniam, ut media dominus 
comes fide firmiter promittat; quod de cetero nullo 
casu, nullo necessitatis articulo, ila quibuslibet per- 
sonis se velit obligare. Soluta igitur pecunia sum- 
piaque a socero licentia, dominus comes cum suis, 
tumentibus loculis et depulsa inopia, dives ad pro- 
pria reversus est. 


CAPUT XII. 


Bethlehemitica Ecclesia per regis studium ad cathe- 
dralem erigitur dignitatem. 

Anno sequenti, qui erat ab Incarnatione Domini 
1110, sollieitus rex, et curam gerens pervigilem- 
quomodo sibi regnum a Deo commissum posset ho 
norare el Deo protectori suo aliquid acceptione di- 
gnum offerre, proposuit de pio menlis fervore. Ec- 
clesiam Bethlehemiticam, que usqueadJillum diem 
prioratus tantum fuerat, ad cathedralem sublimare 
dignitatem. Quod qualitergestum fuerit, ex reseripto 
ejusdem piissimi regis super hoc edicto, ampliuset 
: perfeclius erit manifestum, quod sic habet ; Divina 
inspirante gratia gens Francorum admonila. Hieru- 
salem civitatem sanclam, diuque oppressione paga- 


parente genus humanum invaserat, morte Salvatoris 
est destrucla, a spurcitia pradicta, liberavit. Obsessa 
est namque civitas haec. cullu. divino digna septimo 
ldus Junii,a gente prefata; et Idibus Julii, Deo 
pro ea pugnante, est capta. Capta autem civitale anno 
Domini 1100, dispositione divina suggerente, placuit 
clero atque Raimundo Sancti Agidii, Roberto North- 
manniz, eL Roberto Flandrensi comitibus, Tancredo, 
et cseteris primatibus, cum universa Francorum mul- 
titudine ut. piissimus et. misericordissimus dux Gode- 
fridus, charissimus frater meus, eidem. prasideret ; 
ipse vero, vir Deo dignus. sanctz civitatis guberna- 
Lor, primo principatus sui anno peracto, Deo propotio, 
tertia die seqaentis, in pacequievit. Cui ego Balduinus 
ab exultantes clero, principibus et populo, primus 
rez: Francorum, nutu divino excellentiam Bethlehemi- 
Lic Ecclesia, nativitatem Domini nostri Jesu. Chri- 
sti przfulgida menté perlractans, in qua primum ve- 
nerabiliter caput meum diademate ornatum effulserat, 
uL episcopali dignitate donaretur mihi per omnia pla- 
cuit. Igilur quod corde caste conceperam, indesinen- 
ter excogitans, landem. ad aures Arnulfi archidiaconi, 
viri clarissimi, et Hierosolymitani capituli usque 
perduxi, eumque et idem capitulum, ut super hac. re 
mihi consulerent, obnixe rogavi. Qui tam juxia peti- 
lioni mea obsequentes, tum pro Hierosolymitana sede 
qua postea quasi orbata parente videbatur, tum. pro 
hoc negotio Romam peli decreverant. Hunc itaque 
legationem | Arnulfus archidiaconus, et Aichardus 
eodem tempore decanus suscipientes. Romam  perre- 
aerunt : et sancto Spiritu cooperante, apud. domnum 
Paschalem secundum, universalis Ecclesie pontifi- 
cem, de ulroque negotio honestum invenientes consi- 
liunt, Hierusalem remearunt. Dominus vero Paschalis 
papa, Gibellinum Arelatensem archiepiscopum, virum 
sapienlide radiis coruscum, omnique morum hone- 
state fulgidum, cwi id legationis Arnulfoatque Aichardo 
praesentibus injunoerat, post eos Hierusalem direxit. 
Propterea a me, clero simul et populo gaudenter sus- 
ceptus pro praecepto domni Paschalis papa et mea 
bona voluntate, et assensu. Hierosolymitani capituli, 
ac totius favore consilii, et propria deliberatione om- 
nia. dispensans, in Bethlehemáética Ecclesia, Ascheti- 
num, virum illusirem eamdem  gubernantem, quem 
D Hierosolymitanum capilulum ejusdem Ecclesie. can- 

lorem, me cum meis proceribus et populo volente 

Ascalonz elegerat atque statuerat episcopum, obti- 

nere primatum episcopalem decrevit; Betllehemiticee- 

que sedi, pro pracepto et consideratione nostra, As- 

calonae Ecclesiam parochiali jure subjugavit. Tandem 

ego Balduinus, Dei gratia rex Hierusalem, Latinorum 

primus. jam dicla lzlus obnixe firmavi. Villam 

eliam Bethlehem, quam Ecclesi: concesseram, pro 

salue anima mex, el misericordissimis ducis fra- 

iris meis Godefridi, atqueomnium parentum meorum ; 

et unum casale, quod est n territorio Accon, nomine 

Bedar; aliud eliam quod est in Territorio Neapoli 

tano, nomine Seylon; aliud quoque adjacens Bethle- 


B 


499 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


500 


hem, quod dicitur Bethbezan : et duo casalia interri- A Digestis, titulo de Censibus, loquens de Pheonice 


torio Ascalonitano, unum videlicet Zeophir, el. aliud 
nomine Caicapha, cum suis pertinentiis episcopo, 
ejusque successoribus firmiter ac libere tenere ac 
possidere pracepi. dedi atque concessi. Prefatam 
quoque Ecclesiam a calumnia qua  Hierosolymitana 
Ecclesia eam vexabat, commutatione terrarum ac vi- 
nearum qua in circuitu Jerusalem in meo dominio 
erant, absolutissimam reddidi.  Slatuimus | autem 
quod. sí quis elericus, vel laicus, nefandissima cupi- 
ditate ductus, illud quod pro petitione mea de Bethle- 
hemitica Ecclesia natwitate Domini ac Salvatoris 
nosiri praeclara, Spiritu sancto juvante, a. domino 
Paschale Romane sedis summo ac venerando pon- 
lifice, per Gibelinum ejusdem legatum, Arelatensem 
archiepiscopum roboratum est, post. decessum. meum 
violare praesumpserit invasionis crimine, misi com- 
monitus resipuerit, obligetur, ac totius regni nostri 
expers efjectus, graviter Judicetur. Preterea concedo 
quod quicunque meorum optimatum, vel. aliquis mi- 
litum seu. burgensium, Dei affatus Spiritu de suis 
redditibus, pro sua suorumque animabus dare. eidem 
Ecclesiz voluerit, libera sit sibi pice voluntatis exse- 
culio, et in perpetuum valeat facultatum suarum le- 
gitime facta donatio. Facta est autem hac. concessio- 
nis, vel confirmationis mostra inscriptio, rerumque 
gestarum designitio, anno ab lncartione Domini 
1110, indictione 1, presidente Romana Ecclesiz pa- 
pa domno Paschale secundo Hierosolymis vero Gibe- 
rino Arelatensi archiepiscopo, sedis apostolicz vicario 
in patriarcham electo. Sunt ergo istius assertionis 
testes : 

Arnulfus archidiaconus, 

Aichardus decanus, 

Eustachius Garneríus, 

Anselmus turris David custos, 

Radulfus de Foritaneto, 

Pisellus vicecomes, 

Simon ducis filius, 

Anfredus vir religiosus, 

Gerardus camerarius, 
et alii quamplures, 


CAPUT XIII. 


Obsidetur terra marique civitas Berythensium; et se- 
cundo capitur mense. 


Eodem anno predictus Dei cultor, et magnificus 
triumphator, idem dominus rex curam gerens in- 
defessam, quomodo regnum sibi a Deo commissum 
possetampliare, sumpta oecasione ex galeisquibus- 
dam que in regno hiemaverant, mense Februario, 
congregata pro viribus Chrisliani populi ex uni- 
versi regni finibus multitudine, urbem obsidet Be- 
rythensium. Est autem Berythum civitas maritima 
inter Biblium et Sidonem in Phenice sita, una de 
suffrageneis urbibus, qui Tyrensi metropoli intelli- 
guntur subjecte, Romanis quondam acceptissima, 
ita ut, jure Quiritium civibus concesso, inter colo- 
nias reputaretur; de qua ilà Ulpianus testatur in 


provincia: Est et Berythensis colonia, in eadem 

provincia, Augusti beneficiis gratiosa. Et ut divus 

Adrianus in quadam oratione ait: Augustiana colo- 
nia, quz jus Italicum habet. Nee solum jus Itali- 
cum, verum etiam et docendi jus, quod raris con- 
cessum fuit urbibus, ab eodem Augusto obtinuit. 
potestatem, sicut in primo «codicis, ea constitu- 
tione quas sic incipit : Cordi nobis est, in qua ita 
legitur : Et Berytensium doctorem Dorotheum. 
Dicta autem creditur prisca appellatione Gerse, 
quam Gerseus quintus filiorum Chanaan fundasse 
legitur. Ad hanc perveniens, accito sibi domino 
Bertráàmo Tripolitano comite, urbem espit studio 
vehementi actare. Advenerantl autem, ut eidem 
urbi ministrarent subsidium, ex Tyro et Sidone na- 
ves quedam, viris fortibus et bellicosis refertz, 
Quod si libesum introitum et exitum habere potuis- 
senti nutiliter operam consummerent, qui obsidioni 
ejus incubuerant, Sed adveniente classe de qua- 
rum ope confisus rex, opus presens assumpserat, 
timmentes se mari comittere, protinus intra por- 
tum se receperunt : ita utcivipus omnino per mare 
et introitus negaretur et exitus. Erat autem eidem 
civitali pinea silva vicinior, que multam et idoneam 
obsidentibus, ad componendum scalas et quaslibet 
machinas, abunde praestabat materiam. Ex hae izi- 

tur erigentes sibi turres ligneas, et machinas jacu- 

latorias componentes, et que adversus hujusmodi 

solentesse necessaria fabricantesargumenta, urbem 
continuis impugnant assullibus, ita ut nec hore 
spatio, interdiu vel de nocte, obsessisrequiem in- 
dulgerent; alternatim enim et per vices mutuas, 
sibi succedentes adinvicem, labore intolerabili cives 
fatigadant. Cum antem per menses duos continuos 
incepto opere viriliter desudassent, arguentes mo- 
ram adinvicem, quadam die dum solito vehemen- 
lius urbem in pluribus locis, congressionibus mo- 
lestarent, quidam de turribus ligneis, quae mseni- 
bus fuerant violenter applicate, saltu super murum 
se intulerunt ; quos alii tum eodem modo, tum per 
scalas ascendentes, secuti, in urbem descendentes, 

portam civitatis violenter aperuerunt. Ingressus 

igitur sine difficultale noster exercitus, civibus ad 
mare confugientibus, urbem occupavit universam, 

Qui autem in navibus erant, audientes quod rex 


cum suis urbem effregerat, prosilientes et ipsi de 


navibus portum occupant; et cives qui gratia sa- 
lutisillue confugerant, gladiis repellentes, in hostes 
redire compulerunt; sicque cives miseri, inter 
hostium cohortes geminas infeliciter angustiati, 
nunc his, nunc illis instantibus, gladiis in medio 
depereunt: quousque rex stragem immoderatam 
conspieiens, eis qui residuit erant, misericordiam 
implorantibus, voce preconia finem csedis indicit, 
et victis vitam indulgerit precipit. Capta est autem 
pridicta civitas anno ab Inearnatione Domini 1112, 
mense Aprili, vicesima septima die mensis. 


901. HIST. RERUM TRANSMARIN. 


CAPUT XIV. 


Danorum et Noroegiorum classis descendit in Sy- 
rium : quorum ope rex Sidonem obsidet. et capit ; 
, fürraturque casus circa regem mirabilis. 

Eodem anno quidam populus de insulis occiden- 
talibus egressu, maximeque de ea occidentis parte 
qu: Noroegia dicitur, audientes quoda Christi fide- 
libus capta esset civitas sancta Hierosolyma, volen- 
tes illuc devolionis gratia properare, classem sibi 


. paraverant opportunam. Quam ascendentes, aura 


flante secunda, mare Britannicum navigantes, 
dein Calpen et Athlanta, angustias hujus Mediter- 
ranee influxionis ingressi, nostrum hoc mare per- 
transeuntes, apud Joppen applicuerunt. Erat autem 
predicte classis primicerius, et preceptor supre- 
mus, quidam juvenis, procerus corpore et forma 
decorus, Noroegie regis frater. Qui postquam por- 
tum Joppensem attigerunt, propositum iier aggre- 
dientes, IIierosolymam, cujus gratia venerant, adie- 
runt. Rex igitur cognito eorum adventu, illuc cum 
omni celeritate properat ; et cum illo predicto no- 
bili viro, benigne et familiariter locutus, tentare 
copil et diligenter inquirere, utrum navalis ille 


— LIB. Xl. BALDUINUS I REX. 


À 


exercitus, moram vellet in regno facere et operas . 


suas ad tempus Christo dedicare, ut una de infide- 
lium urbibus per eorum studium, fideli populo poa- 
set accrescere. Qui communicato concilio ad invi- 
cem, responderunt quod ad id venerant et ea inten- 
tione ferebantur, ut Christi servitio se manciparent. 
Juxta quod propositum parati erant, ut quamcun- 
que de urbibus maritimis rex cum suo exercitu, 
obsidere vellet, illuc itinere marino cum omni cele- 
ritate contendere, nihil preter victum pro slipen- 
diis exigentes. Rex igitur devotissime verbum 
ampleetens, congregans regni robur universum, 
et militiam quantam potuit, Sidonem pervenit. 
Classis quoque nihilominus a portu Acconensi 
egressa, illuc directe properaverat, ita ut pene eo- 
dem momento ulerque exercitus anle urbem con- 
veniret. Est aulem Sidon civitas maritima inler 
Berythum et Tyrenseum metropolim sita, provincia 
Phonicis portio non modica, commodissimum ha- 
bens situm, cujus tam Veteris quam Novi textus 
Instrumenti frequentem habet memoriam. De ea 
quippe in seeundo Regnum libro, ita Salomon ad Hi- 
ram, Tyriorum regem : Pracipe igztur, ut precidant 
mihi cedros de Libano et servi mei sint. cum tuis ; 
mercedem autem servorum luorum dabo tibi quam- 
cunque petieris, Scés enim quoniam non est in populo 
meo, qui novit ligna cedere sicut Sidonii (III Reg. 
v, 6). In Evangelio quoque ejus facit Dominus men- 
lionem, dicens : Amen dico vobis, si haec facta essent 
in Tyro et Sidone, et cetera (Matth. xi, 1) ; et alibi: 
Egressus Jesu, secessit in partes Tyri et Sidonis 
(Marc. viz, 24). Hanc Sidon Chanaan fundasse le- 
gitur; unde et usque in presentem diem nomen 
tenet auctoris. Est autem una de urbibus suffraga- 
neis Tyrensis metropolis. Hanc igitur noster exer- 
citus ex utraque parte obsidione vallans, civibus 


D 


502 
magnam intulere formidinem ; videntesque quod vi- 
ribus nequaquam possent resistere, et ab imminen- 
libus se tueri periculis, dolis perficere quod virtute 
nequeunt, machinantur. Erat porro in domini regis 
comitatu, ejus familiaris et quasi cubicularius, qui- 
dam Balduinus, aliquando gentilis, quem dominus 
rex pietatis intuitu accendentem ad baptismatis la- 
vacrum, de sacro fonte susceperat; et ei nomen 
imponens suum, in numero domesticorum recepe- 
rat ; hunc nobiles de civitate viri, quocumque modo 
se volentes expedire, clam per internuniios conve- 
niunt, infinitam promittentes pecuniam, et in civi- 
tate possessiones amplissimas, sia tantis calamitati- 
bus eos, regeminterficiendo, absolvat.Erat autem hic 
idem domino regi adeofamiliaris et charus, ut etiam 
ad loca secretiora quibus nature, se purgare volen- 
tis, satisfit necessitatibus, regem solus plerumque 
comitarelur. Verbum itaque oblatum ille gaudens 
suscepit, et eorum postulationes effectui manocipare 
promittens, totus in hoc erat, ut tempus ad com- 
plendum facinus exspectaret opportunum. Interea 
quidam fideles de civitate, ad quos verbi hujus per- 
venerat notitia, timentes, ne per domini regis incu- 
riam verbum hoc tam detestabile posset effectum 
sortiri, litteras scribunt sine certi auctoris titulo, 
easque cum sagitta in exercitum nostrorum diri- 
gunt, rei seriem ordine pandente ; qui casu ad do- 
minum regem pervenientes, animum ejus, necim- 
merito, plurimum affecerunt, Qui ccnvocans princi- 
pes, ei quid eum facere oporteret deliberatione ha- 
bita, vocatus est ille; et crimen confessus, princi- 
bus in eum dictantibussententiam, suspendio vitam 
finivit. Videntes ergo cives commenta sua felices 
non habere successus, alia via ceperunt ingredi; et 
missa legatione petunt, ut nobilibus eoncedatur ex- 
itus; plebi vero, sicuti el prius, agriculture operam 
dare liceat, bonis conditionibus. Quo concesso ur- 
bem resignant, cum uxoribus et liberis ad loca desi- 
derata, sine contradictore tendentes. Quam proti- 
nus ot sine dilatione, cuidam de magnatibus suis, 
Eustachio videlicet Grener, jure hereditario possi- 
dendam liberaliter concessit. Classis vero receptis a 
domino rege donariis, et accepta licentia, prose- 
quente eos universorum benedictione, ad propria 
reversi sunt. Capta est aulem praedieta civitas anno 
ab Incarnatione Domini 1111, mense Decembri, de- 
cima nona die mensis. 


CAPUT XV. 


Moritur Gibelinus Hierosolymorum patriarcha ; suc- 
cedit ei vir impius et nequam Arnulfus. 


Per idem tempus, mortuusest dominus Gibelinus, 
bone memorie, Hierosolymorum patriarcha, cui 
substitulus est invita, ut credimus, divinitate Ar- 
nulfus, de quo sepissimam in superioribus mentio- 
nem habuimus, Hierosolymitanus archidiaconus, 
qui vulgo cognominatus est Malacorona. Red pro- 
pter peccata populi patitur Deus regnare hypocritam 
(Job xxxiv, 30). Hic, siculi et prius, seipsum con- 


$03 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


304 


tinuans, multa pessima gessit opera. Nam inter c- A Tancredum incaute et cum impetu provocarent ad 


tera neptem suam,apud dominum Eustachium Gre- 
ner, unum de majoribusregni principibus, nobilium 
duarum urbium dominum, Sidonis videlicet et Ce- 
saree, nuptui collocavit. cum ea conferens eccle- 
siastici patrimonii optimas porliones, Jericho vide- 
licet, cum omnibus pertinentiis suis, cujus hodie 
redditus annualis quinque millium dicitur esse au- 
reorum. Fuit autem etin suo pontificatu conversa- 
tionisimmunds, ita ut ejus vulgo pateret ignominia. 
Cui rei colorem quaerens, ordinem quem primi 
principes studiose et cum multa deliberatione 
in Ecclesia Hierosolymitana instituerant, regulares 
canonicos introducendo commutavit. Regem etiam 
ad hoc impulit, ut vivente adhuc uxoresua aliam du- 
ceret, sicul in sequentibus dicetur. 


CAPUT XVI. 

Ab Oriente Turcorum ingens manus, et innumerabiles 
copie finibus se infundunt. Antiochenis ; sed Tan- 
credus una. cum Tripolitano comite Bertramo, re- 
sistit viriliter. 

Nee mora interposita diuturniore, post Sidonem 
captam, collecta est in Perside equitum manus in- 
finita ; qui ut proprias experirentur vires, ut super 
eo aliquando possent gloriari, in regiones nostras 
ascenderunt. A primo enim Latinorum introitu, 
usquead annum regnieorum quasiquadragesimum, 
non defuit nostris pestis illa, saevior hydra, recens et 
dampno capitum facta locupletior. Annis quippe pene 
singulis de illo sinu Persico tanta erumpebat illius 
populi detestabilis multitudo, ut pene universam 
terre superficiem sua numerositate operirent. Sed C 
miserante nostros labores divina clementia, susci- 
tavit Persarum insolentie el regno nimis de se 
presumenti emulum imperium gentis Hiberorum : 
quo per gratiam Dei inerementum suscipiente, et 
vires acquirente, per successus continuos contrita 
est Persarum superbia ; et qui prius przedieto po- 
pulo suspecti erant et formidabiles, facti sunt, versa 
vice, eis et viribus et armorum experientia longe in- 
feriores ; quique regnis exteris ; etiam remotioribus 
consueverantinferre sollicitudinem, nuno sibi suffi- 
cere reputant, si intra fines suos tranquillitatem 
reperiunt vel ad tempus. Estautem Hiberia regioin 
plaga septentrionali constituta, qus alio nomine 
dieitur Avesguia, Persis contermina, homines ha- 
bens corpore proceros, robustos viribus, multa 

'gtrenuitate commendabiles. Hi frequentibus bellis 
et congressionibus assiduis Persarum adeo copias 
altiriverunt, ut jam se nec pares reputent, et pro 
suo statu solliciti aliorum provincias vexare desti- 
terint. Predicta ergo multitudo, a finibus illis 
egressa, Mesopotamiam íranscurrens, transmisso 

Euphrate fluvio magno, regionem eirca fluvium pro 

arbitrio tractantes, optimum regionis presidium 

Turbesselobsident; cumque per mensem continuum 

ibidem operam consumpsissent, videntes quod non 

proficerent, ad partes Halapienses se contulerunt, 
desua multitudine confisi, machinantes ut dominum 


prelium. Dominus autem Tancredus, sicut vir pru- 
dens erat et in agendis circumspectus, dominum 
regem litteris evocatet nuntiis, ut maturesubsidium 
conferat. Qui sine mora convocata ingenti militia, 
assumpto sibi Bertramo comite Tripolitano, cum 
suisiterum copiisad partes illas se contulit. Qui 
cumlpervenissent[ad oppidum Rugiam, ibidominum 
Tancredum cum suis expeditionibus invenerunt : 
unde in hostes progressi, ante urbem Caesaream, 
qua vulgo appellatur Cesarea,ubi hostes castrame- 
tati fuerant, ordinatis agminibus pervenerunt. Ubi 
cum se mutuo ulerque conspexisset exercilus, Tur- 
cis declinantibus prelium, a regione discesserunt, 
nostris, ab invicem sumpta licenlia, ad proprio re- 
versis. 


CAPUT XVII. 
Tyrus obsidetur ; sed, resistentibus potenter civibus, 
obsidentium deluditur intentio. 

Consequenter autem eodem anno, cum Tyrus sola 
de urbibus maritimis, quz: sunt a. Laodicia Syrie 
usque ad Ascalonam, qua est novissima regni civi- 
tas, infidelitatis jugum pateretur ; adjecit dominus 
rex, qui alias auctore Domino expedierat, illam re- 
gno vindicare. Gongregalis ergo ex universa lora 
maritima navibusquotquot invenire potuit, classem 
ordinat qualemqualem; cui preeipit, ut illuc sub 
omni celeritate maturarent : et ipse convovatis re- 
gni viribuset populo undique accito universo, pre&- 
dictam urbem, locatis in gyrum copiis, obsidione 
vallat. Est autem Tyrus civitasin corde maris sita, 
in modum insule circumsepta pelago, caput et me- 
tropolis provincie Phenicis; quae a rivo Valeniensi, 
usque ad Petram incisam, Dore conterminam, pro- 
tenditur, infra sui ambitum, urbes suífraganeas 
continens quatuordecim. Desitu et commodilatibus 
hujus civitatis, in inferioribus dicetur latius, ubi de 
ejus obsidione novissima et captione concessa divi- 
nitus auctore Domino traetabitur. Obsessa itaque 
civitate predicta sicut princeps erat valde sollici- 
tus, omnem dabat operam ,lomne studium im pende: 
bat, quomodo multipliciter gravatis civibus eos ad- 
deditionem compelleret; percurrensque argumenta 
singula, quibus obsessis urbibus selent irrogari 
molestie omnia diligenter impendebat, ut civitas in 
suam transiret ditionem. Nam crebris assultibus 
continuis pene congressionibus, murorum et tur 
rium flagellatione, el violentis iclibus, telorum quo- 
que et sagittarum immissione perpetua aftligebat 
obsessos, Tandemque ad malorum cumulum duas 
pracipil erigi ex lignea materia turres, lapideis 
edificiis multo sublimiores; unde et urbem esset 
quasi subjectam inspicere; et bellum civibus quasi 
de superioribus inevitabiliter inferre. Cives autem 
e converso viri prudentes et strenui, et hujusmodi 
versutiarum non omnimo expertes argumentis obji- 
ciunt argumenta; et monis paribus quibus eis infere- 
bantur injurie, repellere satagebant. Duas siquidem 
turres, comportatis lapidibuset congesto ad multam 


VOV ETT 


505 HIST. RERUM TRANSMARIN. 
quantitatem czmento, que machinis nostrum recte 
videbantur opposite, ascendentes, superedifieare 
coeperunt : ita ut subito et intra paucos dies ligneis 
machinis, qua exterius erant opposite, multo altio- 
res invenirentur. Unde in subjectas machinas 
ignem jaculantes, omnia sine difficultate parati 
erant incendere; videns ergo rex, quod ars arte de- 
luderetur, longis laboribus etexpensis non modicis, 
quas per quatuor menses et eoampliusibidem con- 
sumpserat, gravatus plurimum, ab incepto desti- 
Ut, spe frustratus: solutaque obsidione, pro Pto- 
lomaidam reverso, reliqui certatim ad propria red- 
ierunt. 
CAPUT XVIII. 

Moritur Pis, cpi relie principatu Ro- 

Peridem tempus, dominus Tancredus, illustris 
memorie et pie in Domino recordationis, cujus 
eleemosynas et pietatis opera, in perpetuum enar- 
rabit omnis ecclesia sanctorum, lethale debitum 
persolvit. Hic dum in supreme lecto egritudinis 
decubaret, cirea se in sui obsequio adolescentem 
Pontium,domini Bertramicomitis Tripolitani filium 
habebat; vidensque sibi mortis imminere diem, 
uxoresua coram se posita, Cecilia, que, ut supe- 
rius premisimus, domini Philippi Francorum regis 
filia erat, et predicto juvene, consuluisse dicitur 
ambobus, ut post ejus obitum jure convenirent 
maritali. Factumque est ita, ut post ejus ex hac 
luce decessum, mortuo etiam domino Bertramo 
comite Tripolitano, ejusdem patre, predictus Pon- 
tius, eamdem dominam, predieti domini Tancredi 
viduam, uxorem duxerit. Successit aulem ei in eo- 
dem principatu, de ejus supremo judicio, quidam 
ejus consanguineus, Rogerius Richardi filius, ea 
conditione, ut quandocunque dominus Boamundus 
junior, domini Boamundi senioris filius Antiochiam 
cum suis pertinentiis, quasi hereditatem propriam 
reposceret, eam sibi sine molestia et contradictione 
restitueret, Sepultus est autem idem vir illustris, 
in porticu ecclesie Principis apostolorum, anno 
ab Incarnatione Domini 1112. 


CAPUT XIX. 

Menduc, Turcorum princeps potentissimus, iterum 
cum ingentibus copiis regnum ingreditur ; rez ei 
occurrens, conficitur ; supra vires universa regio 
fatigatur. 

Anno quoque ab Incarnatione Domini 1113, 
$state subsecuta, iteram de Perside, que mala 
semper consuevit effundere germina, ex qua tan- 
quam ex fonte pernicioso, aque solent pestilentes 
derivare, multitudo infanda prorupit sub principe 
potentissimo et titulis generositatis preclaro, Men- 
duc nomine : tantam secum trahens numerosita- 
tem, ut eorum neque numerus certus esset, neque 
finis. Hi mediis transcursis regionibus, ad Euphra- 
tem pervenerunt, novis utentes consiliis. Nam qui 
eos de eodem populo precesserant, sepius circa 
partes Antiochenas vires suas consueverunt pri- 


— LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


À mum experiri ; his autem sicut ex postfacto patuit, 


506 


longe alia mens, et propositum eral dissimile ; nam 
omnem Golesyriam pertranseuntes, relicta a gini- 
stris Damasco, inter Libanum et oram maritimam, 
Tiberiadem  pretereuntes, cirea pontem sub quo 
Jordanis defluit, castrametati sunt. Quod audiens 
rex, cognito quod de infinita multitudine preessume- 
rent, dominum Hogerum Antiochenorum princi- 
pem, comitemque Tripolitanum in suum evocat 
subsidium ; tamen antequam illi convenirent, ipse 
cum suis expeditionibus in vicino eis loca castra 
posuerat: quod hostibus ut innotuit, emissis de 
exorcitu equitum duobus millibus, intelligentes 
magis opusesseinduslria quam viribus, millequin- 
gentos ex eis precipiunt latere in insidiis ; quin- 


B gentos vero reliquos procedere jubent longius, et 


quasi se habentes incautius, regem cum suis inse- 
quendo irritare. Quod non longe ab eorum propo- 
Silo certum estaccidisse. Nam predictos quingen- 
tos, quasi incautius se habentes, et progressos lon- 
gius, rex considerans et impeluose suos convocans, 
illis procedit obviam, et versos in fugam prose- 
quens imprudentius in eorum decidit insidias: 


quibus, ex suis latebris egredientibus, facla est ho- 


stium ingens multitudo, collectisque et ad se revo- 
catis quingentis prioribus, in nostros irruunt im- 
petu vehementi. Quibus, cum nostri tentarent re- 
sistere et gladiis a se propulsare, protervius in- 
stantes, oppressi multitudine, fugam inire compel- 
luntur, quam nec etiam tutam reperiunt; nam fu- 
gientium facla esl strages maxima, ita ut rex ipse 
relicto vexillo quod gestabat in manibus, et Arnul- 
fus patriarcha, qui cum eo erat, et alii regni prin- 
cipes, relictis castris et impedimentis omnibus vix 
evaserint. Obtinuerunt ergo hosles nostrorum ca- 
8tra ; et facta est, peccalis nostris exigentibus, con- 
fusio multa in populo Dei, idque totum domino 
regi ascribebatur, quod impetuose nimis, et desua 
virtute plus aequo confidens, convocata noluit au- 
xilia prestolari. Nam dominus Hogerus princeps 
Antiochenus et Tripolitanus comes in proximo 
erant, die sequente vel tertia, procul omni dubio 
venturi. Ceciderunt illa die de equitibus nostris 
iriginta ; de peditibus vero, mille ducenti. His ita 
gestis, adfuerunt predicti duo magai potentesque 
viri : cognitoque casu qui aeciderat, regem arguunt 


D tanquam nimis praecipitem ; tandemque redeuntes 


in unum, in montibus vicinis castra locant, unde 
erat inferius in valle hostium exercitus contueri. 
Illi autem scientes reliquas regni partes militia va- 
care, missis de suo exercitu ad varias partes, ter- 
ram universam cceperunt percursitare, cedes pas- 
sim per vias publicas operari, incendia procurare, 
effringere suburbana, captivare colonos, ita libere 
per universam se habere regionem, tanquam sibi 
omnia subjecissent. Recesserant etiam a nobis per 
illos dies nostri domestici, et suburbanorum no- 
Sirorum, qua» casalia dicuntur, habitatores, Sar- 
raceni : et hostium adjuncti cohortibus, alios eru- 


507 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


508 


diebant in nostram perniciem ; qui tanto id melius A videlicet Rogero, qui postea fuit rex Sicilie, ccepit 


facere poterant, quanto status nostri pleniorem ha- 
bebant scientiam : Nulla enim pestis efficacior ad 
nocendum quam familiaris inimicus. His ergo duci- 
bus hostes freti et eorum fortiores facti solatio, 
villas circuibant et castella, predas, et mancipia 
secum trahentes. Tantusque horror regnum occu- 
paverat universum, ut extra moenia nemo prorsus 
auderet comparere. 


CAPUT XX. 

Ascalonitae | impugnant Hierosolymam ; sed. tandem 
hostium — dissolvuntur acies, eL. redeunt, ad pro- 
pria. 

Aecesserat preterea ad timoris et erumna cu- 
mulum, quod Ascalonite, tanquam vermes inquie- 
li, seientes quod rex cum omnibus regni viribus, 
circa partes Tiberiadenses detineretur occupatus, 
hostes quoque regionem pene totam obtinerent, 
egressi cum ingenti multitudine, ad montana con- 
scendunt, et Hierosolymam, militaribus destitutam 
copiis, obsident; nonnullos, quos extra urbem re- 
periunt,aut captivant, aut interficiunt : messes 
aridas, quas agricole in areas eongesserant, tra- 
dunt incendiis. Tandem cum per aliquot dies ibi 
consedissent, videntes quod nullus ad eos egredere- 
iur, sed omnes intra moenia cautius se haberent, 
limentes regis adventum, reversi suntad propria. 
At vero estate jam in autumnum declinante, juxta 
consuetudinem, peregrinorum coperunt applicare 
naves. Qui vero in eis advecti erant, audientesquod 
rex et populus Christianus tantis laborarent angu- 
stiis, illuc cum omni celeritate tam equites quam 
pedites certatim properant; ita ut evidentibus in- 
crementis noster per singulos dies multiplicaretur 
exercitus. Quod intelligentes hostium principes, 
timentes ne multiplicatis viribus, ad ulciscendum 
suas se pararent injurias, in fines Damascenorum 
se receperunt ; nostri vero ab invicem discedentes, 
reversi sunt ad propria. At vero hostilium exerci- 
tuum princeps, qui regnum ita potenter afflixerat, 
Damascum perveniens, consentiente, ut dicitur, 
Damascenorum rege Doldequino, a quibusdam 
sieariis interfectus est; suspectam enim ejus 
dicebatur habere potentiam, ne eum regno priva- 
ret. 

CAPUT XXI. 

Comitissa Sicilie, regis uxor futura, in. porlu ap- 

plicat Acconensium. 

Diviso igitur ab invicem exercitu et singulis ad 
propria remeantibus, adfuit nuntius, domino regi 
significans quod comitissa Sicilie apud urbem 
Acconensem applicuerat. Fuerat predicta comitis- 
sa, domini Rogeri comitis, qui cognominatus est 
Bursa, qui frater fuit domini Roberti Guischardi, 
uxor; nobilis, et potens, et dives matrona. Ad 
hanc anno proxime preterito, quosdam nobiles de 
regno suo rex direxerat, invitans cam et cum in- 
stantia postulans, ut. cum eo lege conjugali vellet 
convenire. Que verbum filio communicans, domino 


cum eodem de verbo illo deliberare;et tandem vi- 
sum est ambobus quod si dominus rex sub certis 
conditionibus predictum verbum vellet confirmare, 
ipsi petitioniejus parati erant acquiescere. Forma 
autem conditionum h«c erat : Quod sí rex et pra- 
dicta comilissa prolem susciperet, ei post regis obi- 
lum sine contradictione el molestia regnum concede- 
relur ; quod. si absque harede ex eadem comitissa 
suscepto defungeretur, comes Rogerus, filius ejus, 
haeres existeret ; el in. regno, sine contradictione et 
molestia rez futurus, succederel. Rex auiem abeun- 
tibus legatis in mandatisdederat ut, quibuscunque 
petitionibus parentes, eam secum modis omnibus 
deduesre laborarent. Audierat enim, et vere scie- 
rat, quod mulier locuples erat; etfilio accepta, 
bonis omnibus abundabat. Ipse vero e converso 
pauper erat et tenuis, vix ad necessitates quotidia- 
nas et equitum süpendia sibi poterat sufficere : 
unde et de illius redundantia sue sitiebat inopie 
subveniri. Missi igitur legati conditiones predictas 
gratanter suscipiunt; et interpositis juramentis, 
prout exigebantur quod his pactis a domino rege 
et suis principibus, bona fide, sine fraude et dolo 
malo staretur, comitissa, filio universa necessaria 
suggerente, se accingit ad iter, et oneratis navibus 
frumento vino et oleo, et salsis carnibus, armis 
preterea et equitaturis egregiis, assumens secum 
infinitam pecuniam, omnibus eam prosequentibus 
copiis, in nostram, ut predictum est, appulit re- 
gionem. Hec autem, ut predietum est, Arnulfi pa- 
triarcehe machinabatur malitia, ut illa nobilis et 
honesta deciperetur femina : deceptam quippe ne- 
gare non possumus eam, que in simplicitate via- 
rum suarum, regem putabat idoneam gerere per- 
sonam, ad hoc ut ei nuberet legitime. Erat autem 
longe secus ; nam uxor quam ipse apud Edessam 
legitime duxerat, adhuc in rebus agebat humanis. 
Postquam ergo applicuit dicta comitissa, presente 
domino rege, patriarcha, et regni priacipibus, in- 
novata sunt juramenta, juxta eamdem formam,qua 
prius in Sicilia fuerant exhibita. Et quia intentione 
sinistra et oeulo non simplici hac fuerant inchoa- 
ta, respiciens Dominus ad eorum intentionem, nec 
solitam mulieri, licet innocenti, in regno concessit 
fecunditatem, et extrema hujus gaudii luctus occu- 
pavit (Prov. xiv), ut in sequentibus dicetur : Difficile 
est enim, ut. bono. claudantur exitu, qua malo sunt 
inchoata principio. Interim tamen tot tantasque ad- 

veniens regno intulit commoditates, ut merito mi- 

nimus dicere posset : E/ nos de plenitudine ejus ac- 

cepimus (Joan. xv1). 
CAPUT XXII. 

In regione Edessana fames oritur valida. Balduinus 
Joscelinum consanguineum suum capil, et ab uni- 
versa regione violenter exire compellit. 

Accidit autem illis diebus quod in finibus Edes- 
sanis suborta est fames validissima, tum propter 
terre et aeris intemperiem ; tum quia in medio ho- 


DON 


509 


1a; nec locorum incole hostilitatis metu liberam 
agriculture poterant operam dare, ita, quod cives 


. Mlius urbis simul et suburbani nihilominus hordea- 


ceum panem, et etiam glande mistum, edere pre 
inopia cogerentur. Terra autem domini Joscelini in 
tuto eis Euphratem collocata, frugibus et alimen- 
lorum copia plenius abundabat. Verum, licet ita 
bonis omnibus afflueret ejus provincia, predictus 
Joscelinus, in hae parte minus sapiens, et ingrato 
similis, domino et consanguineo suo, qui ei hec 
eadem universa contulerat, de sua plenitudine et 
ubertate stupenda nihil omnino porrigebat, licet 
dominum comitem suosqueextremam pati non du- 
bitaret inopiam. Factum est autem ut pro qui- 
busdam negotiis dominus comes Balduinus ad do 

minum Rogerum, filium Richardi Antiochenorum 
principem, cui etiam quamdam sororem suam in 
uxorem contulerat, nuntios destinaret. Hi abeuntes, 
Euphrate transito, per terram domini Joscelini iter 
habentes, euntes redeuntesque ab eo sunt satis ho- 
spitaliter et humane tractati. Tandem, sicut mos 
est imprudentibus, quidam de familia domini Josce- 
lini, nuntios domini comitis verbis lacessentes, ex- 
probrare ecperunt domini comitis paupertatem ; 
domini vero sui immensas e converso extollere 
copias; frumenti, vini et olei, et alimentorum re- 
dundantiam, auri argentique immensa pondera ; 
militum peditumque numerositatem, adjicientes 
etiam, sicut lingua pruriens, incaute plerumque lo- 
quilur, quod non erat comes illi regioni, cui prz- 
erat, commodus : consultius faceret, si comitatum 
suum domino Joscelino venderet ; et recepta innu- 
mera pecunia, remearel in Franciam. Que verba in 
pectus nuntiorum (etsi dissimulare viderentur) al- 
tius descenderunt ; et, licet a levibus personis es- 
sent dieta, tamen domini mentem redolere videban- 
tur; sumptaque licentia, ad dominum comitem 
redierunt. Quo pervenientes, omniaque in via acci- 
derant, simul et verba, que in domo domini Josce- 
lini audierant, ordine pandunt, Quibus auditis, 
iratus dominus comes et multo libramine ponde- 
rans, apud se verba qua audierat, intellexit quod a 
domino Joscelino hec omnia ortum habuerant : el 
indignatus plurimum quod ille, cui tantas contule- 
ratcopias cum de sua opulentia merito teneretur 
suam relevare inopiam, coníra bonos mores pauper- 
tatem, tanquam vitium, exprobraret : in quam tamen 
non levibus actibus, sed necessitale descenderat 
inevitabili ; sibique id ipsum unde ille gloriabatur, 
liberaliter detraxerat, ut iu cum conferret, ccpit 
estuare indignatione plenus. Simulat ergo egritu- 
dinem, etlecto decubans, mandat domino Joscelino, 
ut absque mora ad se venire properet: quo eom- 
pero, festinat dominus Joscelinus, nihil veritus, 
in nullo vian habens suspectam ; tandem Edes- 
sam perveniens, invenit comitem in presidio civi- 
tatis, et in ea ejus parte, que Hangulath dicitur, 
in interiore conclavi decubantem : ad quem ingre- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUIMUS I REX. 


Stium regio illa sita erat et inimieis undique valla- A diens, depenso debite salutationis affatu, quisivit a 


C 


D 


$10 


domino comite, quomodo ei esset ? Cui ille respon- 

dit : Multo melius, per gratiam Dei, quam tw velis, 

Et iterum verbum continuans, intulit : Josceline, 

habesne aliquid, quod ego tibi mon dederim ? Cui 

ille : Domine nihil. — Unde est ergo quod ingratus et 
meorum beneficiorum immemor, de meo superabun- 
dans et dilata(us, et. mihi benefactori luo indigenti, 
non ex temeritate, sed ex causa, quam nullus sapiens: 
nullus peritus declinare posset (quia non est consi- 
lium contra Dominum) non compateris ? portionem 
ejus quod totum dedi, non relribuis ? insuper. et te- 
nuitatem divinitus collatam, quasi pro vitio exprobras 
ct pro crimine objicis? Sumne ego tam inulilis, ut 
vendam tibi quod. mihi contulit Dominus, et fugiam, 
ut dicis? Resigna quod. dedi, et redde universa quae 
tibi contuli, quia indignum te fecisti. His verbis 
dictis, precepit eum captum vinculis maocipari, 
afflixitque eum mirabiliter et miserabiliter, non 
minus et multimodis questionibus et tormentis : 
quousque adjurata universa regione, cuncta qua ab 
eodem comite dono susceperat, resignaret. Exiens 
ergo de finibus illis, bonis omuibus spoliatus, ad 
dominum Balduinum Hierosolymorum regem pri- 
mum accessit, cunctisque que ei acciderant ordine 
manifestatis, propositum aperit, quod in patriam 
redire proposuerat. Quo audito, dominus rex videns 
eum rezno maxime necessarium, dedit ei urbem 

Tiberiadensem cum finibus suis jure perpetuo pos- 

sidendam, ut tanti viri solatio se muniret. Quam 

urbem strenue et prudenter cum omnibus suis per- 
tinentiis, quandiu in ea mansit, rexisse et fini 
ampliasse dicitur prestantissime : cumque adhuc 

Tyrus ad infidelibus detineretur, exemplo prede- 

cessoris sui, multas ejus civibus dicitur intulisse 

molestias. Et, licet aliquantulum montibus interpo- 

sitis ab eis videretur esse remolior; sepe tamen 

eorum fines ingrediebatur, eia damna collaturus. 
CAPUT XXIII. 

Terra motus ingens partes concutii Anliochenas. 
Borsequinus quoque, Turcorum satrapa polentisst- 
mus, in eadem desavit regione. 

Anno ab Incarnatione Domini 1114, tantus uni- 
versam Syriam terre motus concussit, ut multas 
urbes et oppida infinita dirueret funditus ; maxime 
autem cirea Ciliciam, Isauriam et Coblesyriam. Nam 
in Cilicia Mamistram cum multis oppidis solotenus 
prostravit; Maresiam quoque dejecit cum subur- 
banis suis, ita ut quorumdam vix etiam exstarent 
vestigia : quatiebantur turres et mcenia, majori- 
busque eedificiis periculosius ruentibus, fiebat po- 
pulorum strages infinita ; et civitates amplissima 
quasi agger lapidum constitute, tumulus erant op- 
pressorum, et contritis habitatoribus vicem presta- 
bant sepuleri. Fugiebat plebs mente conslernata 
habitationem urbium, domiciliorum ruinam formi- 
dantes, et dum sub dio requiem invenire sperant, 
timore concussi, somnos interrumpunt, oppress!o- 
nes quas vigilantes timuerant, in somnis perpessi 


511 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


Nec erat hoc, tam ingens, in una tantum regione, A sidium ex /Egypto ascenderat, quam ante se praire, 


periculum ; sed usque ad extremos Orientis fines, 
hac pestis late se diffuderat. 

Anno quoque sequenti, juxta morem solitum, 
Bursequinus, Turcorum potentissimus, congregata 
gentis ejusdem maltitudine infinita, regioni Antio- 
chena hostiliter se infudit, pertransiensque totam 
ilam provinciam, inter Halapiam et Damascum 
castrametalus est, exspectans ut, opportunitate 
concessa, inde in partes nostras has vel ilias irru- 
ptiones moliretur. Porro Doldequinus Domasce- 
norum rex, illorum expediones habens nimis 
suspectas : timensque ne magis ea intentione illuc 
convenissent, ut sibi eL regno suo detrimenta moli- 
rentur, quam ut conira Christianos quorum vires 
sipius erant experli, dimicaluri advenissent ; factus 
cst sollicitus. Imputabatur enim ei mors predicti 
nobilis viri, qui apud Damascum fuerat interemptus, 
quasi de ejus conscientia talis illus interitus pro- 
cessisset. Audito ergo Turcorum adventu et eorumin 
ientione plenius cognita. missis legationibus cum 
ingenti munerum magnificentia tam ad dominum 
regem quam ad dominum principem Antiochenum, 
pacem petit ad certum tempus et implorat ; jura- 
menta prestans et obsides, quod toto concessi tem- 
poris fcedere, Christianis tam ex regno quam ex 
prineipatu fidelem debeat societatem observare. 
Interea princeps Antiochenus videns eos suis par- 
tibus viciniores ; et quorumdam edoctus relatione, 
quod inter ram suam impetus molirentur, dominum 
regem in suisubsidium evocat ; Doldequinum qui- 
que nihilominus jure federis obligatum, ut eum 
suis adesse procuret copiis, invitat. Rex autem pro 
salute regionis sollicitus plurimum, congregata mi- 
litia et honesto stipatus comitatu, illuc impiger 
contendit : assumptoque secum Tripolitano comite 
Pontio, intra paucos dies ad eum locum, ubi do- 
minus princeps suas collegerat copias, pervenit. 
Porro Doldequinus, sicut et vicinior erat, ita et do- 
mini regis prevenerat exercitum, nostrorum castris 
tanquam socius se adjungens. Collectis ergo omni- 
bus in unum copiis, ante urbem Cesaream, ubi 
hostes adesse prius audierant, unanimiter consti- 
tuerunt : quo hostibus cognito, videntes quod nisi 
cum gravi periculo non possent nostros sustinere, 
simulant recessum, tanquam de cetero non reditu- 
ri. Unde nostri ab invicem separati, reversi sunt 
ad propria. 


CAPUT XXIV. 


Ascalonitae urbem Joppensem obsident; sed. regis ad- 
ventum formidantes, infeclo negotio recedunt ad 
propria. 


Interea, dum rex ita circa parles Antiochenas de- 
lineretur occupatus, Ascalonite ea freli fiducia 
quod rex absens erat secumque majores regni vires 
contraxerat, sumpta opportunitate ex tempore, ur- 
bem Joppensem obsident. Modico siquidem ante 
tempore, sepluaginta navium classisin eorum sub- 


C 


el Joppensium littus occupare precipiunt ; ipsi vero 
subseculi in multis milibus, erectis vexillis, subito 
ante urbem constiterunt. Qui vero in classe erant, 
cognilo suorum per lerras adventu, e navibus cer- 
tatim prosiliunt, civitatem quominus impugnaturi. 
Sic ergo dispositis in gyrum ordinibus, urbem ex 
omni parte ambiunt et signo dato impugnant, undi- 
que instantes animosius. Cives autem, etsi pauci 
essent numero et viribus longe impares, pro uxori- 
bus et liberis, pro libertate et patria, pro qua quivis 
egregius honestum mori reputat, resistunt viriliter ; 
turresque ac menia pro viribus communientes, ar- 
cubus et balistis, jactu quoque pugillarium lapi- 
dum hostesa se propellunt longius, nec ad murum 
patiuntur accedere. Contigit autem Ascalonitis lon- 
ge secus a spe quam conceperant; nam, urbem 
arbitrantes vacuam reperire, scalas fabricaverant 
et altitudine eL numero sufficientes, per quas stalim 
sine contradictore intra m«nio irrumpere posse 
non diffidebant. Resistentibus igitur viriliter ob- 
sessis, non dabatur eis scalas moenibus applicare ; 
quibus vix licitum erat ad eos, qui in turribus 
erant, aliquid jaculari. Tantam enim civibus Domi- 
nus contulerat gratiam, ut cireumstantem multitu- 
dinem, divino freti auxilio, non formidarent. Erant 
autem porte civitatis lignes, nullum ex sre vel 
ferro habentes operimentum. las ignem artificiose 
contorquendo ex parte combusserunt; non tamen 
eatenus ut per eas major vis civibus, aut major in- 
ferri posset molestia. Videntes ergo post dies ali- 
quos Ascalonite quod non proficerent, timentesque 
ne regionis populus ad obsessorum convenirel sub- 
sidium, soluta obsidione, domum reversi sunt. 
Classis vero secundis usa flatibus, in portum Ty- 
rensium se recepit. Evoluto autem decem dierum 
spalio, tentare volentes uirum Joppitas incautos 
aliquando reperire possent, Ascalona secretius egres- 
si, congregata suorum ingenti multitudine, su- 
bito et sine strepitu, iterato ante Joppen astilerunt. 
Cives autem, in lalibus assueti, semper erat in 
excubiis, continuas noclibus persuccessiones agen- 
tes vigilias, ut semper ad resistendum invenirentur 
parati. Videntes ergo hostium reversas legiones 
et bella sibi recidiva parari, certatim turres con- 
scendunt et monia ; tantoque acrius contendunt 
resistere, quanto vires hostium minores conspi- 
ciunt et numerum videntimminutum. Nam,classem 
qua alia vice multa civibus intulerat discrimina, 
abesse conspiciunt, non facile redituram. Augebat 
et nihilomiaus obsessorum fiduciam, «quod rex in 
proximo dicebalur venturus. Unde facti animosiores 
et resistentes confidentius, variis casibus, multos 
de hostium exercitu protervius instantes pereme- 
runl. Cum ergo quasi per septem horas continuas 
urbem impugnassent, videntes quod inutiliter con- 
sumerent operam, revocalis agminibus hostes Asca- 
lonam reversi sunt. 


912 


813 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


CAPUT XXV. 


Borsequinus iterum Antiochenorum vexat fines; sed 
occurrente sibi principe Rogero cum suis auziliis, 
confusus in fugam. vertitur, legionibus dissolutis. 
Dum igitur hec in regno geruntur, Bursequinus, 

de quo superius diximus, qui ad adventum domini 

regis et aliorum nobilium qui contra eum conve- 
nerant, fugam et discessum apartibus Antiochenis 
simulaverat, videns quod rex et princeps Antio- 
chenus, Doldequinus quoque discesserant abinvi- 
cem, et curis tracti domesticis redierant ad propria, 
arbitratus quod non facile denuo possent conve- 
nire, rursum parles infestat Antiochenas; et per- 
currens regionem universam, villas incendit, con- 
cremat suburbana ; et quidquid extra munita pre- 
sidia reperire poterant, sibi dabant in direptionem 
et predam : divisis etiam catervatim agminibus ad 
varias dirigebant partes, ut stragem passim opera- 
rentur, et incautis occurentes, sive per agros, sive 
iter agentes, aut captivos secum traherent, aut 
gladiis obtruncarent. Nec solum villas absque muro 
suis effringebant irruptionibus, verum etiam et 
muraia municipia violenter occupabant. Marram 
siquidem et Cafardam, comprehensis intus habita- 
toribus, partim peremptis gladio, partim eompedi- 
bus mancipatis, ad solum usque dejecerant ; et ob- 
tinentes regionem totam, undique predam, undique 

Christiana mancipia singulis diebus contrahebant. 

Quod ut principi nuntiatum est, accito sibi domino 

comite Edessano, duodecima mensis Septembris, 

Antiochia egressus, ante oppidum HRugiam cum 

suia expeditionibus impiger astitit. Missisque stalim 

exploratoribus qui de hostium statu eum certifica- 
rent et proposito, ipse acies instruit, componit 
agmina, ad pugnam viriliter se accingens : circa 
qua, dum juxta rei militaris dieiplinam a domino 
comite fideliter adjutus desudaret, ecce nuntius 
cum omni celeritate properans, hostes in valle Sar- 
mati castrametatos asserit. Quoaudito, exhilaratus 
est admodura universus exercitus, quasispe victo- 
rie jam concepta. Ipse etiam Bursequinus, audito 
nostrorum adventu, suos armari precipit, et in- 
structis agminibus ad agendum strenue commili- 
tones invitat. Volens tamen su» providere saluti, 
cum fratre et quibusdam familiaribus, montem vi- 
cinum nomine Danim, antequam nostri accedant, 
occupat; unde suos possit preliantes intueri et de 
belli ordine necessario suos plenius instruere. Fa- 
ctum est ergo ut, dum cirea hec esset occupatus, 
ecce nostrorum acies, erectis vexillis cceperunt 
comparere ; visisque hostibus, spreta eorum multi- 
tudine, dominus Balduinus Edessanus comes, qu 
cum sua cohorte ceteros precedebat, in eos animo- 
sius irruens, impetu vehementi totum eorum con- 
cussit exercitum. Quem pari exemplo reliqu: acies 
consecul, in medios hostium cuneos se immer- 
gunt, ensibuset gladiis instantes cominus ; injurias 
parati refundere, quas villanis et pauperibus nimis 
lieenter intulerant. Hostes itaque primis congres- 


B 


— LIB. XI. BALDUINUS I REX. 514 


À sionibus resistendi spem habentes,proterve nimis & 
se nostros tentabant propulsare ; sed tandem no- 
strorum vires, impetus et admirabilem stupentes 
constantiam, dissolulis penitus eorum agminibus, 
in fugam versi sunt. Bursequinus vero de montis 
culmine suorum videns defectum, nostros vero in- 
valescere, cum fratre et familiaribus quos in monte 
collegerat relicto vexillo, castris et sarcinis omni- 
bus, fuga elapsus, vite consuluit. Dissolutas ita- 
que acies el in fugam versas nostri persequuntur 
instantius ; et gladiis obtruncantes fugilivos, quasi 
per duo milliaria stragem infinitam operati sunt. 
Princeps autem eum partesuorum, tanquam vielor, 
in campo certaminis biduo moram faciens, suos 
operiebatur, qui ad partes diversas hostes fuerant 
insecuti. Quibus receptis, et comportatis ante se 
spoliis omnibus, portiones congruas victoris pre- 
stat consortibus. Castra enim deserentes omnibus 
referta commoditatibus, etingentibus divitis redun- 
dantia usque ad supremum, omnium eorum im- 
memores fugam inierant. Sed et predam et ma- 
nubias, quas de locis diversis contraxerant ; simul 
et captivos nostros, quos in vincula conjecerant, 
receperunt nostri; et gaudentes cum suis anima- 
libus, uxoribus et liberis remiserunt ad propria. 
Dicuntur autem in eo conflictu cecidisse de hostibus 
plus quam tria millia. His peractis, princeps equis, 
mulis et captivorum ante se premissa multitudine, 
divitiarum quoque omnimoda varietate antecedente, 
Antiochiam cum ingent plausuetpopularum letitia 
victor ingressus est. 


CAPUT XXVI. 


Arnulfus Hierosolymorum patriarcha super multis 
accusatus Romam proficiscitur. Rez in. Syria So- 
bal trans Jordanem castrum, cui nomen mons Re- 
galis est, aedificat. 


C 


Eodem tempore, dominus pap, auditis enormi- 
tatibus Arnulfi patriarche et deejusimmunda con- 
versatione plenius edoctus, legatum dirigitad partes 
Syrie, quemdam virum venerabilem et multa re- 
ligione conspienum, Aurasieensem episcopum ; qui 
ad partes nostras perveniens, convocato universi 
regni episcoporum coneilio, predictum Arnulfum 
coram se astare precepit : tandemque meritis exi- 
gentibus, auetoritate sedis apostoliee ab officio 
pontificali deposuit. Ille vero adhuc fiduciam habens 
in suis prostigiis, quibus pene universorum sub- 
vertebat animos, transfretare coactus,ad Romanam 
perrexit Ecclesiam : ubi domini pape et totius Ec- 
clesia, blandis verbis et larga munerum profusione, 
religionem cireumveniens, cum gratia sedis apo- 
slolice remeavit ad propria, sedem obtinens Hie- 
rosolymitanam eadem vivendi licentia, qua prius 
meruerat depositionem. 

Per idem tempus, cum adhuc Christianus popu- 
lus ultra Jordanem non haberet ullum presidium, 
cupiens rex in partibus illis regni fines dilatare, 
proposuit, auctore Domino, in tertia Arabia, qua» 
alio nomine dicitar Syria Sobs!, castrum «edificare, 


li, 


D 


515 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


846 — 


oujus habitatores terram subjectam et regno tribu- À rum reverentia, tum nosirorum dilectione et amore 


tariam ab hostium irruptionibus possent protegere. 
Volens igitur proposito satisfacere, convocatis regni 
viribus, mare transit Mortuum ; et transcursa Ara- 
bia secunda, cujus metropolis est Petra, ad tertiam 
pervenit. Ubi in colle, ad ejus propositum loco satis 
idoneo, presidium fundat, situ naturali et artiticio 
valde munitum, in quo post operis consummatio- 
nem tam equites quam pedites, ampla illis confe- 
rens predia, habitatores locat; oppidoque muro, 
turribus, antemurali et vallo, armis, victu et ma- 
chinis diligenter communilo, nomen ex regia digni- 
tate deductum ei imposuit, montemque Regalem, eo 
quod regem haberet fundatorem, appellari precepit. 
Est autem predictus locus commoditates habens 
fecundi soli, frumenti, vini et olei copias uberes 
ministrantis ; salubritale simul et amcanitate pre- 
cipna singulariter commendabilis, totam adjacen- 
tem regionem sus vindicans ditioni. 


CAPUT XXVII. 

Rex videns urbem sanctam habitatoribus vacuam, Sy- 
ros fileles ex Arabia deduci; quibus conferens 
domicilia, urbi eos constituit habitatores. 

Eo temporum articulo, videns rex et super eo 
valde sollicitus, urbem sanctam et Deo amabilem 
habitatoribus vacuam, ita ut eo ad cetera regni 
negotia de necessitate populus", qui saltem ad pro- 
tegendos civitatis introitus, et turres et moenia, 
contra repentinas hostium irruptiones munienda 
sufficeret ; anxius cogitabat, apud se deliberans, et 
ab aliis percunctabatur frequentius, quomodo fide- 
libus populis, et Dei eultoribusincolis eam posset re- 
plere. Gentilesenim qui fuerantejus habitatores,urbe 
violenter eflracta, pene omnes in gladio ceciderant; 
si qui autem casu evaserant, iis non est datuslocus 
intra urbem ad manendum. Instar enim sacrilegii 
videbatur Deo devotis principibus, si aliquos, qui 
in Christiana non censerentur professione, in tam 
venerabili loco esse permitterent habitatores. No- 
Slrates vero adeo pauci erant etinopes, ut vix unum 
de vicis possent incolere. Suriani autem, qui ab 
initio urbis cives exs'iterant, tempore hostilitalis 
per multas tribulationes, et infinitas molestias adeo 
rari erant, ut quasi nullus eorum esset numerus. 
Ab introitu siquidem Latinorumin Syriam, maxime 
autem postquam, Antiochia capta, versus Hieroso- 
lymam tendere copit exercitus, adeo predictos Dei 
famulos concives eorum coeperunt affligere, ut pro 

quolibet levi verbo multos ex eis ,occiderent, tati 
non parcentes, aut conditioni : suspectos eos ha- 
bentes, quod Occidentales principes, qui dicebantur 
advenire, in eorum perniciem ipsi litteris et nun- 
liis evocassent. Sie ergo pro ejus desolationecuram 
gerens debitam, sciscitabatur diligentius unde illic 
cives posset evocare, tandemque didicit quod trans 

Jordanem in Arabia multi fideles in villis habita- 

rent, qui sub gravibus conditionibus hostibus ser- 

viebant in tributo. Hos evocans dominus rex, et 
meliores promiitens conditiones, tractos tum loco- 


libertatis, intra modicum tempus multos cum uxori- 
buset liberis, cum gregibus etarmentis et universa 
familia recepit. Multi etiam sine vocatione, dura 
servitutis jugum declinantes ut urbem Deo dignam 
incolerent, convenerunt. Quibus rex eas civitatis 
partes, que magis hoc solatio videbantur indigere, 
conferens, eis dormicilia replevit. 


CAPUT XXVIII. 


hex cleri suggestione a. domino papa postulat, ut 
quascunque urbes subegerit, Hierosolymitanz sub- 
dantur Ecclesie. Subjiciunturque variarum. episto- 
larum rescripta. 

Interea decidit in mentem domino regi (et for- 
tasse cleri suggestione ad hoe devenit), ut, missis 
nuntiis ad Ecclesiam Romanam, domino pape peti- 
tiones porrigeret ; quarum tenor erat, ut quascun- 
que urbes, quamcunque provinciam sudoribus bellicis 
et regia sellicitudine, auclore Domino, sibi posset 
vindicare et de potestate hostium. violenter eripere, 
omnes ditioni et regimini Hierosolymilanae Ecclesize 
subjacerent. Super quo rescriptum a sede aposto- 
lica impetravit, cujus tenorem przesenli interserere 
narrationi dignum duxirus : 

Pascnuanrs, servus servorum Dei, glorioso Hieroso- 
lymitano regi Bavpurwo, salutem et apostolicam bene- 
dictionem. 

Ecclesiarum qua | in vestris parlibus fuerunt, vel 
sunt, terminos aique possessiones, diulina infidelium 
possessio tyrannisque confudit : cum itaque certos 
ejus fines assignare deliberatioue mequeamus, tuis 
precibus non immerito duximus annuendum, ut, quia 
pro Hierosolymitanae Ecclesiae sublimatione personam 
tuam extremis periculis exponere devovisti, quascun- 
que infidelium urbes ceperis, vel cepisti, ejusdem Ec 
clesiz regimini dignitatique subjaceant. Porro earum- 
dem civitatum episcopi, patriarcha, tanquam proprio 
melropolitano, obedientiam exhibere procurent; qua- 
tenus ei ipse illorum fultus suffragiis, et ipsi adinvi- 
cem ipsius unanimitatis auxilio vegetati, sic in Hei- 
rosolymitanze Ecclesia? exaltatione proficiant, ut de 
illorum profectibus omnipotens Deus glorietur. 

Data Laterani v Idus Julii. 

Ad petitionem quoque ejusdem domini regis, 
idem dominus Paschalis, domino patriarche Gibe- 
lino, et successoribus ejus in perpetuum super eo- 


D dem articulo privilegium indulserat, cujus reseri- 


ptum huie presenti narrationi interserere curavi- 
mus; cujus verbasunt hac : 

PascHALIS episcopus, servus servorum Dei, reve- 
rendissimo fratri Hierosolymitano patriarche  Gisg- 
LINO, 66 successoribus ejus im perpetuum canonice 
promovendis. 

Secundum  mulalzones lemporum  trans[eruntur 
eliam regna terrarum : unde etiam ecclesiasticarum 
parochiarum, fines, in plerisque provinciis mutari ex- 
pedit, el transferri. Asianarum siquidem ecclesiarum 
fines antiquis fuerunt. definitionibus distributi ; quas 
distributiones, diversarum diversae fidei gentium con 





517 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XI. BALDUINUS I REX. 


518 


fudit, irruptio. Gratias autem Deo, quod nostris tem- A — Volens autem dominus papa mentem suam inter- 


poribus, et. Antiochize et. Hierosolyma. civitales cum 
suburbanis suis et adjacentibus provinciis, in Christia- 
norum principum redacta sunt potestale. Unde opor- 
tet nos divine mutationi el translationi manum ap- 
ponere, et. secundum tempus, quas sunt disponenda, 
disponere, uL. Hierosolymitanae Ecclesia urbes illas 
et provincias concedamus, qua gloriosi regis Baldui- 
ni, ac exercituum eum sequentium sanguine, per Dei 
gratiam acquisite sunt. Prassentis itaque decreti pa- 
gina tibi, frater charissime et coepiscope Gibeline,tuis- 
que successoribus,et per vos sancte Hierosolymitang 
Ecclesig, patriarchali sive metropolitano jure regen- 
das diesponendasque sancimus civitates omnes atque 
provincias, quas supradicti regis ditioni aut jam re- 
stituit, aut in. futurum restituere gratia divina digna- 
bitur. Dignum est enim ut Sepulcri Dominici eccle- 
$ia, secundum fidelium militum desideria, competen- 
tem honorem obtineat; et Turcorum seu Sarraceno- 
rum jugo libera in Christianorum manu abundantius 
exaltetur. 

Super qua exauditione dominus Bernardus, vir 
vite venerabilis, Antiochenorum patriarcha, quo- 
niam in lesionem Ecclesie sue redundare videba- 
tur, Indignatus est plurimum, ita ut, missis nuntiis 
ad Romanam Ecclesiam, super eo facto plurimum 
conquereretur; et de illata sibi et Ecclesie su: ma- 
nifesta injuria, dominum papam et Ecclesiam totam 
litteris suis argueret. Cujus dominus papa indigna- 
tionem mitigare cupiens, in hec verba rescripsit : 

PascnaLIs episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri BERNARDO, Antiocheno patriarchz salulem 
et apostolicam benedictionem. 

Quamvis inter caeteras apostolicas sedes illa emineat, 
quam Petri apostoli morle in. corpore dignatio super- 
na clarificavit, inter Romanum tamen et Antiochenum 
episcopos tanta quondam legitur charitas exstitisse, 
ut nulla ínter eos diversitas videretur. Eadem enim 
Petri persona utrasque illustravit. Ecclesias ; multa 
post hac tempora transierunt, quibus infidelium do- 
minatio unitatem hanc in personis przsidentium im- 
pedivit. Gratias autem Deo, quod temporibus nostris 
Ghrisliunorum | principatum in Anliochena civitate 
restituit. Dignum est. igilur, charissime frater, ut 
ejusdem charitatis in nobis unitas firma permaneat ; 
nec de nobis menti tug opinio ulla subrepat, quod 
Antiochenam Ecclesiam deprimere aut inhonorare ve- 
limus. Si quid ergo vel Antiochenz, vel Hierosolymi- 
tang. Ecclesiz aliter forlasse quam. oportuit de paro* 
chiarum finibus scripsimus, nec levitati est nec mali- 
tix ascribendum, nec propter hoc apud nos est scan- 
dalum concilandum ; quoniam et locorum prolixa Lon- 
ginquitas et antiquorum nominum commutatio, qou 
civitatibus vel provinciis accidil, magnam nobis am- 
biguitatem vel ignorantiam intulerunt. Colerum et 
optavimus et optamus non scandali, sed pacis fomi- 
lem fratibus ministrare; suum jus el. honorem qui- 
"busque ecclesiis conservare. 

Data Laterani vu Idus Augusti. 


pretari, et qua intentione domino regi et Ecclesie 
Hierosolymorum id concesserat, quod in ejus re- 
scriptis continebalur, eidem patriarche Bernardo 
in hunc modum rescripsit : 

PascHauIs episcopus, servus servorum Dei, coepi- 
scopo BEnwNaRDO, Antiocheno patriarche, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Sicut aliis litteris. fraternitati tua scripsimus, nos 
et personam tuam, et Ecclesiam tibi commissam plena 
charitate diligimus ; nec ullo modo volumus honorem 
vestra dignilatis imminui, quin. Antiocheni patriar- 
chatus prelatio, sicut. prieleritis temporibus conser- 
vata est, ita eliam in. futurum. integra, prestante 
Domino, conservetur. lllud autem quod filio nostro 


B Balduino, Hierosolymitanorum regi, per muntios 


suos inLercedenti, concessimus, charitatem | vestram 
omnino conturbare mon debet, si literarum nostra- 
rum sensum inlerius perscruteris. Sic enim in eis 
scriptum est. : « Ecclesiarum quz illis in. pavtibus 
fuerunt, vel sunt, terminos atque possessiones diutina 
infidelium possessio tyrannisque confudit. Cum itaque 
certos eis fines assignare praesenti deliberatione ne— 
queamus, tuis non immerito precibus duximus an- 
nuendum, ut quia pro Hierosolymitanz Ecclesige su- 
blimatione personam tuam eztremis periculis ezpo- 
nere devovisti, quascunque infidelium. urbes ceperis, 
vel eepisti, ejusdem Ecclesie regimini dignitatique 
subjaceant. » Eodem sensu illa etiam verba discu- 
tienda sunt, quz felicis memorize Gibelino Hierosoly- 
mitano palriarch:, de civitatibus atque provinciis 
scripsimus, qua supradicli Balduini regis prudentia, 
et exercituum eum sequentium sanguine, per Dei gra- 
tiam, acquisite sunt. Siquidem Ecclesias illas, quibus 
certi fines assignari possunt, quarum termini ac pos- 
sessiones diulina possessione ac tyrannide confusi 
non sunt, et ipsarum Ecclesiarum urbes, illi volumus 
Ecclesiz subjacere, ad quam ex antiqua sctuntur ju- 
stitia pertinere. Non enim volumus aut pro principum 
potentia, ecclesiasticam minui dignitatem ; aut pro 
ecclesiastica dignitate principum polentiam mulilari. 

Data Beneventi, xv Kalend. Aprilis. 

Sed et domino regi eodem modo seripsit, expo- 
nens qua intentione predietis illius petitionibus 
assensum prabuerat ; et significans quod Eeclesiam 
Antiochenam in nullo velit indebite gravari, in 


D hae verba : 


Pascnuauis episcopus, servus servorum Dei, charis- 
simo BarpuiNo, illustri Hierosolymitanorum regi, 
salulem et apostolicam benedictionem. 

Concessio illa quam nos petitioni tue accommoda- 
vimus, uL quascunque infidelium. urges ceperis, vel 
cepisti, Hierosolymitanze  Ecclesiz regimini dignita- 
tique subjaceant, non parum cum fratrem nostrum 
Bernardum. patriarcham, tum universam Antioche- 
nam turbavit Ecclesiam. Cum enim nos concessionem 
illam super illis Ecclesiis indulserimus, quarum ter- 
minos atque possessiones diutíma infidelium posses- 
sio tyrannisque confudit, illi eas Ecclesias a. Hieroso- 


519 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


590 


lymitano patriarcha, te connivente invasas, conque- A vero, ad regiam unde deciderat revocaret dignita- 


runtur, de quibus ambiguitas nulla sit, quin eas etiam 
Turcorum vel Sarracenorum temporibus sedes Am- 
tiochena possederit ; quia earum episcopi, etiam infi- 
delium oppressi tyrannide, Antiocheno patriarche 
obedientiam exhibebant. Porro nos litteris ad supra- 
dictum patriarcham missis, Antiocheni patriarchatus 
pralationem, sicut ab antiquis Patribus distributa, et 
praterilis temporibus conservata est, ita eliam in fu- 
turum integram conservari sanzeramus. Tuam igitur 
sirenuitatem monemus, et monentes praecipimus, ne a 
Le invasiones hujusmodi fieri (ubi manifesta esLveritas) 
permittantur ; sed. unaquaeque Ecclesia Justilise suce 
limitibus perfruatur. Nec enim. possumus manifeste 
sanctis patrum nostrorum constitutionibus obviare : 
nec omnino volumus, aul pro principum potentia ec- 
clesiasticam. minui dignitatem, aut pro ecclesiastica 
dignitate principum potentiam mutilari ; ne apud vos 
occasione alterutra paa, quod absit ! turbetur Ecclesise. 
Clericis quoque  Hierosolymitanis per praesentia scri- 
pia praecipimus, quandoquidem paternas possessiones 
el patriam pro Ecclesi, ut creditur, exaltatione, pro 
religionis observan tía reliquerunt, ut Hierosolymitana 
Ecclesie sint jure contenti ; nec injuste aut. procaciter 
usurpare ea conlendant, quae certo sciuntur. ad jus 
Antiochens Ecclesi pertinere. Omnipolens Dominus, 
sua le in omnibus dextera protegat et de hostibus 
Ecclesig triumphare concedat. 
Data Laterani, xv Kal. Aprilis. 


CAPUT XXIX. 


Rez ad mare Rubrum descendit , regionem perlustrat : 
commitissam Sicilie, quam uxorem deduzcerat, re- 
millit ad propria, agritudine fatigatus. 


Anno sequente, ul adjacentium regionum rex 
pleniorem habere experientiam, et de situ provin- 
ciarum magis edoceretur, assumptis secum locorum 
peritis, et comitatu, qui sibi ad propositum sufli- 
cere videbatur, transiens Jordanem, et transcursa 
Syria Sobal, per vastitatem solitudinis ad mare Ru- 
brum descendit, ingressus Helim civitatem anti- 
quissimam, populo Israelitico aliquando familia- 
rem, ubi leguntur fontes duodecim fuisse, et palma 
septuaginta. Ad quam cum pervenisset, loci illius 
incole domini regis adventu precognito, naviculas 
ingredientes, in mare vicinum, mortem effugere cu- 
pientes, se contulerunt.Ubi dominusrex, locis nota- 
tis et consideratis diligentius, eamdem qua venerat 
remensus viam, ad montem Regalem, castrum vide- 
licet,quod denovo fundaverat, revérsus est.Inde Hie- 
rosolymam rediens, gravi ex insperato correptus est 
egritudine, qua cum: supra vires fatigaretur et ti- 
meret deficere, l&sam habens conscientiam, super 
eo quod legitima uxore injuste abjecta, aliam su- 
perduxerat; corde compunctus et facti poenitens, 
viris religiosis et Deum timentibus aperiens con- 
seientiam, realum confessus est, satisfactionem 
promittens; eui cum pro consilio daretur, ut regi- 
nam quam superduxerat, a se demitleret ; abjectam 


B 


D 


tem, acquievit : et quod ita facturus esset, si vita ei 
concederetur productior, voto se obligavit. Unde 
factum est ut, evocaia ad se regina, ordine rem 
aperuerit ; quz, licet super eodem facto aliquantu- 
lum esset instructa, nam id ipsum aliquando a plu- 
ribus audierat ; tamen visa est segre ferre quod ita 
temere fuerit evoeata, et fraude principum regionis, 
qui ad eam citandam missi fuerant, circumventa. 
Dolens igitur et tristis tam de illata contumelia, 
quam de opibus inutiliter consumptis, ad reditum 
se preparat; post lertium annum, quo ad dominum 
regem venerat, in patriam reversura. Qua redeunte 
ad propria, turbatus est supra modum filius ; et 
apud se odium concepit adversus regnum et ejus ' 
habitatores, immortale. Nam cum reliqui fideles di- 
versi orbis principes, aut in propriis personis, aut 
immensis liberalitatibus regnum nostrum, quasi 
plantam recentem promovere et ampliare sategerint, 
hic et ejus haeredes usque in presentem diem, nec 
etiam verbo amico nos sibi conciliaverunt; cum 
tamen quovis alio principe longe commodius faci- 
liusque nostris necessitatibus consilia possent et 

&uxilia ministrare. Videntur ergo injuri» perpetuo 

memores; et delictum persone, injuste in populum 

refundunt universum. 
CAPUT XXX. 

Anle urbem. Tyrensem castrum. Alexandrium, quod 
vulgari appeliatione Scandalium dicitur, &difica- 
tur. 

Eodem anno postquam rex de praedicta convaluit 
egritudine, anxius quomodo urbem Tyrensium, qus 
sola de urbibus maritimis ab hostibus delinebatur, 
suo mancipare posset imperio, inter Ptolomaidam 
et predictam Tyrum, castrum eadificat; in eodem 
loco ubi Alexander Macedo, ad expugnandam eam- 
dem urbem, olim dicitur fundasse idem presidium, 
et de suo nomine Alexandrium vocasse. Est autem 
locus fontibus irriguus, vix quinque milliaribus a 
Tyro distans, in littore maris constitutus. Hoc au- 
tem ea reedificavil intentione, ut Tyrensibus esset 
pro stimulo, et unde eis frequentes irrogarentur in- 
jurie. Hunc locum hodie appellatione corrupta po- 
pulares appellant Scandalium.Arabice enim Alexan- 
der Scandar dieitur, et Alexandrium, Scanda- 


rium ; vulgares vero r in | conversa, dicunt Scan- 
dalium. 


CAPUT XXXI. 

Rez in 4gyptum descendit ; Pharamiam occupat, 
in cegritudinem tncidit, qua fatigatus in eodem iti- 
nere vita decedit ; Hierosolymis juxta fratrem se- 
pelitur. 

Anno gequente, ut /Egyptiis vicem refunderet pro 
lis que in regno sepius commiserant, cum ingen- 
tibus copiis descendit rex in /Egyptum, et urbem 
antiquissimam, Pharamiam nomine, confregit vio- 
lenter; et eonfracta copiassuiscommilitonibus dedit 
in predam. Est autem Pharamia urbs antiqua, ut 
diximus, in littore maris sita, non longe ab ostio 





M 591 

Nili, quod Carabeix dicitur; supra quod iterum. 
Tampuis, urbs antiquissima : et signorum ,quse Do- 
minus per Moysen servum suum coram Pharaone 
operatus est, familiaris, Capta igitur urbe, egressus 
rex ad predictum ostium Nili,admiratusest aquarum 
quas prius non videratfluenta ; eoque maxime, quod 
Nilus, cujus portionem alveus ille usque in mare 
deducit, unum de quatuor paradisi fluminibus di- 
citur esse, et creditur. Captis igitur de piscibus, 
quorum illic maxima est copia, in urbem quam oc- 
cupaverant redeunt, el parato prandio refecti sunt 
ex eis ; cumque rex surrexisset a cona, sensit se 
dolore plurimo interius pregravari; et recrude- 
scenle antiqui vulneris molestia, coepit laborare ve- 
hementius, ila ut de vita periclitans desperaret. In- 
dicto igitur legionibus per vocem precontam reditu, 
domino rege, egritudine invalescente, eatenus debi- 





HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


522 


A lilato, ut equitare non posset, lecticam instruunt, 
eumque in ea, anxie laborantem collocant. Sicque 
continuatis itineribus, transcursa ex parte solitu- 
dine, que inter /Egyptum et Syriam media diffun- 
ditur, Laris antiquam ejusdem solitudinis urbem 
perveniunt maritimam. Übi morbo superatus rex, 
ad extremum veniens, in fata concessit ; unde lu- 
gentibus et pre doloris angustia deficientibus legio- 
nibus, Hierosolymam deportatus est. Et ea Domi- 
nica qua dicitur in Ramis palmarum, per vallem 
Josaphat, ubi de more populus ad diem festum 
convenerat,in urbem introductus, et juxta fratrem 
sub Calvaria, in loco qui Golgotha dicitur, regia 
magnificentia sepultus est. Mortuus est autem 
anno ab Incarnatione Domini 1118 regni ejus oc- 
tavo decimo. 





INCIPIT LIBER DUODECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Balduinus comes Edessanus, sublimaiur ad regnum ; 
describitur quis e unde fuerit. 

Secundus Hierosolymorum rex, ex Lalinis fui 
dominus Balduinus de Burgo, qui cognominatus 
est Aculeus; vir religiosus ac timens Deum, fide 
conspicuus, in re militari exercitatus plurimum. 
Ilic fuit natione Francus, de episcopatu Remensi, 
filius domini Hugonis comitis de Retest, el Mili- 
sendis praeclare comitisse, que tot dicitur sorores 
habuisse, unde tanta multitudo filiorum et filiarum 
dicitur procreata, quantam ii noverunt qui princi- 
pum genealogias sollicita investigant diligentia.Hic 
vivente adhuc patre cum aliis nobilibus, qui iter 
Hierosolymitanum arripuerant, in comitatu domini 
ducis Godefridi, cujus erat consanguineus, eamdem 
viam, ea devotione quaalii ingressus est, relinquens 
domi apud patrem jam grandevum, fratres duos 
et sorores totidem,quorum ipse omnium primogeni- 
Qus erat. Nomen alterius fratrum Gervasius, qui 
postea fuit electus ad ecclesiam Remensem ; alte- 
rius Manasses. Sororum autem alteram habuit ca- 
stellanus de Vitriaco, nomine Mahaldam ; alteram 
dominus Herbrandus de Herges, vir nobilis et po- 
tens, nomine Hodiernam: ex quanatus est Manasses 
de Herges, quem nos postmodum tempore domine 
Milisendis reginze, regium vidimusconstabularium. 
Porro patre hujus domini Balduini regis defuncto, 
Manasses filius ejus, quia dominum Balduinum, qui 
promogenitus erat, regni occupatio detinebat, suc- 
cessit : quo eliam sine liberis decedente, Gerva- 
sius fraler eorum, dimisso Remensi archiepiscopa- 
tu, uxorem contra instituta ecclesiastica ducens, 
eumdem comitatum jure possedit hereditario. Sus- 
ceptam autem ex uxore unicam filiam cuidam nobi- 


PATROL, CCI, 


c—— 


i viro in Norihmannia, matrimonio copulavit. Quo 
defuncto sororis illorum filius, Mahaldis videlicet, 
qua castellano Vitriacensi nupserat. Iterius no- 
mine, in eodem comilatu successit. Sed de his 
hactenus. 
CAPUT Il. 
( Qua de causa profectus est Hierosolymam, quando 
electus est in regem. 

Domino igitur Balduino, domini ducis pix et il- 
lustris memoria Godefridi fratre, post fratris ob- 
itum ad regnum Hierosolymorum vocato et in re- 
gni solio solemniter collocato, hic (de quo nobis est 
in presentia sermo) tradente domino rege qui con- 
sanguineus ejus erat, in comitatu Edessano sueces- 
sit, quem annis decem et octo, et aliquid amplius, 
strenue et feliciter administravit. Anno igitur sui 
comitatus octavo decimo, regione sua in optata 
tranquillitate locata, proposuit Hierosolymorum 
regem, dominum, econsanguinem et benefactorem 
suum, et loca sancta, devotionis gratia visitare. 
Ordinatis igitur ad iter necessariis, commissaque 
fidelibus suis, de quorum fide et industria plenius 
confidebat, regione, municipiis in tuto dispositis, 
tanquam vir providus et plene cireumspectus,viam 
destinatam, adjuncto sibi honesla comitatu, ag- 
greditur. Dumque iter prosequeretur inceptum, 
ecce nuntius occurrit, denunlians quod dominus 
rex in ZEgypto, sicut et verum erat, ultimum fato 
clauserat diem. Quo audito, plurimum de morte 
domini et consanguinei sui, sicut nec mirum erat, 
consternatus,nihiltamen ab incepto destitit itinere, 
sed Hierosolymam maturatis gressibus contendit. 
Ad quam cum pervenisset, accidit casu, quod in 
die festo, qui dicitur Ramis palmarum, cum de more 
populus universus in vallem Josaphat convenisset, 


17 


523 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


524 


ad solemnem et celebrem tante diei processionem, À autem domini patriarchz, aut. domini Joscelini in 


subito ex una parte comes eum suis ingrederetur : 
et e regione, domini regis funus, cum exsequiis 
importaretur, universa militia, que cum eo in 
AEgyplum descenderat, domini sui funus de more 
prosequente. 
CAPUT III. 
Modus electionis aperitur ; e£ memorabile factum co- 
mitis Boloniensium Eustachii describitur. 
. Introdueto igitur funere regio in sanctam civita- 
tem etin ecclesia Dominici Sepuleri juxta fratrem 
ante locum qui dicitur Golgotha, sub monte Cal- 
varie, honorifice sepulto, convenerunt qui ad- 
erant de majoribus regni, episcopi, archiepiscopiet 
alii ecclesiarum prelati cum domino Arnulfo pa- 
triarcha ; et de laicis principibus nonnulli, inter 
quos erat vir industrius, unde sepius supra feci- 
mus mentionem, Joscelinus, potens in opere et 
sermone, Tyberiadensis dominus. Habitaque deli- 
beratione de instanti negotio, varias promunt sen- 
lentias, dicentibus aliis : Exspectandum esse do- 
minwm Eustachium comitem, nec interrumpendam hz- 
reditariz; successionis antiquissimam legem : specia- 
liter, cum bonz memoriz fralres ejus congruo, et 
cunctis placato moderamine regnum feliciter admi- 
nistrassent. Aliis dicentibus : Negotia regni, et con- 
linuam necessitatem mon posse pati has dilationes, 
nec indulgere tantas ferias ; sed maturandum esse, 
ut regioni citius consulatur, ne forte si incubuerit 
necessitas, non sit. qui exercitus educat et reducat, et 
regni procuret negotia ; el pro ducis inopia regni 
status periclitetur. Hane partium fluctuationem et G 
votoruni: repugnantiam, pretentata domini patriar- 
cha, el ad se inclinata mente, predictus Joscelinus, 
qui maxime erat in regno auctorilatis, illorum ju- 
vans partem qui dicebant regem statim esse ordi- 
nandum, diremit, dicens : Prasentem esse dominum 
comitem Edessanum, virum justum ettimoratum, do- 
mini regis consanguineum, armis strenuum, per om- 
nia commendabilem, quo meliorem nulla nobis regio, 
mulla provincia posset. ministrare. Commodius | esse 
ipsum in regem assumere quam casus periculosiores 
exspectare. Erant itaque mulli, qui de sinceritate 
fidei arbitrabantur domini Joscelini verba procedere, 
scientes quomodo non multo ante dominus comes, 
ut prediximus, tractasset eum ; et illud reputantes, 


eo facto fuerit intentio, Dominus rei eventum mi- 
sericorditer converlit in bonum. Nam virum ju- 
stum, pium ac timentem Deum, divina eum preve- 
niente gratia, se exhibuit ; eratque vir in cunotis 
prospere agens. Videtur tamen minus regularem 
habuisse introitum ; legitimumque regni herebem 
certum est a debita successione fraudulenter ex- 
clusisse, illos qui eum promoverunt. Mortuo nam- 
que domino rege, sive de ejus supremo judicio, si- 
ve de communi principuum regni consilio (quia 
neutrum pro certo compertum habemus) missi 
erant quidam nobiles et magni viri, qui ad regni 
successionem commouni edieto cilarent comitem 
Boloniensium dominum Eustachium, dominorum 
Godefridi ducis eximii, domini Balduini regis fra- 
trem. Qui ad eum pervenientes, invitum et reni- 
tentem, causas honestissimas pretendentes, quare 
eum venire oporteret, usque in Apuliam traxerunt. 
Ubi audiens predictus vir venerabilis, religiosus ac 
timens Deum, vere tantorum virorum imitator et 
frater, et in virtutibus et honestis meritiis succes- 
sor, quod Hierosolymis medio tempore dominus 
Balduinus, Edessanus comes ejus consanguineus, 
rex fuerat ordinatus, instantibus nuntiis qui pro 
eo missi fuerant et allegantibus ut nihilominus pro- 
cederet, quia quod factum erat, contra jus et fas, et 
contra hereditarie successionis legem antiquissi- 
mam, nullo modo stare posset, respondisse dicitur 
vir Deo plenus: Absit hoc a me,ut per me in regnum 
Domini ingrediatur scandalum, per cujus sanguinem 
pacem. Christi recepit ; et pro cujus tranquillitate 
viri virtutum el. immortalis memoria, fratres mei, 
egregias animas cwlis intulerunt ! Compositisque 
iterum sarcinis et comitatu recolleeto, invitis iis 
qui eum ad regnum trahere nitebantur,ad propria 
remeavit. 
CAPUT IV. 
De habitudine corporis, moribus ei conservatione 
ejusdem regis. 

Dicitur autem forma fuisse conspicuus, corpore 
procerus, facie venusta, capillo raro, flavo, canis 
misto; barbam habens raram, sed tamen usque in 
pectus demissam ; colore vivido, et quantum «tas 
illa patiebatur, roseo. Habilis ad usum armorum 
et equis regendis aptissimus, rei militaris multam 


quod proverbialiter dici solet : Omnis laus vera [) habens experientiam, in agendis suis providus, in 


est ab hoste ; nescientes quod alias ejus properaret 
intentio, fidem verbis ejus habentes, prestabant 
conniventiam. Ipse autem, ut dicebatur, aliter af- 
fectus erat; nam spe future in comitatum succes- 
sionis, dominum comitem in regnum introducere 
nitebatur. Domino igitur Arnulfo patriarcha, et do- 
mino Joscelino hanc opinionem amplectentibus, re- 
liqui facile in eamdem inducti sunt; et pari voto, 
et unanimi consensu, eum in regem eligentes, in die 
Sancte Resurrectionis, qui proxime secutus est, 
solemniter, et ex more inunctus et consecratus est; 
et diadematis insigne regium suscepit. Quecunque 


expeditionibus felix, in operibus pius, clemens et 
misericors ; religiosus et timens Deum ; in oratio- 
nibus jugis, ita ut callos in manibus haberet et 
genibus, pro afflietionis et genuflexionis frequen- 
tia : impiger, licet senior, quoties eum vocabant re- 
gni negolia. Adeplus ergo regni solium, sollicitus 
de comitatu Edessano, quem sine duce dimiserat, 
Joscelinum consanguineum suum vocat, ut quod in 
eum prius deliquerat, gratuita plenaque satisfa- 
ctione corrigeret ; eique tanquam qui regionem il- 
lam plenius noverat, comitatum donat ; sumptaque 
fidelitate, per vexillum investit, et inducit in pos- 


- 825 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


526 


sessionem ; et convocans inde uxorem, et filias, et A plicuerunt : qusdam vero usque Tyrum, quoniam 


.amiliam, per operam et studium ejusdem domini 
Joscelinij in proximo cum sospitate recepit uni- 
versa. Erat autem ei uxor Morfia nomine, cujus- 
dam nobilis. Greci, Gabrielis nomine; de quo su- 
pradiximus, filia ; quam dum comes esset eum pe- 
cunia infinita, que dotis nomine donabatur, du- 
xit in uxorem ; ex qua susceperat tres filias, Mi- 
lissendem. videlicet, ITaalim et Hodiernam ; nam 
quartam, cui Ivela nomen fuit, postquam regnum 
adeptus est, uxor ei peperit. Coronatus autem et 
consecratusest, anno ab Incarnatione Domini 1118, 
mense Aprili, secunda die mensis ; presidente san- 
cte Romane Ecclesie domino Gelasio papa secundo; 
Antiochene vero Bernardo, Latinorum in eadem 
civitate patriarcha primo ;sancte Hierosolymitane 
Ecclesie domino Arnulfo, ex Latinis in eadem 
civitate patriarcha quarto. 


GAPUT V. 

Alexius Constantinopolitanus imperator, dominus quo- 
que Paschalis papa, sed et. comitissa Sicilie, que 
Hierosolymorum regina fueral, moriuntur. 

Per idem tempus Constantinopolitanus impera- 
tor Alexius, Latinorum maximus persecutor, rebus 
humanis exemptus est; cui successit Joannes filius 
ejus, patre multo humanior, et meritis exigentibus, 
populo nostro patre longe acceptior ; qui etiam non 
omnino sincerus erga Latinos orientales exstitit, 
sicut docebunt sequentia. Dominusquoque Pascha- 
lis Romanus pontifex viam universe carnis ingres- 
sus est, pontificatus ejus anno sexto decimo, cui 
successit Dominus Gelasius, qui et Joannes Gaje- 
tanus dictus est, sancte Romane Ecclesise cancel- 
larius. Mortua est nihilominus et domina Adelasia, 
Sicilie comitissa, que predicti domini regis Bal- 
duini, de facto, etsi non de jure, uxor fuerat. 

CAPUT VI. 

Agpliorum exercitus tam navalis quam terrestris, 
in regnum ingrediuntur ; rex cum suis occurrat, 
sed non conveniunt. Arnulfus Hierosolymorum 
patriarcha moritur : substituitur ei Gormundus. 
Eodem anno estate proxime subsecuta, princeps 

JEgyptius, qui tunc erat pro tempore, congregata 

ex universis /Egypti finibus tam equitum quam 

peditum multitudine infinita, tam per terras quam 
navali exercitu, in regnum nostrum proponit vio- 
lenter introire, facile putans, tam modicum popu- 
lum aut consumere gladio, aut a cunctis Syria 

finibus fugientes eliminare. Transcursa igitur 80- 

litudinis vastitate, que inter nos et /Egyptum me- 

dia interjacet, cum equitatu numeroso, et peditum 
jaculis instructorum infinita multitudine, ante As- 
calonam castramelatus est. At vero Doldequinus, 

Damaseenorum rex, cognito ZEgyptiorum adventu, 

sive sponte ab eis invitatus, congregata iterum in- 

genti militia, devia secutus, ne forle noster ei ob- 
viaret exercitus, transito Jordane, castris se eorum 
associat, et vires augere nititur, in nostram lesio- 
nem. Navium autem quaedam apud Ascalonam ap- 


civitas erat. munitissima, et portum habens com- 
modum, prófeete sunt: exspectantesut de domini 
arbitrio et de voluntate ejus qui classi proerat, eis 
aliquid precipiatur. Rex autem multo ante tem- 
pore eorum adventu precognito, tam ex Antioche- 
nis quam ex Tripolitanis partibus, convocatis mili- 
taribus auxiliis, suisque in unum congregatis, in 
campestria Philisthiim, illis descendit in occursum: 
transitoque eo loco, qui olim Azolus dictus est, ubi 
una de quinque civitatibus Philisthinorum fuisse 
dignoscitur, de vicino ZEgyptiorum castrametatus 
est, ita ututrisquepartibus daretur mutuo hostium 
castra singulis diebus intueri. Cumque jam per 
menses quasi tres, se invicem lacessere formida- 
rent; nostris, tantam multitudinem in se temere 
irritare timentibus ; illis vero, nostrorum vires, au- 
daciam, etin prelis experientiam formidantibus 

placuit /Egyplio principi tutius esse, cum  in- 
columitate domum redire, quam in seet in suos 
imprudenter bellorum insidias experiri; sicque 
redeuntibus in Egyptum expeditionibus, post- 
quam de eorum subito regressu nulla nostros 


.movebat suspicio, nostri quoque, sumpta a do- 


mino rege licentia, ad propria cum gaudio re- 
versi sunt. Per eosdem dies, mortuo Arnulfo 
Hierosolymorum patriarcha, viro inquietissimo et 
officii sui sanctlmoniam negligente, substitutus est 
ei vir simplex ac timens Deum, dominus Gormun- 
dus, nalione Franeus, de episcopatu Ambianensi, 
de oppido Pinqueniaco. Hujus diebus et meritis 
etiam, ut creditur, multa magnifice ad regni conso- 
lationem et. incrementum operari dignatus est Do- 
minus, sicut in sequentibus presens enarrabit hi- 
sloria. 
CAPUT VII. 
Ordo militie Templi Hierosolymis instituitur. 

Eodem anno, quidam nobiles viri de equestri or- 
dine, Deo devoti, religiosi et timentes Deum, in 
manu domini patriarche, Christi servitio se manci- 
pantes, more canonicorum Regularium, in casti- 
tate, et obedientia, et sine proprio velle perpetuo 
vivere professi sunt. Inter quos primi et prscipui 
fuerunt, viri venerabiles, Hugo de Paganis et Gau- 
fredus de Sancto Aldemaro. Quibus, quoniam neque 
ecclesia erat, neque certum habebant domicilium, 
rex in palatio quod secus templum Domini, ad au- 
stralem habet partem, eis ad tempus concessit ha- 
bitaeulum. Canonici vero templi Domini, plateam 
quam circa predictum habebant palatium, ad opus 
officinarum,certisquibusdam conditionibus conces- 
serunt. Dominus autem rex cum suis proceribus, 
dominus quoque patriarcha cum prelatis ecclesia- 
rum, de propriis dominicalibus certa eis pro viclu 
et amietu beneficia quedam ad tempus, quedam in 
perpetuum contulerunt. Prima autem eorum pro- 
fessio, quodque eis a domino paíriarcha et reliquis 
episcopis, in remissionem peccatorum injunctum 
est, ut vias et itinera, maxime ad salutem peregri- 


527 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


1 
Vc 
2 


528 


norum, contra latronum et ineursantium insidas A Italiam cum cardinalibus et universa curia descen- 


pro viribus conservarent. Novem autem annis post 
eorum institutionem in habitu fuerunt seculari, 
talibus utentes vestimentis, quales pro remediis 
animárum suarum populus largiebatur. Tandem 
nono anno, concilio in Francia apud Trecas habito, 
cui interfuerunt. dominus Remensis, et dominus 
Senonensis archiepiscopi, cum suffraganeis suis ; 
Albanensis quoque episcopus, apostolice sedis le- 
gatus ;abbates quoque Cisterciensis, et Clareval- 
lensis, et Pontiniacensis, cum aliis pluribus, insti- 
tuta est eis regula, et habitus assignatus, albus vi- 
delicet, de mandato domini Honorii pape etdomini 
Stephani Hierosolymitani patriarche. Cumque jam 
annis novem in eodem fuissent proposilo, non nisi 
'novom erant; extunc ccepit eorum numerus auge- 
ri,et possessiones multiplicabantur. Postmodum 
vero, tempore domini Eugenii pape, ut dicitur, 
cruces de panno rubeo, ut inter cieteros essent no- 
tabiliores, mantellia suis cceperunt assuere, tam 
equites quam eorum fratres inferiores, qui di- 
cuntur servientes. Quorum rex adeo crevit in im- 
mensum, ut hodie trecentos plus minusve in con- 
ventu habent equites, albis ch)amidibus indutos : 
exceptis fratribus, quorum pene infinitus est nu- 
merus. Possessiones autem tam ultra quam citra 
mare adeo dicuntur immensas habere, ut jam non 
sit in orbe Christiano provincia, qua predietis fra- 
iribus bonorum suorum portionem non contulerit; 
et regiis opulentis pares hodie dicantur habere co- 
pias. Qui, quoniam juxta templum Domini, nt pre- 
diximus, in palatio regio mansionem habent, fra- 
res militie Templi dicuntur. Qui eum diu in ho- 
nesto se conservassent proposito, professioni sua 
satis prudenter salisfacientes, neglecta humilitate 
(que omnium virtutum custos esse dignoscitur ; et 
in imo sponte sedens, non habet unde casum pa- 
tiatur) domino patriarche Hierosolymitano, a quo 
et ordinis institutionem, et prima benificia susce- 
perant, se subtraxerunt, obedientiam ei, quam eo- 
rum predecessores eidem exhibuerant, denegantes; 
sed et Ecclesiis Dei, eis decimas et primitias sub- 
trahentes, et eorum indebite turbando possessio- 
nes, facti sunt valde molesti. 
CAPUT VIII. 
Papa Gelasius defungitur ; cui Calixtus succedit. 
Anno sequenli mortuus est dominus Gelasius 
papa secundus, domini Paschalis successor, qui et 
'Joannes Gaetanus dictus, vir litteratus ; qui fu- 
giens domini Henrici imperatoris persecutionem, 
et emuli sui antipapz, qui cognominatus est Bur- 
dinus, declinans violentiam, in regnum Franco- 
rum se conferens, apud Cluniacum diem clausit 
extremum, ibidem etiam sepultus. Cui successit 
dominus Guido, secundum carnem nobilis, Vien- 
nensis archiepiscopus, qui postea in papatum as- 
sumptus, Calixtus appellatus est. Bic postmodum 
domini imperatoris Henrici, cujus consanguineus 
erat, consecutus gratiam et ejus fretus auxilio, in 


D 


dens, apud Sutrium, urbem Roma. conterminam, 
emulum et heresiarcham Burdinum violenter ce- 
pit : insuper et camelo impositum, cute indutum, 
ursina, ad Canense cenobium, quod juxla Saler- 
num situm esse dignoscitur, cum multa misit igno- 
minia, ubi usque in supremum senium, vitam com- 
pulsus est, lege loci, ducere ccnobiticam. Et ita 
sopilum esl schisma, quod a tempore domini Gre- 
gorii septimi, per tempora domini Urbani, domini 
Paschalis, domini quoque Gelasii, predecessorum 
ejus, quas? per triginta annos Ecclesiam incessan- 
ter fatigaverat, domino imperatore Henrico ad ovile 
Ecclesie post multa tempora, quibus per excom- 
munieationis sententiam a coetu fidelium precisus 
fuerat, revocato. 


CAPUT IX. 

Gaxxi quidam Turcorum satrapa potentissimus, par- 
tibus Antiochenis, cum ingentibus se infundit copiis, 
universa depopulans. 

Eodem anno, quidam infidelium potentissimus 
princeps et apud suos valde formidabilis, infelicis 
populi et perfida plebis, videlicet Turcomanno- 
rum dominus, Gazzi nomine, cui se adjunxerant 
Doldequinus Damascenorum rex et Debeis Ara- 
bum satrapa potentissimus, cam ingentibus copiis 
partes Antiochenas, in gravi suorum multitudine 
ingressus erat, citra Halapiam castrametatus. Cu- 
jus adventu pr&ecognito dominus Rogerus Antio- 
chenus princeps, domini regis sororius, circum- 
positis mandat principibus, domino videlicet Jo- 
scelino Edessanorum comiti, domino quoque Pon- 
tio comiti Tripolitano, domino nihilominus etiam 
regi, et significat instantem necessitatem ; monens 
et obnixius postulans, ut cum omni celeritate, con- 
ira instantia pericula, opem laturi venire non mo- 
rentur. Hex ergo, assumptis sibi, quas lam subito 
de regno colligere potuit, militaribus copiis, Tripo- 
lim usque maturatis itineribus pervenit, ubi domi- 
num comitem, ad iter pereeque succinclum, secum 
associans, eccpto instat itineri. At vero dominus 
princeps, interim more impatiens decommuni lege 
mortalium, futurorum nescius, egressus ab Antio- 
chia, cirea Artasium oppidum ecastrametatus fue- 
rat. Erat autem is locus alendis exercitibus satis 
commodus ; nam ex nostris finibus erat, volentibus 
ad exercitum aceedere, liber et facilis accessus; 
unde in expeditione necessariorum erat ubertas 
maxima, et quanta in urbibus solet, optata commo- 
ditas. Ubi cum per dies, aliquot domini regis et 
comitis exspectasset adventum, prohibente domino 
patriarcha, qui illuc usque eum fuerat prosecutus, 
retinentibus etiam de proceribus nonnullis, exerci- 
tum jubet iter arripere, fortiter contestans, se nul- 
lius deinceps pretolaturum adventum. Erat au- 
tem quidam de nobilibus regionis, qui ad hoc eum 
impellebant ; non ut conditiones exercitus facerent 
meliores, sed ut terras suas, quas hostium castris 
vicinas habebant, presente exercitu, in talo collo- 


539 
carent. Horum ergo consilium secutus, in suam 
suorumque cladem preceps, ab eo loco ubi prius 
fuerat discedens, in eum qui dicebatur Campus 
sanguinis castra jubet locari; recensitoque ejus 
exercitu, inventi sunt equiles septingenti et pedi- 
tum instructorum tria millia, exceptis negotiatori- 
bus, qui emendi vendendique gratia castra solent 
sequi. Hostes vero cognoscentes castra principis in 
proximo locata, ut dissimulantes propositum, con- 
ceptum commodius possent effectui mancipare, so- 
lutiscastris fingunt se versus Cerepum oppidum 
acies dirigere : quo pervenientes, cum ea nocte 
nihil proficerent, circa partes castrametati sunt. 
Mane facto, princeps exploratores dirigit, nosse 
volens utrum ad obsidendum oppidum hostes se 
dirigant ; aut ad committendum cum nostris ad ca- 
stra contendant; dumque ipse cum suis, armis se 
instruerent, quasi jam bellum presens exspectan- 
les, ecce nuntii recurrentes, uno verbo asserunt, 
hostes tribus turmis ordinatis, habentibus singulis 
equitum vicena millia, citatis gressibus, ad nostrum 
exereitum aecedere. Quo cognito, princeps qualuor 
instaurat acies ; et equo circumvolans, circuit dili- 
genter, et verbis compelentibus animat instauratas; 
dumque in his daret operam, ecce hostium acies, 
erectis vexillis nostro exercitui pene jungebantur. 
Commissum est itaque prelium, utrisque animose 
instantibus ; sed peccatis nostris exigentibus, facta 
est pars adversa superior. Nam acies quibus pra- 
erant viri nobiles et in armis strenui, Gaufridus 
monachus et Guido Fremellus, qua prime fuerant 
ad irruendum in hostes deputata, optime et secun- 
dum rei militaris disciplinam progress», majores 
hostium cuneos et densiores cohortes, violenter 
dissolutas, pene in fugam adegerant ; sed acies cui 
 pr&erat Robertus de Sancto Laudo, cum exemplo 
aliarum que precesserant, animosius debuisset in 
hostes irruere, hostibus vires resumentibus, substi- 
tit improbe ; demumque in fugam lapsa, principis 
aciem, que aliis erat ministratura, solvit per me- 
dium et partem secum in fugam vertil, ita ut de 
exero revocari non posset. Accidit etiam in eo- 
dem prelio quiddam relatione dignum. Nam dum 
in ipso preliandi agone, hine inde ferventius desu- 
darent, ecce turbo ab aquilone prodiens immanis- 
simus, in medio belli campo, cunctis cernentibus 
hasit humi ; serpendoque longius tantum congesti 
pulveris secum detulit, quod utriusque partis ocu- 
los pulveris immensitate, ne pugnare possent, per- 
strinxit; seque per gyrum extollendo, in modum 
dolii sulphureis ignibus combusli in sublime se 
contulit. Facti sunt itaque hostes eo casu superio- 
res;et pars nostra corruit, nostris pene omnibus 
gladio interemptis. 


CAPUT X. 


Princeps Rogerus occumbit in acie ; el noster proster- 
nitur exercitus. 


Princeps autem, tanquam vir in armis strenuus, 
cum paueisin medio hostium viriliter dimicans, 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


530 


A dum suos incassum revocare contendit, contra 
hostium majores se dirigens impetus, gladiis con. 
fossus interiit. Qui autem sarcinas et impedimenta 
secuti erant, in montem vicinum se contulerant ; 
qui vero hostium arma videbantur effugisse, belli- 
cis se tumultibus eximentes, videntes, nostros in 
montis eulmine conglobatos, opinantes eos vires ad 
resistendum habere, et. cum eis posse salvari, ad 
illos certatim accedebant : quo cum pervenissent 
universi, hostes eis qui in campis erant, penitus 
gladio interemptis, ad illos se convertunt; et di- 
reclis illuc cohortibus, omnes in momento hore 
trahuntad exterminium. Rainaudus autem Mansue- 
rus, quidam de majoribus illius regionis principi- 
bus, cum quibusdam aliis nobilibus, in turrim cu- 

B jusdam vicini oppidi, cui Sarmatan nomen, gratia 

salutisse contulerat. Quod postquam predicto Tur- 

corum principi compertum est, illuc sub omni cele- - 
ritate convolans, predictos nobiles viros, qui intus 
se collegerant, ad deditionem violenter compellit ; 
sicque factum est illa die, quod de tot millibus qui 
dominum principem secuti fuerant, culpis nostris 

id merentibus, vix vel unus qui nuntiare, evasit ; 

de hostibus vero, vel paucis, vel nemine interfectis. 

Dicitur autem hie idem princeps Rogerus, homo 

fuisse perditissimus, incontinens, parcus et publi- 

cus adulter. Insuper etiam dominum suum junio- 
rem Boamundurim, senioris Boamundi filium, in 

Apulia cum matre morantem, ab Antiochia, que 

paterna ei hereditas erat, omni eo tempore quo 

principatum tenuit, fecerat alienum. Nam ea con- 
ditione dominus Tancredus, bone memorie, mo- 
riens ei principatum commiserat, ut reposcenti 
domino Boamundo, vel ejus heredibus, non nega- 
ret. Dicitur tamen quod in ea expeditione qua con- 
fossus interiit, apud dominum Petrum, venerabilem 
virum, Apamiensem archiepiscopum, qui eidem 
necessitatis articulo presens interfuerat, corde con- 
trito et humiliato delicta sua coram Deo confessus 
fuerat, promittens, auctore Domino, ponitentie 
fructus condignos; et sie vere poenitens, prelii 
discrimen ingressus est. 
CAPUT XI. 


Rez ei comes Tripolitanus  Antiochtam properant, ut 
praedicto Gai resistant. 


Interea rex et comes Tripolitanus accedentes, ad 
D eum locum qui dicitur mons Nigronis pervenerant; 
quod predictus Gazzi comperiens, decem millia 
equitumelectorum eis obviam dirigit, quieorum, si 
possent, impediant accessum. Hi vero abeuntes, in 
tres turmas se dividunt, unam ad mare versus Sancti 
Simeonis portum dirigentes, alias duas diversis 
itineribus regi obviam destinantes. Contigit autem 
quod unumex duabus turmisg obviam habuit, quam 
previa Domini misericordia, pluribus interfeotis et 
captivatis nonnullis, violenter dissolutam, in fu- 
gam convertit. Inde per Latorum et Casambellam 
Antiochiam perveniens, a domino patriarcha, clere 
quoque el populo universo cum summis desideriis 


931 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


532 


est susceptus ; ubi tam cum suis quam cum iis qui À pedestres manipulos in medio locat. Rex autem, 


de predicto prelio fuerant residui, deliberationem 
ingressus, querito quid in eo tante necessitatis im- 
minenti arliculo magis expediat. Interea Gazzi, di- 
missis oppidis Ema et Artasio, Cerepum obsidet, ea 
magis fiducia, quod Alanum ejusdem loci dominum 
cum comitatu suo a domino rege audierat Antio- 
chiam evocatum ; quod et verum erat. Accedens 
ergo ad presidium, et locum imparatum reperiens, 
ex diversis partibus fossores immiltit, qui collem 
cui predictum insidebat municipium suffoderent, 
irahibusque subnexum, igni postea supposito con- 
sumendis, turres superpositas et moenia, cedente 
aggere, ad terram dejiceret. Timentes ergo oppi. 
dani, ne suffosso aggere totum presidium in pre- 
ceps rueret, interpositis conditionibus de vita el 
incolumitate, et libero ad ,suos reditu, locum tra- 
dunt. Gazzi vero inde ad castrum Sardonas acies 
dirigens, obsidione loeum vallat, quam etiam intra 
paucos dies, tradentibus eum loci ejusdem habita- 
toribus, eodem modo recepit ; moreque impatiens, 
eoque maxime, quod neminem sibi resistere posse 
arbitrabatur, cunctam pro arbitrio tractabat regio- 
nem, itaquod nulla spesesselfinitimorum locorum 
incolis jugum tanti principis evadendi. 


CAPUT XII. 


Rex cum. eodem comite, cum praedicto Gaxxi congre- 
diuntur ; et eo ín. fugam verso, actes ejus proster- 
nunt, pluribus. interemptis; regique principatus 
cura commiltitur. 


Rex autem cum comite, et militia quantam ha- 


bere poterat, egressus "Antiochia, putans se apud C 


Cerepum hostes invenire, versus Rugiam dirigit 
expeditiones : inde Hab pertransiens, in monte qui 
dicitur Danim castrametatus est. Quod audiens 
Gazzi, convocatis principibus suis, sub intermina- 
tione mortis precipit, ut noctem illam ducentes 
insomnem, armis et equis cum summa diligentia 
procurandistotamimpendanl ; summo diluculo ante 
lucis exortum attentius preparati, in castra regis 
irruant, et eos somnolentos adhuc invenientes, gIa- 
diis confodiant; ita ut nec vel uni mortem liceat 
effugere. At vero divina longe aliter ordinaverat 
clementia, Rex autem cum suis non remissiore cura 
sollicitus, noctem eamdem, ut de futuro bello tra- 
etarel necessaria, ducit pervigilem ; monente et 
exhortante populum viro venerabili signo erucis 
Dominiee, dominum regem usque ad partes illas 
fuerat prosecutus. Armati igitur, et ad bellum sus- 
eipiendum accincli viriliter, summo mane hostium 
exspectabant futuras impetus. Dispositis igitur de 
mandato regis, juxta rei militaris disciplinam, 
aciebus novem (nam septingentos in eo con- 
flictu dicitur habuisse milites) et. ordine congruo 
colloeatis, Domini  prestolantur misericordiam. 
Premissis igitur tribus aciebus quse agmina 
universa precederent, domino quoque comite 
Tripolitano, cum suis dextrum cornutenente, prin- 
cipibus vero Antiochenis in sinistro collocatis, 


D 


aliis subsidium ministraturus, eum quatuor sequi- 
tur aciebus.Dumquesicinstrueti hostium adventum 
exspectant,eece adsunt cum ingenti clamore, et 
eum stridore tubarum et tympanorum sírepitu, 
atroeissime in nostros irruentes. Erat autem eorum 
major in infinita multitudine fiducia ; nostrisautem 
in presentia victoriosissime crucis, et in confes- 
sione vere fidei spes amplior et indeficiens. Con- 
sertis igitur aciebus el immistis hostiliter legioni- 
bus, gladiis cominus agitur ; et spretis humanitatis 
legibus, tanquam in feras immanissimas ardentibus 
studiis, et. odio insatiabili utrinque decertatur. 
Cumque manipulorum nostrorum pedestrium pro- 
lervam et periculosam nimis cognoscerent instan- 
tiam, totis viribus ad exterminandas pedestrium 
turmas elaborabant. Factumque est, Domino per- 
mittente, ut ex plurima parte ea die, hostium gla- 
diis deperirent. Rex autem videns pedestres mani- 
pulos supra vires aggravari, aciesque pro»missas 
subsidio indigere, cum suis qui ei adherebant, 


TX 


ur 
j 


pronus inter media ruit agmina, et gladio instans. 


animosius, densissimos hostium dissipat cuneos ; 
adherentibusque ei fideliter earumdem  acierum 
consortibus, et aliis jam deslitutis, vires et animos 
verbis el exemplo conferentibus, unanimiter in 
hostes irruunt ; et invocato de colis auxilio, adfuit 
divina clementia, et facta hostium strage infinita, 
reliquos resistere non valentes in fugam vertunt. 
Dicuntur ibi de nostris peditibus quasi septingenti 
cecidisse, de equitibus vero centum. At vero de 
hostium numero usque ad quatuor millia, exceptis 
sauciis lethaliter et compedibus mancipatis. Gazzi 
vero fugiens cum Doldequino rege Damascenorum 
et Debeis Arabum principe, suó morti expositos 
dereliquit. Nostris autem insectantibus et ad loca 
varia progressis,rex cum paucis campum obtinens, 
usque ad primas noctis partes in eo perseveravit. 
Tandem victualium urgente defectu, in vicinum 
oppidum, Hab nomine, gratia refeclionis sumends 
se contulit. Unde mane facto, ad praedictum rediens 
campum nuntios, cum aunulo proprio, in certum 
signum victori, ad sororem suam et ad dominum 
patriarcham dirigit, significans, divina opitulante 
gratia, victorie munus sibi divinitus collatum. Ea 
tamen die usque ad supremam vesperam campum 
non deseruit, quoadusque rumore certo de hosti- 
bus habito, quod in dispersionem dati, redituri non 
erant. Tandem vero, coadunatis sibi quotquot de 
suis in praesenti habere potuit, Antiochiam paima 
insignis, occurrente ei universe civitatis clero et 
populo, cum domino patriarcha, vietor ingressus 
est. Concessa est autem nostris divinitus hee victo- 
ria, anno ab Incarnatione Domini 1120, regni quo- 
que domini Balduini regis secundi, anno secundo 
mense Augusto, in vigilia Assumptionis sancte Dei 
genitricis Maria. Rex vero cum domino Cesariensi 
archiepiscopo et honesto comitatu, lignum vivifios 
crucis remisit Hierosolymam, ita ut in die Exalta- 


. 533 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


534 


lionis ejusdem, a clero et populo oum hymnis et A pus; Gildonus, electus abbas Sanct» Maris de vallo 


canticis spiritualibus sit honorifice recepta. Ipse 
autem propter ingruentes regionis necessitates, in 
eadem provincia moram facere compulsus est: ubi 
tam dominus patriarcha quam universi proceres 
unacum clero et populo, consonis desideriis et 
gratuito assensu principatus Antiocheni curam et 
omnimodam potestatem regi tradunt, ita ut liberam, 
sicul in regno habebat, in principatu habeat insti- 
luendi, destituendi, et omnia pro arbitrio tractandi 
facultatem. Collatis igitur liberis, vel aliorum gra- 
duum consanguineis, eorum qui in acie ceciderant 
possessionibus, prout ratio vel regionis consuetudo 
deposcebat; viduis quoque apud compares et com- 
petentis meriti viros, nuptui collocatis: presidiis 
quoque, quibus videbatur necessarium, viris, victu, 
armis diligentius communitis sumpta ad tempus ab 
eis licentia, in regnum reversus est. Ubi in ecclesia 
Bethlehemitieca solemni navitatis Dominice cum 
uxore coronatus est. 
CAPUT XIII. 


Apud Neapolim, urbem Samariz concilium cele- 
bratur. 


Eodem anno, qui erat ab Incarnatione Domini 
1120, cum peccatis nostris exigentibus regnum 
Hierosolymorum multis vexationibus  fatigaretur, 
et preler eas qua ab hostibus inferebantur mole- 
stias, locustarum intemperie et edacibus muribus, 
jam quasi quadriennio continuo fruges ita penitus 
deperissent, ut omne firmamentum panis defecisse 
videretur; dominus Gormundus Hierosolymorum 
patriarcha, vir religiosus ac timens Deum, una cum 
domino rege Balduino, prelatis quoque ecclesiarum 
et regni principibus, apud Neapolim urbem Sama- 
rie convenientes, conventum publicum et curiam 
generalem ordinaverunt. Ubi sermone ad populum 
habito, exhortationis gratia; cum apud omnes con- 
stare videretur, quod populi peccata Dominum ad 
iracundiam provocassent, de communi staluunt 
consilio errata corrigere, et excessus redigere in 
modum, ut tandem ad frugem melioris vile redeun. 
tes, et pro commissis digne salisfacientes, eum sibi 
redderent placabilem, qui peccatoris non vult mor- 
lem, sed magis ut convertatur et vivat (Ezech. 
xxxir). Deterriti ergo signis de colo minacibus, et 
lerremotu frequenti, clade quoque, simul et famis 
angustia, et hostium proterva nimis et pene quoli- 
diania instantia, per opera pietatis Dominum eibi 
reconciliare querentes, ad morum erigendam con- 
servandamque disciplinam, viginti quinque capitula, 
quasi vim legis obtinentia, de communi sanxerunt 
arbitrio. Que si quis legendi studio, videre querit, 
in multarum archivis ecclesiarum, ea facile reper- 
ire potest. Interfuerunt autem huic concilio: do- 

minus Gormundus, Hierosolymorum patriarcha; 
dominus Balduinus, Hierosolymorum ex Latinis 
rex secundus; Ebremarus, Caesariensis archiepisco- 
pus; Bernardus, Nazarenus episcopus ; Asquitilius, 
Bethlehemita episcopus ; Rogerus, Lindensis episco- 


Josaphat; Petrus, abbas de monte Thabor ; Achar- 
dus, prior Templi ; Arnaldus, prior montis Sion ; 
Gerardus, prior Sepulcri Domini; Paganus, regis 
cancellarius ; Eustachius Graniers, Willelmus de 
Buris, Barisanus, Joppe constabularius, Balduinus 
de Rames, et alii multi utriusque ordinis, quorum 
numerum vel nomina non tenemus. 
CAPUT XIV. 


Rursum Gaxxi predictus, renovatis expeditionibus ; 
fines ingreditur Antiochenos, cui rem occurrit. Gaxxi 
vero apoplexia tactus moritur. 


Anno sequenti, predictus fidei et nominis Chri- 
stiani pertinax et indefessus persecutor Gazzi, tan- 
quam vermis;inquietus, semper querens quem le- 
dere possit, sumpta occasione ex regis absentia, 
convocatis militaribus copiis, apponit etiam que- 
dam nostrornm presidia obsidere ; quo psecognito 
dominum regem urgentissime vocant. Ille vero im- 
piger, assumpto sibi salutifere crucis ligno, equi- 
tumque honesto comitalu, ad partesillas properat: 


,Vocalo etiam domino Joscelino Edessano comite, 


C 


D 


socialisque sibi Antiochenis proceribus, contra 
predictum potentem castra dirigit, quo cum perve- 
nisset, speranles in proximo bellum se habiturum, 
contigit quod morbo, qui apoplexia appellatur, te- 
tigiteum manus Domini, Unde magnates quiin ejus 
erant exercitu, principis sui destituti solatio, bel- 
lum prudenter sanoque consilio declinaverunt : 
dominumque suum in lectica semivivum deferentes, 
Halapiam properabant. Ad quam priusquam perve- 
nirent, ille aeternis tradendus incendiis, infelicem 
dicitur animam exhalasse. Rex quoque facta apud 
Antiochiam mora, quae videbatur pro tempore ne- 
cessaria, in regnum, auctore Domino, sospes rever- 
sus est; apud utrosque tam in regno quam in prin- 
cipatu, meritis suis id exigentibus, charus admo- 
dum et acceptus: utramque nimirum administra- 
lionem fideliter devoteque implebat, regni videlicet 
et principatus, licet multum distarent ab invicem. 
Nec erat facile discernere, utrius sollicitudine ma- 
gis angebalur: licet regnum ejus esset proprietas, 
quam etiam ad suecessores suos jure posset trans- 
mittere; principatus vero, commissus. Majorem- 
que etiam videbatur pro statu Antiochenorum exhi- 
bere diligentiam ; in eoque se continuavit bona fide, 
usque ad adventum domini Boamundi junioris; 
sicut in subsequentibus dicetur. 
CAPUT XV. 


Rex civibus Hierosolymitanis omnimodam | donat. li- 
berlatem, et suo communi privilegio. 


Per idem tempus, rege Hierosolymis existente, 
pia liberalitate et largitione principali, civibus con- 
tulii Hierosolymitanis, et sigillo regio communitam 
eis precipit paginam fleri, in perpetuum valituram, 
libertatem consuetudinum, que a civibus merces 
inferentibus vel efferentibus solebat exigi: ita ut 
de cetero, omnis Lalinus ingrediens vel egrediens, 
sive mereimonia inferens sive educens, omnino 


935 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


536 


nihil sub pretextu alicujus consuetudinis aliquid Á satis haberent negotia, invidens pacis inimicus 


cogatur prestare, sed liberam prorsus vendendi et 
emendi habeat polestatem. Dedit etiam Surianis, 
Grecis, Armenis, et harum cujuslibet nationum 
hominibus, Saracenis etiam nihilominus liberam 
potestatem, sine exactione aliqua inferendi in san- 
ctam civitatem, triticum, hordeum et quodlibet 
genus leguminis. Modii etiam et ponderis remisit 
mercedem consuetudinariam ;in quo predieti po- 
puli sibi conciliaviL animos, el. gratiam publicam 
sibi promeruit. In utroque enim, regio more et affe- 
ctu plurimum commendabili, civibus videtur provi- 
disse, ut et civitas, sineexaoctione illatis alimentis, 
abundaret amplius; et quod tam ipse quam ejus 
predecessor tota diligentia procurabat, ut urbs Deo 
amabilis multiplicatis et frequentioribus habitatori- 
bus incoleretur. 
CAPUT XVI. 


. Poldequinus Damascenorum rex,  Tiberiadensium 


fines depopulatur ; rex occurrit, urbem diruit Ge- 
raxam. 


Anno sequente, Doldequinus, perfidus et impius 
Damascenorum rex, foderato sibi Arabum principe, 
et ejus sibi sociata militia, vidensque dominum re- 
gem pro utraque regione, viribus suis imparem 
portare sollicitudinem, de ejus presumens oecu- 
pationibus, regionem nostram Tiberiadi proximam, 
immissis legionibus, hostiliter nimis vastare ccepit. 
Qui audito, dominus rex congregata de universi 
regni finibus militia illuc more suo impiger conten- 
dit. Doldequinus vero regis precognito adventu, 
videns, eo presente, se non posse proficere, nec 
eum eo conserere tutum reputans, in ulteriora regni 
se contulit. Rex autem cum suis agminibus in au- 
strum declinans, Gerasam pervenit. Fuit autem 
Gerasa una de nobilibus provincie» Decapoleos civi- 
tatibus, a Jordane paucis distans milliaribus, 
monte Galaad contermina, in tribu Manasse sita. In 
hujus parte munitiore, quoniam reliqua civitas ho- 
stilitatis metu diu jacuerat desolata, castrum ex qua- 
dris et magnis lapidibus, cum mullis sumptibus 
erigi sibi fecerat anno preterito Doldequinus; vi- 
ctuque et armis communitum, quibusdam fidelibus 
suis conservandum tradiderat : quo perveniens rex, 
impugnato vehementius presidio, quadraginta mi- 
lites, qui in eo ad custodiam relicti fuerant, inter- 
positis eonditionibus, quod cum salute ad suos 
haberent reditum, castro recepto, permisit abire 
incolumes ; habitaque cum suis deliberatione, utrum 
magis expediret dirui funditus presidium, aut Chri- 
stianitati reservari, placuit de universorum assensu 
municipium everti funditus; nam sine multis sum- 
ptibus, et labore continuo, et multo periculo tran- 
seuntium, non videbatur a nostris posse conservari. 

CAPUT XVII. 


Balac, Turcorum potentissimus princeps, fines An- 
tiochenos violenter ingreditur ; comes Joscelinus ab 
eodem capitur ; rez quoque in ejus vincula decidit, 
captus ab eodem. 


Cum ita ergo, per gratiam Dei, se regni prospere 


D 


tranquillitati, quam sperabat, scandalum molitus 
esl injicere. Pontius enim Tripolitanorum comes 


Secundus, nescimus cujus instinctu, regi Hieroso- 


lymorumsuum denegabathominium ; et servitium, 
quod de jure fidelitatis tenebatur impendere, im- 
pudenter negabat. Rex autem tantam non ferens 
iujuriam, collectis ex universo regno tam equitum 
quam peditum copiis, ad partes illas pervenit, su- 
per tanta injuria ultionem petiturus : ubi antequam 
aliquid damni passa esset pars alterutra, interve- 
nientibus viris honestis et Deo amabilibus, pax 


inter eos conveniens reformata est. Inde procedens, - 


propter illorum necessitates ab Antiochenis vo- 
catus, ad partes illas descendit. Balac enim Turco- 
rum princeps, magnifieus et potens, regionem 
totam frequentibus irruptionibus molestaba!, idque 
confidentius, quia pauloante dominum Joscelinum, 
Edessanum comitem et dominum Galerannum ejus 
consanguineum, ex improviso in eos irruens, cepe- 
ral et eaptos vinculis mancipaverat. Sciens ergo 
dominum regem advenisse, ccepit a suis ineursio- 
nibus aliquantulum retardari et ejus declinare con- 
flictus ; audieral enim quod in pr:liis esset fortu- 
natior, el de eo cuilibet difficile esset triumphare. 
Circuibat tamen cum expeditione militia, quasi de 
remolo, si ei daretur locus, ut nostris inferre 
damna posset, et circa id erat sollicitus. Rex igitur 
cum sua, quam secum deduxerat militia, in terram 
comitis Edessani descendit, ut populo rectore ca- 
renti, aliquod impertiret solatium : cireumiensque 
regionem, diligenter quaerebat, utrum munita es- 
sent presidia, et sufficientes equitum peditumque, 
armoruin quoque et alimentorum haberent copias; 
et utdefectus suppleret, debitam gerebat sollicitu- 
dinem. Contigit autem, dum eadem cura sollicitus 
Edessam properaret, ab oppido Turbesse! egressus, 
uteadem diligentia de statu regionis trans Euphra- 
lem esset instruclior, et cuncta pro posse in melius 
reformaret; nocte quadam iter eonficiens inceptum, 
eum suo domestico proficiscebatur comitatu, ubi 
dum aliquantulum ineautius, dissoluto agmine et 
dormitantibus pene universis, iter agerent securi : 
Balac predictus, qui regis iter presenserat, in in- 
sidiis positus, subito irruit, regisque. comitatum 
imparatum reperiens et somno gravatum, casu in 
ipsum regem incidit, manus injecit, secumque 
deduxit captum, tam iis qui preibant quam qui 
sequebantur, ad partes varias fuga dilapsis, et quid 
regi uceidisset ignorantibus. Captum ergo smpedi- 
ctus Balac regem, trans Euphratem in presidio, cui 
Quartapiert nomen, vineulis fecil maneipari, ubi 
eranl etiam Joscelinus comes et Galerannus, de 
quibus supra dictum est. Noslri autem principes 
qui in regno erant, audito casu miserabili, qui 
domino regi aceiderat, unà cum domiuo patriarcha 
de statu regni valde solliciti, apud urbem Aeconen- 
sem, cum ecclesiarum prelatis, quasi vir unus 
conveniunt; et ducem atque praeceptorem sibi de 





3 


Jl T£ Te 


0597 


Grener, virum providum et discretum, et rei mili- 
laris plenam habentem experientiam ; qui duas in 
regno, jure hereditario, suffragantibus meritis, 
possidebat civitates, Sidonem videlicet et Cesaream, 
utramque cum suis pertinentiis. Tradunt ergo ei 
regni curam, et administrationem generalem, quo- 
adusque dominum regem visitet Oriens ex alto, et 
sus libertati restituens, negotiisregiis possit super- 
esse. Sed interim ad ea, que de domino rege 
cceperamus, retorqueamus historiam. 


CAPUT XVIII. 

Quidam Armenii, ut. regem expediant, gravi se expo- 
nunt periculo ; castrum in quo detin?bantur capti- 
vi, occupant ; liberatur comes Joscelinus. 

Domino ergo regeapud castrum prenominatum, 
cum domino comite in vinculis constituto, notum 
habentes qnidam Armenii de terra comitis, quod 
tanti prineipes Christiani nominis in eo municipio 
captivi tenerentur, pro nihilo ducenles periculum, 
si etiam eorum artes prosperum non haberent exi- 
tum, novas ineunt inauditi moliminis vias. Quidam 
tamen asserunt hos eosdem domini Joscelini dili- 
gentiam vocatos, etspe remunerationis amplissime, 
huic se exposuisse discrimini. Quinquaginta enim 
ex eis, quirobusliores videbantur, fide interposita, 
et mutuis obligati juramentis, apud se constituunt, 
ut illuc euntes, predictos viros magnificos, quo- 
cunque periculo, liberare contendant. Habitu ergo 
se simulant monachos; sicas sub laxis vestibus 
portantes, ad predictum tendunt oppidum, tan- 
quam de negotiis monasteriorum acturi aliquid ; 
simulant verbo et gemitu, et faciei modificatione se 
a quibusdam vim injuriamque passos: prefecto 
loci ad cujus sollicitudinem spectabat, ne quid in 
locis adjacentibus enormiter et contra disciplinam 
temporum fieret, id sevelle cum lacrymis protesta- 
ri, asserunt. Alii dicunt eos quasi mercatores, vi- 
lium mereium portatores, oppidum ingressos. Ad- 
mittuntur landem, et municipium ingressi, exerunt 
gladios et occurrentes sibi perimunt universos. Quid 
plura ? Obtento castro, regem solvunt et comitem ; 
etcastrum muniunt quantum possunt. Rex interim 
comitem Joscelinum emittere disponit, ut sibi et 
sociis, quorum opera expediti videbantur, auxilium 
congreget, et velocius mittere non moretur. Co- 


gnoscentes autem, qui in suburbanis habitabant D 


Turci, quod hac fraude rex, et qui cum eo intus 
erant, castrum obtinuerant, arma corripiunt, et 
ad locum aecedenles, procurant diligentius, ut 
saltem usque ad adventum Balac domini sui, his 
qui in oppido eranl, introitus negent et exitus. 
Comes tamen Joscelinus, assumptis sibi tribus 
sociis, quorum duos itineris haberet comites, ter- 
tium ad dominum regem de statu suo significans, 
stalim remitteret, hostium se exponens insidiis, 
egressus est; et Domini protectus misericordia, 
ignorantibus his qui castrum obsederant, cum 
duolus consortibus, ut preordinatum fuerat, viam 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


communi voto constituunt dominum Eustachium A arripit, tertium remittens in oppidum, cui et annu- 


998 


lum suum iradidit in signum, quod cum salute, 
hostium cuneos evaserat. Rex autem cum his 
quorum ope solutus erat, presidium munire totis 
viribus satagebat, tentans, si quo pacto usque ad 
adventum subsidii, quod in proximo sperabat, illud 
sibi conservare posset. 


CAPUT XIX. 


Balac iterum. idem castrum violenter. recipit, pra- 
diclis Armeniis gladio interemptis. 


At vero Balac terribili visione eadem nocte tur- 
batus, in somnis videbatur sibi videre, quod comes 
Joscelinuseum propriis manibus,luminibus orbaret. 
Quo visu territus, sumnmio mane ad predictum op- 
pidum nuntios dirigit, qui dominum Joscelinum 
absque mora decollarent. Qui accedentes ad ca- 
strum propius, cognoscentes quodeo casu in manus 
hostium devenisset, remenso itinere eum omni 
velocitate ad dominum redeunt, omnia qus illie 
gesta fuerant, ordine pandentes. Ipse vero convo- 
catis undique militaribus copiis, ad partes illas 
impigercontendit,etlocatisin gyrumexpeditionibus, 
obsidione vallat eos, qui in oppidum se contulerant. 
Ubi per internuntios habito sermone cum domino 
rege, spondet et promittit firmius, quod si absque 
difficultate presidium eirestituat, ipse sibi etsuis 
omnibus liberum exitum et securum usque ad ur- 
bem Edessanam prestaret conductum. Rex autem 
de oppidi munitione confisus,sperans eum admini- 
culo eorum, quid ad eum ingressi fuerant, castrum 
posse ad adventum subsidii violenter detinere, con- 
ditiones respuit oblatas, el in defensione municipii 
instantius perseverat. Balac vero, spretis conditio- 
nibus iratus admodum, artifices convocat et machi- 
nas ordinat multiplices, quibus solent hostium 
praesidia impugnari : et instans protervius, in omne 
argumentum, quo nocere possit obsessis, subti- 
liter se attollit. Erat autem collis, supra quem 
situm eral oppidum, cretaceus el ad suffo- 
diendum facilis. Videns ergo ea parte facilius 
posse locum aggravari, immissis fossoribus, scro- 
bes precipit ingentes intus colle suffodi, trabibus- 
queel lignea materia sustentari : deinde receptis 
artificibus, igne immisso, succensa qua intus erat 
materia, collis subsedit; et turri que superposita 
eral, cum ingenti fragore collapa, timuit rex ne 
casu simili universum presidium in preeceps rueret, 
eastrum Balac nullis interpositis conditionibus re- 
signavit. Qui obtento castro, domino regi, et cui- 
dam nepoti suo, domino quoque Galeranno vitam 
indulsit ; eosque in Carram, civitatem Edesse vici- 
nam vinctos compedibus precipit deportari, el eos 
jbidem sub arcta conservari custodia. Predictos 
autem Armenios, viros atrenuos el fideles, qui ut 
regem et dominum suum a vinculis solverent, tan- 
lis se exposuerant periculis, variis affecit cruciati- 
bus. Alios enim vivos decoriari fecit, alios serra 
dividi per medium,alios viventes sepeliri, alios 
pueris suis quasi signum ad sagittandum tradi ; 


$39 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


qui, etsi coram illis tormenta passi sunt, spes ta- A 


men illorum immortalitate plena est; etin paucis - 


tentati, in multis bene disponentur. 
CAPUT AX. 

Comes Joscelinus congregata ingenti militia, ut do- 
minum regem expediat, Antiochiam pervenit ; sed 
facti quod. acciderat. novitate motus, acies disso- 
lutas remittit ad. propria. 

At vero comes Joscelinus, cum iis quos assum- 
pserat vie consortes, cum multa sollicitudine et ti- 
more continuo iter inceptum peragens, cum victu 
modico et duobus utribus, quos secum casu detule- 
rat, usque ad fluvium magnum Euphratem perve- 
nit. Ubi habita cum periculorum consortibus, quo- 
modo fluvium transire posset, deliberatione, im- 
pletis vento utribus, eisque fune sibi circumposilis, 


regentibus eum a dextra levaque sociis, quibus B 


multum erat in natando exercitium, auctore Do- 
mino, ulteriorem ripam sanus et incolumis attigit. 
Inde. non minore periculo, nudis pedibus, labore 
pressus insolito, fame et siti, et lassitudine fatiga- 
tus, tandem previa Domini misericordia, apud 
insigne oppidum ejus Turbessel pervenit : inde in- 
juncti verbi plenam gerens sollicitudinem, aptato 
sibi necessario pro tempore comitatu, Antiochiam, 
deinde cum consilio domini patriarche Bernardi, 
Hierosolymam profectus, rem domino patriarche 
et regni principibus ordine pandit, casum qui acci- 
deret, seriatim aperit, ad subsidium sine dilatione 
invitat : asserens regis negotium dilationes non 
posse capere, sed opus esse maturo consilio et in- 
dilato. Factumque est ita, utad ejus exhortationem 
congregatus sit regni universi populus, quasi vir 
unus ; et assumpta sibi cruce Dorninica de singulis 
urbibus, que erant medias, auxilia sibi conjungen- 
tes, Antiochiam pervenerunt, ubi adjunctis sibi 
ejusdem civitatis tam plebe quam patribus, pra- 
vio comite. Turbesset pervenerunt. Ubi quid circa 
dominum regem medio tempore accidisset, plenius 
eognito, comperto quod ullerius procedere non 
esset fructuosum, de communi consilio ordinatum 
est, ut singuli redirent ad propria ; tamen neomni- 
no nihil fecisse viderentur, ordinant apud se, ut 
apud Halapiam transeuntesexperiantur, utrum ali- 
quid damni aut injurie hostibus inferre possint ; 
quod secundum propositum factum est. Nam ante 
urbem predictam habentes transitum, cives ejus- 
dem loci,contraeos quasi ad puguandum egressos, 
in urbem regredi violenter compulerunt : diebus 
qualuor continuis, invitis civibus moram ibi fa- 
cientes. Qui autem de regno erant, ab aliis divisi, 
in regnum redeuntes, circa partes Scythopolitanas, 
transito Jordane, terras hostium subito ingrediun- 
tur,et imparatos reperientes, irruunt super eos, 
pluribusque ex eis gladio interemptis ; captivatis 
eliam infinitis lam viris quam mulieribus, cum in- 
genti preda et opimis spoliis leti ovantesque ad 
propria reversi sunt. 


C 


CAPUT XXI. 


lierum ZEgyptüi cum ingentibus copiis regnum. in- 
gressi sunt ; sed occurrentibus nostris manu valida, 
márabiliter prosternuntur, 

Interea princeps /Egyptius de regis captivitate 
arbitranssibi multam opportunitatem emersisse, 
ut regnum Hierosolymorum sibi merito suspectis- 
simum, aliqua ex parte posset opprimere, ex omni- 
bus ZEgypti finibus militaria precipit auxilia con- 
vocari; urbibusque maritimis mandat, prefeclis 
operum specialiter ad hoc deputatis, galeas priepa- 
rari, armari classem ; el cetera que ad usum na- 
valis exercitus possunt esse necessaria, sine dila- 
tione precipit ordinari. Paratis igitur septuaginta 
galeis, cum infinita pedestris exercitus multitudine, 
transcursa solitudine, apud Ascalonam castirame- 
tatus, cum suis resedit legionibus, classis autem 
usque Joppen progressa, ibi ante urbem se locavit; 
egressique de navibus in gravi multitudine, urbem 
ceperunt ex omni parte pergyrum, continuatis con- 
gressionibus, hostiliter molestare, ita ut prz inopia 
defendeniium, securi ad murum suffodiendum ac- 
cederent, et in locis pluribus debilitarent. Quod si 
liberas ferias urbem impugnandi per diem sequen- 
tem habuissent, effractis moenibus, procul omni 
dubio, violenter occupassent civitatem ; pauci enim 
erant intus, qui eorum congressionibus repugna- 
rent. Interea dominus patriarcha, dominus quoque 
Eustachius Grener, regni eonstabularius, cum aliis 
regni principibus, congregata omni ea quam tunc 
habere potuerunt militia, in campestribus Cesarea, 
in loco cui Caco nomen, convenerunt ; inde versus 
Joppen, ordinatis agminibus descendentes, dirigunt 
legiones. Quo audito, qui urbem impugnabant, in 
classem se certatim recipiunt,nostrorum adventum 
formidantes. Classe autem instructa, remis incum- 
bunt, exspectantes quid suis,quos hostibus vicinos 
esse cognoverant, accideret. Nostri vero interea, 
previa cruce Dominica, fide armati, et cooperante 
Dei gratia, in victoriae spem erecti compositis acie- 
bus etin congruum redactis ordinem juxta cum lo- 
cum qui dicitur Ibelim, hostes reperiunt. Qvi 
etiam, juxta morem eorum, cohortibus dispositis, 
affecti ut cum nostris procul dubio pugnarent, ad- 
venerant ; sed viso nostrorum apparatu et ani- 
mositate certis argumentis intellecta, qui quasileo- 
nes accesserant, lepores et Ieporibus timidiores, bel- 
lum detreclare cupiunt, magis tamen cupientes 
nonincoepisse. Nostri porro populi promiscui, et 
plebis omnimode, dicebantur esse quasi septem 
millia: hostium vero, expeditorum ad prelium, sex- 
decim millium dicebatur esse numerus, exceptis 
his qui classi deservientes, dicebantur esse in na- 
vibus. Irruentes igitur nostri super eos in spiritu 
vehementi, corde contrito, e& in timore Domini, 
auxilio et supernis invocato, instant gladiis atro- 
cius, de cominus irrogato mortis periculo, respiran- 
di etiam negant facultatem. Mirantur tandem /Egy- 
ptii nostrorum vires et audaciam ; et quod sermone 


540 


v ut nsa MUR 


mm 


^ 


541 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. RALDUINUS II REX. 


542 


audierant, plagis sentiunt impositis, et oculata fide A ergo ordinato exercitu, versus littora proficiscun- 


contuentur. Parant tamen, et contendunt illatis 
resistere injuriis et nostris equa lance respondere ; 


sed longe impares et animis et viribus, in proposito 


deficiunt, fugam ineuntes. Relictis igitur castris, 
omni divitiarum genere el commoditate refertis; 
fuga vitae consulunt. Nostri tamen inseoctantes in- 
stantius, quotquot ex eisconsequi possunt, gladiis 
obtruncant, ita ut de tanta multitudine pauci vel 
vincula vel imnortem evaserint. Dicuntur ea die se- 
piem exei millia cecidisse. Nostri autem victores 
in castra reversi, gazas /Egyptias, immensa auri 
argentique pondera, supellectilem varii generis 
pretiosissimam, papiliones et tentoria, equos, lori- 
cas, gladios copiose reperientes, jure bellorum 
dividentes spolia, supra modum locupletati, reversi 
sunt ad propria. Classis vero intelleeto quid suis 
acciderat, ul securam sibi stationem eligerent, apud 
Ascaloman, qu: adhue in eorum potestate erat, 
declinantes, de suorum ruina plenius edocti sunt. 
Per idem tempus, dominus Eustachius Grener, re- 
gni procurator, vir providus et discretus, vita de- 
cessit : in eujus loco substitutus est dominus Wil 
lelmus de Buris, vir magnificus, et per omnia com- 
mendabilis, Tiberiadensis dominus. 
CAPUT XXII. 

Dux Venetizcum classe numerosa descendit in Syriam. 

Eodem tempore, audita regni Orientalis necessi- 
tate, dux Venetie, Dominicus Michaelis, una cum 
majoribus ejusdem provincie, composita classe, 
cum quadraginta galeis, gatis vigenti octo, qualuor 
majoribus ad devehenda onera aptatis navibus, iter 
in Syriam arripiunt; cumque in Cyprum insulam 
pervenissent, denuntiatum est eis, eorum jam pre- 
eognito adventu, quod ZEgyptiorum classis circa 
partes Syrie in maritima Joppensi applicuisset, et 
circa partes illas moram faceret, urbibus maritimis 
valde suspectam. Quo audito, dux prefatus suis 
egressum indicit, et ordinato exercitu, versus littora 
Joppensia cursum accelerat.Nuntiatur eis interea, 
quod predicta classis /Egyptia, Joppe relicta, in 
partes se contulerat Ascalonitanas ; audierant enim 
de suis, qui cum nostris in terra pugnaverant, ru- 
mores sinistros ; eaque occasione.ad suam se con- 
tulerant civitatem. Quo etiam Veneti per internun- 
tios cognito, illuc classem dirigunt, optanlesintime 
hostium classem invenire et cum eis tentare con- 
gressum. Porro sicut viri providi, et in eo negotio 
exercitati, elassem ordinant, secundum quod eis 
utilius visum est. Erant sane in eadem classe que- 
dam naves rostrate, quas galos vocant, galeis 
majores, habentes singule remos centenos, quibus 
singulis duo erant remiges necessarii. Erant autem 
et quatuor naves majores, ut prediximus, ad de- 
portanda onera, machinas, arma et victui necessa- 
ria deputate. Has.cum gatis priores ordinant, ea 
intentione, ut si ab hostibus forte de remoto con- 
spicerentur, non putaretur hostium exercitus, sed 
mercatorum naves, Galee vero subsequebantur. Sic 


C 


D 


tur, Erat autem eis et aure favoroptabilis, et maris 
grata tranquillitas, et hostium classis in vicino. 
Cumque jam esset circa crepusculum matutinum 
el aurora lucis orientis nuntiaret adveutum, hostes 
classem sentiunt advenire ; diequoque luminisam- 
plius ministrante, eam conspiciunt viciniorem. 
Stupefacti ergo, et plurimum timentes, remos corri- 
piunt, el clamore el nutibus suos horlantur, ut 
funes rescindant, anchoras erigant, remiges ordi- 
nentet de pugna securi arma corripiant. 


CAPUT 'XXIII. 

Classem hoslium circa Joppen repertam idem dux 
violenter effringit, el converlit in fugam, galeis 
pluribus retentis. 

Interea dum hec apud hostes turbato ordine et 


confuso tumultu, metu confusionem inducente, 
aguntur, ecce ex Veneticis galeis una, cui dux in- 


erat, alias velocitate precurrens, eam casu fortuito, 
cui parlis dux adverse insidebat, tanto concussit 
impetu, ut pene totam cum suis remigibus fluctibus 
involveret ; alie tandem multa velocitate sequentes, 
singule singulas pene fretis involvunt. Fit igitur 
pugna gravis, et congressus utrinque valde hosti- 
lis, tantaque strages hominum, ut etiam (etsi fide 
videatur carere) qui interfuerunt, constanter asse- 
rant, victorum pedes, occisorum sanguine usque ad 
summum eorum, cruentatos sorduisse : mare vero 
adjacens de precipitatis corporibus, et effluente de 
navibusinteremptorum sanguine, usquead passuum 
in circuitu duo millia, colorem sanguineum con- 
traxisse ; littora vero cadaveribus a salo projectis 
ita replela fuisse, ut de fetore putrescentium füne- 
rum, circumposita regio et Juem contraheret, et 
aeris corruptelam. Continuatur cominus pugna, et 
ardentibus studiis impugnant hi, illi tentant re- 
sistere; sed tandem auctore Domino, facti supe- 
riores Veneti, hostes vertunt in fugam ; retentis 
galeis quatuor, cum totidem gatis et nave una 
maxima, duce eorum interempto, victoriam obti- 
nuerunt seculis memorabilem. Collata igitur no- 
slris divinitus predicta victoria, nolentes tempus 
inutiliter consumere, precipiente duce, versu$ 
JEgyptias partes usque Laris antiquissimam solitu- 
dinis urbem maritimam, pervenerunt, explorantes 
utrum hostium naves aliquas sibi casu haberent 
obvias : quod ita factum est, et ita eis successit 
ad votum, tanquam si aliquo certo nuntio universa 
qua postea acciderunt, ex ordine didicissent ; nam 
illis in eo. pelago laborantibus, decem naves ho- 
stium haud longe ab eis vise sunt, ad quas cum 
omni celeritate contendentes, primis eongressio- 
nibus eas violenter occupant, viris quos in eis re- 
periunt partim occisis, partim. compedibus man- 
cipatis. Erant autem naves eedem Orientalibus 
onerate mercimoniis, speciebus videlicet, et pannis 
sericis ; quj omnia secundum consueludinem suam 
dividentes, facti locupletiores, deduclis secum pra- 
dictis navibus,apud urbem Aeconensemapplicuerunt. 


543 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 544 


CAPUT XXIV. 


Regni principes cum eodem duce conveniunt, el Tyrus 
obsidetur. 
Dominus vero patriarcha Hierosolymorum Gor- 


mundus; dominus quoque Willelmus de Buris ,re- 
gni constabularius et procurator, Paganus quoque 
regius cancellarius, una cum archiepiscopis, epi- 
scopis, et o:leris, regni proceribus audientes, quod 
dux Venetie, cum navali exercitu, nostris appli- 
cuisset littoribus, et de hostibus ita gloriose trium- 
phasset, miserunt nuntios ad eum, viros prudentes 
et honestos, qui eum et populi Venetorum primo- 
res, exercitusque capitaneos, ex parte domini pa- 
triarche, principum et populi salutarent, et con- 
ceptam de eorum adventu letitiam significarent : 
invitantes eos, ut regni commoditatibus indiffe- 
renter, tanquam cives ei domestici, uti frui nou 
dubitarent; paratos se esse asserentes humani- 
talis legibus et plena hospitalitatis gratia se eos 
velle tractare, prout decebat, habere propositum. 
Dux ergo, ut et loca sancta, diu ante concepta de- 
votione videret, et principibus qui/se tam benigne 
invitaverant loquerelur, relictis qui classi prees- 
sent viris prudentibus, ipsecum majoribus ejusdem 
populi Hierosolymam venit. Ubi honeste susceptus, 
et cum multa tractatus honorificentia, Natale Do- 
mini celebravit. Ubi eliam a regni principibus di- 
ligenter commonitus, ut Christi servitio et inere- 
mento regai, se ad tempus aliquod manciparet, 
respondit : Quod ad. hoc specialiter venerat, et ad 
hoc tota ejus dirigebatur intentio. Factum est ergo 
decommuni consilio, quod presente domino pa- 
triareha, et reliquis ejusdem regni principibus, con- 
venitintereos quibusdam pactisintervenientibus, ut 
alteram de maritimis urbibus, 'l'yrum videlicet, vel 
Ascalonam obsiderent ; nam alie, per Dei gratiam, 
a torrente /Egypti, usque Antiochiam omnes in 
nosiram pervenerantditionem. Verum hic dum no- 
"strorum voluntates ad varia rapiuntur desideria. 
res in periculosam pene descendit altercationem, 
Nam Hierosolymite, Ramatenses, Joppenses, Nea- 
politani, et qui in finibus horum erant, magnopere 
nilebantur, ut ad obsidendam Ascalonam profi- 
ciscerentur; erat enim vicinior, et minus laboris 
et sumptuum videbatur exigere. At vero Acco- 
nenses, Nazareni, Sidonii, Berytenses, Tiberia- 
denses, Biblii, et ceterarum maritimarum urbium 
habitatores, versus Tyrum dirigendos esse con- 
lendebant exercitus; allegantes quod, cum civitas 
esset nobilis et munitissima, totis viribus elabo- 
randum erat, ut in nostram cederet potestatem, ne 
aliquando hostibus posset esse occasio, ut ad nos, 
gratia recuperande regionis et totius provincie, per 
eam haherentingressum. Sie ergo per hanc votorum 
dissonantiam res in periculosas, ut diximus, pene 
pervenit inducias. Placuit tandem, quibusdam me- 
diantibus, sorte definiri hujusmodi controversiam; 
sortis autem forma non multum ab honestate ab- 
horrelat. Conscripserunt enim in membranis co- 


À dicillos duos, alterum Tyri mentionem, alterum 


Ascalone continentes, et super altare chartulas 
illaslocaverunt, assumentes unum de pueris inno- 
centibus, et parentes non habentem, cui data est 
optio, ut quam velit illorum assumat; et utrius il- 
larum urbium momen secum attulerit, ad illum 
uterque exercitus sine questione dirigatur. Gecidit 
ergo sors super Tyrum. Hec a senioribus quibus- 
dam audivimus, qui constanter asserebant, se pre- 
dictis omnibus interfuisse. Confirmato ergo hoc 
consilio, dominus patriarcha, et inclyti regionis il- 
liug, simul cum populo universo in civitatem con- 
veniunt Acconensem ; nam Veneticorum classis in 
ejusdem portu civitatis, tuta statione locata erat. 
Prebitis ergo corporaliter juramentis, quod in fini- 
bus pactorum fideliter ab utraque parte staretur, 
preordinatis que ad hujusmodi opus solent esse 
necessaria, decimo quinto Kal. Martii urbem pre- 
dictam gemina vallant obsidione. 


CAPUT XXV. 


Rescriptum, privilegii, continentis consonantiam pa- 
ctorum inler Venetos et. principes regni Hieroso- 
lymorum pro Tyrensi obsidione. 


Sed ut nihil antiquitatis eorum qua interim oc- 
currunt pretereamus, libet rescriptum privilegii, 
consonantiam pactorum inter Venetos et principes 
régni Hierosolymorum continentis, ad majorum 
rerum gestarum evidentiam ponere, quod sie habet: 

In nomine sanc(z et. individue Trinitatis, Patris 
et Filii et. Spiritus sancti. 

Tempore quo Calixtus papa secundus et. quartus 


C Henricus Romanorum imperalor Augustus, pace eo- 


dem anno inter regnum et sacerdotium super annuli 
eL baculi controversia, celebrato Rom concilio, Deo 
auxiliante, peracta, alter Romanam . Ecclesiam, al- 
terque regnum regebat, Dominicus Michaelis Venetiz 
dux, Dalmatiz atque Croatie regni princeps, innu- 
mera, classium militiaeque multitudine, prius tamen 
ante importuosas Ascalonis ripas, paganorum clas- 
sium regis Babylonig gravissima. strage facta; de- 
mum in Hierusalem paries, ad necessarium Chri- 
stianorum patrocinium victoriosus advenit. Rex quippe 
Balduinus Hierusalem secundus, tunc temporis, pec- 
catis nostris exigentibus, sub Balac principe Partho- 
rum, paganorum laqueo cum pluribus aliis captivus 
tenebatur. Propterea nos quidem Gormandus, Dei 


D gratia sancte civitatis Hierusalem patriarcha, cum 


nosira ecclesie fratribus suffraganeis, domino WiJ- 
lelmo de Buris constabulario et Pagano cancellario, 
nobis cum totius regni Hierosolymitani socia Baro- 
num mililia conjuncta, Achone im ecclesia Sanciz 
Crucis convenientes ; ejusdem regis Balduini promis- 
siones, secundum lilterarum suarum et. nuntiorum 
prolocutiones, quas eidem Veneticorum duci suos per 
nuniios, usque Venetiam, rex ipse mandaverat, pro- 
pria manu, ei episcoporum sive cancellarii manu 
pacisque osculo, prout ordo moster exigit, datis: 
omnes vero barones, quorum nomina subscripta sunt, 
super sancta Evangelia subscriplas depastionum con- 


" 1 
ADAU S mE A 


ndi i dis ak 


545 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


546 


venliones, sanclissimo evangelistae Marco, pradicto A dam Joannis fuerat Juliani, usque domum  Guibert 


duci suisque successoribus, atque genti  Veneticorum 
simul statuentes affirmavimus, quatenus sine aliqua 
contradictione, que dicta et. quemadmodum inferius 


subscripta sunt, ita et rata, et in. futurum. illibata, 


sibi suceque genti in perpetuum permaneant. Amen. 

In omnibus scilicel supradicti regis, ejusque suc- 
cessorum sub dominio, utque omnium suorum baro- 
num civitatibus, ipsi Venetici ecclesiam et. integram 
rugam, unamque plateam sive balneum, nec mon e 
furnum habeant, jure hzreditario in. perpetuum pos- 
sidenda, ab omni exactione libzra, sicul. sunt. regis 
propria. Verum in plalea Hierusalem tantum ad 
proprium habeant, quantum rex habere solitus. est. 
Quod si apud, Accon, furnum, molendinum, balneum, 
stateram, modios et buzas ad vinun, oleum, vel mel 
mensurandum in vico suo Veneti facere voluerint, 
omnibus inibi habitantibus absque contradictione qui- 
cunque voluerit coquere, molere, balneare, sicut ad 
propria regis libere liceat. Sed mediorum, statere 
atque bue mensuris, hoc modo uti liceat. Nam 
quando Venetici inter se negotiantur, cum propriis, id 
est. Veneticorum mensuris mensurare debent; cum 
vero Venetici res suas aliis gentibus vendunt, cum 


suis, id est Veneticorum mensuris propriis vendere. 


debent. Quando autem Venetici ab aliquibus gentibus 
eciraneis quam | Veneticis, commercio aliquid acci- 
pientes comparant, cum regiis mensuris datoque pre- 
tio accipere licel. Ad hzc Venetici nullam dationem, 
vel secundum usum, vel secundum ullam rationem, 
nullo modo, intrando, stando, vendendo, comparando 
vel morando, aut exeundo de nulla. penitus causa ali- 
quam dationem persolvere debent, nisi solum quando 
veniunt, aut exeunt cum suis navibus peregrinos por- 
tantes : tunc quippe secundum regis consueludinem, 
terliam partem ipsi regi dare debent. Unde ipse 
rez Hierusalem, et nos omnes, duci Venelicorum de 
funda Tyri, ex parte regis, festo apostolorum | Petri 
el. Pauli, trecentos in unoquoque anno btzantios Sara- 
cenatos, ex debiti conditione persolvere debemus. 
Vobis quoque, duci Venetiz, el veslra genti promit- 
timus, quod nihil plus accipiemus ab illis. gentibus, 
qua vobiscum negotiantur, nisi quantum soliti sunt 
dare, et quant« accipimus ab illis qui cum altis. ne- 


C 


gotiantur gentibus. Praeterea. illam ejusdem platez, : 


rugaque Achon partem unum caput in mansione Petri 
Zanni, aliud vero in Sancti Dimitri monasterio fir- 
mantem; et ejusdem rugz etiam partem, unum ma- 
teriarium et duas lapideas mansiones habentes, qua 
quondam casule de cannis esse solebant, quam rex 
Balduinus Hierusalem primitus beato Marco, domi- 
noque duci Ordolafo, suisque successoribus in Sidonis 
acquisitione dedit; ipsa, inquam, partés, beato 
Marco, vobisque Dominico Michaeli, Venetie duci, 
vestris quoque successoribus per presentem: paginam 
confirmamus ; vobisque potestatem concedimus, le- 
nendi, possidendi et quidquid vobis inde placuerit, in 
perpetuum faciendi. Super ejusdem autem rugz alia 
parte, a domo Bernardi de novo Castello, qua quon- 


D 


de Joppen generis Laudz, recto tramite procedente, 
vobis eamdem quam rex habuerit polestatem penitus 
damus, Quin eliam mullus Venelicorum in totius 
terra regis, suorumque baronum dominio, aliquam 
dationem in ingrediendo, vel ibi morando, aut exeundo 
per ullum ingenium dare debeat; sed sic liber sicut 
in ipsa Venetia sit. Si vero aliquod placitum, vel ali- 
cujus negotii litigationem, Veneticus erga Veneticum 
habuerit, in curia Veneticorum diffiniatur. Vel si ali- 
quis adversus Veneticum querelam aut. litigationem 
se habere crediderit, in eadem curia Veneticorum de- 
terminetur. Verum si Veneticus super quemlibet 
alium hominem, quam Veneticum, clamorem fecerit, 
in curia regis emendelur. Insuper ubi Veneticus ordi- 
natus vel inordinatus, quod nos sine lingua. dicimus, 
obierit, res sug in potestatem Veneticorum reducan- 
Lur. Si vero aliquis Veneticorum naufragium passus 
fuerit, nullum de suis rebus patiatur. damnum. Si 
naufragio mortuus fuerit, suis haredibus aut aliis 
Veneticis res sue rvemanentes reddantur. Przterea 
super cujus gentis burgenses in vico et domibus Ve- 
neticorum habitantes, eamdem justitiam et. consue- 
iudines quas rex super suos, Venetici habeant. Deni- 
que duarum civitatum Tyri et Ascalonis tertiam. par- 
tem, cum suis pertinentiis, et tertium partem terra- 
rum omnium sibi pertinentium, a die Sancli. Petri, 
Saracenis tantium servientiwm, quae non sunt in Frau- 
corum manibus, alteram quarum, vel si, Deo auzi- 
liíante, utramque per eorum. auxilium, aut aliquod 
ingenium in Christianorum poteslatem Spiritus. san- 
clus tradere voluerit ; illam, inquam, tertiam  par- 
tem, sicut dictum est, libere el. regaliter, sicut rex 
duas, Venetici habituri in. perpetuum, sine. alicujus 
contradiclionis impeditione, jure hzreditario possi- 
deant. 

Universaliter igitur supradictas conventiones ipsuin 
regem, Deo auxiliante, si aliquando egressurus de 
caplivitate est, nos Gormundus Hierusalem  patriar- 
cha confirmare per Evangelium faciemus. Si vero 
alter ad. Hierosolymitanum regnum, in regem promo- 
vendus advenerit, aul superius ordinatas promis- 
siones antequam promovealur, sicut. ante diclum est, 
ipsum confirmare faciemus; alioquin ipsum mullo 
modo ad regnum provehi assentiemus. Similiter eas- 
dem et eodem modo confirmationes, baronum suc- 
cessores eL novi futuri barones facient. De causa vero 
Antiochena, quam vobis regem Balduinum. secundum, 
sub eadem constitutionis depaáctione promisisse bene 
scimus, in Anliocheno principatu se vobis Veneticis 
daturum : videlicet sic in Antiochia, sicut in. ceteris 
regis civitatibus, si quidem Anléocheni regalia pro- 
missionum federa vobis attendere voluerint ; nos idem 
Gormundus Hierusalem patriarcha, cum nostris epis- 
scopis, clero, baronibus populoque Hierusalem, con- 
silium et auxilium vobis dantes, quod nobis dominus 
papa inde scripserit, bona fide tolum adimplere, et 
hec omnia superiora, ad honorem Veneticorum pro- 
mitlimus. 


541 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


548 


Ego Gormundus Dei gratia Hierosolymorum pa- A Ego Gildoinusabbas Sancte Maris vallis Josa- 


iriarcha, propria nostra manu supradicta con- 
firmo, 

Ego Ebremarus Cesariensis archiepiscopus, hac 
eadem similiter confirmo. 

Ego Bernardus Nazarenus episcopus similiter 
confirmo. 

Ego Asquitinus Bethlehemita episcopus similiter 
confirmo. 

Ego Rogerius Liddensis Sancti Georgii episcopus 
similiter confirmo. 


phat similiter confirmo. 

Ego Gerardus prior Sancti Sepulcri similiter con- 
firmo. 

Ego Aicardus prior templi Domini similiter af- 
firmo. 

Ege Arnalidus prior 
affirmo. 

Ego Willelmus de Buris, regis constabularius 
similiter affirmo. 

Data apud Achon, per manus Pagani, regis Hie- 
rusalem cancellarii, anno 1123, indictione rr. 


montis Sion similiter 





INCIPIT LIBERA TERTIUS DECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Describitur Tyri antiquitas et nobilitas simul. 

Eat autem Tyrus civitas antiquissima, secundum 
quod Ulpianus vir prudentissimus jurisconsultus, 
ex eadem urbe trahens originem, in Digestis, titulo 
De censibus, asserit, dicens: Sciendum est esse 
quasdam colonias juris ltalici, uL est in Syria. Pho- 
mice splendidissima Tyriorum colonia, unde mihi 
origo est, nobilis regionibus, serie seculorum anti- 
quissima, armipotens, foderis quod cum Romanis 
percussit tenacéssima. Huic enim divus Severus et 
imperator noster, ob egregiam in rempublicam impe- 
riumque Romanum insignem fidem, jus ltalicum 
concessit. 

Ex hac urbe, si ad veteres recurramus historias. 


B emulam imperii, Carthaginem videlicet, eondide- 


runt; regnumque illud Punicum quasi Phenicum, 
a regione unde exierant denominantes, appellave- 
runt; sed eliam el originis memores, perpetuo se 
Tyrios, Carthaginenses voluerunt appellari. Unde 
illud Maronis in primo: 
Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. 
Et illud : 
Tros Tyriusque mihi nullo discrimine habetur. 
Fuit autem ab initio binomia; nam et Sor He- 
braice dicitur, quod nomen tenet usitatius et Ty- 
rus; quod posterius, licet et Grecam videatur re- 
dolere eloquentia (interpretatur enim angusiia), ta- 
men a conditore certum est, eam hujusmodi con- 
traxisse vocabulum. Certum est enim juxta veterum 


Agenor rex fuit, et filii ejus, Europa, Cadmus et (? traditiones, quod Tyras septimus filiorum Japhet, 


Phoenix, & quorum alterotota regio, ut Phoenicis 
diceretur, nomen accepit. Alter vero Thebane 
conditor urbis, et Graecarum inventor litterarum, 
celebrem posteris de se reliquit memoriam. "Tertia 
vero ejusdem regis filia, orbis terrarum parti tertiae 
nomen dedit, ut Europa diceretur. 

Hujus quoque cives excellenti mentis acumine 
el ingenii vivacitate praeclari, individua vocum ele- 
menta, convenientibus designare apicibus, primi 
tentaverunt, et memorie thesauros «edificantes, 
mortalium primi scribendi prudentiam et mentis 
interpretem sermonem, characteribus designandi 
formam posteris tradiderunt : id et veterum habent 
historie, et billi civilis egregius prosecutor Luca- 
nus designat, dicens: 

Phoenices primi, famz si creditur, ausi 
Mansuram rudibus vocem signasse figuris. 

Hzo et triti conehylii, et pretiosi muricis, egregio 
purpuram colore prima insignivit: unde et precipua 
inter eos, etiam hodie, urbis trahens nuneupatio- 
nem, Tyria dieitur. Ex hae eliam Sycheus, et uxor 
ejus Elisa Dido fuisse leguntur, qui in Africana 
diocesi, civitatem illam admirabilem et Romani 


filii Noe, hanc urbem eondiderit, eta suo sumptum 
vocabulo nomen eidem indiderit. Quanta hujus ci- 
vitatis priscis temporibus gloria fuerit, ex verbis 
Ezechielis propheta manifeste est colligere, cui a 
Domino dicitur : Et tu, fil, hominis, assume super 
Tyrum planctum ; et dices Tyro que habitat in cir- 
cuitu maris, negotiatio populorum a4 insulas mul- 
Lus : Tu dixisti: Perfecti decoris ego sum, et in corde 
maris sita: Finitimi tui, qui te. aedificaverunt, im- 
pleverunt decorem tuwm, abietibus de Sanir, et ezx- 
struxerunt te cum omnibus Labulatis maris. Cedrum 
de Libano tulerunt, ut facerent tibi malum; quercus 
de Basan dolaveruut in remos tuos, transtra tua 
fecerunt ex ebore Indico, et proetoriola de insulis 
ltalie. Byssus varia de Egypto lexta est tibi in 
velum ut poneretur in malo Hyacinthus et. purpura 
de insulis Elisa facla sunt operimentum tuum (Ezech. 
xxvi, 2). Et Isaias: Tramnsi'e maria, ululate qui 
habitatis in. Insula. Nunquid mon htc vestra est, 
qua gloriabatur a diebus pristinis in antiquitate sua? 
Ducent eam pedes sui longe ad. peregrinandum. (uis 
cogitavit hoc super Tyrum, quondam coronatum, 
cujus negotiatores, principes, institores ejus inclyli 


. nus urbe fuit Abdimus adolescens, 


949 — HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIII. BALDUINUS II REX. 550 


lerra. (Isa. xxiu, 6). Ex hac etiam et Hiram, Sa- A sicuti manifestius dicetur. Syria ergo major multas 


lomonis cooperator ad edificium templi Domini, 
rex fuit; et Apollonius, gesta cujus celebrem el 
late vulgatam habent historiam, Ex hac nihilomi- 
Abdemonis 
filius, qui Salomonis omnia sophismata et verba 
parabolarum enigmatica, que Hiram regi Tyrio- 
rum solvenda mittebat, mira solvebat subtilitate ; 
de quo ita legitur in Josepho Antiquitatum libro 
octavo : Meminit horum duorum regnum Menander, 
qui ex Phanica lingua antiquitates Tyriorum in 
vocem converlit Helladicam, ita dicens: Moriente 
Abibalo, successit in ejus regnum filius ejus Hiram, 
qui cum vizisset annis quinquaginta tribus, regnavit 
triginta quatuor. Hujus temporibus erat Abdimus, 
Abdamonis filius in vinculis, qui semper proposi- 
tiones quas imperasset. Hierosolymorum rez, evince- 
bat. Et iterum infra: Adjecit ad hoc, regem Hiero- 
solymorum Salomonem misisse ad Hiram Tyri re- 
gem figuras quasdam, et peliisse ab ea solulionem, 
ila ut si non possel discernere, solventi pecunias 
daret; cumque fateretur Hiram, se non posse illas 
solvere, multaque foret pecuniarum detrimenta pas- 
surus, per Ábdimum quemdam Tyrium, qua propo- 
sita fuerant, sunt absoluta; et alia ab eo proposita, 
qu& si Salomon non solveret regi Hiram, multas 
pecunias darei. Et hic forlasse est. quem  fabulose 
popularium narrationes Marcolfum vocant, de quo 
dicitur quod Salomonis solvebal enigmata, et ei 
respondebat, equipollenter iterum solvenda pro- 
ponens. 


Hzc eadem et Origenis corpus occullat, sicut O 


oeulata fide etiam hodie licet inspicere. Et Hiero- 
nymus Pammachio et Occearano scribens in ea 
epistola qua sic incipit: Schedule quas misistis, 
hoc ipsum asseril dicens : Centum et quinquaginta 
prope anni sunt hodie, ex quo Origenes Tyri mor- 
tuus est. Sed, etsi ad evangelicam reccurramus hi- 


storiam, hec eadem nihilominus et illam admira- 


bilem genuit Chanancxam, cujus pro filia, que male 
a demonio vexabatur, supplicantis magnitudinem 
fidei commendat Salvator dicens: Mulier, magna 
est fides tua (Matth. xv, 28); quae concivium filia- 
bus admirande fidei, et commendabilis patientis 
monumenta relinquens, prima docuit, ut in mune- 
ribus fidei, charitatis et spei, Christum Salvatorem 


provincias infra suum continet ambitum ; & Tigride 
enim habens initium, usquein /Egyptum proten- 
ditur, et a Cilicia usque in mare Rubrum ; cujus ab 
inferiori parte, que est inter Tigridem et Euphra- 
tem, prima ejus partium Mesopotamia est, qua 
quia inter duo flumina sita est, Mesopotamia dici- 
tur: quasi que inter duo flumina jaceat; potamos 
enim Grece, Latine fluvius dicitur ; quz, quia Syrie 
pars est, idcirco frequenter in Scripturis Mesopo- 
tamia Syris dicitur. Post hano vero ejudem Syris, 
Coelesyria regio, maxima portio est, in qua Antio- 
chia, civitas illa nobilis, cum suis suffraganeis ur- 
bibus sia esl: eui, quasi a septentrione, utraque 
Cilieia contermina est, que ejusdem Syrie sunt 
partes. Ab austro vero Phonicis statim conjungi- 
tur, inter partes ejus precipua, que olim, per 
multa tempora, simplex fuit et uniformis; nunc 
autem in duas divisa est; quarum prima maritima 
dicitur, cujus metropolis est Tyrus, unde nobis 
est sermo ; urbes habens quatuordecim suffraga- 
neas ;a rivo Valanie, qui est sub castro Margath, 
habens initium, finem autem ad Lapidem incisum, 
qui hodie dicitur Districtum, juxta vetustissimam 
urbem qua dieitur Tyrus antiqua. Urbes autem 
que infra hanc provinciam continentur, sunt he: 
ab austro novissima Porphyria, qua alio nomine 
dicitur Heffa, vulgari vero appellatione Caifas; 
seeunda Ptolomaida, que alio etiam nomine dicitur 
Accon; tertia ab oriente Paneas, que est Cesarea 
Philippi; quarta a septentrione Sarepta; quinta 
Sidon, sexta Berythum, septima Biblium, octava 
Botrium, nona Tripolis, decima Artusie, unde- 
cima Archis, duodecima Arados, tertia decima 
Antarados, quarta decima Maraclea. Altera vero 
Phenieis dicitur Libanica, cujus metropolis est 
Damascus, qui& etiam aliquando dicitur Syria; ut 
ibi: Caput Syriz Demascus (Isa. vii, 8): hac ite- 
rum Phoenicis postea divisa est in duas portiones ; 
quarum altera dicitur Damascena; altera vero, 
Emisena. Sunt etiam et Syrie partes utraque Ara- 
bia; prima cujus metropolis est Bostrum ; secunda, 
cujus metropolis est Petra deserti. Sed et Syria 
Sobal, ejusdem Syrie majoris pars est, cujus est 
metropolis Sobal. Nihilominus et tres Palestina, 
ejusdem Syrie partes sunt; prima, cujus est me- 


deprecarentur, juxia verbum  Prophete dicentis: D tropolis Hierosolyma, quc proprie appellatur Ju- 


Filim Tyrii in muneribus vullum iuum depreca- 
buntur (Psal. xiv, 14). 

Est autem et Phonicis universe metropolis, que 
inter Syrie provincias et bonorum pene omnium 
commoditate, et incolarum frequentia primum 
semper obtinuit locum. 

CAPUT II. 

Quantum protenditur, et quas parles habeat. Syria. 

Porro advertendum est quod hoc nomen Syria, 
aliquando largius, ut si nomen totius; aliquando 
strictius, ut parti tantum conveniat, accipitur; sed 
aliquando cum adjectione dicitur, et notat partes, 


dea; secunda, cujus metropolis est Ciesarea mari- 
lima ; tertia, cujus metropolis est Scythopolis, quee 
alio nomine dicitur Bethsam, cujus hodie locum 
tenet Nazareth. Idumsea quoque hujus ejusdem 
Syrie majoris, pars est novissima, ad /Egyptum 
respiciens. 

CAPUT III. 


Descriptio regionis ejusdem urbi adjacentis, el. com- 
moditatum quas praestat. 


Erat autem predieta civitas non solum mu- 
niissima, ut prediximus, sed etiam fertilitate 
precipua, et amoenitate quasi singularis, nam 


551 


tota fluctibus ambiatur; habet tamen pro foribus 
latifundium per omnia commendabile, et planitiem 
sibi continuam divitis glebe et opimi soli, multas 
civibus ministranscommoditates ; qua, licet modica 
videatur, respectu aliarum regionum, exiguitatem 
suum multa redimit ubertate; et infinita jugera mul- 
tipliei fecunditate compensat. Nec tamen tantis ar- 
ctatur angustiis ; protenditur enim in austrum ver- 
sus Ptolemaidam, usque ad eum locum qui hodie 
vulgo dicitur Districtum Scandarionis, milliaribus 
. qualuor aut quinque; e rezionein septentrionem, 
versus Sareptam et Sidonem iterum porrigitur tot- 
idem milliaribus; inlatitudinem vero, ubi mini- 
mum, ad duo; ubi plurimum, ad tria babens mil- 
liaria. In hae eadem fontes sunt plurimi, qui per- 
spicuas et salubres emanant aquas; et grata tem- 
perie contra immoderatos rstlus prestant refrige- 
rium. Inter quos prastantissimus, et fame titulis 
celeberrimus, de quo etiam et Salomon in Canticis 
cecinisse dieitur: Fons horlorum, puteus aquarum 
 vivenlium, qua fluunt impetu de Libano (Cant. 1v, 
15). Hic licet in humiliore tolius regionis parte 
fluentorum suorum habeat originem,etnon ex mon- 
tibus, sicut alii plerumque fontes, sed exipsisabyssi 
: eataractis gcaturire videatur ; tamen cura et manu 
artifice in superas elatus auras, totam circumqua- 
que regionem affluenler irrigat, et suc visitationis 
beneficio ad usus multiplices reddit fecundam. Ere- 
ctus est ergo, et in sublime deductus miro opere 
lapideo, ferri duritiem imitante, ad altitudinem cu- 
bitorum. decem; et qui in imo situ naturali, non 
multum poterat esse utilis, artificio eontra naturam 
obtinente factus sublimior, universe regioni se gra- 
tum praestat, et ad proventus fructuarios aquas por- 
rigit affluenter. Accedentibus et facti miraculum vo- 
lentibus intueri, turris exterius videtur eminentior, 
nec fontis aliquam praetendit effigiem : ubi vero ad 
ejus perventum est fastigium, collectarum estvidere 
quasicumulum aquarum, que inde per aqueductus 
ejusdem altitudin:s, sed et mire solidilalis, ad cir- 
eumjacentem se transferunt regionem. Proparata 
sunt nihilominus ad ejus summum ascendere cu- 
pientibus, ascensoria per gradus eadem soliditate 
lapidea, quibus etiam equites sine difficultate pos- 
sint ad ejus provehi superiora. Procuratur autem 
adjacenti regioni ex ejus beneficio miranda commo- 
ditas ; ita ut non solum hortos, et lignis fructiferis 
insita, et amoenilate precipua nutriat pomaria ; ve- 
rum et canamellas, unde pretiosissima usibus et sa- 
luli mortalium necessaria maxime, conficitur za- 
ehara; unde per institores ad ultimas orbis partes 
deportatur. Sed et vitri genus elegantissimum, et in 
eodem rerum genere facile obtinens principatum, 
de arena que in eadem planitie colligitur, mirabi- 
liter conficitur, qnod inde ad remotas etiam delatum 
provincias, aptam vasis mirabilibus, et perspicua 
sinceritate precipuis materiam prebet; unde et no- 
men urbis longe ad exteras nationes porrigitur ce- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


licet in ipso mari sita sit et in modum insule A lebre et multiplici fenore Iuerum acerescit institori- 


552 


bus. Nec solum his commoditatibus, verum et mu- 
nitione incomparabili predila erat civitas, sicut in 
sequentibus dicetur: unde ob id quod munitissima 
erat, tantisquecommoditatibus abundans, ZEgy ptio- 
rum principi, omnium fere potentissimo, qui om- 
nem regionem a Laodicia Syrie usque in arentem 
Libyam libero possidebat imperio, grata erat etac- 
cepla, et eam quasi regnorum suorum robur et do- 
micilium suum reputans, victu, armis et viris ar- ' 
mipotentibus diligenter communierat, arbitrans re- 
liqui corporis in toto partes consistere, si capilis 
salutem inviolatam posset conservare. 
CAPUT IV. 
Quod scepius priscis temporibus obsessa fuerit. 

Igitur xv Kal. Martii, ut prediximus, uterque no- 
ster exercitus ad predictam applicuit civitatem, et 
eam quantum potuit, obsidione vallavit. Sita autem 
est hec eadem civitas, juxta verbum prophete, ín 
corde maris (Ezech. xxvii, 3), ila ut. pelago undique 
ambiatur, nisi in modico spatio, quantum arcus sa- 
gittam jaculari possit. Tradunt seniores, eam ali- 
quando insulam, et a solidaterraomninoseparatam 
fuisse ; sed obsidens eam aliquando Assyriorum 
potentissimus princeps Nabuchodonosor, voluit eam 
solo continuare, sed opus non consummavit : hujus 
quoqua obsidionis Ezechiel propheta memoriam fa- 
cit, dicens: Ecce ego adducam ad Tyrum Nabucho- 
donosor, regem Babylonis ab Aquilone, regem regum, 
cum equis et curribus et equitibus, et coetu populoque 
magno : filias tuas qua sunt in agro, gladio interfi- 


C ciet, et circeumdabit t& munitionibus, et comportabit 


in gyro, et levabit contra te clypeum et lanceam (Exech. | 
xxv1, 7), et cetera. Hujusobsidionisin decimo libro 
Anquititatum Josephus memoriam facit, dicens: Sed- - 
eliam Diocles in secundo Coloniarum libro sneminit 
hujus regis. Et Philostratus in. Indicis et. Phonicibus 
historiis dicit : Quia rez iste obsedit Tyrum annis tri- 
bus, et mensibus decem, cum illo lempore in Tyro re- 
gnabat Joatabalus. Post eum vero Alexander Mace- 
do, continuavit eam solo, et continuatam violenter 
occupavit. Cujus obsidionis idem Josephus in unde- 
cimo libro Antiquitatum memoriam facit, dicens: 
Alexander aulem ad. Syriam veniens, Damascum ce- 
pit, et subjugala Sidone, Tyrum obsidebat. Et infra : 
Quapropter in obsidione intentius perseverans, expu- 


D gnavit ; cumque eam cepisset, ad. civitatem Gaxam 


pervenit, Et infra : Septem autem mensibus in. obsi- 
dione transactis, et duobus in Gaxa, Sanabala mor- 
tuus est. Obsederat autem et eam prius Salmanasar, 
et invaserat Pheenicen universam. De hoc autem 
memoriam facit Josephus in nono libro Antiquita- 
tum dicens : Pugnavit enim adversus Tyrum, cum in 
ea regnaret Eliseus ; de quibus testatur et Menan- 
der, qui temporum facta conscripsit, et Tyriorum an- 
tiquitalem in Graecam linguam convertens, sicait : Eli- 
squs nomine, regnavit annis triginta sex : hic. rece- 
dentibus Cuthaeis navigans reduxit eos, contra quos 
denuo Salmanasar Assyriorum rex insurgens, cun- 


E 


553 


' HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XII. BALDUINUS II REX. 


v 


954 


clam Phzenicem bellis invasit ; qui facta pace. cum A strorum ditionem, aliquo casu posset descendere. 


omnibus, post terga sua reversus est. Recessit. autem 
a Tyro civitas Sidon, et Arche, etantiqua Tyrus, et 
multz?alize urbes, quae semetipsas Assyriorum regi 
tradiderunt ; quapropter Tyriis non subjectis, denuo 
, rex adversus eos egressus est, Phamnicibus exhibenti- 
bus ei naves sexaginta, et. remiges octoginta : contra 
quos Tyrii navigantes in duodecim navibus, dispersis 
hostium navibus, cepere captivos viros quingentos, unde 
honor Tyriorum propter hoc crevit eximie. levertens au- 
tem Assyriorum rez, disposuit custodias super fluvium et 
aquaductus civium, ut Tyrios haurire pocula prohibe- 
ret ; e dum hoc quinque annis fuisset factum, tulerunt 
de effossis puteis bibentes aquam. Hac in archivis 
Tyriorum de Salmanasar Assyriorum rege scripta sunt. 


CAPUT V. 


Describitur civitas ; et. status civium et. condilio 
aperitur. 


Sie ergo, ut diximus, quasi insula est prefacta ci- 
vitas, procellosum circa se habens mare, latenti- 
busseropuliset nimia inequalitate periculosum; ita 
ut peregrinis et ignaris locorum, ad urbem navi- 
gantibus periculosum sit accedere; et nisi ducem 
habeant, qui adjacentis maris habeat notitiam, non 
nisi eum naufragio urbi possunt appropinquare. 


Erat autem ex parte maritima per circuitum muro : 


clausa gemino, turres habens altitudinis congrue 
proporlionaliter distantes. Ab oriente vero, unde 
esl per terras accessus, muro clausa triplici, cum 
turribus mirealtitudinis, densisadmodum, et prope 
se contingentibus. Preterea et vallum late patens, 


per quod facile ejus cives possent mare introducere C 


in alterutrum. A parfe vero septentrionali portus 
civitatis interior, interturres geminas habet ostium, 
infra monia tamen receptus; nam exterius insula 
fluctibus objecta, estuantis pelagi primos frangens 
impetus, inter se et solum tutam navibus praebet 
stationem, ventis inacessam, soli tamen obnoxiam 
aquiloni. Classe ergo in eam partem inducta, et in 
tranquillo locata, exercituque pomeria urbi vicina 
lenente, castris quoque per circuitum collocatis, 
exitus introitusque civibus negant, etsolis mcenibus 
cogunt esse contentos. Erat autem predicta civitas 
duos habens dominos; nam egyptius Calipha tan- 
quam major dominus, duas habebat ejus portiones; 
Damascenorum vero regi, quia vicinior era!, ne eam 
molestaret,imo etiam ut in necessitatibus civium, 
eis auxilii sui ministraret suffragia, tertiam conces- 
sit. Erant aulem in ea cives nobiles et pecuniosi 
valde, quippe qui continuis navigationibus univer- 
sas pene mediterraneo mari adjacentes provincias, 
gratia commerciorum, peregrinis mercibus et mul- 
tiplicibus divitiis urbem repleverant. Confugerant 
ad eam preterea, intuitu munitionis ejus, de Cosa- 
roe, Ptolemaida, Sidone, Biblio, Tripoli et aliis ma- 
ritimis urbibus, que in nostram jam devenerant 
potestatem, cives inclyti et locupletes, ibique domi- 
cilia multa sibi pretio comparaverant : impossibile 
penitus arbitrantes, quod urbs tam munita in no- 


ParRoL. CCl. 


Unicum enim et singularetotius regioris, sicuti etiam 
est hodie, videbatur esse presidium, et robur in- 
coruparabile. 


* 


CAPU'T VI. 


Localur obsessio, el principibus in ea parte desi- 
gnantur ; et civitas hostiliter impugnatur, 


Composilis ergo sarcinis et rebus ad quandam 
commoditatem locatis, juxta portum naves univer- 
sas educunt ad sicum, excepta unagalea, que sem- 
per ad suspectos casus, quiemergere poterant, erat 
parata : quo facto, ducto vallo profundo convenien- 
ter a mari superiori ad inferius, universum clau- 
dunt exercitum. Tunc sumpta deaavibus conve- 
niente materia, unde secum Veneti multam detule- 
B rant copiam, convocatis artificibus, varii generis 
erigunt machinas. Dominus sane patriarcha cum 
regni principibus, vicem domini regis obtinens, li- 
gnorum csores et architecturi peritos convocans, 
subjecta pro votis materia, castellum zdificari pre- 
cipit multe altitudinis : unde cum his qui in turri- 
bus erant, pugnari possel quasi cominus, et urbem 
totam liceret iatueri. Machinas nihilominusjacula - 
torias fabrieari precepit, quibus magnis molaribus 
turres et mcenia coneutiantur, et civibus terror in- 
feratur. Dux etiam cum suis partem regiam emu- 
lantes, ejusdem generis erigunt machinas, locisque 
competentibus componunt erectas. Instantergo cce- 
pto, cum omni sollicitudine, operi, et propositum 
urgent non deficientes ab inceplo; sed magis ac 
magis accensi, cives arctant, et de machinis urbi 
inolestias inferunt incessanter. Assultibus quoque 
et congressionibus assiduis, obsessis requiem ne- 
gant. Cives nihilominus ut se tueantur solliciti, 
cuncta discutiunt, ut asenostrorum propulsentin- 
jurias et hostibus damna inferant. Exigunt ergo 
ipsi de intus e regione machinas, et saxis ingenti- 
bus earum jactu libratis, castella nostra sine in- 
termissione cedunt; et circa ea regionem, timore 
molarium emissorum, ita sibi vindicant propriam, 
ut nemo de nostris ibiauderet immorari ; sed et eos 
quibus conservandi machinas sors dederat necessi- 
tatem, ut non nisi cum cursu celerrimo ad eas au- 
derent accedere, nec in eis nisi cum maximo di- 
scrimine commorari. Qui autem in exce!sis turri- 
bus erant constituti, arcubus et balistis tantam in- 
] ferebant his, qui in castellis et circa machinas eos 

impugnabant, jaculorum et sagittarum multitudi- 

nem, tantoque instabant saxorum pugillarium ja- 

ciu, ut vix etiam manus auderent exerere. Nostri 

etiam qui in castellis erant, saquipollenter nimis 

ictus ictibus recompensanles, vim vi repellentes, 

tantam his qui in turribus et supra muros erant 

positi, ingerebant laboris necessitatem, ut sepius 

in die permutali, belli pondus sustinere non pos- 

sent, Qui autern in machinis erant, docentibus his 

qui jaculandi peritiam erant assecuti, tantis viri- 

bus, tantoque conanime ingentia torquebant saxa, 

ut muris illisa, vel turribus, universa concuterent 

18 


955 
et pene traherent in ruinam. Excitabatur de colli- A 
sis lapidibus et cemento dissoluto pulvis tam im- 
mensus, uf his qui in mconibus et supra turres 
erant, quasi nubes interposita, noslrorum negaret 
aspectum. Si qui autem de missis lapidibus turres 
aut menia preteribant, in urbem cum impetu la- 
psi, edificia magna cum habitatoribus in minuta 
redigebant fragmenta. Qui autem in campo, tam 
pedites quam equites preliabantur, animose virili- 
terque singulis pene diebus cum his, qui de urbe 
ad pugnam egrediebantur, conserebant; nostris 
plerumque, interiores ad committendum irritanti- 
bus; civibus nonnunquam, sponte etiam, in obsi- 
dentes facientibus irruptiones. 

CAPUT VII. 


Damasceni qui in civitate erant, resistunt animosius ; 
civibus aliquantulum remissis. 


Cum igitur ita diebus singulis, ancipiti Marte, 
nostri nune de machinis, nune eirca portam cum 
civibus experirentur, et quanta poterant instantia 
sesemutuo provocarent : vocatusa regni principibus 
cum honesto comitatu adfuit dominus Pontius Tri- 
politanus comes ; in cujus adventu nostrorum vise 
sunt vires quasi geminate, multiplicata audacia ; 
hostibus vero e converso illata formido, et quasi 
desperatio resistendi. Erant autem in eadem civi- 
tate de Damascenis equites septingenti, qui civibus 
nobilibus, mollibus et delicatis, et in re militari 
non multum exercitatis, sui exemplo animos ad re- 
sistendum ministrabant, et in seipsis prompto ani- 
mo suffragia debita largiebantur. Tamen hi etiam 
videntes nostrorum vires et conatus singulis die- 
bus in melius proficere, opes vero civium sensim 
comminui, vires quolidie periclitari, fieri cceperunt 
tepidiores, et onus quod portare non. poterant, sa- 
pienter declinare ; ita tamen, ut nec civibus dedi- 
lionem persuaderent, nec multum de viribus pre- 
sumendum esse hortarentur. Porro incivitatem,si- 
cut hodie etiam est, unicus erat introitus, et porta 
singularis; nam, ut prediximus, civitas tota quasi 
insula, fretis indique ambitor, excepto loco quodam 
angusto, per quem est accessus ad portam, in quo 
gine intermissionetam equitum quam peditum erant 
conflictus varii, sicut in hujusmodi solet continge- 
re plerumque eventu. 


CAPUT VII. 


Ascalonilze Hierosolumam accedunl, ut. urbem impu- D 
gnent ; sed: im reditu a civibus male tractantur. 


Interea dum haecapud Tyrum arguntur, Ascaloni- 
ie videntes regnum militie viribus desolatum, om- 
neque robur regionis apud Tyrum in obsidione de- 
lineri, sumpíla occasione ex tempore cum universa 
militia, transcursa planitie, que media jacet, ad 
montes, in quibus Hierosolyma sita est, festinanter 
properant; arbitrantes predictam urbem felicissi- 
mam, vocuam reperire; et de ejus habitatoribus 
aliquos incaultius egredientes, secum posse trahere 
captivos. Accedentes ergo ex improviso nimis, 
quosdam de civibus per agros et vineas improvide 
se habentes, occiderunt, circiter octo. Cives autem 


C 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


556 


et si pauci numero, tamen fide ferventes, zelo ju- 
stissimo pro patria, pro liberis et uxoribus succen- 
si, armis correptis, urbem egrediuntur, unanimiter 
hostibus occurrentes. Et cum trium horarum spa- 
tio se mutuo conspexissent, nostris non audentibus 
in eos irruere, cum non nisi pediles haberent : vi- 
dentes Ascalonite, quod ibi non possentabsque pe- 
riculo moram facere : nec erat tutum cum gente 
obslinata, atque ad resistendum animosius prepa- 
rata, juxta urbem congredi, parant reditum cum 
velocitate, Nostri autem eos cantius aliquantulum 
insecuti, retentis ex hostium equis decem et se- 
ptem, de militibus quatuor, quadraginta duos ex 
eis interficiunt : consummatoque feliciter negotio, 
cum plena sospitate domum reversi sunt. 


CAPUT IX. 

Rex Damascenorum Doldequinus, ut solvat obsidio- 
nem accedit ; nostrí occurrunt ; ille territus, a pro- 
posito discedit. 

At Tyrenses interea crebris vigiliis, assiduis 
conflictibus, et labore continuo faligati, rarius ac- 
cedunt ad prelia, remissius oceurunt officiis sibi 
depulatis : stupentes supra modum, quod civitas 
qui singulis pene diebuscum terrestri tum marino 
populorum frequentabatur accessu ; omnibusque 
commodis utroque accessu consueverat cumulari, 
in tam arcto sederet posita, ut neque civibus, ne- 
que exteris introitus pateret aul exitus ; quodque - 
victus deficeret, et alimoniarum jam pene nullum 
esset residuum. Habito consilio ad egyptium Ca- 
lipham et Damascenorum regem scribunt episto- 
las, monentes et deprecantes anxie, quatenus rebus 
eorum jam pene desperatis, mature subveniant : 
instantiam significant hostium, et vireset animos 
singulis diebus ampliores ; suorum defectum, ali- 
mentorum inopiam, angustiasimportabiles- Quo fa- 
cto, in spem erecli aliquantulam, predietorum 
principum prestolantes subsidia, ad resistendum 
pro more solito se invitant. Et, licet ex eis plures 
lethaliter saucii, pugnare ipsi non possent, alios 
lamen verbis quibus possunt ad resistendum hor- 
tantur. Nuntiatur interea, quod Damascenorum 
rex Doldequinus obsessorum epistolis et legatione 
motus, cum innumera Turcorum manu, et copio- 
sissimo equitatu afinibus Damascenis egressus, in 
di:cesi Tyria, secus fluvium castrametatus fuerat. 
Erat autem idem fluvius a civitate Tyrensi, vix qua- 
tuor distans miliaribus. Dicebatur etiam, quod 
classis /Egyptia, major solito et armatis instru- 
ctior, civibus deferens et subsidia militum, et vi- 
ctui necessaria, intra triduum esset adfutura: As- 
serebalur nihilominus, Damascenorum regem, et 
militum majora prestolari suffragia ; et ad hoc flu- 
ministransitum, et cum nostris congressum pru- 
denter differre, donee classis veniat, ut eo nobi- 
scum dimicante, classis liberum et sine difficultate 
ad urbem habeat accessum. Quo audito, nostri 
communicato consilio et partibus provida delibe- 
ralione libratis, optimum ducunt, universum exer- 
citum in tres partes dividere, ita ut equites omnes 





591 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIII. BALDUINUS II REX. 


598 


et stipendiarii pedites, una cum domino comite A pria carne nullam sensit penitus lesionem, Quiau 


Tripolitano, et domino Willelmo de Buris, regio 
constabulario et regni negoliorum procuratore, de 
castris egrediantur ; et cum opus fuerit Damasceno 
occurranl, cum eo auctore Domino pugnaturi; dux 
autem cum suis galeas conscendant, et classi ad- 
venienti occurrentes, cum eis belli tentent fortu- 
nam, et tanquam viri strenui, gladiis viriliter ex- 
periantur ; cives autem, qui de universis regni ur- 
bibus ad eamdem obsidionem convenerant, cum 
parte Venetorum maxima, machinas et castella vi- 
gilanter servent; et ita efficiant, ut et de caslellis 
non remittatur manus pugnantium, nec machine 
desinant solitos impulsus importunis inferre, et 
ante portam indeficiens habeatur conflictus. Placuit 
verbum universis, et statim sicuti videbatur expe- 
dire, effectui mancipatur. Egressi sunt enim comes 
Tripolitanus, et regius conslabularius, cum uni- 
versa militia hostibus obviam ; et cum processis- 
sent quasi ad duo milliarias, hostes nullatenusausi 
sunt comparere. Certum tamen erat, quod secus 
fiuvium predictum castra locaverat Doldequinus, 
ab initio cor gerens et animum transeundi ; sed 
audiens nostros, quorumdam relatione, fam pru- 
denti usos consilio, periculosum ducit cum viris 
tam prudentibus, tamque strenuis temere dimica- 
re; sed tubis clangentibus suos convocat, iniperat 
ad propria regressum. Dux autem classe instru- 
cta et parata, usque Alexandrium descendit ; qui 
locas a predicta civitate quasi sex distat milliari- 
bus, qui hodie vulgari appellatinoe dicitur Scanda- 


tem ignem subjecerant, a nostris comprehensi, 
omnes ullore gladio confossi, suis cernentibus in- 
terierunt. Porro videntes nostri, quod machina in- 
terior lapides magne quantitatis,in castella nostra 
ita directe jacularetur ;et quod utrumque ex magna 
parte l:serat; quodque non esset in castris qui di- 
rigendi machinas et torquendi lapides, plenam ha- 
beret peritiam, vocantes quemdam de Antiochia, 
Armenium natione, Havedic nomine, qui in ea fa- 
cultate dicebatur instructissimus, subito receperunt 
eum; qui lanta arte in dirigendo machinas et ex 
eis missos molares contorquendo utebatur, ut quid- 
quid ei pro signo deputaretur, id statim sine diffi- 
cultate contereret. Qui postquam ad exercitum per- 


B venit, designatum est ei honestum de publico sala- 


rium. Cognoscentes autem, quod rex Damasceno- G 


rum a&d propria remeassetet quod classis exspecta- 
1e nullum comparebat signum, iterum repositis in 
littore galeis, omnes in castra se recipiunt, et ci- 
vium impugnationi vehementius instant. 


CAPUT X. 

Qives in nosiras machinas ignem adhibent, nosiri re- 
sistunt. viriliter. Ab. Antiochia quidam. jaculandi 
habens peritiam, a nostris evocatur. 

Factum est autem una die, quod quidam juvenes 
de civitate, ut se in populo suo commendabiliores 
redderent et perennem sibi acquirerent apud poste- 
ros gloriam, mutuo se obligantes comprorniserunt, 
quod clam ad nostra castra egredienles, machinas 
et nostra castella succenderent. Quod verbum effe- 
ctui mancipantes, clam ab urbe egredientes, incen- 
dium machinzs, que nobis utilior erat, supposue- 
runt. Quod videntes nostri, ad arma convolant, et 
aquis copiose ministratis, ignibus tentant resistere. 
Factumque est ibi quiddam admiratione et relatio- 
ne dignum. Quidam enim juvenis probitatis eximie 
et admiranda virtutis, videns machinam succen- 
sam, constanter ascendit super eam, et aquas por- 
rectas desuper infundebal. Quod videntes qui in 
turribus erant,arcus habentes et balistas, omnes 
in eum, manus dirigunt ; jacientesque certatim in 
eum qui positus erat quasi signum ad sagiltam, 
operam consumpseruni; nam tota illa die in pro- 


D 


larium, unde se pro modo suo magnifice poterat 
exhibere : tantaque deinceps operi ad quod vocatus 
est institit diligentia, tantaque arte usus est in fa- 
cto, ut non solum civibus continuatum, sed de no- 
vo videretur bellum illatum, et molestie duplicate 
in ejus adventu. 


CAPUT XI. 

Balac apud. Hierapolim occiditur : quo vumore au- 
dito, noster exercitus fit hilarior, et ad impugnan- 
dam urbem insistunt animosius. 

Dum hace Tyri aguntur, Balac, potentissimus 
Turcorum satrapa, in cujus vinculis dominus rex 
lenebatur, civitatem Hierapolim obsidet ; dumque 
in obsidione perseveraret, vocavit ad se ejusdem ci- 
vitatis dominum, verbis pacifieis in dolo ; quisim- 
plex et nimiumeredulus, verbis illius fidem habens, 
suam statim exhibuit presentiam ; quem ante se 
constitutum, Balac statim precepit deocollari. Au- 
diens ergo Joscelinus senior, comes Edessanus, 
quod Balac civitatem sibi vicinam obsideret, ti- 
mensque ne priore domino expulso, durior ei pa- 
raretur adversarius, convocata tum ex partibus 
Antiochenis, tum ex suis ingenti militia, ei obviam 
ire festinat; inventoque ejus exercitu, agminibus 
suis in acies ordinatis, repente irruit super eum ; 
conversoque in fugam ejus exercitu, ipsum casu 
obvium habuit; quem gladio transverberans, ad 
terram dejecit, dejectoque caput amputavit, ne- 
sciens tamen quod hic esset princeps exercitus. 
Hic plane manifestam habuit ejusdem Balac somnii 
interpretationem ; nam vere oculus dici potest quis 
illi eruisse, cujus caput amputans, videndi vivendi- 
que finem indicit. Statimque sicut vir circeumspe- 
etissimus erat, el cui nihil ad plenam deerat expe- 
rientiam, ejusdem principis caput, utnostrosde sua 
prosperitate exhilaresceret et victoria, per quem- 
dam adolescentem dirigit, et per Antiochiam, ut 
nec hos nec illos (anti successus sineret esse ex- 
pertes, ad nostrum precipit exercitum festinare ; 
qui adveniens corda saliavit universum, el in gu- 
premam erexit letitiam. Dominus vero comes Tri 
politanus Pontius, qui in ea expeditione cum suis 
domino patriarche, et aliis principibus, tanquam 


539 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


560 


'umus de vernaculis, obediens semper exstitit, et ad A mentius laborantes, alias ingrediuntur vias; et jam 


publica negotia humiliter expeditus ob reverentiam 
domini comitis, qui eam miserata et tante lega- 
tionis dignitatem, ad equestrem promovit ordinem, 
arma ei conferens mililari. Hac postquam nostris 
qui in expeditione erant, comperta sunt, erectis in 
colum manibus, ceperunt laudare, benedicere et 
glorifioare Deum, qui terribilis est in consiliis super 
filios hominum (Psal. xxv, 4). Tune demum zelo 
majore accensus noster exercitus, quasi reparatis 
viribus, receptoquedenuospiritu,ad opus inceptum 
ferventius accingitur, crebrisque congressionibus 
omnem obsessis negant requiem. Cives autern, ali- 
mentis jam. penitus consumptis, fame periculo- 
sissime laborantes, cum jam nulla spe subsidii 
foverentur, remissius se habebant. Accidit autem 
semel, quod quidam juvenes de civitate, natandi 
habilitatem habentes multam, de portu egressi in- 


teriore, in exteriorem nando pervenientes ad galeam : 


illam, quam superius diximus in mari semper esse 
paratam, fune quem secum deporltaverant, eidem 
firmiter alligato, eisque incisis, quibus galea tene- 
batur defixa, redeuntes in urbem secum coeperunt 
trahere quam firmiter alligaverant : quod videntes 
qui in castellis erant ad speculam deputati, clamare 
cceperunt, quo excitati nostri, ad littus convolant ; 
sed antequam de remedio plenius deliberarent, 
prefati juvenes eam infra urbem jam receperant ; 
eum aulem in ea quinque viri essent, qui ad ejus 
erant custodiam deputati, uno occiso, reliqui qua- 
tuor se in mare praecipites dederunt, unde ena- 
tando, ad littus pervenerunt incolumes. 


CAPUT XII. 

Ascalonitze iterum, dum. noster in obsidione adhuc 
delinetur exercitus, partes vastant  Hierosolymi- 
tanas. 

Porro Ascalonite velut culices inquieli, in no- 
cendi proposito perseverantes, videntes regni robur 
circa Tyrum in obsidione detineri ; regionem autem 
universam militia vaeuam ,irruptionibus expositam ; 
collectis viribus iterum ad montana Jud: unani- 
miter conscendunt; ibique juxta Hierosolymam 
quinqueaut sex milliaribus distantem,Bilin dictum, 
locuma septentrione positum ab eadem Hierosolyma 
qui hodiecelebriori vocabulo Mahomeriaappellatur, 
subito invadunt et occupant violenter; ejusque 
ineolis ex maxima parte interemptis gladio, senes 
cum mulieribus et parvulis in turrim se recipientes, 
mortis evaserunt discrimen. Illi vero totam adja- 
cenlem regionem liberis discursibus peragrantes, 
nomine contradicente, quoscunque obviam repe- 
riunt, aut vinculis mancipant, aut obtruncant gla- 
diis, in provinciales pro libero arbitrio debac- 
chantes. : 


CAPUT XIII. 


Cives famis importunitate laborant; ad deditionem 
se proparant, Doldequinus in eorum subsidium 
properat, sed incassum : mostris civitas resignatur. 


Interea Tyrii famis importunitate solito vehe- 


per conventicula coeuntes, tractare incipiunt, quo - 
modo his molestiis quas patiuntur, finemimponant; 


commodius esse dicentes, urbe hostibustradita, ad. 


alias, liberos, sue gentis civitates posse transire, 
quam fame tabescere ; quam uxores cum liberis, 
ipsis cernentibus, nec opem ferre valentibus, ino- 
pia liquefieri. Tandem post hujusmodi per turbas 
traciatus, verbum decommuni consensu ad majores 
natu,et urbis moderatores et ad publicum defertur. 
Congregataque civitate universa, verbum in publico 
auditorio proponitur et tractatur diligentius. Stat 
omnibus sententia, tantis malis finem imponere; et 
quocunque casu, quibuscumque conditionibus ad 
obtinendam pacem perveniendum. Porro Damasce- 
norum rex, civium calamitate permotus,et quod 
supremo defeciu laborarent audiens, eorum com- 
passus molestiis, convocatis undique militaribus 
copiis, ad mare deseendit, ubi et prius fuerat; 
circa fluvium urbi predicte vicinum easirametatur. 
Quod. audientes nostri, suspectum habentes ejus 
adventum, iterum se instruunt, quasi prelium pro 
foribus exspectantes ; urbi tamen, propositum ni- 
hilominus non deserentes, instant incessanter. Rex 
interim Da:nascenorum legatos, cum verbis pacifi- 
cis, ad nostri capitaneos exercitus, ad dominum 
videlicet patriarcham, ad dominum ducem Venetia, 
ad dominum comitem Tripolitanum, ad dominum 
Willelmum de Buris et ad reliquos regni proceres, 
dirigit viros prudentes et discretos, qui viam pacis 
pretentarent. Tandem post multas altereationes, 
parti placuit utrique, ut concesso civibus cum uxo- 
ribus et liberis, et omni substantia egressu libero, 
civitas Christianis tradatur. Si qui autem de civi- 
bus in eadem civitate magis optarent commorari, 
iis, salvis possessionibus et domiveiliis, libera com- 
morandi licentia concedatur. Populus sane et se 
cunde classis homines, intelligentes quod his ci- 
vitas conditionibus traderetur, quod de hoc verbo 
inter principes iraclaretur wgre ferentes, quodque 
violenter effracla eis ad manubias et predam non 
pateret, operas unanimiter bellicis necessitatibus 
subtrahere deereverunt, parati a principibus om- 
nino dissentire; prevaluit tamen majorum mens 
sanior; et urbe recepta, dala est civibus libera 
egrediendi, sieut pactis convenerat facultas. In 
signum ergo victorie super eam turrim, qua porte 
civitatis imminet, positum est Domini regis vexil- 
lum ; super eam autem que dicitur viridis, domini 
ducis Venetie ; super eam autem qu:e dicitur turris 
Tanarie, domini comitis Tripolitani, cum multa 
gloria sunt eollocata vexilla. Porro priusquam ci- 
vitas aut caperetur aut obsideretur, maxima pars 
ejus diceceseos in nostroruui devenerat potestatem: 
ita quod omnia montana qu: urbi adjacent, tamin 
castris quam in suburbiis, pene usque ad Libanum 
huidam nobilis et potens homo, qui in montibus 
habitabat, Henfredus videlicet de Torono, junioris 
Henfredi, qui postea factus est regius constabula- 


M o 


F4 


— 





561 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. III. BALDUINUS II REX. 


562 


rius, pater, usque pene ad quartum vel quintam À mini 1124, regni vero domini Balduini, regis Hiero- 


ab urbe lapidem, quiete possidebat,cas!rum habens 


in eisdem montibus naturali situ et artificio muni- 
tissimum, unde predictis civibus frequentes el su- 


. bitas inferebat molestias ; sed et dominus Tiberia- 


densis, dominus Willelmus de Buris, regius con- 
stabularius, et ante eum dominus Joscelinus comes 
Edessanus, qui predicte civitatis dominus fuerat, 
in eisdem montibus possessiones habebant amplis- 
simas, unde etiam frequentius, et ex -improviso 
urbi predicte periculosas moliebantur insidias ; 
nihilominus et ab austro dominus rex Balduinus, 
bone memorie, predecessor istius, in littore ma- 
ris juxia fontem salubrem et perspicuum, castrum 
fundaverat, Alexandrium nomine, ab urbe Tyrensi, 
sex aut septem distans milliaribus. Quibus molestiis 
urbs predicta, multo ante tempore crebrius fati- 
gata, majorem in se oppugnandi, eam obsidentibus 
prestitit facultatem. Dicitur autem in eadem expe- 
ditione vita decessisse, vir venerabilis Odo nomine, 
qui ad titulum ejusdem ecclesie, urbe adhuc ab 
hostibus detenta, ordinatus fuerat metropolitanus, 
et a palriarcha Hierosolymitano consecratus dice- 
batur. . 
CAPUT XIV. 
Urbe capta, in castra cives egrediuntur ; nostri quoque 
urbem occupant. 

Egressi ergo cives longa obsidione fatigati, sub- 
levandi gratis tedii ad castra nostra deproperant, 
considerantes diligentius, quisnam essel populus 
iste tam ferreus, lam laboris patiens, tam in usu 


armorum edoctus, qui tam egregiam civitatem, et C 


iam munitam urbem intra menses paucos, ad su- 
premam redegisset inopiam, et extremas subire 
conditiones compulisset ; intueri libet machinarum 
formam,castellorum,proceritatem,armorum genus, 
castrorum positionem, principum etiam nomina 
dilizentius investigare, cunctaque cum sollicitudine 
pereunctari, ut inde posteris fide plenas, certe re- 
latione texere possint historias. Nostri quoque ci- 
vitatem ingressi, urbis munitionem, edificiorum 
robur, turrium eminenliam, murorum soliditatem, 
portus elegantiam,introitus difficultatem admiran- 
tes, civium etiam commendant constantiam, qui in 
tanta famis necessitate positi, et. tanta laborantes 
inedia, deditionem eo usque protraxerant; nam ci- 
vitate a nostris recepta, nonnisi quinque modii fru- 
menti in civitate reperti sunt. Et licet prima facie 
durum plebeis visum foret, quod predictis conven- 


Aionibus civitas in nostram deveniret potestatem; 


consequenter tamen placere incipit; commendatur 
labor impensus ; et perpete dignum memoria opus 
credunt, quod eorum laboribus et sumptibus est 
consummatum. Tripartita ergo civitate, duabus do- 
mino regi, tertia Venetis secundum quod pactis 
prius fuerat insertum, assignata, cum multa letitia 
et plena jucunditate, singuli ad propria remearunt. 
Capta est autem eadem civitas, et nomini restituta 
Christiano, 111 Kal. Julii, anno ab Incarnatione Do- 


D 


solymorum, secundi, anno sexto. 


CAPUT XV. 

hex a vinculis solvitur ; Halapiam | obsidet, sed. 0c- 

currentibus hospitibus solvitur obsidio; rex Hiero- 

solymam revertitur ; Calixtus. papa moritur; sub- 
stituitur ei Honorius. 

Eodem anno, rv Kal. Seplembris, dominus rex 
Hierosolymorum Balduinus, cum quasi mensibus 
decem et octo,vel amplius aliquid, apud hostes 
delentus fuisset in vinculis, pacta pro se pecunia, 
obsidibus datis, libertatem pretio interveniente con- 
secutus, Domino auctore, Antiochiam reversus est. 
Dicitur autem summa pro se pactae pecunias fuisse 
centum millia Michaelitarum, qux moneta, in re- 
gionibns illis, in publieis commerciis el rerum ve- 
nalium foro, principatum tenebat. Reversus igilur 
Antiochiam, anxius quomodo pactam solvere posset. 
pecuniam, et suos ad se revocare obsides, cum 
prudentioribus deliberat, quid ad suum expedimen- 
tum facere possit. Igitur persuasum est ei, ut Hala- 
piam, alimentorum inopia laborantem et quasi pene 
vacuam, obsideat ; eaque via facile obtinere posse, 
ub civibus obsidione angustiatis, aut obsides sibi 
restituant, aut pecuniam conferentes tantam sum- 
mam tribuant, quantum prosui liberatione abinitio 
pepigerat. Convenit ergo apud eum, publice con- 
voeala universa de toto principatu militia ; urbem 
predictam obsidet, et legionibus ut mos est per 
gyrum collocatis, civibus, introitus negat et exitus, 
modicosque cibos secum ponere cives violenter com- 
pellit. Illi. vero Orientalibus, et maxime qui trans 
Euphraten erant, crebris de sua necessitate episto- 
lis significant, nisi mature subveniant, urbem ia 
proximo ruituram. Habhentes ergo principes illi pro 
urbe amica sollicitudinem;,certatim vires convocant, 
et de communi ministrato auxilio militares congre- 
gant copias; tandemque Euphrate transiaisso ae- 
celerant, omnem danles operam, ut predictam ur- 
bem obsidionis liberent molestia. Erant autem qui 
in. subsidium venerant obsessorum, equitum septem 
millia, exceptis iis quiet sarcinarum et impedimen- 
torum euram gerebant, et vernaculis, qui majoribus 
dominis debitum impendebantobsequium. Rex vero, 
el qui in expeditione secum erant, intelligentes, 
quod tanta esset hostium multitudo advenientium, 
arbitrati, commodius esse retrocedendo, in tuto se 
et suas expeditiones locare, quam temere cum ho- 
situm turbis validioribus congredi ; antequam ve- 
nirentad urbem eorum expeditiones,nostri in quod- 
dam castrum suum munitum, Ceperum nomine, se 
receperant, unde Antiochiam pariter convenientes, 
divisi suut ab invicem, domino rege cum familiari 
comitatu Hierosolymam reverso ; ubi ab universo 
clero et populo, tanquam diu desideratus, cum 
multa susceptus honorificentia, plebi ot patribus, 
quasi post actum biennium, acceptabilem suam in- 
tulit presentiam. Eodem anno dominus Calixtus, 
bone memorie papa secundus, vita decessit, cui 


963 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


564 


substitutus estquidam Lambertus,patria Bononien- À men munitum, apponit obsidere; dumque ibi ma- 


sis, Ostiensis episcopus, qui dictus est llonorius. 
Hic electus est sub contentione, cum quodam Theo- 
baldo presbytero cardinali, tituli Sancte Anastasis; 
et quia electio ipsius Honorii minus canonice pro- 
cesserat, post duodecim dies in conspectu fratrum; 
mitram et mantum sponterefutavit atque deposuit. 
Fratres vero tam episcopi quam presbyleri et dia- 
coni cardinales, videntes ipsius humilitatem et pro- 
spicientes inposterum, ne in Romanam Eoclesiam 
aliquam inducerent novitatem, quod perperam fa- 
ctum fuerat, in melius reformarunt, et eumdem 
Honorium denuo auctorisantes, ad ejus vestigia 
prociderunt et tanquam pastori suo et universali 
pape, consuetam obedientiam sibi exhibuere. 


CAPUT XVI. 

Bursequinus Turcorum princeps fines Antiochenos 
depopulatur ; rez occurrit, e. cum eo congreditur ; 
hostiwm prosternitur exercitus. 

Interea domino rege Hierosolymis existente, cre- 
bris nuntiatur legationibus, quemdam inter orien- 
lales principes potentissimum, Bursequinum no- 
mine, congregata ex finibus Orientalibus ingenti 
militia, transito Euphrate, in partes pervenisse An- 
tiochenas. Hic regionem pro arbitrio, nemine pro- 
hibente, discurrens, quidquid extra urbes et munita 
poterat repetire presidia, tradebat incendiis, et 
suis ad predam exposuerat universa. Huic cum pro- 
ceres Antiocheni resistere, sepius frustra vires ex- 
perti, attentassent, videntes quod non proficerent, 
domino regi, cui multoante principatus euram com- 
miserant, id ipsum significant, orantes instantius, 
ut dilatione postposita, ad se venire procuret. Rex 
autem gemina fatigatus cura, regni videlicet et prin- 
cipatus,in regno, cui multo amplius obligatus 
fuerat,minusim pendebat sollicitudinis. Principatus 
enim molestiis sepius evocatus, omnem pene jam 
per decennium ibi et operam et opes consumpserat, 
ita quod in negotiis eorum versatus,in propria 
persona captus fuerat, perbiennium fere continuum 
indigne satishostium vincula passus, et carceres; 
nam in regno, protegente cum manu divina, nihil 
ei prorsus sinistri acciderat; sed omnia prospere 
et feliciter in manu ejus dirigebat electorum regum 
consolator Dominus ; tamen propositum cum omni 
reverentia volens observare, collecta quantam ha- 
bere potuit militia, ad partes illas festinus accessit. 
Predietus vero Bursequinus, sicuti vir potens erat 
et in armis multam habens experientiam, adjuncto 
sibi Damascenorum rege Doldequino, ante regis 
adventum, quem ab Antiochenis cilatum noverat, 
castrum obsidet nomine Caphardan, et obsessos 
interius, multis compulsos molestiis,ad deditionem, 
conditionibus de salute conservanda interpositis, 
compulit. Inde minoremSyriam pertransiens, spe- 
rans similibusabundare successibus, Sardanum op- 
pidum obsidione vallat. Sed cum per dies aliquot 
operam ibi consumpsisset, videns senon posse pro- 
ficere, insigne oppidum Hasard nomine, minus ta- 


C 


chinas erigit et bellicos instruit apparatus, vires in 
damnum obsessorum experiens, ecce rex et comos 
cum eo Tripolitanus, nec non et Edessanus, cum 
ingentibus copiis adsunt, obsessis opem, auctore 
Domino, in proximo collaturi. Qui postquam ad 
hostes inceperunt accedere, tres ex se ordinaverunt 
acies ; quarum in prima, qua in dextro erat cornu, 
Antiochenos locant proceres ; in secunda vero qua 
in sinislro erat ordinata latere, utrumque cum suis 
constituunt comitem ; in medio vero dominum re- 
gem. Erant antem eis, e quites mille et centum ; pe- 
ditum autem duo millia. Bursequinus vero nostro- 
rum videns adventum et pro certo sciens quod ad 
congrediendum statim more prudentum erant pa- 
rati, videns quod honeste bellum declinare non pos- 
set, instituit et ipse acies viginti ; dicebantur enim 
equitum esse quindecim millia. Ordinatis ergo hinc 
inde cohortibus, et in ordinem dispositis, et contra 
80 mutuo accedentibus,irruunt inse,hostium more, 
vehementius ; et armis protervo studio vicissim 
illatis strazem inferunt, moriem modis pluribus ir- 
rogantes; solet enim in hujusmodi conflictibus 
odiorum incentivum et inimicitiarum fomitem dare 
majorem, sacrilegii et legis contempta dolor ; aliter 
enim et demissius soletinter consortes ejusdem le- 
gis et fidei pugna committi ; aliter inter discoloset 
contradictorias habentes traditiones ; hie enim suf- 
ficit ad materiam jugis scandali et perpetuorum jur- 
giorum, quod in ejusdem fidei articulis non com- 
municant, etsi nulla alia sit odiorum materia. Cou- 
gredientes ergo predicte acies instant protervius 
in alterutrum ; sed divina presente clementia (cui 
non est difficile cum paucis multos superare ; eujus 
sermo est de suis : Unus mille, et duo fugabuxnt 
decem millia |Deut. xxxu, 30]); praevaluit pars 
noslra ; et hostibus in fugam conversis victoria de 
coelis concessa, gloriosissime potiti sunt, Dicuntur 
autem in eoconflictu hostium cecidisse duo millia, 
de nostrisvero viginti quatuor. Bursequinus autem 
videns quod longe aliter quam ratus fuerat, ei acci- 
disset, confusione indutus et reverentia transito 
Euphrate, non jam ambulans in mirabilibus super 
se, ad propria reversus est. Rex autem ium ex 
hostium spoliis, tum ex fidelium et amicorum suo- 
rum liberalitate, ingenti collecta pecunia, filiam 
suam quinquennem, quam pro se obsidem dederat, 
soluta pecunia recepit; sumptaque ab Antiochenis 
ad tempus licentia, sospes victorque Hierosolymam 
reversus est. Eodem auno rex super urbem Bery- 
tensem in montanis castrum unum, cui mons Gla- 
vianus nomen, fundavit. 


CAPUT XVII. 


Rex Ascalonitas prosternil, et. simul JEgyplios, qui 
ad eorum subsidium convenerant. 


Per idem tempus, elapso pacis temporalis et initi 
feederis spatio, quod inter dominum regem et Dol- 
dequinum, interventu pecuniz prius convenerat, so- 
ciata sibi de universo regno militia, in terram Da- 


Mi D LL. 


565 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIII. BALDUINUS II REX. 


566 


mascenorum rex ingreditur; ubi regionem liberis À urbes singulas; et infra paucos dies, collectum est 


peragrans diseursibus, suburbana quedam diruit 
eorumque habilatores secum deducens, predam 
maximam et spolia de hostibus referens uberrima, 


.Sospes et incolumis in sua se recepit. Needumque 


dissolutis cohortibus vix elapso triduo, nuntiatur, 
JEgy tiorum exercitum cum ingentiapparatu adu 

bem Ascalonam accessisse ; erat enim /Egyptiis con- 
suetudo per annos singulos quater ad eamdem ci- 
vitatem novas expeditiones dirigere ut viribus con- 
tinue reparatis, sustinere possent assiduos nostro- 
rum conflictus, et pene continuas que sepius irro- 
gabanturinjurias.Hisautem qui novi recentesque ve- 
nerant, moseratet consuetudo, ut nostrorum pluri- 
mum affectarent congressus, experiri cupientes 
nostrorum vires, et de sua probitate certa civibus 
dare argumenta : unde et frequentius in bellicis 
congressionibus ex eis plures, etcapi consueverant, 
et gladiis interire szepius, tanquam regionis ignari» 
et armorum plenam non assecuti experientiam ; 
veteranis civibus, nostrorum prudentius declinanti- 
bua occursum, et remissius insectantibus aliquando 
fugientes. Quod postquam domino regis nuntiatum 
est, magis continuata quam renovata expeditione, 


illue celerrine contendit : quo cum pervenisset, ipse: 


cum fortioribus et magis strenuislocoad id congruo 
se locat in insidiis, levis armature premissis mili- 
tibus, qui discursionibus vagis urbanorum irritent 
animos, et provocent ad insectandum. At vero cives 
videntes liberis diseursionibus per loca urbi con- 
termina nostros evagari, indigne ferentes nimium 
eorum tantam audaciam, certatim arma corripiunt; 
et egressi imprudenter seorsum per manipulos, no^ 
8Stros sponte terga dantes,in fugam vertunt. Fu- 
gientes quoque sequentes imprudentius, usque ad 
locum, ubi rex cum electa militia latebat in insidiis, 
pervenerunt. Rcx autem opportunitatem non re- 
spuens oblatam, el qui cum eo erant, ei fideliter 
adherentes, hostes ad urbem redire volentes prae- 
veniunt, cum eisque cominus conserentes, gladiis 
instant animosius ; et antequam in urbem se reci- 
piant, quadraginta ex eis passim obtruncant, cate- 
ris in urbem confugienlibus, et vix intra mcenia sal- 
vari se credentibus, Qui autem ceciderunt, strenuos 
fuisse, et de nobilioribus, civium lamentaet ejula- 
tus in eivitate solito amplior, docuerunt. Rex autem 
tubis clangentibus, et tympanorum strepitu suis ad 
se revocatis, eum ingenti letitia prope urbem eca- 
strametatus, tota nocte ibidem victor quievit ; inde 
sospes Hierosolymam reversus est. 


CAPUT XVIII. 

Rex fines Damascenorum ingreditur ; occurrit eà. Dol- 
dequinus ; pugna commültitur; viclor redit noster 
exercitus. 

Sequenti vero anno, qui erat abIncarnatione Do- 
mini 1126, regni vero ejusdem domini Balduini oc- 
tavus, mense Januario, congregatus est de mandato 
domini regis et principum, universi regni populus, 
a maximo usque ad minimum, voce preconia, per 


universi regni robur, quasi vir unus, juxta urbem 
Tiberiadensem, quasi in fines Damascenorum ex 
condicto ingressuri. Quo pervenientes, signis com- 
moniti militaribus, compositis sarcinis etagminibus 
ordine incedentibus, peragrata Decapoli regione, 
terrashostium ingrediuntur:inde vallem angustam, 
qua dicitur Cavea Roob, usque ad campestria Me- 
dan transierunt. Est autem planities longe lateque 
patens, prospeetibus libera, per quam fluvius, Dan 
nomine, transiens, inter Tiberiadam et Scythopo- 
lim, qu» olim dicta est Bethsan, Jordanem influit, 
Arbitrantur autem quidam,qui et nominisjuvantur 
argumento, quod iste sit fluvius, qui Jordani pre- 
stat ultimam nominis partem ; nam quidquid in ma- 
p descendit Galilaee, et inde egreditur, usque ad 
istius fluminis influentiam, Jor dicunt; reliquum 
vero quod exinde defluit, Jordanem esse dicunt, 
quasi Jor et Dan commistis. Beda tamen, et quidam 
alii nostri doctores, auctoritatis precipue, uxrum 
que fontem juxta Casaream Philippi, ad radices Li- 
bani sitam, originem dicunt habere ; quorum alter 
Jor, alter dicitur Dan ; ex quibus Jordanis fluenta 
contrahens, totus inde in stagnum Genesar, quod . 
est mare Galilaece, descendit; et inde totus egre- 
diens, per milliaria penecentum, in lacum Asphal- 
tites, qui alio nomine dicitur mare salsissimum, 
vallem sulcans illustrem, se infundit. Priedicta ergo 
campestria noster periransiens exercitus, usquead 
vicum, cui nomen Salome, pervenit. Erat autem lo- 
cus is, sicut et hodie, Christianis deputatus habita- 
C toribus ; unde nostri loco parcentes, habitatoribus 
ejus quasi fratribus, usi, ad locum cui nomen Mer- 
gisafar, ordinatis cohortibus, et militia locis con- 
gruis deputata, contendunt. Dicitur autem idem esse 
locus,in quo Saulus, jupus rapax, Ecclesie Dei 
persecutor, vocem audivit dicentis : Saule, Saule, 
quid me persequeris ? (Act. 1x, 4) et. cetera. Videtur 
autem divinitus proeuratum, ut in eoloco, in quo 
hec aeciderant,eadem die qua hec eadem acei- 
disse dicebantur, ul. ex persecutore fieret vas ele- 
ctionis, fidelium exercitus illue perveniret. Illi ergo 
congregati,per biduum sustinentes,castra Damasce- 
norüm contra se posita nonlongius intuentur. Ter- 
Hia demum die convenientes adinvicem, ordinato 
hinc indeet diligentius instructo preliandi appara- 
D tu, arma conferunt ex utraque partenimis hostili- 
ter; et paribus quasicongressibusincedentes, anci- 
pitem diu de victoria protraxerunt sententiam.Rex 
tamen more solito hostibus instans atrocius, stre- 
nuorum quemque vocat ex nomine, et verbis simal 
et exemplo commonens, ad stragem invitat et vl- 
cloriam pollicetur. Illi vero stricto gladio hostibus 
incumbentes, regem quoad possunt, strenue nimis 
imitari nituntur ; et fidei zelum habentes, divinam 
simul et suas uleisci nitunturinjurias. Af vero Dol- 
dequinus suos nihilominus dictis animat,el ad pu- 
gnam promissis incendit, asserens eos justum bellum 
gerere pro uxoribus et liberis ; et pro libertate, quod 


56T 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


568 


majus esl, proque solo patrio cum praedonibus decer- A niens, comitem ad praedictum opus reperit succin- 


tare. His et similibus insistunt non inferiore spi- 
ritu, viribus non imparibus. Porro pedestres mani- 
puli, domini regis et. equitum exemplis edoci, in 
ipsas hostium acies acrius se ingerunt et insistunt 
animosius ; si quos de hostibus lapsos vel saucios 
reperiunt, gladiis obtruncant, evadendi vias inter- 
cludunt; nostros vero dejectos erigunt et restituunt 
ad conflictum ; saucios vero remittunt ad sarcinas, 
utsui euram possint habere ; quodque amplius ho- 
stilibus turbis illa die damnosum fuisse creditur, 
quidam equis hostium sauciandis omnem dabant 
operam, eorumque sessores subsequentibus sociis 
parabant ad victimam. Rex vero in condensis ho- 
stium cuneis, strenuis quibusdam, et illustribus co- 
mitatus, quasi leo fulminat, el a dextris et a leva 
stragem operans ipsis victoribus miserabilem. Non 
legitur apud nosusque ad illum diem, tam pericu- 
losoetancipiti certamine desudatum esse ;nam cum 
ab hora diei tertia, usque in decimam protractum 
essel prelium, vix hora undena discerni poterat, 
utra pars meliorem esset reportatura calculum. 
Tandem, opitulante divina clementia, et interce- 
dente pro eis doctore gentium egregio, hostes in fu- 
gam versi eunt, suorum stragem perpessi ssculis 
memorabilem. Dicuntur ex eis cecidisse illa die 
plusquam duo millia, de nostris vero recensito tam 
equitum quam peditum numero, inventum est, de 
equitibusviginti quatuor cecidisse ; de pedestribus 
vero, octoginta. Sie ergo nostris divinitus collata 
vietoria, rex victor agonis campum obtinuit. Unde 
cum letitia etgratiarum actionibuseducens exerci- 
turc, ad propria ccpit habere regressum. Dumque 
in itinere esset, turrim habens obviam, in qua no- 
naginta sex de hostibus, gratia salutis, se recepe- 
rant, eam vlolenter, impuguaant, et hostes compre- 
hensos gladiis vitam finire compellunt. Inde etiam 
proeedentes, aliam nihilominusturrim occupant vio- 
lenter, viginti de hostibus, qui ad eam conservan- 
dam erant deputati, indulgentesvitam, eo quod no- 
stris turrim praedictam sine difficultate tradiderant; 
quam celerius suffodientes, cum ingenti strepitu ad 
terram dejiciunt penitusdissolutam. Unde multiplici 
et seculis memoranda potiti victoria, ad propria 
cum gaudio remearunt. 


CAPUT XIX. 

Comes Tripolitanus urbem. Rapfaneam occupat. Hen- 
ricus Romanorum imperator moritur ; Lotharius 
ei substituitur. 

Per idem tempus, dominus Pontius Tripolitanus 
comes,urbem Rapfaneam finibussuis conterminam, 
videns propositum effectui mancipabile, obsidere 
proponit; sed, ut facilius conceptum assequatur, 
dominum regem Hierosolymorum, utet presentiam 
suam exhibeat, et opem conferat, et litteris sollici- 


tat, et frequentibus nuntiis hortatur. Rex autem ut 


impiger erat, et populi Christiani communibus fide- 
liter obtemperans negotiis, assumpto sibi honesto- 
comitatu, illuc sine dilatione properat : quo perve- 


B 


C 


clum; unde machinas et quie ad impugnandam 
urbem poterant esse necessaria, viaticumque ad 
dies aliquot sufficientem assumentes, premissis 
pedestribus alis, ad partes destinatas expeditiones 
suas dirigunt. Quo pervenientes, urbem juxta pro- 
positum obsidione vallant, primo statim eorum ad- 
venlu civibus introitum negantes el exitum. Erat 
autem civitas, tum situ naturali.tum etiam inbabi- 
tantium paupertate munita modicum ; multisque 
fatigata molestiis, diu resistere non poterat. Nam 
idem comes in monte quodam illi contermino pce- 
sidium zdificaverat; cujus inco)e urbem predi- 
ctam, continuis opprimentes angustiis, usque ad 
supremum pene defectum eos compulerunt. Cum 
ergo diebus decem et octo eam vehementiusimpu- 
gnassent, civeead deditionem compulerunt, indulto 
prius sibi et oxoribus et liberis libero exitu, et 
indemnitate promissa. Est autem predicta Rapfa- 
nea in provincia Apamiensi, una de suffraganeis 
ejus ; capta est autem ultimo Martii die. Rex vero 
Hierosolymam reversus, ibi Paschales cum multa 

evolione celebravit dies. Per idem tempus, domi- 
nus Henricus Romanorum imperator ultimum fato 
clausit diem ; cui substitutus est vir per omnia 
commendabilis Saxonie dux dominus Lotharius, 
qui postmodum in Apuliam cum infinito descendens 
exercitu, universam usque ad Farum regionem 
vioienter occupavit, ducem in Apulia constituens, 
providum virum et discretum. Reinonem nomine ; 
Rogerum autem comitem, qui terram illam violen- 
ter occupaverat, in Siciliam fugere compulit, quam 
postmodum discedente imperatore recuperans, pu- 
gnavit cum praedicto Reinone, eoque defuncto du- 
catum obtinuit; postmodum etiam Sicilie et uni- 
verse provincia rex effectus est. 


CAPUT XX. 

Iterum. Bursequinus fines Antiochenos ingreditur ; 
tandem a suis confossus interiit. Classis Agyptia 
in Syriam ascendit ; sed, infecto negotio, dominum 
perpessa, revertitur. 

Porrodomino rege apud Tyrum moram faciente, 
ecce nuntius ab Antiochia properans, litteris et viva 
voce astruit, immanissimum nostre fidei persecu- 
torem Bursequinum eum ingenti apparatu in partes 
Colesyrie descendisse ; oppida obsidere, suburbana 
nemine prohibente, passim etsine delectu incende- 
re, eorum habitatores trahere captivos, uxores vero 
et liberos mancipare servituti. Quod rex audiens, 
quamvis JEgyptios suspectos haberet, et cum 
ingentie!asse quam paraverant, in proximo ven, 
turos non dubitaret ; tamen more prudentis medici, 
qui ubi violentiorem morbi sentit instantiam, illic 
properat aptare remedia; neglectis aliis, majori 
occurrens necessitati, ad partes illas celerius con- 
tendit. Quod audiens Bursequinus, obsidionem 
quam circa Cerepum nobile oppidum cum ingenti 
eura locaverat, continuo solvit, in ulteriores fines 
hostium retrocedens. Priusquam tamen rex adveni- 


Zulu. T 


269 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIII. BALDUINUS II REX. 


910 


ret, municipium quoddam non magni nominisvio- A dus adolescens, quasi annorum decem et octo, 


 lenter ceperat, in quo muliereulas quasdam cum 


liberis suis captivaverat ; nam viri quiin eodem ob- 
sessi fuerant. cum multa difficultate et periculis, 
eorum manusevaserant, malentes sibi salutem fuga 
reperire, quam cum uxoribus et liberis eodem 
càplivitatls jugo miserabiliter involvi. Postmodum 
autem preedietusimpiusel maladictionis h:res Bur- 
sequiaus a domesticis et familiaribus suis gladiis 
confossus, interiit, nequitiarum suarum semina 
si nul et fructusimpielatis, opere suo recolligens. 

Àt vero dum hee geruntur in partibus Antioche- 
nis, classis /Egyptia, sicutel preenuatiatum fuerat, 
galeis viginti quatuor universam oram maritimam 
perlustrantes, usque ad urbem Berytensem descen- 
derunt, explorantes sollicite, si quid in aliqua no- 
strarum urbium damni possent irrogare ; autsiquos 
forte incaute preleruntes, vel accedentes in Sy- 
riam, ex improviso, quasi de insidiis egressi, pos- 
sent oecupare ; tandem vero potus inopia laboran- 
tes, sitis necessitate compulsi, ut aquas hauriant, 
ad terram secus fluenta descenderunt: quibus 
occurrens populus civitatis cum quibusdam aliis, 
qui de finitimis urbibus ad eorum convenerant sub- 


formo venustate conspicuus, procerus admodum, 
crine flavo, vultu favorabili, et qui vere principem, 
eliam ignorantibus, indicaret; sermone gratus, et 
qui verbo audientium animos facile sibi concilia- 
ret ; liberalis plurimum, et more patris vere ma- 
gnificus ; secundum carnem nulli mortalium nobi- 
litate secundus; quippe cui Boamundus senior, 
domini Roberti Guisehardi illustris et per secula 
viri memorabilis filius pater erat ; mater vero, spe- 
ctabilis el nobilissima inter illustres Constantia, 
excellentis regis Francorum Philippi filia.Cel e- 
bratisigitur de moreruptiis, etfiliaapud dominum 
principem lege conjugali solemniter collocata, rex 
Hierosolymam, oneris majore parte deposita, 
sospes et incolumis reversus est. Dominus vero 


B Boamuudus veresequenti oppidum Cafardan, quod 


sidium, ab aquis eos violenter repulerunt, aquz. 


usum omnino coniradicentes ; sed et armis instantes 
animosius, in naves eos violenter compulerunl re- 
dire, centum et triginta ex eis gladio peremptis. 


CAPUT XXI. 

Boamundus junior Antiochiam pervenil; rex et ter- 
ram suam restituit; filia sua  Halis nomine, in 
uxorem data. 

Aulomno sequente, dominus Boamundus junior, 
domini Boamundi senioris filius, princeps Tarenti- 
nus, inito pacto et composito federe cum domino 
Guillelmo duce Apulie patruo suo, de futura suc- 
cessione, videlicet tali, ut uter eorum prior vita 
decederet, alter ei succederet in universum : para- 
tis navibus, galeis videlicet decem, et duodecim 
aliis ad sarcinas et impedimenta devehenda, et 
arma simul et victualia transferenda opportunis, 
iter in Syriam dirigit, de domini regis fide praesu- 
mens, ut ei advenienti, et paternam reposcenti he- 
reditatem non negaret. Advenienti igitur, et infra 
fauces Orontis fluminis classe jam in tuto recepta 
postquam domino regi compertum est, cum magna- 
tibus regionis ei processit obviam ; et Antiochiam 
ingresso, urbem et regionem benigne ei restituit 
universam, cujus cura pervigil et anxia nimis sol- 
licitudo eum perannos maceraverat octo. Restituto 
igitur principatu, universi proceres et magnates 
regionis presente domino rege, ei monente, fideli- 
tatem ligiam in palatio suo illi exhibuerunt. Post- 
modum interventu quorumdam utrique parli fami- 
liarium faetum est, quod dominus rex unam de 
filiabus suis Halim nomine, natu secundam, pla- 
citis utrinque conditionibus, ei concederet uxorem, 
ut amplior inter eos gratia et amica magis pro- 
portio intercederet. Erat autem dominus Boamun- 


C 


D 


aliquot ante annis, hostes in manu forti sibi vio- 
lenter subjugaverant, convocatis exuniverso prin- 
cipatu militaribus copiis et machinis ad impugna- 
lionem presidiorum necessariis per operam arti- 
ficum fabrefactis, castrum obsidet ; et modico tem- 
poris intervallo violenter expugnatum recepit, nulli 
parcens eorum quos intus comprehendit, quamvis 
multo pretio vitam tentarent emere, et pecunie 
interventu obtinere salutem. Has dedit primitias, 
inclytus et nobilis, sue adolesceniie, princeps et 
bone indolis argumenta prima. 


CAPUT XXII. 

Inter eumdem Boamundum eli Joscelinum | comitem 
Edessanum, graves oriuntur inimicitim ; sed rex 
celer advolat, et componit. Africani urbem Siciliae 
Syracusam violenter effringunt. 

Nec mora, causis intervenie niibusoecuitis, quan 
tum ad nos, Deo tamen odibilibus, orte sunt graves 
inimicitie inter eumdem dominum principem et 
comitem Edessanum Joscelinum seniorem :ita quod 
contra bonos mores et nostrorum disciplinam tem- 
porum, perniciosum posteris relinquens exemplum, 
Turcos et infidelium turmas in suum convocaret 
subsidium ; et eorum fretus auxilio, regionem An- 
tiochenam incendiistraderet, et ejus habitatoribus, 
Christi servis, indebite jugum induceret servitu- 
tis; quodque notabilius et divina animadversione 
dignius ereditur, absente principe, et hoc penitus 
ignorante, dum in servitio Christi hostes impu- 
gnando desudat, hec omnia commissa dicuntur. 
Unde predictus Joscelinus eorum omnium, ad quos 
sermo iste pervenit odium incurrens et. indignatio- 
nem, omnium maledictiones merebatur. Rex vero, 
fama deferente hec audiens, sollicitus primum, ne 
illius occasione scissure, major in nostram confu- 
sionem hostibus pateret introitus, quia Regnum in 
seipsum divisum, juxta verbum Domini, desolabitur 
(Luc, x1, 17) ; consequenter autem, quia secundum 
carnem uterqueilli erat proximus ; alter enim con- 
sobrinus matertere filius; alter vero gener,et cui 
recenter desponsaveral filiam : velox ad partesillas 
pacem compositurus, advolat, dominoqueAntioche- 


971 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


512. 


norum patriarcha Bernado, fidelem et devotum A Pr«edecessor tamen ille noster, et qui postea usque 


eooporatorem se exhibente, pacem optimam inter 
eos reformavit : eo maxime opportunitatem pre- 
stante, quod mediolempore comes gravem incurrit 
egritudinem, qua periculosissime laborans, et facti 
poenitens, Domino se votis obligavit, quod si vitam 
indulgeret et salutem, domiro principi satisfaceret, 
et ei debitam fidelitatem impendens reconciliaretur ; 
.quod el faetum est. Nam postquam plenam adeptus 
est convalescentiam, presentibus domino rege, do- 
mino quoque patriarcha, reconciliatis eis adinvi- 
cem, et plena inlercedenle gralia, fidelitatem ei 
manualiter exhibuit, eam deinceps debito tenore, 
conservans. Rex autem, pace coinposila, Hierosoly- 
mam reversus est. Per idem tempus, comes Sicilie 
Rogerus classem galearum quadraginta multo studio 
paratam, ad parles Africe dicitur direxisse; ubi 
earum adventu precognito, provinciales premoniti, 
provide se habentes, nullam hostibus nocendi sibi 
prebuerunt opportunitatem : imo e converso galeas 
quas pene se habebant, studio non inferiore ar- 
mantes, predictos malefactores suos, infecto nego- 
lio redeuntes, cursu celerrimo persequentes, usque 
in Sieiliam devecti sunt; quo pervenientes cum 
galeis octoginta, urbem Syracusanam nobilem et 
antiquam, longa pace desidem, securam et nihil 
tale verentem, aggrediuntur subito, et protinus 
occupant violenter. Impugnata etiam urbe, cives 
obtruncant gladiis, nemini parcentes sexus intuitu 
vel etatis; quibus autem parcebatur, omni morte 
durior servitus parabatur. Porro episcopus loci 
eum paucis ecclesi: clericis ad suburbana fugiens, 
vix evasit. 
CAPUT XXIII. 
Tyri, primus Latinorum | constituitur archiepiscopus. 
Veredemum proxime subsecuto,quarto anno post- 
quam eivitas fidei restituta est Christiane, rex cum 
domino patriarcha, et majoribus regni prineipibus 
&pud Tyrum convenientes, de pontifice eidem eccle- 
Sie ordinando cceperunt habere tractatum tandem- 
que dominum Willelmum, virum venerabilem, 
ecclesie Dominiei Sepulcri priorem, natione Angli- 
cum, vita et moribus commendabilem, eidem urbi 
prefieiunt. Hie jam novit Dominus, non possumus 
salis geminus cohibere; nam sicut proverbialiter 
diei solet : Ubi amor, ibi oculus; ubi dolor, ibi ma- 
nus; hec nos premunt altius, et inflicto dolore, 
precordia non sinunt quiescere. Admirantes enim 
illius temporis prudentiam, heremusin nosbisipsis 
quasi temeritatem reputantes. Nam qui biennio an- 
lequam prediela civitas Christians restiluereturli- 
bertati, episcopum ibi consecraverant sibi, post- 
modum supina etcrassaprudentia usquein quartum 
annum distulerunt eidem artistitem providere, ut 
interim distractis ecclesiis, et catedrali ecclesia 
membris mutilata propriis, qui primus accederet 
curam habens regiminis, cum maledicto homine 
parlem deteriorem acciperet; seriptum est enim : 
Maledictus homo, gui suam partem deteriorem facit. 


B 


D 


ad nos subsecuti sunt, illius maledicti merito de- 
clinamus effectum, qui non ipsi nobis partes fecimus 
deteriores ; sed deteriores factas ab aliis, de neces- 
sitate suscepimus conditiones, Parcat eis Dominus 
et ad gehennam nonimputet, qui Ecclesiam itatrac- 
taverunt. Porro predictus bone memorie prede- 
cessor noster domiuus Willelmus, suscepto conse- 
crationis suz& munere a domino Hierosolymitano 
patriarcha, ui pallium reciperet, invito etrenitente 
eodem suo consecratore, Roma profectus est : ubi 
a domino papa Honoriosecundo benigne susceptus, 
quod petebat obtinuit, cum multa honorificentia, et 
de apostolicarum proseculione litterarum, remissus 
ad propria ; quarum hic erat tenor : 

HowoniUs episcopus, servus servorum Dei, venerabi- 
libus fratribvs suffraganeis Episcopis, clero et populo 
Tyri, salutem et apostolicam benedictionem. 

Venetientem ad nos charissimum fratrem nostrum 
Willelmum, archiepiscopum vestrum, debila charitate 
recepimus, et quem canonice eleclum, et a venerabili 
fratre nostro Gormundo, Hierosolymitano patriar- 
cha consecratum accepimus, pallii dignitate, plenitu- 
dine videlicet pontificalis officii, decoravimus. Quia 
vero de persona sua maazimum fructum matri eccle- 
sig vestra Tyri, divina suffragante misericordia, cre- 
dimus proventurum, ipsum cum gratia sedis apostoli- 
cie, et nostrarum litterarum prosecutione, ad vos du- 
aimusremittendum. Universitati ergo vesirae mandando 
pracipimus, quatenus eum benigne recipiatis, et tan- 
quam proprio metropolitano et. animorum vestrarum 
episcopo, subjectionem, obedientiam et reverentiam 
humiliter deferatis. 

HowoniUs episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri GonMUNbo Hierosolymitano patriarchz, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Susceplis fraternitatis tua litteris fratrem nostrum 
Guillelmum, quem in ecclesia Tyriconsecrasti archie - 
piscopum, benigne suscepimus, et eum dignitate palii, 
plenitudine videlicet pontificalis officii, decoravimus. 
Suffraganeis etiam ecclesie sue mandando precipi- 
mus, quatenus ei lanquam proprio metropolitano, sub- 
jectionem, obedientiam et reverentiam deferant. 

Data in territorio Barensi, viu 1dus Julii. 

Misit etiam et cum eodem archiepiscopo, domi- 
num Egidium Tusculanum episcopum, apostolicae 
sedislegatum,virum eloquentem etlitteratam admo- 
lum, eujus usque hodie exstant ad Antiochenos 
epistole valde celebres : per quem Antiocheno pa- 
triarche Bernado epistolam  seripsit, monens ut 
domino Tyrensi suos, quos detinebat, restitueret 
suffraganeos, ait enim interewtera ; Unde perapos- 
tolica scripta et venerabilem fratrem nostrum Egi- 
lium, Tusculanum episcopum. apostolice? sedis lega- 
tum tibi mandamus, quatenus suffraganeos Tyrensis 
Ecclestz sibi restituas : quod. nisi infra quadraginta 
lies, post earum inspectionem lillerarum, quas ad eos 
direximus, debitam ei. subjectionem exhibuerint, nos 
ex tunc eos ab officio episcopi suspendimus. Quid au- 


.-. 913. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIII. BALDUINUS II REX. 


9714 


tem In causa exstiterit quod a Hierosolymitano pa- A dominus; postmodum seculo renuntians, habitum 
iriareha consecratus et ei obediens fuerit, cum a ' 


lempore apostolorum usquead eum diem Tyrensis 
Ecelesia Antiochene sedi subdita fuisse dignosca- 
tur, sequens competenti loco subjunctus edocebit 
tractatus. 


CAPUT XXIV. 

Fulco Andegavensium comes vocatus accedit; eique 
Milisendis primogenita regis filia in ucorem 
datur. 

Anno sequenti circa veris medium, vir illustris 
et magnificus, dominus Fulco Andegavensium co- 
mes, pro quo rex de communi omnium tam eccle- 
siasticorum quam secularium principumconsilio mi- 
serat, ad hoc ut ei dominam Milisendam primogeni- 
tam suam, uxorem daret, apud Acconensem urbem 
applicuiteum honesto nobilium comitatu etapparatu 
opus regias excedente. Venit etiam et cum eo do- 
minus Willelmus de Buris, regius constabularius, 
qui statim & domino rege, de hostium vinculis 
educto, ad citandum predictum comitem, cum qui- 
busdam aliis nobilibus directus fuerat. Fuerat au- 
tem abeunti datum in mandatis, ut in anima regis 
et regni principum confidenter juraret, quod ex quo 


regnum sospes attingeret, infra quinquaginta dies, ' 


ei primogenita regis filia cum spe regni post regis 
obitum, traderetur; cui postquam applicuit, statim 
sine dilatione, juxta legem pactorum, antequam 
adveniret sancla Pentecostes in proximo future ce- 
lebritas, prediciam filiam suam lege tradidit mari- 
tali, eisque urbes geminas, Tyrum videlicet et 

Ptolemaidam, in vita sua tradidit possidendas, 

quas usque ad ejusdem regis obitum possederunt. 

Astitit autem prediclus comes tanquam vir provi- 

dus et discretus, domino regi tota vita sua, fideli- 

ter in negotiis rezni ingrediens, et egrediens, filii 
devote implens officium : et ea quibus solent amici- 
comparari merita, in obsequiis domini regis, in eo 
non fuerunt otiosa. 

CAPUT XXV. 

Gormundus Hierosolymorum — patriarcha moritur ; 
Stephanus ei substituitur. Inter regem et patriar- 
cham quaestiones oriuntur. difficiles. 

Eodem anno dominus Gormundus, bons» memo- 
rie Hierosolymitanus patriarcha, dum in pago Si- 
doniensi presidium quoddam, cui Belhasem no- 
men, obsderet, quod a quibusdam detinebatur 
praedonibus, mortis causa collecta, agritudine cor- 
reptus valida. Sidonem deportatus est: ubi inva- 
lescente egritudine; conditioni mortalium satisfa- 
eiens, viam universe carnis ingressus est, cum 
Hierosolymitanse quasi per annos decem prefuisset 
ecclesie. Qui substitutus est vir quidam secundum 
carnem nobilis, sed vita et moribus multo nobilior, 
Stephanus nomine, abbas Sancti Joannis de Vallea, 
qui locus in urbe Carnotensi habetur. Erat aulem 
ipse Carnotensis genere, domini regis Balduini con- 
sanguineus. Hic ejusdem civitatis, ante conversio- 
nem suam, in equestri ordine et habitu fuerat vice- 


C 


D 


religionis in predicto claustro suscepit, demum 
suffragantibus meritis, ad regimen ejusdem eeclesio 
promotus est; in adolescentia sua liberabilus disci- . 
plinis convenienter instructus. Qui cum orationis 
gratia et devotionis intuitu Hierosolymam venisset, 
ibique transitum exspectans, moram faceret, con- 
tigit quod postexsequias domini Gormundi patriar- 
che, dum clerus et populus de subslituendo pastore 
traétarent, communi omnium votoelectus est. Post- 
quam ergo consecratus es!, ccepit adversus domi- 
num regem questiones movere difficiles, allegans, 
Joppensem civitatem ad jus suum et ecclesie Domi- 
nice Resurrectionis pertinere; ipsamque sanctam 
civitatem post captam Ascalonam eodem modo eccele- 
sie cessuram, de jure confirmans. Erat autem homo 
magnificus, in proposito cons!ans, honeste conver- 
sationis, juris sui sollicitus prosecutor. Unde inter 
eum et dorninum regem graves exorte sunt inimici - 
tie ; quarum lamen, mors immatura finem dieitu 
fecisse. Nam non completo biennio, in fata conces- 
sit. Opipantur nonnulli, eum veneno datointeriisse ; 
sed nos pro certo id eompertum non habemus. 
Traditur tamen, quod dum in lecto supreme decu- 
baret wgritudinis, et rex ad eum visitandum esset 
ingressus, et ab eodem de ejus statu quaereret, ita 
responderit: Sic est. nobis in presenti, domine rex, 
sicuti vultis. 


CAPUT XXVI. 

Rex, princeps Antiochenus, comes Tripolitanus, comes 
Edessanus, fimes Dümascenorum ingreditur ; sed 
confusi, exercitus parte. amissa, redeunt. Moritur 
Stephanus patriarcha; Willelmus ei. substituitur. 
Anno sequenti Hugo de Paganis, magister mili- 

tive templi primus, el quidam alii viri religiosi, qui 

8 domino rege, et aliis regni principibus ad Ocoi- 

dentales missi fuerant principes, ut nostrorum subsi- 

dium populos excitarent, et ad obsidionem Damas- 
cens urbis, potentes specialiter invitarent, reversi 
sunt: plurimaque nobilium virorum turba, verbo- 
rum illorum fidem secuti, in regnum venerant. 

Unde de eorum confisi viribus et opera, ex con- 

dicto convenerunt omnes Orientis Christiani prin- 

cipes ; dominus videlicet rex Balduinus, dominus 

Fuleo comes Andegavensium, dominus Pontius co- 

mes Tripolitanus, dominus Boamundus junior prin- 

ceps Antiochenus, dominus Joscelinus senior, eo- 


'mes Edessanus: hi omnes communicato consilio, 


collectis undique copiis militaribus et subsidiis 
convoeatis, instructis agminibus certatim prope- 
rant, ut egregiam et nobilem Damascenorum civita- 
lem obsideant, obsessamque aut violenter ad dedi- 
tionem compellant, aut armis cominus expugnent. 
Sed tantis conatibus, ex occulto, justo tamen, ju- 
dicio divina occurrit providentia ; nam cum fines 
Damascenorum prosperis, Deo duce, adhuc succes- 
sibus attigissent, pervenientes ad locum, qui dici- 
tur Mergesaphar, sepaveruntse ab exercitu infe- 
rioris manus homines, quibus in castrisid soletesse 


515 


GUILLELMI TYRIENSIS ARCHIEP. . 


516 


officii, ut pro victualibus necessariis quetamad usum A Mihi vindictam, el ego retribuam (Rom. xn, 19). 


hominum quam jumentorumalimentis per sububa- 
na longe lateque vagantes se porrigerent. Quibus ad 
custodiam datus est dominus Willelmus de Buris, 
cum equitibus mille. Porro illi, sicut talibus solet 
esse consuetudo, separati ab invicem, omnem cc- 
perunt regionem temere perlustrare, s!udiose seor- 
sum et sine consortibusincedentes, utquod quisque 
repiriret czteris non communicans, sibi proprium 
vindicaret; dumque circa hec detinerentur occu- 
pati, et suburbana effringentes, spolia ad suos 
comportare nituntur, imprudenter nimis cceperunt 
ge habere, et militarem transgredi disciplinam. Quod 
audiens Damascenorum princeps Doldequinus, spe- 
rans sicuti accidit, incautos eos et locorum ignaros, 
si subito cum suis irrueret, posse conficere, assump- 
tis sibi ex omni numero suorum expeditissimis et 
re militari prudentioribus, subita congressione no- 
stros qui pabulatum, ut prediximus, incaule pro- 
cesserant, adoritur; et imparatos, aliisque studiis 
dantes operam, facile vertit in fugam ; dispersos 
passim per agros, obtruncat ; nec insequi desistil, 
donec tam vulgus quam robur egregiorum, quis eis 
ad custodiam deputati fuerant,in fugam convertit, 
pluribus ex eis interemptis. Quo comperto, nostri 
qui in exercitu erant, ad tantam populsandam in- 
juriam, et ad ultionem prosequendam parati, arma 
corripiunt, hostibus obviam, viriliter obstinatis 
animis et indignalione nimia accensis, ire parant : 
cum subito virtus divina, qua invita, hominum non 
satis promoventur negotia, tantam imbrium immi- 
sitintemperiem, tantam aeris caliginem, tantam 
viarum, propter aquarum abundantiam difficulta- 
tem, ut vix de vita nemine, nisi sola aeris inclemen- 
tia perurgente, sperare liceret. Caliginosus enim 
8er, et nubium densitas, ventoruta etiam irregularis 
concursus, tonitrua et coruscationes sepissim:, id 
ipsum multo ante significaverant. Sed ignara futuri 
mens hominum ceca, revocantem non exaudivit 
divinam longanimitatem ; sed eainvita,quod impos- 
sibile est, procedere nititur. Videntesque pro pec- 
catis eorum immissam aeris intemperiens, revocant 
de necessitate propositum ; et mutatis conditionibus 
qui hostibus primum terribiles, nimiumque suspe- 
cti advenerant, nunc hoste quieto et etiam superiore 
facto, sibi ipsis oneri erant ; et ad propria redire 
victoriam reputabant immensam. Igitur vin Idus 
Decembris, anno ab Incarnatione Domini 1130, re- 
gni domini Balduini duodecimo, accidit hoc, in eo- 
dem fere loco, ubi quadriennio prius insignem et 
cunctis memorabilem de eisdem hostibus idem rex 
obtinuerat palniam. Mirabile est, et vere mirabile, 
et supra opiniones hominum, quod de sua virtute 
presumentes humilias, eterne Salvator ;et qui in 
homine confidunt, et carnem ponunt brachium 
suum, jaculotus maledictionis, meritisexigentibus, 
confondis ; adjutorem non querens, nec gloriz con- 
participem. Tu enim dixisti, benedicte Domine: 
Gloriam meam alteri non. dabo (Isa. xvin, 11). 


C 


D 


Percutiam, el sanabo ; et ego vivere faciam; €t non 
est qui de manu mea possit eruere (Deut, xxxu, 39). 
Et vere, Domine. Nam dum rex solis regni sui viri- 
bus et propria usus militia, superabundanti divinae 
gratie se commisil totum, de hostibus sepius in- 
speratos reportavit triumphos ; ubi vero de multi- 
tudineconfidens, hominis opera se sublimari posse 
praesumpsit, et multiplicatis auxiliis de mortalium 
ccepit virtute confidere, gratiam subtrahens eum 
suis conditionibus reliquisti. Abiit enim in multitu- 
dine confusus, qui in paucitate, Domini fretus au- 
xilio, de hostibus facile consueverat triumphare. 
Sic ergo temporis divinitus immissa abacti intem- 
perie et coclis contra eos impugnantibus, nec de 
suis qui hostium gladiis ceciderant sumpta est ul- 
tio, nec propositum effectui mancipare potuerunt. 
Ilis ita gestis, nostri principes ab alterutro divisi, 
impossibile credentes quod inceptum prius opus, 
facile posset ce cetero continuari, ad propria sunt 
reversi. Mortuus est interim pi& memorie dominus 
Stephanus patriarcha Hierosolymorum ; cui suc- 
cessit dominus Willelmus, prior ecclesia Dominici 
Sepuleri: vir simplex, modice litteratus, forma 
decorus, moralitate commendabilis ; Flamingus 
natione, deeo loco qui dicitur Mecine ; regi, regni- 
que principibus et populo universo plurimum ac- 


ceptus. 
CAPUT XXVII. 


Boamundus Antiochenorum princeps, in Cilicia circa 
Mamistram occiditur. Rex Anliocham properat, 
Boamundi uxor patrem advenientem teniat repel- 
lere; sed civium opera regi traditur civitas, exclusa 
principissa. 

Postquam igitur dominus Boamundus regis ge- 
ner, princeps Antiochenus ab ea expeditione red- 
iens in suam se recepit provinciam, Rodoan male- 
dictionis filius, Halapie princeps, Turcorum domi- 
nator potentissimus, fines Antiochenorum ingressus 
est. Cui cum dominus princeps volens eum a suis 
arcere finibus, obviam properassel, in Ciliciam de- 
scendit, aliis etiam tractus causis, que domesticam 
et familiarem habebant rationem. Ubi cum in eo 
loco qui dieitur Pratum palliorum, in eatpestribus 
late patentibus castrametatus est, hostium irruente 
subito multitudine. suis eum destituentibus, gladiis 
confossus interiit, Magnus princeps, el Deo si vi- 
xisset amabilis, nisi mors immatura et sors invida 
humanis eum rebus subtraxisset : quo casu populus 
Antiochenus mente plurimum consternatus, qui sub 
illius regima tutum per longa temporine se arbitra- 
batur posse conservari, et de ejus adolescentia 
supra id quam expediret presumebt, in recidivas 
iterum incidentes querimonias, utl sine prineipis 
officio iterum hostibus preda fierent, communicato 
consilio dominum Hierosolymorum regem evocant. 
Quod postquam domino regi nuntiatum est, facti 
novitate permotus, timens ne pro ducis defectu 
predicte regioni deterius aliquid contingeret, omis- 
sis propaiis, coepit aliena curare, nil reputans alie- 





f^ 


Ex 


gnum etiam sua existimans sollicitudine, quidquid 
populo Christiano per labores suos posse videbat 
accedere, citatis gressibus Antiochiam properat. 
Inierea ejus filia, morte mariti cognita, nequam 
agitata spiritu, rem concipit nefariam, antequamde 
adventu palris quidquam persentisceret. Ut statum 
sibi prepararet tranquilliorem et effectui manciparet 
propositum,ad quemdam Turcorum potentissimum 
ducem, nomine Sanguinum, nuntios dirigit, ejus 
ope sperans, invitis patribus et universa plebe, 
Antiochiam sibiin perpetuum vindicare posse. Erat 
autem eidemexdomino Boamundo bone memorie, 
unica filia, cujusnon multa apud matrem videbatur 
esse gralia ; illuc enimtota matris videbatur prope- 
rare intentio, ut vel in viduitate consistens, vel ad 
secunda vota demigrans, principatum sibi exhere- 
data filia, perpeluo possideret. Miseral autem et 
predieto nobili viro, per quemdam familiarem 
suum, palefredum albissimum, argento ferratum, 
freno et ceteris argenteis phaleris redimitum,exa- 
meto coopertum albissimo, ut in omnibus candor 
niveus consonaret. Qui nuntius in itinere casu in- 


.lerceptus, et in domini regis constitutus presentia, 


facti seriem confessus, viarum suarum fructus col- 
ligens, supremo supplicio vitam finivit. Rex itaque 
Antiochiam ob predicta quse acciderant infortunia 
properans, illueque perveniens in civitatem, filia 
prohibente non est admissus, cauteriatam qus ti- 
mens conscientiam, etiam patris arbitrium vere- 
batur; suis ergo complicibus et quos pecunia cor- 
ruperat civitatem tradens, omnino resistere molie- 
batur, et tyrannidem suam liberius exercere. Sed 
accidit ei longe secus a proposito. Nam in eadem 
civitate erant viritimentes Deum, insanientisfemina 
contemnentes proterviam ; quorum unuserat Petrus 
Latinator, monachus Sancti Pauli, et Willelmusde 
Adversa. Hi consentientibus aliis, dominum regem 
occultis voeantinternuntiis, et ex condicto dominum 
Fuleonem, Andegavensium comitem, in porta Ducis 
locant; dominum verocomitem Joscelinum, in porta 
Sancti Pauli ; deinde aditus reserant, regem intro- 
ducunt. Quo cognito principissa in arcem contendit: 
unde postmodum a prudentioribus,et quibus plenam 
fidem habebat, evocata, ante patris presentiam se 
constituit, ejus arbitrio paritura. Pater vero, licet 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 
3 gum, quod Christianis principibus accidissel : di- 


A 


978 


motum conceperat, tamen intervenientium prece 

devictus, et paterno non destitutus affectu, recepta 

Antiochia, ne filia simile aliquando attentaret. Lao- 

diciam et Gabulum urbes maritimas ei concessit, 

quas tamen maritussupremo judicio ei ob donatio- 
nem propler nuplias destinaverat, Ordinatis igitur 
illius civitatis negotiis, etcura principibus concessa, 
revocante eum domestica sollicitudine, Hierosoly- 
mam réversus est ; sumptis tamen prius, lam ma- 
jorum quam rninorum fidelitatibus, et corporaliter 
juramentis: quod vel eo vivente, vel post ejus obi - 
tum Antiochiam cum suis pertinentiis, Constantia 
pupille, domini Boamundi junioris filie, fideliter 
conservarent. Verebatur enim proprie filie sus 
malitiam, ne predictam pupillam tentaret, sicutet 
prius fecerat, exheredem facere. 

CAPUT XXVIII. 

Rez Hierosolymam — revertitur; valida correptus 
egritudine moritur; cum aliis regibus in ecclesia 
Dominici Sepulcri tumulatur. 

Reversus ergo Hierosolymam, decidit in gravem 
nimis egritudinem ; vidensquesibi mortis imminere 
diem, egressus de proprio palatio, supplex et humi- 
lis in eonspectu Domini, regio statu deposito, in 
domum domini patriarche, quia loco Dominicae re- 


'surrectionis erat vicinior, se transferri precepit ; 


C 


spem habens in eo, qui mortem ibi devicerat, quod 
sua resurrectionis faceret eum participem. Ibique 
accitis filia et genero, pueroque Balduino jam bi- 
mulo, coram positis domino patriarcha, et eccle- 
siarum prelatis, et de principibus nonnullis, qui 
forte aderant, regni curam et plenam eis tradidit 
potestatem, more pii principis paterna eis benedi- 
ctione indulta. Ipse vero Christi verus confessor, 
habitum religionis assumens, et vitam regularem 
professus, si viveret, et qui spirituum pater est, tra- 
didit spiritum, cum piis principibus, auctore Do- 
mino, premia percepturus. Mortuusest autem anno 
&b Incarnatione Domini 1131, regni vero ejus tertio 
decimo, mense Augusto,vicesima prima die mensis; 
sepultus est autem inter predecessores suos piov 
recordationis reges, sub monte Calvarie, antelocum 
qui dicitur Golgotha, multa suorum cura et solem. 
nibus obsequiis, rege dignis magnificentia. Cujus 
usque in presentem diem ob egregiam fidem et 
opera insignia, memoria est in benedietione apud 


pro commisso graviorem adversus eamindignationis D omnes. 





LIBER. QUARTUSDECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Quis «oribus, et quibus majoribus editus fuerit do- 
minus Fulco, tertius Hierosolymorum rez. 
Vocato igitur ex hac luce domino Balduino, Hie- 
resolymorum ex Latinis regesecundo, quicognomi- 
natus est de Burgo, successit in regno dominus 


Fulco gener ejus, comes Turonensium, Cenoma- 
nensium et Andegavensium, cui predictus dominus 
rex filiam suam primogenitam Milisendem nomine 
dederat uxorem, ut premisimus. Erat autem idem 
Fuleo vir rufus, sed instar David, quem invenit 
Dominus juxta cor suum ;fidelis, mansuetus, ef 


919 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


580 | 


contra leges illius coloris affabilis, benignus et mi-« A solutus, paternz restitueretur hereditali ; insuper. 


sericors;in operibus pietatis et eleemosynarum 
largitione liberalis. admodum ; secundum carnem 
princeps potens, et apud suos felicissimus, priuse 
quam etiam ad regni vocaretur gubernacula ; rei 
militaris experientissimus, et in bellicis sudoribus 
patiens el providus. plurimum; statura mediocri, 
sed jam grandevus, et plus quam sexagesimum 
agens annum. Inter alios vero, quos lege morlalita- 
tis patiebatur defectus, fliuidam et labilem catenus 
habebat memoriam, utsuorum domesticorum etiam 
non teneret nomina, nec vultus nisi paucorum 
agnosceret : ita ut de eo cui paulo anle supremum 
impenderat honorum et familiaritatis gratiam, dili- 
genler postmodum qusereret, quisnam esset si ex 
improviso se presentem daret. Unde multos de ejus 
familiaritate presumentes, ad confusionem compu - 
lit, cum ipsi aliis se defensores dare proposuerant, 
et ipsi patrono apud eum indigerent. Pater hujus, 
Turonensium etAndegavensium comes, Fulco etiam 
dietus est et cognominatus Rechin, qui uxorem du- 
xit sororem domini Amalriei de Montfort, nomine 
Bertheleam : unde duos suscepit filios : Fulconem 
istum, unde nobis estsermo ; et Gaufridum Martel; 
et filiam unam, Hermingerdam nomine, que prius 
uxor fuit Pictaviensium comitis Willelmi ; a quo 
spreta et contra matrimonii leges abjecta, ad comi- 
tem Britannis se contulit, eique affectione adhewsit 
maritali : ex quibus. natus est. Conanus, ejusdem 
Britannie comes, qui. cognominatus est Grossus. 
His ergo tribus liberis apud predicium Fulconem 
seniorem editis, mater spreto marito, ad regem 
Francorum Philippum se contulit ; qui etiam, abje- 
cta uxore sua legitiam, eam suscepit tori partici- 
pem, curarum sociam, et affectione postea tractans 
maritali, contra leges ecclesiasticas, invitis et mul- 
tum renilentibus regni ejus episcopis simul etprin- 
cipibus, apud se detinuit : ex eaque suscepit filios, 
Florum, Philippum et Ceeiliam, de qua superius fe- 
cimus mentionem, qua prius Tancredi Antioche- 
norum principis uxor fuit, postmodum eo defuncto, 
domino Pontio, Tripolitano comiti, votis usa se- 
cundis, adhesit. Prefatus vero Fulco, senioris 
Fulconis filius, patre jam defuncto, uxorem duxit 
filiam comitis Cenomanensium Helie, Guiburgem 
nomine, ex qua duos suscepit filios et filias totidem. 
Hujus autem matrimonii causa fuit mater; nam, 
dum idem adolescens in curia comitis Pictavien- 
sium domini sui, pincerne fungeretur officio, au- 
dita fratris primogenili morte, ab eodem comite 
captus est et vinculis mancipatus, occasione quo. 
rumdam castellorum, que ab eo contendebat vio- 
lenter eripere,qua pater ejus et frater in finibus 
predieli comitis jure hareditario, sed de feodo pre- 
dicti comitis diu possederant. Quod audiens mater, 
quae jam ab ejus patre multo ante diverterat el ad 
dominum regem Francorum se contulerat, maternis 
mota visceribus, apud dominum regem supplex im- 
ploravint et obtinuit, quod filius ejus a vinculis ab- 


D 


eliam effecit, ut supra nominati comitis Helie uni- 
cam filiam, cum eis omni hereditate, dominus rex 
ejus filio uxorem concederet; ex qua, ut predixi- 
mus, duos filios genuitet filias ineodem numero, 
Primogeniti nomen fuit Gaufridus, qui patri suc- 
cessitin eodem comitatu, cui senior Henricus, rex 
Anglorum potentissimus, (iliam unicam Mahaldam 
nomine, domini Henrici Romanorum imperatoris 
viduam,uxorem delit ; ex qua idem Gaufridus tres 
suscepit filios: Henricum videlieet, qui nune Àn- 
glicz;& regnum strenue et prudenter administrat ; et 
Gaufridum, qui cognominatus est Plantagenest, et 
Willelmum, qui dictus est cognomento Longaspata. 
Nomen verosecundi, ejusdem domini Fulconis filii, 
materni avi nomen referentis. Helias ; cui Rotoldus 
comes Perchensis filiam suam unicam oüxorem de- 
dit, spondens, quod de cetero uxorem non duceret, 
sedomnem hereditatem suam eum omni integritate 
in eum moriens transferret. Pactorum tamen im- 
memor et promissorum prodigus, uxorem duxit, 
sororem comitis Patritii, nobilis de Anglia viri ; ex 
qua plures suscepit liberos : unde preedictus Helias 
ab ejus hereditate contra spem factus est alienus. 
Nomina autem filiarum, alteriusSibylla, queinelyto 
et nobili viro domino Theoderico Fiandrensium co- 
miti nupsit, ex quibus ortus est Philippus,qui hodie 
Flandrensium procurat comitatum ; nomen secunde 
Mahaldis, que predicti Anglorum regis Henrici filio 
desponsata fuerat; sed, anlequam convenirent, 
sponsusin Angliam navigans, naufragium passus, 
pelago submersusest;ejusvero sponsa, perpetuum 
vovens celibatum, in claustro puellarum religioso 
admodum, apud Fontem Ebraudi, sanctiraonialem 
perpetuo vitam duxit. 


CAPUT II. 

Quod antequam vocaretur a domino Balduino rege, 
causa peregrinationis Hierosolymam venerat ; et de 
ejus in regem promotione. 

Predietus igitur Fulco uxore defuncta. Hieroso- 
lymam orationis gratia, priusquam a domino rege 
vocaretur, petierat: ubi magaifice plurimum in Dei 
servitio se habens, populi universi gratiam et do- 
mini regis, et universorum principum familiari- 
tatem plurimam, meritis exigentibus acquisivit ; 
quippe qui centum equites per annum integrum in 
regno suis habuit impensis ; landemque sospes ad 
propria regressus, filias nuptui, filios autem ma- 
trimonio collocans, comitatum suum optimo statu 
eomposuil; dumque strenue et prudenter annos 
aliquot post suum reditum suis ineumbit negotiis, 
ecce dominus rex Hierosolymorum de successione 
sollicitus, videlicetapud quem primogenitam suam 
nuptui.collocaret, post multam deliberationem, de 
communi universorum principum consilio, sed et 
de populi favore, quosdam de principibus suis, do- 
minum videlieet Villelmuum de Buris, dominum 
Guidonem Brisebarre, ad predictum dirigit comi- 
tem, invitans eum ad filie nuptias et regni succes- 


 B81 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


582 


sionem; qui eompositis rebus et ordinato comi- A actionibus ultimum colo tradidit spiritum, relicto 


tatu, data benedictione liberis suis, assumens sibi 
de honestis proceribus suis, iter veniendi ad do- 
mini regis vocationem arripuit; cui postquam in 
regnum ingressus est, statim infra paucos dies, 
sieut ex pacto tenebatur, primogenitam suam, ei 
matrimonio copulavit, conferens eidem dotis no- 
mine, duas civitates maritimas, Tyrum et Ptole- 
maidam ; quam quasi triennio possidens, continuo 
comes sieut ante quasi vocabatur. Defuncto igitur 
domino rege xi Kal. Seplemb. anno ab Incarnatione 
Domini, 1131, idem comea cum predicta uxore, 
xvin Kal. Octob. in die exaltationis Sanste Crucis, 
in ecclesie Dominici Sepulcri, a domino Willelmo, 
bone memorie Hierosolymorum patriarcha, solem- 
niter et ex more coronatus el consecratus est. 


CAPUT Ill. 

Senior Joscelinus Edessanus comes, ager in lectica 
hostibus occurri; et obtenta victoria carne solvitur ; 
et de filio ejus Joscelino. 

Peridem tempus, dominus Joscelinus comes 
Edessanus, longa egritudine fatigatus, lecto decu- 
bans, mortis imminentem exspectabat diem. Ceci- 
derat enim anno proxime preterito cire& partes 
Halapie, super eum turris ex crudis lateribus com- 
pacta; quam cum hostibus in ea inclusis ut facilius 
caperet, suffodi fecerat; subfossa subito corruens, 
Incautum oppresserat; unde eum sui eum multo 
labore, quasi sepultum el contritis artubus, vix 
eruerunt: quo languore multo tempore maceratus, 
adhuc egredi nitentem detinebatanimam ; cum ecce 
nuntius advolans, Soldanum Ieconiensem obsedisse 
quoddam ejus castrum, cui nomen Cressum, nun- 
tiat. Quo audito, vir magnanimus, sicut erat cor- 
pore debilis et prorsus impotens, sed mente vali- 
dus, filium precipit ad se evocari, injungens ut, 
assumpta secum universa regionis illius militia, 
hosti supra nominato viriliter occurreret et locum 
palris suppleret impotentis. Ille vero objiciens, 
quod pradictus Soldanus in gravi multitudine di- 
ceretur advenire, respectu tantarum virium paucos 
se habere, ccpit se excusare; unde parter, pensata 
pusillanimitate filii, et ex eo verbo qualis futurus 
esset, colligens, militares precipit convocari copias, 
et populum regionis universum. Quibus paratis, 
Sibi aptari lecticam mandat; et in eam ascendens, 
hostibus occurrit, doloris oblitus et impotentie ; 
in quo cum aliquantulum cum exercitu pocessis- 
set, nuntiat ei unus de magnatibus regionis Gau- 
fridus, cognomento Monaclius, Soldanum audito 
ejus adventu, obsidionem a castro dimovisse pre- 
dicto et iter ad reditum maturasse. Quo cognito, 
comes lecticam qua gestabatur, ad lerram deponi 
jussit; et erectis in celum manibus et devoto spi- 
ritu, Domino cum suspiriis et fletu gratias agens, 
quod in novissimis suiseum benignus et misericors 
Dominus tanta gratia visitasset: quod seminecis 
et in ipsis mortis vestibulis constitutus adhuc hosti- 
bus Christiane fidei esset formidabilis, in gratiarum 


C 


D 


filio equivoco suo, sed a parterna gloria degenere 
plurimum, et eodem universorum bonorum ex asse 
herede instituto. Fuit aulem idem Joscelinus ju- 
nior, ex sorore Leonis Armeni, viri inter suos 
potentissimi, natus; pusillus statura, sed membris 
plenioribus, robustus valde, carne et capillo ni- 
ger, faciem habens latam, sed morbi, qui vulgo 
variola dicitur, cicatricibus respersam ; oculis tu- 
mentibus, naso prominente; vir liberalis et mili- 
taribus actionibus conspicuus; sed commessatio- 
nibus supra modum deditus, Veneris operibus et 
carnis deserviens immunditiis, usque ad infamis 
notam. Hic nobilem corpore, sed moribus nobilio- 
rem, Willelmi de Saona viduam, nomine Bealri- 
cem, uxorem duxit; ex qua filium, tertium Josce- 
linum suscepit; et filiam, qua prius uxor fuit Rai- 
naldi de Mares, postea domini Almarici comitis 
Joppensis, qui poslea fuit Hierosolymorum rex: 
unde natus est Balduinus Hierosolymorum rex 
sextus, et Sibila soror ejus. Hic autem, at in 
inferioribus dicetur, ignavia, et pecealis suis exi- 
gentibus, universam regionem, quam pater suus 
congruo rexerat moderamine, perdidit. 


CAPUT IV. 
Rex vocatur ab Antiochenis; et malitia principissae 
aperitur. 

Anno igitur primo regni domini Fulconis, cum 
essel tam civitas, quam tota regio Antiochena 
principis destituta solatio; mortuus enim fuerat 
ante dominum regem dominus Boamundus junior, 
unica filia herede relicta, timentes magnates illius 
regionis, ne protectoris defectu provincia illa hos- 
tium pateret insidiis, dominum regem ad se vo- 
eant, ul partium illarum curam gereret, et omnia 
&d suam revocaret sollicitudinem. Uxorenim prin- 
cipis predefuneti, domini regis Balduini filia, do- 
mine Milisendis sora, mulier callida supra modum 
et malitiosa nimis, quosdam habebal suorum eom- 
mentorum fautores, quibus cooperantibus, circa 
principatum malignari studebat; volens sibi uni- 
versam regionem, filia quam ex marito susceperat, 
exherede faela, vindicare; et sic demum obtento 
principatu, pro arbitrio suo ad secunda vota mi- 
grare, Pater autem ejus, dum viveret, statim de- 
funeto marito, haec eadem machinantem industrie 
salis prevenerat; et eam vi ejectam ab Antiochia, 
jusserat esse contentam eo quod maritus nomine 
donationis propler nuplias in eam contulerat, dua- 
bus videlicet urbibus maritimis, Gabulo et Laodi- 
cia. Illa porro, patre defuncto, putans congruam 
invenisse opportunitatem, ad prius conceptum ite- 
rum aspirabal propositum. Horum autem studio- 
rum complices munerum largitione et promissis 
superamplioribus, quosdam potentiores effecerat, 
Willelmum videlicet de Sehunna, Guarentonis fra- 
trem et Pontium comilem Tripolitanum, necnon et 
Joscelinum juniorem Edessanum comitem. Quod ti- 
mentes regionis illius magnates, quanto poterant 


583 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. EP 


studio, ejus impiis moliminibus obviam se dare À cuncta proveheret, impendebatsollicitudinem. Unde 


nitebatur. Unde et dominum regem, ut premisi- 
mus, eo citaverant intuitu, ut in his eum haberent 
adjulorum et regioni rectoris solatium non deesset. 


CAPUT V. 

Properanti Antiochiam; comes Tripolitanus se oppo- 
nit ; sed à rege devincitur. Res Antiochena in. tuto 
collocatur. 

Audita igitur Antiochenorum legatione ; et super 
regionis illius turba quam periculosam nimis me- 
tuebat, motus dominus rex vehementer, ad illorum 
vocationem properans, usqne Berythum pervenit. 
Sed comite Tripolitano per terras suas illi transi- 
tum prohibente, assumpto sibi Anselmo de Bria, 
nobili viro et fideli suo, usque ad portum Sancli 
Simeonis navigio pervenit : ubi ei occurrentes nobi- 
les et potentes Antiochenorum proceres, in ur- 
bem eum introduxerunt, ejus imperio subjicientes 
universem regionem. Comes autem  Tripolitanus, 
lice& domini regis sororem haberet uxorem, ut 
sspe dictum est, tamen festinus post regem, ad 
partes se contulit Antiochenas, ut gratia princi- 
pisse, cujus muneribus corruptus dicebatur, ejus 
aclibus se opponeret. Habebat autem idem comes 
in parlibus illis duo castra, Arcicanum videlicet, et 
Rugiam, qua pro uxore possidebat. Dederat enim ea 
dominus Tancredus, pie in Christo recordationis, 
moriens uxori, causa donationis propter nuptias. 
Hec comes armis communiens et militia, dominum 
regem et suos inde ecepit molestare. Quod Antio- 
cheni egre nimis ferentes, regem  persuasionibus 
impellunt, ut illi occurrens, ejus presumptuosos re- 
frenaret impetus. Qui eorum verbis acquiescens, 
memor injuriarum quas veniens, eo transitum pro- 
hibente, pertulerat, illuc cum omnibus quas habere 
potuit copiis. contendit. Faetum est autem, quod 
circa prepnominatam Rugiam convenientes, instru- 
ctis utrinque aciebus, hostiliter commitlerent. et 
diu ancipiti eventu congrederentur adinvicem. Tan- 
dem rex factus superior, comitem cum suis in fu- 
gam vertit; et confectis agminibus multos de ejus 
cepit militia quos in vincula conjectos, Antiochiam 
perduxit; tandem per viros industrios, et fideles 
pacis interpretes, reconciliatis adinvicem rege el 
comite, resignatis comiti quos rex ceperat de suis 
militibus, regionis status in meliorem videtur de- 
venisse cond lionem. Timentes tamen illius pro- 
vincie prudentiores, ne domino rege ad propria 
reverso, intestinis regio concuteretur seditionibus 
et sic hostibus amplior ad nocendum pateret occa- 
Sio, regem profusis exorant precibus, quatenus 
moram apud eos faciat longiorem. Rex autem con- 
siderans per Domini misericordiam regnum suum 
in tuto collocatum, plena tranquillitate gaudere; 
et eam in qua erat, rectoris plurimum indigere pa- 
tirocinio regionem, benigne annuit; et. tam urbem 
quam adjacentia communi procerum consilio con- 
gruo moderamine disponens, quantam rebus pro- 
priis et exactam magis, ul ad optimum statum 


omnium gratiam civium, et etiam principum, qui 
in fidelitatis perseverabant debito, sibi compara- 
veratcumulatiorem. Colloca!is itaque eorum in tuto 
rebus, et negotiis ordine congruo dispositis, cum 
jam per tempus aliquod, prout necessitas eorum 
videbatur exigere, moram fecisset necessariam, 
revocanle eum domesticorum, cura, reveraus est in 
regnum; eura principatus nobili etindustrio viro 
Rainaldo, cognomento Mansuer, commissa. 


CAPUT VI. 


Iterum ab Antiochenis revocatur. Sanguinus in fini- 
bus Tripolitanis castrum quoddam obsidet; rex so- 
roris interventu, obsidionem solvit. 


Procedente autem tempore dum idem rex in re- 
gni a Deo sibi commissi viriliter desudaret neces- 
sitatibus, et Marthae more, circa frequens ministe- 
rium ejus negotia sedula provisione procuraret, 
adest nuntius ex parle Antiochenorum referens in- 
finitam Turcorum manum e sinu Persico, et uni- 
verso Orientali tractu, flumine magno Euphrate 
transito, circa partes Antiochenas in multitudine 
gravi consedisse. Quo audito, de statu sibi com- 
missi principatus, et salute in eo degentium, piu- 
rimum anxius; eoque maxime, quia omnem spem 
suam in eum projecerant : nihilominus etiam el in- 
de sollicitus, quod proverbialiter dici solet: 

Tua res agitur paries dum proximus ardet; 
intelligens finitimorum defectum in suum redun- 
dare periculum; decernens, fratribus auxilio indi- 
gentibus subsidia ministrare, opus esse honestuni; 
accitis sibi de regno universo equitum peditumque 
auxiliis, ad iter accingitur, illuccum omniceleritate 
contendens. Dumque in proficiscendo cum suis ag- 
minibus Sidonem usque pervenisset, ecce soror 
ejus, domina Cecilia, comitissa, Pontii Tripolitani 
comitis uxor, flehilia nuntiat, dicens: Sanguinum 
Halapie principem, Turcorum potentissimum sa- 
irapam, in multitudine virtutis su: in presidio 
quodam suo, cui Mons Ferrandus nomen, maritum 
suum obsedisse. Orat ergo et urgentissima, femi- 
neo more, rogat instantia, quatenus ceteris ad 
tempus dilatis, quz non tanlam exigerent diligen- 
liam, negotiis, marito in angustiis posito mature 
subveniat. Cujus nimia rex motus instantia, dilato 
ad modicum priore ecpto, illic dirigit acies, as- 
sumptis de comitatu nonnullis, qui relicti fuerant 
de comilis expeditione, militibus. Audiens igitur 
Sanguinus, dominum regem ad solvendam obsi- 
dionem properare, habito cum suis consilio, quid 
utilius videretur, obsidionem gratis solvit, cum suis 
legionibus, ad propria reversus. 

CAPUT VII. 

Rex Antiochiam properat; hostes. qui convenerani in 
fugam vertit ; hostium spoliis ditantur Antiocheni. 
Hine itaque, domino comite interim expedito, 

rex ista sollicitudine liber, ad cceptum redit opus, 

et Antiochiam, sicut prius proposuerat, naturatis 
festinat itineribus. Audito ejus adventu, Antioche- 


EMI 


585 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


986 


ni et obviam exeuntes, cum omni gaudio tantum A nus videlicet patriarcha, et cives Hierosolymila, 


hospitem suscipiunt, spem habentes quod per ejus 
industriam,nostium, qui advenire dicebantur, vio- 
lentiam tolerare possent sine periculo. Non multum 
enim proficere consuevit, licet. ingena fuerit sine 
duce multitudo ; et cohortes numerosas sine recto- 
re, quasi arena sine calce, vix solent tibi cohe- 
rere, Nuntiatur intereaconsonantibus rumoribus et 
fama celeberrima, quod hi qui Euphratem trans- 
tisse in manu robusta, et apparatu copioso nimis 
dicebantur, adjunelis sibi quos circa fluvium, lo- 
corum peritis, invenerant,in finibus Halapie ca- 
stra locaverant, regionem totam  improvisis in- 
cursionibus  depopulari. Convenerant porro ex 
omnibus conterminis finibus, in locum unum, 
eui nomen est Canestrivum ; inde collecta omni 
multitudine, consilio eorum qui locorum habebant 
peritiam, ex improviso per omnem provinciam ir- 
ruptiones facluri; quo comperto, dominus rex, 
convoeatis ex omni principatu militaribus copiis, 
cum suis quos secum habebat familiaribus, egres- 
sus Antiochia circa castrum Harenc castrametatus, 
substitit prudentis more, quia 
e. S. male cuncta ministra 
Impetus, Srar. 

per dies aliquod, ut hostes, qui majores dicebantur 
habere copias, suos pugna lacesserent, aut alio 
quovis modo conceptum aperirent propositum. Vi- 
dens autem quod nihil tale molirentur, sed securi 
in eastris moram quielam agerent, adhue fortasse 
majora prestolantes suffragia, irruit super eos re- 
pente; et incautos reperiens, antequam arma pos- 
sent corripere, gladiis instat, perferat lanceis ; vix 
paucis conceditur equorum beneficio, ceterisinter- 
emptis, fuga morlem evadere. Relictis igitur ca- 
stris omni commoditate et varia supellectile repletis, 
exsisque ex eis innumeris, et quasi ad tria mil- 
lia, victores nostri, hostium spoliis usque ad fa- 
stidium onusti, et jam pluranolentes, equos, man- 
cipia, armenta, greges, tentoria, omne genus pre- 
de et manubiarum omnimodam varietatem secum 
trahentes, Antiochiam cum summa letitia et tro- 
peorum insignibus reversi sunt. Extune coepit 
dominus ex omnium Antiochenorum indifferenter, 
lam procerum quam popularium, corda pleniusre- 
conciliata, el omnium habere favorem. Nam prius 
occasione principisse cui domini regis ingrata el 
suspecta erat presentia, quidam de majoribus ei 
fuerant adversi, faventes principisse intuitu mune- 
rum, que illa profusa largiebatur munificentia. 


CAPUT VIII. 

Hierosolymitanus patriarcha et regni principes prz- 
sidium fundant valde necessarium, cui nomen Ca- 
strum Arnaldi. 

Interea, dum dominus rex in partibus Antioche- 
nis ita detineretur occupatus, et illius regionis ne- 
gotia ad suam revocaret sollicitudinem, tanquam 
propria, quousque ibi de communi consilio princeps 
ordinaretur,nosiriqui in regno remanserant, domi- 


PATROL. CCI. 


C 


D 


in domino habentes fiduciam, collectis in unum 
viribus, juxta locum antiquissimum, Nobe, qui 
hodie vulgari appellatione dicitur Bettenuble, in 
descensu montium,in primis auspiciis campestrium, 
via qua itur Liddam, et qua pervenitur ad mare, 
presidium solido fundant opere, ad tutelam trans- 
euntium peregrinorum ; ibi enim in faucibus mon- 
lium inter angustias inevitabiles, maximum iter 
agentibus solebat imminere periculum, Ascalonitis 
subitas irruptiones illic facere consuetis. Consum- 
mato itaque feliciter opere, nomen indieunt, ca- 
stellum Arnaldi locum dicentes : factumque est per 
gratiam Domini, etiam predicti castelli beneficium, 
quod adire volentibus Hierosolymam, aut ab ea 
redire, minus periculosus factus est transitus, et 
via multo securior. 


CAPUT IX. 


Deregis consilio mittitur ad Raimundum Pictavien- 
sium comitis filium, qui Constantium Boamundi 


ducat uxorem. 

Adepta itaque dominus rex tam insigni victoria, 
Antiocheni principatus pro libero arbitrio dispo- 
nens negotia, clarus habebatur admodum, duo- 
rum regnorum moderamina divina provisione sor- 
titus, in utroque prosperis affluens, populum cum 
plena tranquillitate tuebatur. Accedentes porro ad 
cum illiusregionis, primores, specialiterautem qui- 
bus domino [Boamundo, principi jam defunoeto, et 
filia ejus adhuc pupille fidelitatem observarecordi 
erat, dominum regem familiariler adeunt, orantes 
intime, ut qui plenius nobilium virorum et illu- 
strium adolescentium, in partibus ultramontanis 
habebat notitiam, eos edoceret, quem de tot prin- 
cipibus evocarent, apud quem domini sui filiam, 
bonorum paternorum haeredem, nuptui commodius 
collocarent. Qui gratanter suscipiens verbum, et 
fidem simul et sollicitudinem commendans, in 
partes cum eis hujus deliberationisin gressus,trans- 
cursis plurimis, de communi omnium consilio pla- 
cuit, ut nobilis quidam et precipue indolis adole- 
scens, Raimundus nomine, dominiWillelmi Picta- 
viensium comitis filius, ad hoc vocaretur. Is in 
curia domini Henrici senioris, Anglorum regis, 
apud quem arma sumpserat militaria, moram fa- 
cere dicebatur, domino Willelmo, fratre ejus pri- 
mogenito, Aquitaniam jure hereditario gubernante. 
Libratis ergo deliberationis partibus, id expedien- 
tius esse arbitrati, legatos occulte dirigunt, Geral- 
dum quemdam cognomento Jeberrum, fratrem Ho- 
spitalis, cum litteris domini patriarche et procerum 
universorum : timentes ne si solemniter et per ma- 
jores citaretur personas, principissa, sicul erat 
mulier malitiosa nimis, impedimenta moliretur. 
Erat enim cuivis impedire adventum facile: nam 
Rogerus tunc Apulie dux, postmodum aulem rex, 
Antiochiam eum omnibus pertinentiis suis, quasi 
jure sibi debitam hereditario, tanquam domino 
Boamundo consanguineo suo volens succedere, 

19 


987 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


588 


vendicabst. Robertus enim Guiscardus, Boamundi A minem et honeste conversationis, litteratum etiam, 


senioris pater, et Rogerus Sicilie comes, qui co- 
gnominatus est Bursa, hujus Rogeri regis pater, 
fratres fuerunt ex utroque parente. Junior autem 
Boamundus, senioris filius, fuit pater istius ado- 
lescentule ad cujus nuptias predictus adolescens 
Raimundus invitabatür. Oportebat igitur caute il- 
lum evocari, ne comperto ejus adventu, aut vi, 
aut insidiis, ejus emuli prepedirent accessum. 
His igitur ita dispositis, dominus rex, prosequente 
eum universorum gratia, ad partes Hierosolymita- 
nas se contulit. 


CAPUT X. 

Bernardus Antiochenus patriarcha moritur ; Radul- 
phus Mamistanus archiepiscopus ei succedit cum 
tumultu. 

Per idem tempus, Bernardus vir grandevus, plu- 
rimum bone memorie, simplex ac timens Deum, 
primus Latinorum apud Antiochiam patriarcha,tri- 
cesimo sexto sui pontificatus anno, viam universe 
earnis ingressus est. Post cujus obitum, cum uni- 
versiillius amplissima sedis suffraganei, tam ar- 
'chiepiscopi quam episcopi, de more convenissent, 
ut ecclesie pastoris destitute solatio utiliter pro- 
viderent ; et super eo ipso tam salubri negotio in 
palatio patriarchali, diligentiores mutuo (sicut in 
talibus fieri solet) haberentur tractatus, Radulphus 
quidam Mamistanus archiepiscopus, de castro Dan- 
frunt oriundus, quod inconfinio Normannia et Ce- 
nomanensis diceceseos situm est,virmilitaris,magni- 
' ficus et liberalis plurimum, plebi et equestri admo- 
dum acceptusordini,absque fratrum et coepiscopo- 
rum conscientia, solo populi, ut dicitur, suffragio 
electus est, et in cathedram Principis apostolorum 
inthronizatus. Quod audienles qui ad hoc, ut sibi 
patriareham, auctore Domino, preficerent, conve- 
nerant, timentes furentis et vociferanüs populi in- 
discretos impetus, divisi sunt ab invicem, ei quem 
non elegerant odedientiam exhibere recusantes. 
Ille tamen nihilominus ecelesiam et palatium occu- 
pans, statim sine mora pallium de altari beati Pe- 
tri, nullaad Ecclesiam Romanam hablta reverentia, 
sibiassumpsit. Processu quoquetemporis nonnullos 
de suffraganeis ecclesie in suam attraxit commu- 
nionem. Et ut. mutorum relatione cognovimus, sj 
canonicorum ecclesie pacem amplexus fuisset, nec 
eorum turbare possessiones spiritu superbie ductus 
presumpsisset, potuisset tranquillo statu vitam ibi 
transegisse. Sed quia verum est, quod proverbialiter 
dici solet : Difficile est ut bono claudantur fine, qua 
malo sunt inchoata principio; peccatis suis exigen- 
tibus, pre multitudine divitiarum ita factus est in- 
solens, et neminem pre se ducens hominem, ut po- 
tius Antiochiquam Petri vel Ignatii successorum se 
exhiberet. Majores enim ecclesise, alios violenter 
ejecit, alios vinculis et. carceri, quasi capitalium 
reos, mancipavit.Inter quos quemdam Arnulfum no- 
mine, Calabrum natione, virum utique nobilem et 
litteratum,ilem Lambertum mire simplicitatis ho- 


ejusdem ecclesiz archidiaconnum,in quodam presi- 

dio tanquam viros sanguinum, in diversorium calce 

plenum detrusit in carcerem, et per multos afflixit 
dies, dicens eos in mortem suam conspirasse. Hec 
et iis similia, in subditos effera mente pertractans, 
universorum in se provocabat odium. Vixque iuter 
familiares et domesticos, parvae stimulisconscientia 
agitatus, tutusei videbatur locus. Sed de his hacte- 
nus, nam in sequentibus, tempore opportuno, de 
ejus exitu suo loco dicemus. 

CAPUT XI. 

Papa Honorius vita decedit ; substituitur ei Innocen- 
lius ; oritur schisma periculosum. Willelmus Ty - 
rensis archiepiscopus carne. migrat : Fulcherius ei 
substituitur; Romam proficiscitur ; pallium petit et 
obtinet. 

Dum hac in Oriente geruntur, dominus Honorius 
papa extremum diem claudens, fatale debitum sol- 
vit; dumque de substituendo ei successore inter 
cardinales tractaretur, divisa sunt eorum desideria: 
ita quod, non valentes in idem consonare,sub con- 
tentione duos elegerunt, Gregorium videlicet, dia- 
conum cardinalem: Sancli Angeli, quem consecran- 


'tes vocaverunt Innocentium ; et Petrum, qui cogno- 


C 


D 


minatus est Leonis, presbyterum cardinalem, tituli 
Sancte Marise Transtiberim, qu: dicitur Fundens 
oleum, quem etiam consecrantes, qui cum elege- 
rant, Anacletum vocaverunt. Ortum est igitur 
schisma periculosum nimis, ita ut non solum quae 
infra Urbem erant periclitarentur ecclesie et popu- 
lus mutua cade periret; verum etiam pene orbis 
concuteretur universus, regnaque diversis accensa 
studiis inter se colliderentur. Obtinuit tandem,post 
multos labores et immensa pericula dominus Inno 
centius, predicto Petro, papatus emulo, prius vita 
defungente. Per eosdem dies migravit ad Dominum 
carnis onere deposito, predictus nosler predeces- 
sor Willelmus, primus Latinorum, Tyrensium ar- 
chiepiscopus, post urbis liberationem. Nam dum 
adhuc ab hostibus detineretur,ordinatus fuerat ad 
titulum ejusdem ecclesie quidam Odo, qui ante 
ejusdem urbis liberationem vita decesserat, ut pre- 
missum est ; cuisubstitutus estdominus Fulcherus 
bone memorie Aquitanicus natione, patria Engo- 
lismensis, vir religiosus ac. timens Deum, modice 
litteratus, sed conslans et amator discipline. Hic 
apud suosabbas exstiterat canonicorum regularium 
in monasterio cui Cella nomen ; sed postmodum 
tempore predicti schismatis, quod inter dominum 
Innocentium papam et Petrum Petri Leonis filium 
exortum est, favens przedicto Petro Gerardus Engo- 
lismensis episcopus, apostolice sedis legatus, alii 
parli prestantes assensum molestiis quampluribus 
fatigabat. Quod vir vite venerabilis non ferens, 
sumpta licentia a fratribus, orationis gratia Hiero- 
solymam venit, tandemque in claustro ecclesise 
Dominici Sepuleriregularem vitam et assiduitatem 
professus, ad ecclesiam Tyrensem vocatus est. Re- 
xi( autem eamdem ecclesiam strenue et feliciter 


989 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


590 


annis duodecim, quartus ante nos, qui nunc eidem A pit, utquousque deliberaretur, utri duorum patriar- 


ecclesie, non electione meriti, sed sola Domini di- 
gnalione et patientia presidemus. Qui, postquam a 
domino Hierosolymitano patriarcha Willelmo, sus 
munus consecrationis accepit, exemplo predescesso- 

' ris sui violens ad Ecclesiam Romanam proobtinendo 
pallio properare, ab eodem patriarcha et ejuscom- 
plicibus passus est insidias et volentiam, ita ut vix 
et cum multa difficultate manus eorum posset effu- 
gere et ad Ecclesiam Romanam pro causa pre- 
dicta pervenire, sicut ex tenore lillerarum do- 
mini pape Innocentii manifeste deprehenditur. Ait 
enim : 

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabili frairi auiLLEMO Hierosolymitano palriarchz, 
salutem et apostolicam benediclionem 

Magisterium totuis Ecclesie et. Ecclesiastiex insti- 
lutionis beato Peiro apostolorum principi, calesti 
privilegio esse collatum,evangelica declarat auctoritas. 
Et infra : 3 

Miramur autem, quoniam cum Romana Ecclesia 
pro liberatione orientalis Ecclesi tantopere labora - 
verit, et. filiorum multorum sanguinem effundendo, 
corda iam ecclesiaticorum | quam secularium ad 


ejus servitium excitaverit, nequaquam, prout convenit, 


eidem matri sug hac vice respondere curasti ; parum 
enim libi visum fuerat, quod venerabilem fratrem 
nostrum Fulcherum Tyrensem archiepiscopum, more 
praedecessorum suorum pro susceptione pallii ad Ro- 
manam Ecclesiam venientem, disturbare prasumpse- 
ras, nisi et ergaeumanobis redeuntem te inhumanum 
difficilemque, et nimis asperum exhiberes : adeo quod 
nec antiquam dignitatem Tyrensis Ecclesie sibi resti- 
tuere ; nec de damnis ibi illatis, aut etam de Caypha, 
sive Porphyria, juxta mandatum nostrum infra ires 
menses, post acceptionem nostrarum litterarum ei ju- 
stitiam facere volueris ; cum utique satis indignum 
sit uL honor qui sibi, si ei obediret, ab. Antiochena 
exhiberetur Ecclesia, a te vel tuis successoribus sub- 
irahatur. Praterea in subjectos illius nimis potesta- 
tive diceris te habere. Quocirca auctoritate apostolica 
mandando tibi praecipimus, sicut ejusdem matris tus 
piis optas studiis atque solatiis confoveri, sicul in tuis 
necessitatibus ejus patrociniis desideras adjuvari, 
jam diclum archiepiscopum diligas et honores et in 
nullo perturbare prasumas : quin polius de omnibus, 
de quibus apud te querimoniam deposuerit, sibi ple- 
nam juslitiam infra quadraginta dies, postquam prz- 
sentia scripta susceperis, exhibere mon differas, nec 
aliquid in subditos suos contra statuta canonum pra- 
sumas. Alioquin timendum tibi est, ne tam ipsum 
quam suf]lraganeos suos a tua obedientia subtraha- 
mus, eosque in manu nostra retineamus. 
Data Later. xvi Kal. Jan. 
CAPUT XII. 


Pracipit Romana, Ecclesia ut idem obediat Hieroso- 
lymitano pontifici ; et eum locum obtineat apud 
eum, quem prius obtinuerat apud Antiochenos, 


Reversus ab Ecclesia Romana mandatum acce- 


D 


charum perpetuo cederet, interim sicuti el prede- 
cessori ejus dictum fuerat, Hierosolymitano obedi- 
ret ; eamque dignitatem in Hierosolymitana obtine- 
ret Ecclesia, quam ejus predecessores in Antio- 
chena, quandiu ei obedierunt, obtinuerant. Certum 
est autem, quod inter tredicim archiepiscopos qui 
à diebus apostolorum sedi Antiochene subditi fue- 
runt, Tyrensis quidem primum locum obtinuit, ita 
ut in Oriente Protothronos appelletur, sicuti in Ca- 
talogo. pontificum suffraganeorum, qui ad Ecclesiam 
Antiochenam respiciunt continetur. In quo sic le- 
gitur : Sedes prima, Tyrus, sub qua sunl episcopatus 
xii. Sedes secunda, Tarsus, sub qua sunt episcoplatus 
v. Sedes tertia, Edessa, sub qua sunt episcopatus x. 


B Sedes quarta, Apamia, sub qua sunt episcopatus vii, 


Sedes quinta. Hierapolis, sub qua sunt episcopatus 
virt, Sedes sexta, Bostrum, sub qua sunt episcopatus 
xix. Sedes septima, Anavarza, sub qua sunt. episcopa- 
tus 1x. Sedes octava, Seleucia, sub qua sunt episco- 
patus xxiv. Sedes nona, Damascus, sub qua sunl epi- 
scopatus x. Sedes decima, Amida, sub qua sunt 
episcopatus vii. Sedes undecima, Sergiopolis, sub qua 
sunt episcupatus 1v. Sedes duodecima, Theodosiopolis, 
sub qua suni episcopalus vu. Sedes tertia decima, 
Emissa, sub qua sunt episcopatus 1v.  Metropolitani 
per se sustinentes vix. Archiepiscopi duodecim. 

Quod ergo primum locum inter suffraganeos Hie- 
rosolymitane ,Eeclesie& [obtinere] quodque de solo 
domini pape mandato eidem obediat Ecclesia Ty- 
rensis, ex rescripto litterarum domini Innocentii, 
ad eumdem Willelmum  Hierosolymitanum di- 
rectarum, manifeste colligitur; quod sic habet: 
INNOCENTIUs episcopus, servus servorum Dei, Wi- 
LELMO Hierosolymitano patriarche, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. 

Quanto munificentim supernae» benignilas Hiero- 
solimitanam Ecclesiam. tuis temporibus allius subli- 
mavit, tanto magis expedit personam tuam erga fra- 
ires suos humaniorem existere, et eos qui tibi obe- 
dientiam eahibent, charitate mutua honorare. Proinde 
fraternitali tug) mandamus, quatenus. venerabilem 
fratrem nosirum Fulcherium  Tyrensem archiepisco- 
pum, qui ez mandato sanclae Romanae Ecclesiz tibi 
obedit, [raterni amoris intuitu. diligas et honores : 
sollicite providens, ne sibi gravamen aliquod inferas ; 
vel sub obtentu hujuscemodi subjectionis, quz utique 
ex beneficentia apostolicae sedis, tibi et Ecclesix 
Hierosolymitanz impenditur, Tyrensis Ecclesia, no- 
bilis et famosa, suae. justilize aut dignitatis patiatur 
aliquod detrimentum. Indignum et enim ul honor 
qui sibi, si ei obediret, ab. Antiochia exhiberetur, a 
le vel tuis successoribus subtrahatur. 

Data Albani, xvi Kal. Augusti. 


CAPUT XIII. 


Mandatur ejus suffraganeis ut ei obediant ; el ad hoc 
plures. diriguntur epistola. 


Redeunti igitur,licet cum molestia, restituti suntei 
de suffraganeis ejus, qui manu Hierosolymitani 


891 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


D 


592 


patriarche usque ad illam diem fuerant, Acconensis, A debitam obedientiam et reverentium | deferant : alio- 


Sidoniensis et Berythensis ; reliquos autem, id est 
Biblitanui, Tripolitanum, Antaradensem, qui alios 
episcopatus ejusdem Ecelesie, in manu sua velut 
proprios possidebant, Antiochenus patriarcha vio- 
lenter detinebat,eam solam pretendens occasionem, 
quod ei non obediret, non quod ad ejusjurisdictio- 
nem eos respicere denegaret ; quod ne fieret, sed ad 
matrem suam Tyrensem Eeclesiam redirent, idem 
dominus Innocentius papa praeceperat, scribens 
tam prewdietis episeopis, quam Antiocheno patriar- 
che, in hune modum : 

INNOGENTIUS episcopus, servus servorum Dei, vene- 
vabilibus fratribus GERARpO T'ripolitano, R. Tortosano 
et H. Biblitano episcopis salutem, et. apostolicam be- 
nedictionem. 

Scire debet vestra fraternitas quoniam —slalus 
Ecclesize lume clarius elucescit, cum gradus in ea 
constituti dllaesi. servantur ; et que debetur praelatis 
singulis, absque contentione sew contradictione, re- 
verentia exhibelur. Unumquemque etenim ex his qui 
sibi subjecti sunl, considerare convenit, quanla suos 
pralatos si quos. habeat, reverentia et/ honorificentia 
debeat honorare ; qua si injuste e£. immerito sublra- 
hantur, unitatis status profecto mulabit, ad quem 
ecclesiastica doctrina, ob majorem firmitatem, dili- 
centi consideratione omnia in se. ordinando reduxit. 
Ne igitur ecclesiarum vestrarum honor vel dignitas 
ob contentionem seu rebellionem indebitum minuatur 
vel annulletur, per apostolica vobis. scripta manda- 
mus atque praecipimus, quatenus venerabili fratri 
nostro Fulcherio, 
metropolitano vestro debitam obedentiam et reveren- 
liam deferatis. Nos enim vos et Ecclesias vestras, 
Tyrensi Ecclesise, que vestra. metropolis est, aucto- 
ritate apostolica restituimus, et a juramento vel fide- 
litate, qua patriarchae Antiocheno estis astricti, eo- 
dem modo absolvimus. Si vero nostris mandatis obe- 
dire, et intra. tres ménses post harum acceptionem 
litterarum, ad obedientiam  pradicti fratris nostri 
redire neglexeritis, sententiam quam ipse in vos ca— 
nonice promulgabil, nos auctore Deo, ratam habebi- 
mus. 

Datum Laterani, vx1 Kal. Februarii. | 

Ne autem ab Antiocheno patriarcha, qui eos diu 
detinuerat, et vir erat potentior, prepedirentur do- 
mini pape jussionem exsequi, scripsit eidem pa- 
triarche, in hec verba : 

INNocENTIUS episcopus, servus servorum Dei, ve- 
nerabili fratri RApurLPno Antiocheno patriarchz, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Sanctorum canonum instilutzonibus continetur, ut 
unusquisque suis terminis contentus. existat, nec. in 
aliena jura irrepat. Ea eliam qua nobis fieri nolu- 
mus, tam divinis quam humanis legibus, proximis 
nostris facere prohibemur. Quae cum ita sinl, frater- 
nitali tug mandamus, quatenus suffraganeos Ty- 
rensis Ecclesiae non impedias quin. venerabili fratri 
nostro Fulcherio archiepiscopo, metropolitano suo, 


Tyrensi | archiepiscopo, tanquam C 


D 


quin canonicis sanclionibus contraitur, si metropoli- 
lanis a suis suffraganeis obedientia subtrahatur. 
Optamus enim uL. circa pralatos et subditos suum 
jus, et proprius ordo absque contradictione servetur. 

Datum Laterasi, xvi Kal. Februari. 

Nec solum hisita scripsit dominus papa, verum: 
etiam el illis qui a patriarcha Hierosolymitano de- 
tenti fuerant ; quiejustimore, mandatis apostolicis 
obedire delrectabant, eodem modo praecipiens in- 
junxit, ut omni occasiane postposita, domino Ty- 
rensi obedientiam exhiberent, in hine modum .: 

INNOGENTIUS Episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabilíbus fratribus BaArpurNo Berycensi, BERNARDO 
Sidoniensi, JoaNN1 Ptolomaidensi episcopis, salutem 
et apostolicam benediclionem. 

Ad hoc sancti Patres diversos esse in. Ecclesia gra- 
dus el ordines voluerunt, ut dum subjeclionem et re- 
verentiam minores majoribus exhibent, sua fieret ex 
diversitate connexio, et recte officiorum gereretur ad- 
ministratio singulorum. Gravat autem mos, el valde 
miramur, quod cum vobis jampridem litleris aposto- 
licis praeeeperimus ut venerabili fratri nostro Fulche- 
rio Tyrensi archiepiscopo, metropolitano vestro, obe- 
dientiam elt reverentiam. exhiberelis, quasdam occa- 
siones el interpretationes minus idoneas pretendendo, 
id. facere comiempsistis ; cum ulique quasi peccatum 
aríolandi, sit repugnare; et quasi. scelus idololatriz, 
nolle acquiescere (I Reg. xv). Mandamus itaque vobis, 
el auctoritate apostolica, iterato precipimus, quatenus 
omni occasione submola eidem fratri nostro de caetero 
parealis, nec sub oblendu obedientie, quam alicui 
primati dependitis, sibi subjeclionem et. reverentiam 
metropolitano vestro debitam aliquatenus subtrahatis. 
Quod. si contemptores ulterius exstiteritis, sententiam 
quam idem archiepiscopus im vos canonice pro- 
tulit, au. protulerit, nos auctore Domino, ratam 
habebimus. Si vero pro eo quod eidem fratri nostro 
obedieritis, a. palriarcha Hierosolymitano | aliquid 
contra vos fuerit. constitulum, nos eamdem senlen- 
liam viribus carere decernimus, et nullius momenti 
esse censemus. 

Datz Laterani, xv1 Kal. Februarii. 


CAPUT XIV. 

Aperitur unde eLex qua causa haecinter duos patriar- 
chas orta sit controversia ; et qua ratione se quis - 
que tueatur. 

Ne autem in admirationem cuiquam veniat, quod 
cum prius Tyrensem archiepiscopum quatuor decim 
de jure suffraganeos habere diximus, dominus au- 
tem papa non nisi sex scribit ; sciendum est, quod 
Paneadensis civitas, qu: est Cesarea Philippi, non- 
dum habebat episcopum, et isti sex reliquos detine- 
bant episcopatus. Sidoniensis enim detinebat, sicut 
el nunc eliam detinet, Sareptanum ; Tripolitanus 
vero Botriensem, Archensem, Artuscensem ; Anta- 
radensis vero, qui et Tortosanus dicitur, Aradien- 
sem et Maracleensem. Ex his autem sex, Antio- 
chenus patriarcha tres sibi habebat obedientes, 





893 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


594 


Antaradensem videlicet, Tripolitanum et Biblien- A Ecclesie ; qui&,dum Hierosolymitano non precipit 


sem. Captis enim predictis urbibus, in eis conse- 
cravit episcopos, ea intentione, ut Tyrensi metro- 
poli expedita, et archiepiscopo juxta prisca consti- 
tuta sibi debitam exhibente obedientiam, ipse eos 


- sine difficultate ei, sicutel de jure tenebatur, resti- 


lueret. Erant autem ec predicte civitates in co- 
mitatu Tripolitano, unde, domino rege non impe- 
diente, liberius hoc poterat facere Antiochenus pa- 
iriarcha; in reliquis autem tribus, Berytho, Sidone 
et Ptolomaida, que est Accon, dominus Hieroso- 
lymitanus patriarcha consecravit episcopos tali in- 
tentione ut, capta urbe Tyrensium, et ibi per eum- 
dem archiepiscopo consecrato, eos sibi restitueret ; 
presumebat enim, ut contra priscam consuetudi- 


nem Tyrensis aliquando ei deberet obedire, fidu- B 


ciam habens in litteris domini pape Paschalis, 
quibus domino Balduino, primo Hierosolymorum 
regi e& domino Gibelino, tertio Hierosolymorum 
patriarcha, concessisse videbatur, quod quascun- 
que civitates dominus rex aut ejus exercitus acqui- 
sierant jam, vel acquisitur erant, omnium earum 
episcopi Hierosolymitano patriarche subjacerent; 
sicut premissum est,cum de regno domini Balduini, 


Hierosolymorum regis primi, tractaremus. Sic igi- 


tur universa Tyrensi provincia, antequam ipsa me- 
iropolis expediretur, expedita,predicti duo patriar- 
che diccesim inter se diviserunt; et quod extra 
regnum erat, ab eo loco qui dicitur Passus pagani, 
inferius, Antiochena habuit ethabet Ecclesia ; quod 
vero citra est et. intra regni fines continetur, Hie- 
rosolymitanus possedit patriarcha. Tandem vero 
urbe Tyrensi per Domini misericordiam liberata, 
post annum ab ejus liberatione quartum, Hieroso- 
lymitanus ibi, ut praediximus, consecravit archi- 
episcopum, et eos quos detinebat sibi restituit suf- 
fraganeos. Cum medio tempore, dum eam in pro- 
priaeura Hierosolymitanus haberet patriarcha,ita 
attenuata est et ad nihilum redacta, ut etjam de 
Ecclesiis que infra ambitum ejusdem civitatis 
eranl,non nisi unam (futuro reservarenl archi- 
episcopo. Factumque est, sicuti vulgari proverbio 
dici solet, ut petentibus et immeritis, de alieno co- 
rio fierenl larga corrigia ; contendunt etiam usque 
hodie, de nostris visceribus predict! duo domini, 
in nestram injuriam fortes, de nostra paupertate 
facti locupletiores ; et. distractis membris, quorum 
integritale a diebus antiquis, a temporibus aposto- 
lorum, consentienlibus sanctis et universalibus se- 
ptem synodis, longe lateque floruerat, lacera jacet, 
et suis potioribus mutilata membris exspectat con- 
solationem, et non est qui consoletur eam ; porrigit 
manum, et non est qui adjuvet; facti sumus si- 
miles illis de quibus dicitur : 
Quidquid delirant reges, plectuntur Achivi. 
(Honar., Ep. I, iw, 14). 

Satiantur de nostris carnibus, quibus utinam ali- 
quandoid eontingatad vomitum ! Hujus tamentanti 
causam mali Romane non immerito imputamus 


C 


D 


obedire, ab Antiocheno indebite nos patitur decur- 
tari; nos enim, si nostra nobis restitueretur inte- 
gritas, prono animo, sicuti sumus filii obedentiz, 
alterutriillorum parati essemus sine contradictione, 
sine molestia, subesse. Nemini autem alienum vi- 
deatur a nostro proposito, qui professi sumus histo- 
riam conscribere, quod de nostr» statu ecclesise 
hec interseruimus ; nec enim decel nos aliena tra- 
clare, et nostrorum immemores fieri negotiorum. 
Sicut enim proverbialiter dici solet, Male erat, qui 
$ui obliviscitur. Sed nunc ad historiam redeamus. 


CAPUT XV. 


Comes Joppensis apud vegem accusatur, eL grandis 
in regno excitatur tumultus. 


Reverso itaque domino rege a partibus, ut. pre- 
misimus, Antiochenis, ecce iterum turba periculosa 
nimissuboritur. Nam ex causis quibusdam, quidam 
in dominum regem, de majoribus regni principibus 
conjurasse dicuntur, Hugo videlicet comes Joppen- 
sis, e& Romanus de Podio, dominus regionis illius 
qua est trans Jordanem. Quod ut evidentius pateat, 
altius aliquantulum repetenda est historia. Tem- 
pore domini Balduini de Burgo, qui hunc Fuleonem 
in regno precesserat, nobilis quidam vir, et apud 
suos potens, Hugo de Pusato, de episcopatu Aure- 
lianensi, cum uxore Mamilia, filia domini Hugonis 
Cholet, comitis de Ruci, orationisgratia Hierosoly- 
mam petens, filium habuit in Apulia. Uxor enim 
ejus gravida iter arripuerat ; quem, quoniam tenel- 
lus erat nimium et cum salute non poterat depor- 
tari, ibi dimisit apud dominum Boamundum con- 
sanguineum suum;et transfretans, ad dominum 
regem Balduinum, ilem secundum carnem propin- 
quum, venit. Cui rex statim post introitum suum, 
civitatem Joppen, cum pertinentiis suis, sibi et hz- 
redibus suis, jure hereditario dedit habendam ; ubi 
non multo post, predictus nobilis homo vitam 
morie finivit, Cujus uxorem cum predicta urbe 
dominus rex cuidam iterum nobili viro, comiti 
videlicet Alberto, fratri comitis de Namura, viri 
potentissimi de imperio, de episcopatu Leodiensi, 
concessit. Cum autem uterque intra modicum tem- 
pus decessisset vila, tam comes praedictus quam 
uxor ejus ; Hugo predictus qui puer in Apulia re- 
manserat,jam pubes factus, patris hereditatem, 
more parentum, ad se jure hereditario devolutam, 
a domino rege peliit et impetravit ; qua obtenta, 
dominam Emelotam, Arnulfi partriarche neptem, et 
magnifici viri domini Eustachii Grener viduam, 
duxit uxorem ; ex qua predictus dominus Eusta- 
chius filios susceperat geminos, Eustachium junio- 
rem, urbis Sidoniensis dominum, et Galterum, qui 
Ceesareo prefuit. Defuncto autem domino Balduino 
dominoque Fulconein regni solio sublimato, conti- 
git inter eumdem dominus regem comitemque prae- 
nominatum, ex causis occultis graves oriri simulta- 
tes. Dicebatur a nonnullis quod dominus rex Su- 
spectum nimis haberet comitem, ne cum domina 


995 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


596 


regina familiaria nimis misceret colloquia ; cujus A denter fines nostros invadentes, liberis discursibus, 


rei multa videbantur exstare argumenta. Unde et 
maritali zelo succensus, inexorabile odium adver- 
sus eum dicebatur concipisse. Erat autem idem 
comes adolescens,corpore procerus, decorus forma, 
actibus insignis militaribus, gratiosus in oculis 
omnium,in quem videbantur nature dona plena li- 
beralitate convenisse; ita ut in regno vel corporis 
elegantia, vel generositatis titulo, vel rei militaris 
experientia, nullum procul dubio haberet parem ; 
domina quoque regine ex parte patris valde proxi- 
mus ; eorum enim patres consobrini fuerant, id est 
duarum sororum filii. Quidam vero verbnm hujus- 
modi palliare volentes, dicebant id solum odiorum 
fuisse fomitem, quod comes quasi arrogans et de 
se plus equo presumens, domino regi nolebat, 
more aliorum regni principum, subjici; et ejus 
delrectabat cervicose nimis imperiis obedire. 
CAPUT XVI. 


Gallerus Caesariensis ; comitem ad duellum provocat; 
ille se ad. hostes conferl ; a suis destituitur. 


Exsurgens interea Gallerus Cesariensis, ejusdem 
comitis, privignus, vir toto corpore elegantissimus, 
viribus insignis, etate integer, a domino rege, ut 
dicilur, subernatus, in cceu procerum, presente 
domino rege, ubi curia erat frequentissima, pu- 
blice, et more aecusatoris objicit comiti quod ma- 
jestatlis crimine reus erat, et quod contra domini 
regis salutem, cum quibusdam factionis ejusdem 
complicibus, contra bonos mores et contra nostro- 
rum disciplinam temporum conspirasset. Comes 
vero inficiatus crimen, se ipsum obtulit, quod ju- 
dicium curie super objectis, tanquam in hae parte 
innocens, paratus erat subire. His ita se habenti- 
bus verbis, de consuetudine Francorum, decernitur 
inter eos pugna singularis, et ad exsequendam pu- 
gnam dies competens designatur. Comes vero so- 
luta curia, Joppen reversus, dubium est an veritus 
conscientiam, et objecti criminis reum se cogno- 
$cens, ad curiam habens suspectam, ad prefixam 
diem presentem se non exhibuit; unde majorem 
objecti criminis merito incurrit, etiam apud fauto- 
res suos, suspicionem. Curia vero, et procerum 
conventus, ejus attendentes 'contumaciam,cum licet 
absentem,tanquam objecti criminis reum condem- 
naverunt. Quod comes intelligens, rem est aggressus 
usque ad illam diem inauditam, odio populietomni 
indignatione dignam : Ascalonam enim urbem,no- 
mini Christiano invisam, et hostibus familiarem 
nostris, navigio properans, contra dominum regem 
ab hostibus opem postulaturus, ingressus est. Illi 
vero videntes nostrorum intestina prelia et do- 
meslicas seditiones suis incrementis accedere, et 
nostrorum esse causam perieuloram, gratuitum 
impendunt assensum : sumptisque ab eo obsidibus 
et pactis hinc inde redactis ad consonantiam, Jop- 
pen reversus est. Porro Ascalonita pertinaci in nos 
etobstinato odio ducti, et de comitis feedereetgratia 
facti securiores, solito protervius, et magis confi- 


G 


D 


nemine prohibente, predam agentes usque Arsur, 
quae alio nomine dicitur Antipatrida, currere non 
timuerunt. Quod audiens rex, convocatis de uni- 
verso regno militaribus copiis, et populi immensi- 
tate multa, Joppen obsidet. Hec videntes quidam 
de fidelibus ejus, qui cum eo erant in eadem urbe, 
Balianus videlicet senior, et quidam alii Deum ti- 
mentes, quod ila in praeceps totus ire decreverat 
comes ; et quod fidelium et amicorum salutaribus 
suorum monitis ab,inccepto pernicioso revocari non 
poterat, sed causas pertinaciter amplioris tractare 
periculi non vereretur, relinquentes que ab eo ha- 
bebant beneficia, meliores partes secuti, ad domi- 
num regem se contulerunt. 


CAPUT XVII. 


Civitas Joppensis ; obsidelur regni principes de pace 
tractant ; Belinas interim ab hostibus capitur. 


Interea dominus patriarcha Willelmus, vir mi- 
tissimus et pacis amalor, et quidam de regni prin- 
cipibus, videntes intestina hzc prelia regno nimis 
esse periculosa, altendentes illud evangelicum : 
Omne regnum in se ipsum divisum desolabitur, et 
domus supra domum cadet (Matth. xii, 25) ; limentes, 
sicut et merito timere poterant, ne hac occasione 
hostibus Christiani nominis damni inferendi major 
pateret occasio et opportunitas, medios se consti- 
tuunt, et de bono pacis inter dominum regem, et 
sepe dictum comitem conantur utiles inveniretra- 
ctatus. Tandem vero post multas altercationes, 
sicut in hujusmodi fieri solet, placet pacis compo- 
sitoribus, ut pro bono pacis, et ut domino regi 
aliquid amplioris impenderetur honoris, comes per 
triennium extra regnum fieret : quo peracto, cum 
domini regis gratia in regnum iterum, sine calum- 
nia quam pro eodem de negotio de cetero pateretur, 
cum suis quos eduxerat ei liceret introire; interim 
vero de redditibus possessionem suarum ; omne 
ejus debitum, et quod undecunque contraxerat es 
alienum, persolveretur. Per idem tempus, dum do- 
minus rex eirca Joppen ita esset occupatus, et do- 
minus Rainerius cognomine Brus, cum aliis regni 
principibus ibidem moram faceret, civitas Panea- 
densis,a Tegelmeluch Damascenorum rege obsessa, 
antequam rex obsessis ministrare posset, quod eum 
multa instantia procurabat, subsidium, violenter 
effracta, in manus devenit hostium. Captis quoque 
civibus, et qui in ea. erant stipendiariis utriusque 
tam equitum quam peditam ordinibus, uxor pre- 
dicti nobilis et strenui viri cum aliis transmigra- 
lionem passa est captiva. 


CAPUT XVII. 

Comes Joppensis apud Hierosolymam | malitiose vul- 
neratur ; fit tumultus iterum ; :sed. recepta convale- 
scenlia, ex condicto mare transit. 

Interea comes Joppensis transitum exspectans, 
dum Hierosolymis prout consueverat moram face- 
ret, accidit quod in eo vico, qui dicitur Pellipario- 
rum, ante meritorium unius negotiatorum, Alfani 


E 
í 


] 


- 


597 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


598 


nomine, dum super mensam ejus alea luderet, qui- A mus, expulsi comitis macerabat praecordia, indi- 


dam miles natione Brito, super comitem nihil tale 
verentem, sed pro ludo sollicitum, ex improviso 
educens gladium, multis eum, et hostiliter nimis 
confodit vulneribus, in facie universorum astan- 
iium. Fit ergo repentinus statim populorum con- 
cursus, et civitas omnis, audita facti acerbitate im- 
manissimi, concussa est et infremuit vehementer. 
Sermo publice unus in omnium ore vertebatur, non 
sine regis conscientia hoc fieri potuisse; nec male- 
' fieum, nisi de regis favore confisum, talia presuin- 
psisse moliri; spargitur per vulgus universum, co- 
mitem innocentem  injustas pati calumnias; et 
regem odii quod adversus eum gralis, et preter me- 
rita comitis, conceperat, nimis evidens argumen- 
tum dedisse.Accedit itaquecomiti plebis favor,et gra- 
tia popularis: et quidquid ei objectum fueral, totum 
demalitia processisse videbatur.Quod sane postquam 
domino regi compertum innotuit, volens factum pur- 
gareetseconstituere manifestisindiciis innocentem, 
maleficumjubet judicio sisti, et pro commisso flagi- 
lio,omnibus notorio,nec accusatore nec testibusindi- 
gente, ubi juris ordo non erat necessarius, dignam 
pro meritis precipit reportaresententiam.Convoca- 
ta igitur curia, de communi consensu, predictus 


B 


siearius, mutilationis membrorum judicatur subire 


discrimen. Quod, poslquam regi nuntiatum est, 
exsecutioni precipit mandari sententiam, eo solo 
excepto, ne lingna inter mutilanda membra compu- 
tetur; illam excepit, ne forte diceretur studiose fa- 
ctum, ut illi amputaretur lingua, ne se missum a 
rege et rei veritatem posset confiteri. In quo plane 
faeto, prudenter nimis sue rex previdit existima- 
lioni, multumque conceptam adversus se compe- 
scuit indignationem ; nam ab illo, neque secreto 
neque publice, vel ante vel post membrorum dis- 
pendium potuit extorqueri, quod de domini regis 
mandato vel conscientia ad illud tam enorme fa- 
ctum processisset, sed de proprio motu : et sperans 
in eo se domini regis gratiam promereri posse, id 
lale presumpsisse fatebatur. Comes autem cure 
proprii corporis habende gratia, et causa procu- 
randa salutis moram faciens, recepta ad plenum 
convalescentia, mcestus plurimum, tum pro illata 
recenter injuria, tum quia per loca incognila men- 
dicare, propria hereditate extorris, compelleretur, 


juxta eondictum regno egressus, in Apuliam se [D 


contulit, ubidominus Rogerus, qui universam illam 
jam sibi subjugaverat regionem, eum benigne rece- 
pit, putans quod causa invidie virum strenuum et 
nobilem ejus emuli regno depulissent; et ei com- 
passus, comitatum contulit Garganensem: ubi 
morte preventus immatura; vir lugendus posteris, 
in regnum deinceps non est reversus. Àb ea die 
quicunque comitis apud dominum regem fuerant 
delatores et incentores odii, domine Milisendis 
regina, quam etiam objecti criminis quodammodo 
respergere videbatur infamia, et dolor immanissi- 


gnalionem incurrentes, exactam pro tutela proprii 
corporis oportebat habere diligentiam. Maxime au- 
tem Roardum seniorem, qui postmodum dictus de 
Neapoli, qui dominum regem precipue in eam in- 
duxerat odiorum materiam, domina regina quibus 
polerat persequebatur modis. Non erat eis tutum, 
ante ejus accedere presentiam; sed et publicorum 
conventuum se eubtrahere octibus erat consultius ; 
sed nec domino regi, inter fautores et consangui- 
neos regine, tutus omnino erat locus. Tandem 
placata ejus indignatione per quorumdam eorum 
familiarium interventionem, rex alios quoque ejus- 
dem rancoris participes, multa vix reconciliavit in- 
stantia, eatenus tantum, ut anle ejus presentiam 
eis liceret cum aliis introire. Rex autem ab ea die 
ita factus est uxorius, ut ejus quam prius exacer- 
baverat, mitigaret indignationem, quod nec in cau- 
sis levibus, absque ejus conscientia attentaret ali- 
quatenus procedere. 


CAPUT XIX. 


Fit treuga cum Damascenis; vestituuntur. captivi 
qui apud Belinas capti fuerant. 

Per idem tempus, petentibus Damascenis a 
domino rege pacem temporalem, preter alia que 
gratia obtinendi fcederis contulerunt, omnes capti- 
vos, quos in urbe Paneadense ceperant, simulque 
et predicti strenui viri, cujus erat civitas, domini 
videlicet Rainerii Brus uxorem ex compacto resti- 
tuerunt. Quam vir egregius et insignis post biennio 
reversam, ad maritalis amplexus participium de- 
votus admisit. Cognoscens autem postmodum quod 
non satis prudenter se apud hostes habuerat, et 
maritalis tori reverentiam non satis caute, matro- 
narum more nobilium, observaverat, abjecit eam a 
se; illa vero culpam non infieiens, claustrum sacra- 
rum virginum Hierosolymis ingressa, voto se obli- 
gans perpetue continenlie, sanctimonialis effecta 
est. Ea demum defuncta, predietus vir inclytus 
Agnetem duxit, domini Willelmi de Buris neptem ; 
quam postmodum eodem defuncto, Girardus Sido- 
niensis accepit uxorem : unde natus est Rainaldus. 
qui nunc eidem Sidoniorum preest civitati. Predi- 
ctam vero Paneadensium urbem, quam ita diximus 
domini sui absentia superatam, quidam Assissino- 
rum magistratus, Emir Ali nomine, a populo suo 
diu possessam, suscepta pro ea compensatione pla- 
cita, nostris non multo ante tempore resignaverat 
et tradiderat habendam, quam sine intervallo rex 
predicto viro, jure hereditario concesseral possi 
dendam. Quis autem sit Assissinorum populus, et 
quam frivolas et Deo odibiles sequatur traditiones, 
in sequentibus loco et tempore docebimus; interim 
autem id de eis ncvisse sufficiat, quia populus est 
Christianis, et aliarum sectarum nationibus, et 
maxime principibus suspectus admodum et merito 
formidabilis. 


$99 
CAPUT XX. 


Raímundus Pictaviensium comitis filius occultus ac- 
cedit, eL Antiochiam perveniens, Boamundi filiam 
Constantiam uxorem ducit, invila et renitente prin- 
cipissa, ejusdem puellae matre, et obtinet princi- 
patum. 


Interea qui ab Antiochenisprodomino Raimundo, 
Pictaviensium comitis filio missi erant, ut praemi- 
simus, prout eis injunctum fuerat sollicite investi- 
'"gantes, ubi compendiosius eum invenire possent, 
"certis didicerunt relationibus, eum apud dominum 
Henricum seniorem Anglorum regem, a quo et 
arma sumpserat militaria, moram facere. Unde 
recto itinere in Angliam abeuntes, predictum ibi 
reperiunt adolescentem ; cui causa viwe secretius 
patefacta, de consilio domini regis benefactoris sui, 
verbum oblatum devotus amplectitur, et vie ne- 
'cessaria preparans, iter nemini notus ingreditur. 
Presenserat porro dux Apulie Rogerus, que de 
illius vocationeapud Antiochiam concepta fuerant; 
unde in singulis Apuli: urbibus maritimis preten- 
derat insidias, ut eum comprehenderct, sperans 
quod si ejus posset transitum preepedire, facilius ad 
petitam hereditatem, redemptis pecunia illius re- 
gionis magnatibus, posset obtinere compendium. 
Verum dominus Raimundus prudenter celans pro- 
positum, omni fastu deposito, tanquam unus de 
popularibus nune pedes, nunc vilibus insidens 
jumentis, inter plebeios iter carpebat incoeptum, 
"nulli unquam vel leve generositatis aut copiarum 
'pretendens argumentum. Socii autem ejus per 
turmas divisi, simul et familia, quidam per dictas 
tres aut quatuor precedebant, quidam vero seque- 
bantur, tanquam ad eum nullum habentes respe- 
"etum. Sie ergo peregrino et vili amictus habitu, et 
Servorum plerumque subiens officia, specie fallens 
universos, hostis prudentis et potentissimi declina- 
vit tendieulas. Perveniens itaque Antiochiam, ami- 
cos suo exhilaravit adventu; quibusdam vero non 
modicam intulit formidinem, qui principisse fau- 
tores, hujus promotioni resistere nitebantur. Porro 
modico ante tempore, postquam tamen predicti 
missi fuerant, ut dominum Raimundum citarent, 
-Aaliza principissa domini Boamundi vidua, domine 
quoque Milisendis regina» soror, quam pater ejus a 
civitate exclusam Antioehena, Laodicia et Gabulo 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


À domini patriarche gratia et consilio ad optatum 


pertingere non posset, per interpretes utrique fa- 
miliares, aditum querit, quomodo domini patriar- 
che sibi favorem comparet et plenius conciliet af- 
fectum. Exigitur ergo; à 'domino Raimundo, ut 
juramento corporaliter prestito, domino patriar- 
che fidelitatem exhibeat; versa vice, susceplurus 
sine difficultate puellam in uxorem, et cum omni 
quiete principatum;  inlerseritur etiam paelis, 
quod sidomini Raimundi frater, Henricus, nomine, 
in parles descenderet Antiochenas, dominus :pa- 
triarcha fideliter elaboraret, quomodo puelle ma- 
trem, domini Boamundi viduam, cum duabus urbi- 
bus maritimis et earum finibus, haberet uxorem. 
Sic ergo pactis interpositis et jurejurando robora- 


pis, admissus estin urbem, adhuc exspectante 


matre, ut sibi omnis ille nuptiarum fieret appara- 
tus; et confestim ad basilicam apostolorum Prin- 
cipis deductus. dominam Constantiam adhue intra 
nubiles degentem, annos tradente domino patriar- 
cha, et id fieri postulantibus magnatibus universis, 
duxit uxorem. Principissa vero audiens quod delusa 
esset, Antiochia subito egressa, in suam se contulit 


regionem, principem postea inexorabili odio perse- - 


cuta. Ab ea igitur die de elato factus elatior, solidas 
nimium se sperans in domino principe bases rece- 
pisse dominus patriareha; solito se exhibebat arro- 
gantiorem, de domino principe plus equo presu- 
mens, et plane deceptus; nam princeps pro magna 
ducensignominia, quod abeo fidelitatem extorserat, 
beneficii immemor, ccepiteum hostiliter persequi ; et 
juramenti prodigus, adversariis ejus adjunetus est. 


CAPUT XXI. 


Quis, el qualis, e ex qua majorum prosapia fuerit 
Raimundus, describitur. 


Erat autem idem dominus, Raimundus, egregii 
sanguinis;prisca generositate insignis, corporis exi- 
mia proceritate et tota ejusdem gratissima compo- 
sitione prestantissimus; adolescens, vix prima 
malas vestitus lanugine, speciosus forma pre regi- 
bus et principibus orbis terre, verbo et affabilitate 
commendabilis, tota sui habitudine venustam prin- 
cipis eximii pretendens elegantiam ; armorum usu 
et rei militaris experientia, omnibus qui eum pre- 


jusserat esse contentam, interveniente apud regem D cesserunt, vel secuti sunt, anteponendus; littera- 


Sorore sua, ne actibus ejus obviaret, quorumdam 
procerum fulta patrocinio, iterum Antiochiam in- 
"Bressa esl, pro. domina se gerens; el universa ad 
Suam revocabat sollicitudinem. Inter hec Radul- 
phus Antiochenorum patriarcha subdolus, et in 
omni via sua multiplex, principisse persüaserat 
utejus interim "adversus clericos suos, qui eum 
persequebantnr, gratia; fungeretur et obsequiis, 
quod is qui vocatus erat, et venisse dicebatur, do- 
minus Raimundus, ei esset. destinatus, et futurus 
maritus; credulamque nimis hao vàna spe delu- 
debat Raimundus autem presentiens, quod absque 


torum, licet ipse illiteratus esset, cultor; in divi- 
nis assiduus, ecclesiasticorum officiorum et maxime 
in diebus solemnibus avidus auditor; conjugalis 
integritatis, postquam duxit uxorem, sollicitus cu- 
stos et servator; in cibo et potu sobrius, munificus 
et liberalis supra modum; sed parum providus, 
alee et damnosis talorum ludis plus equo insistens. 
Erat preterea inler ceteros quos patiebatur defe- 
ctus, animo praeceps, in agendis impetuosus, in 
ira modi nescius, rationis expers, parum felix ; in 
ea fidelitate quam domino patriarehee promiserat 
juramenti immemor, et fideiinterposita prodigus, 


600 - 


EDU UG 


3QAPUT XXII. 


Ad comprimendam  Ascalonitarum | insolentiam vex 
castrum aedificat, cui nomen Gybelin, quod alio no- 
nine Bersabee dicitur. 

Porro Ascalonite illis diebus insolentiores solito, 

'et successibus facti animosiores, universam regio- 

nem liberis nimium discursibus percurrebant. Erat 

&utem eadem civitas principi /Egyptiorum subjecta 

potentissimo, qui timens ne, ea subacta, Christia- 

norum exercitus in ZEgyptum irrumperent, et ejus 
turbarent quietem, omni sollicitudine et sumptibus 
infinitis dabat operam, ut eam quasi pro muro in- 
ter se et nostram haberet regionem ; formidansque 
ne continuis laboribus et bellorum indeficientibus 
perieulis, suorum virlus succumberet, singulis 


trium mensium spatiis, novos populos recentesque p 


legiones in subsidium civium, cum victu necessario, 
-et armorum copia sollicitus dirigebat. Hi autem qui 
denovo «accedebant, volentes tirocinii sui vires 
experiri, et animositatis certa dare insignia, ple- 
rumque invitis veteranis, discursus et expeditio- 
nes, experimenti frequenter moliebantur gratia. 
Nostri vero videntes presumptionem eorum non 
cessare, et vires indeficienter reparari, et morte 


civium, hydre more, cives amplius et indesinenter . 


suscipere incrementum ; post multa consilia, opti- 
mum judicant, contra hanc hylramimmanissimam, 
damno capitum factam locupletiorem, et toties at- 
tritam, graviter, in nostra pericula renascentem, 
municipia in circuitu per gyrum aedificari, unde 
collecta facilius militia, et de vicino commodius 
hostium discurrentium refrenari posset impetus, et 
civitas frequentius impugnari. Proviso igitur loco 
ad hoo idoneo, circa radices montium in campe- 
strium initio, qua inter montes et urbem predi- 
clam continuo interjecta sunt tractu, in ea parte 
Judee qui tribui Simeon sorte exiit in funiculo 
distributionis, urbem veterem et dirutam, Bersabee 
nomine rezedifieare parant. Convocato itaque uni- 
versi regni populo, domino quoque patriarcha Guil- 
lelmo et magnatibus, opus conceptum aggrediun- 
'tur, et inceptum bonis avibus, consummatum, au- 
ctore domino felicius presidium «dificantes muro 
insuperabili, antemuralibus el vallo, turribus quo- 
que munitissimum, milliaribus duodecim a predi- 
eta distans Ascalona. Hie locus tempore filiorum 
Israel, terre promissionis ab Austro, sicut etDaa, 
qua hodie dicitur Paneas, vel Cesarea Philippi a 
septentrione erat terminus, sicuti in Veteri Testa- 
-mento saepius invenitur, a Dan usque Bersabee 
(Jud. xx, 1; ll Reg. v1, 10). Ilic Abraham, sicut et 
alibi in plerisque locis, puteum dicitur fodisse, cui 
nomen ex aquarum copiis indidit, Abundantia. De 
his etiam et Josephus in libro Antiquitatum memi- 
nit dicens : Abimelech itaque et terram ei distribuit, 
et pecuniam, conslitueruntque uL interse sine dolo 
conversarentur, facientes ad quemdam puteum fedus 
quem Bersabez vocant, quod fadus Putei dici po- 
test ; sic autem. "hactenus a comprovincialibus nomi- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


602 


À natur. Dicitur autem et Puteus septimus, Arabice 


autem Belhgebrim, quod interpretatur domus Ga- 
brielis. Consummato igitur presidio, et partibus 
omnibus absoluto, de communi consilio traditur 
fratribus domus Hospitalis que est. Hierosolymis, 
qui usque in praesens depositum debila custodie- 
runt diligentia, factiquesunt impetus hostium inea 
parte debiliores. 


CAPUT XXIII. 
Comes Tripolitanus proditione quorumdam ex» suis 


juxta. Montem peregrinum | occiditur ; successit ci 
filius Raimundus ; necem paternam  ulciscitur. 
Post hec non multo temporis intervallo, domi- 

nus Pontius comes Tripolitanus,Bezeuge Damasce- 

norum principe militie in fines Tripolitanos in- 
gresso, sub castro quod Mons peregrinus dicitur, 
hostibus cum omni suorum manu viriliter oecur- 
rens, dissolutis agminibussuis, el in fugam versis, 
captus est ; et prodentibus eum Surianis, qui in Li- 
banicis super eamdem civitatem habitant jugis, oc- 
cisus est, Raimundo filio herede relicto et in eo- 
dem comitatu successore. Captus est ibidem nihilo- 
minus dominus Giraldus, ejusdem civitatis episco- 
pus; sed postquam apud hostes aliquandiu ignotus 
delentus est, dato pro. se captivo uno, qui apud 
nostros detinebatur in vinculis, libertati pristine 
restitutus est. Cecidit in eodem prelio nobilium 
predicte urbis, sed et medie manus hominum 
maxima multitudo. Raimundus autem patre defun- 
cto, collectis de residuo militie auxiliis el pede- 
strium manu valida congregata, subito Libanum in 
virtute magna conscendens; omnes illos viros san- 
guinum, qui prediclum potentem virum in agrum 

Tripolitanum, suis persuasionibus induxerant, et 

quos paterne necis et publice stragis reos esse de- 

prehendere potuit, cum uxoribus et liberis, vinculis 
mancipatos Tripolim deduxit ; ubi in presentia po- 
puli, in ultionem sanguinis eorum qui in acie ceci- 
derant, eos variis affecit suppliciis, et durissima 
mortis genera, tamen pro immanitate commissi sce- 
leris debita, compulit experiri. Hic prima virtutis 
sus» rudimenta predictus adolescens comes, om- 
nium in se provocans affectum et favorem conci- 
lians, dedit. 

CAPUT XXIV. 

Joannes imperator Constantinopolitanus, versus An- 
tiochiam properans, Ciliciam | occupat universam. 
Nuntiatur interea, et multorum relatione divul- 

gatur, quod dominus Joannes, Constantinopolitanus 

imperator, domini Alexii filius, convocatis de uni- 
versi imperii finibus, populis, tribulus et linguis, 
in multitudine curruum et quadrigarum, et inau- 
ditis copiis equitum congregatis, in Syriam descen- 
derematurabat;neceratsermo fide vacuus. Statim 
enim ex quo fama comperit certiore quod Rai- 
mundo vocato cives ei Antiochiam tradidissent, et 
domini Boamundi filiam ei contulissent uxorem, 
disposuerat Antiochiam venire, multum indignans 


'quod absque ejus conscientia et mandato, aut do- 


603 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. i: 


604 


minisui filiam nuptui collocare presumpserant; A congruis stationibus collocatis, urbem ecepit vehe- 


aut civitatem alterius ditioni, eo inconsulto, ausi 
fuerant maneipare. Eam enim cum universis adja- 
centibus provinciis ad sui jurisdictionem revocans, 
sibi vindicare contendebat ; asserens magnos illos 
principes, viros virtutum, et immortalis memorie, 
et a Domino missos, qui in. prima veneruntexpedi- 
tione, quos longum nimis esset enumerare per sin- 
gulos, cum patre suo et imperio antecessore domino 
Alexio convenisse, multa munerum et obsequiorum 
interventione, quod quascunque urbes vel castella 
in lota i!la profectione quoeunque casu comprehen- 
derent, ejus sine contradiclione subjicerent inipe- 
rio, et mancipatas pro posse et viribus quousque 
ipse cum suis adesset copiis, fideliterconservarent. 


Et hoc allegebat gestis insertum et predictorum B 


principum juramentis corporaliter prestitis confir- 
matum. Certum est autem predictos principes cum 
domino imperatore pacta iniisse ; ipsumque versa 
vice conditionibus quibusdam se principibus obli- 
gasse, a quibus ipsum prius certum est defecisse : 
unde eitanquam pactorum violatori se non teneri 
constanter asserebant, qui praedictis conditionibus 
interfuerant; eosque qui jam vita decesserant, ni- 
hilominus reddebant excusatos, dicentes eum prius 
tanquam varium et inconstantem hominem, et cum 
eis fraudulenter versatum, adversus sua pacta ve- 
nisse. Unde et merito lege pactorum se dicebant 
absolutos : Iniguum est enim. ei fidem servari, qui 
contra pacta mililur versari. Facto igitur per annum 
continuum, missis procuratoribus per universum 
regnum, ad iter apparatu pro imperiali magnifi- 
centia necessario, in curribus et equis, thesauris 
numerumet pondus et mensuram nescientibus, et 
copiis infinitis, superato navigiis Hlellesponto, qui 
vulgari appellatione dicitur brachium Saneti Geor- 
gli, viam versus Antiochiam dirigit, in multitudine 
gravi. Transcursis igitur mediis provinciis in Cili- 
ciam pervenit, ubi moram faciens, Tarsum prime 
Cilicie metropolim egregiam obsidens, occupavit 
eam violenter ; et ejectis ex ea domini principis 
Antiocheni fidelibus, quorum fidei urbem predi- 
ctam commiserat, suos induxit. Ipsum autem et de 
Adama, et Mamistra et Anavarza secunde Cilicice 
metropoli celeberrima, et cunetis ejusdem provin- 
cie civitatibus, etmunicipiiset oppidis quibuslibet, 
facere non distulit. Sicque universam Ciliciam per 
annos quadraginta, a principe Antiocheno sine ca- 
lumnia possessam, ex quo predicta Tarsus, per 
manum domini Balduini, fratris domini ducis ;Ma- 
mistra vero cum omni reliqua regione, per manum 
domini Tancredi viri clarissimi, antequam Antio- 
chia in nostram devenisset potestatem, Christians 
libertati restitutz& sunt, suo contra jus et pium vin- 
dicans imperio : inde etiam cum universisexeroiti- 
bus suis in multitudine virtutis suse progrediens, 
Antiochiam accelerat ; ad eamque perveniens, sta- 
tim more hostili cireumvallat obsidione. Ordinatis 
itaque per gyrum machinis et ingentibus tormentis 


mentius arctare. 
CAPUT XXV. 


Sanguinus castrum cui nomen Monferantus, obsidet ; 
rez cum comite Tripolitano obsidionem quarit 
solvere, sed deficiunt ; et victi, comes capitur, rex 
in casirum se receyit. 

Dum hac circa Antiochiam aguntur, Sanguinus 
vir sceleraiissimus, et Christiani nominis imma- 
nissimus persecutor, videns comitem Tripolitanum 
cum multa suorum manu paulo ante corruisse 
regionem quoque universam militaribus destitu- 
iam auxiliis, in finibus Tripolitanis supra civi- 
latem Raphaniam, in monte situm presidium, eui 
nomen Mons-Ferrandus, de quo etiam superius 
premisimus, polenter obsidet ; et oppidanos in- 
tus obsessos acriter impugnat, urget indesinen- 
ter et multa molestat instantia. Hoc audiens co- 
mes Tripolitanus Raimundus, adolescens. Pontii 
predefunoeti filius, domini regis ex sonore nepos, 
mississub omniceleritate nuntiis, dominum regem 
profusis anxie precibus rogat, ut in tanta neces- 
sitate, rebus pene desperatis non moretur subvenire, 
sed opem laturus aceceleret. Dominus itaque rex 
paterno more pro universis Christiani populi neces- 
sitatibus debitam gerens sollicitudinem, convocatis 
subito universis regni principibus et militaribus 
lam equitum quam peditum auxiliis conglobatis, 
impiger advolat, et Tripolitanis se ex improviso 
exhibet finibus. Occurrunt ibidem nihilominus et 
domini principis Antiocheni, sinistra deferentes, 


C nuntii, scriptis et viva voce asserentes, quod et 


D 


verum erat, dominum imperatorem Antiochiam 
obsedisse; monentes et multa rogantes instantia, 
quatenus illuc cum omnibus copiis descendat, et 
fratribus in gravi anxietate positis, mature subve- 
niat. Habita itaque deliberatione, quid in tam an- 
eipiti facto fieri oporteret ; placuituniversis, ut prius 
Christianis in vieino castro vallatis, ministreltur 
auxilium, quod satis leve videbatur ; dehine omnes 
unanimiter Antiochenis subventuri, progrediantur. 
Conjunctis igitur adinvicem lam domini regis 
quam comitis viribus, et robore collato, hostibus 
obviam, gratia destituti divina, progredi nituntur. 
Ubi adlocum ecperuntappropiare destinatum. San- 
guinus audiens nostrorum adventum, obsidionem 
solvens, ordinatis agminibus, eis occurrit. Nostri 
quoque instructis aciebus et juxta militarem di- 
sciplinam dispositis, nihilo segnius unanimiter pro- 
cedentes, versus oppidum, obsessis opem laturi, 
contendunt ; et ut municipium alimentis vacuum, 
comportatis repleant necessariis. Qui autem duces 
erant itineris, nostrum precedentes exercitum, 
errore an malitia dubium est, commodiorem et 
planam a laeva declinante viam, montis ardua se- 
cuti, per loca invia et angusta nimis nostras in- 
ducunt acies, ubi Martiis congressibus locus non 
erat idoneus, nec babilis ad resistendum, nequead 
impugnandum opportunus. Quod videns Sanguinus, 





605 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIV. FULCO REX. 


606 


Sicut erat vir sagacissimus, et rei militaris multam A regni populis invitent ; et iterum eorum quocunque 


habens experientiam, videns meliorem se habere 
calculum, &nimo fervens, suos convocans, el inter 
millia suorum primus, verbo suos erigens, provo- 
cans exemplo, in medias nostrorum irruit acies ; 
et viriliter dimicans, ad nostrorum stragem ani- 
mat, et agmina nostra prima in fugam conversa 
prosternit. Videntes autem nostri majores exercitus» 
primas acies defecisse, et in nullo resistendi spem 
habere, seque in angusto positos, subveniendi af- 
flictis copiam non habere, monent dominum regem 
ut saluti consulens, in vicinum se conferat presi- 
dium. Quod videns dominus rex esse pro tempore 
expedientius, in presidium se cum paucis recipit, 
pedestribus copiis pene omnibus, aut neci traditis 
aut in vineula conjectis. Captus est ibi egregie in- 
dolis adolescens comes Tripolitanus, et de equestri 
ordine cum eo capli sunt nonnulli. Pars autem 
dominum regem secuta, in municipium ingressi, 
vite consuluerunt quocunque modo, et saluti. Ami- 
serunt ergo illa die impedimentorum universam 
multitudinem, equos et ad sarcinas deputata ani- 
malia, quibus predictum oppidum instaurare fuerat 
propositum. Nam qui in castrum fugientes ingressi 
sunt, vacui, eL. sola secum arma, quibus muniti 
erant, habentes, nihil victus intulerant. Cecidit illa 
die inter ceteros vir magnificus, nobilitate et ar- 
morum usu insignis Gaufridus Charpalu, domini 
Joscelini senioris Edesssni comitis frater, cujus 
interitus tanquam strenui viri, multis exstitit do- 
loris causa amplioris,let universum concussit exer- 
citum casus ejus lugubris. 


CAPUT XXVI. 


Sanguinus iterum castrum obsidet ; obsessi finitimos 
ad subsidium undique evocant. 


Sanguinus interea videns nostros nihil prorsus 
alimentorum intulisse in castrum, se eorum copias 
habere universas, et omnes regni vires atirivisse, 
comitem quoque se habere in vinculis,regem etiam 
in castro semiruto et alimentis vacuo, cum regni 
majoribus inclusum ; apposuit iterum municipium 
obidione claudere ; sperans non esse qui possit 
obsessis subsidium ministrare ; idque presidium 
infra paucos dies non dubitans se posse evincere. 
Gonvocatis igitur in unum cuneis, redeunt nostro- 
rum spoliis onusti, ampliorem predam pre colle- 
etorum multitudine fastidientes ; ef castrum ordi- 
natis in gyrum legionibus, obsidione vallat urgen- 
tissima. Porro intus cum domino rege se contule- 
rant, de regni proceribus, Willelmus de Buris con- 
stabularius, Rainerus Brus miles insignis, Guido 
Brisebare, Balduinus de Ramis, Hemfredus de 
Torono tyro et nimium adolescens ; et alii plures, 
cum quibus rex habens consilium, deliberat quid 
in tanta,tamque angusta et urgente necessitate fleri 
oporteat. Decernunt ergo pariter, ut principem 
Antiochenum et Edessanum comitem Joscelinum 
, juniorem in suum sollicitentsubsidium ; dominum- 
que Hierosolymorum patriarcham cum universis 


modo prestolentur adventum. Per idem tempus, 
dum hec cirea Montem Ferrandum aguntur, Rai- 
naldus, quicognominatus estEpiscopus, nepos do- 
mini Rogerii episcopi Liddensis, militie Sancti 
Georgii primicerius, miles in armis strenuus et 
aclibus militaribus insignis, dum Ascalonitas more 
solito, sed incaute prosequilur, in pretentas casu 
decidens hostium insidias, captus est. Interea non 
cessant nuntii, sed sub omni celeritate properant. 
Hie dominum principem debita stimulat instantia; 
et regis et suorum necessitates edocens, mora ar- 
guit, festinare monet attentius: ille dominum 
Edessanum comitem continuusincendit hortatibus. 
Tertius Hierosolymam festinus accelerat, et popu- 
lum commovet universum. Verum princeps Antio- 
chenus dubius quid faciat, heret aliquantulum ; 
nam pro foribus habens imperatorem, urbi timet, 
si tentet abscedere : iterum domino regi in tanta 
necessitate posito, durum nimis et inhumanum 
reputat non subvenire. Tandem domini regis et 
Christiani populi molestiis et anxietatibus compa- 
tiens, civitalem suam Domino committens, satius 
judicatcum fratribus quantumlibet ad versa sustine- 
re,quam eis sicdeficientibus, abundare prosperis, el 
qualibet tranquillitate gaudere. Convocat igitur 
proceres, et. populi majores; revelataque cunctis 
propria conscienlia, invitat omnes ad regis subsi- 
dium, et facile persuadet. Sponte enim in eadem 
Deo gratissima concurrunt omnes desideria ; et 
subito paratos se offerentes, ab urbe egressi, do- 
minum imperatorem cirea eamdem civitatem relin- 
quentes, unanimiter ab domini regis subsidium 
proficiscuntur. Comes quoque Edessanus, eum uni- 
versis viribus suis pari voto accingitur, et adidem 
opus mira festinat celeritate. Dominus quoque 
Hierosolymorum. patriarcha Willelmus, coilectis 
universis copiis, quas in regno potuit invenire, 
assumpto sibi Dominice crucis venerabili ligno, 
illuc impiger accelerat; et undique suffrazia cor- 
rogans, in eorum subsidium mature contendit. 


CAPUT XXVII. 


Bexeuge  Damascenorum procurator, Neapolim in- 
cendit et depopulatur. 


His ita cirea dominum regem se habentibus, Be- 
zeuge regni Damascenorum procurator et princeps 
militie de quo etiam superius fecimus mentionem, 
audiens regnum solito robore vacuum, regem in 
extremis regionibus obsidione clausum, principes 
et universum populum eirca ejus liberationem sol- 
licitum, ad illas parles unanimiter convolare; ratus 
ex tempore nocendi occasionem invenisse optatam, 
cum multa militia in regnumingreditur; et Neapo- 
lim civitatem immunitam, muroet antemuralibus, 
et itam vallo carentem, aggreditur ex improviso ; 
et subito irruens, tanquam fur in nocte, in cives 
incautos gladiis, et toto desevit spiritu, elali non 
parcens, aut sexui ; tandem serius admoniti, qui 
inventi sunt residui, in presidium quod in medio civi- 


607 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


608 


. "tatis est, cum uxoribus et liberis, se cum multo: À stros hee molestius pati posse non dubitabat. Ad 


labore recipientes, vix a czede et incendiis elapsi 
sunt. Ille autem, nemine prohibente, discursibus 
liberis universam urbem obambulans, incendiis 
cuncta subjieiens, predam et manubias, et quze- 
cunque desiderabiliain urbe depopulatus, indemnis 
recessit. 


CAPUT XXVIII. 


Festinatur ad regis subsidium ; sed. obsessis majores 
interim inferuntur molestiz. 


Sanguinus interea obsessos continuis urgens 
molestiis, mcenia tormentis quatiens, machinis 
molares ei sexa ingentia jaculatoriis in medium 
contorquens presidium, domos prosternit interius, 
non sine multa inclusorum formidine ; tantisenim 
eos cautes violenter immissi, contorta omnimodo- 
rum telorum genera, opprimebant augustiis, ut jam 
intra muros nullus tutus ad occultandos saucios et 
debiles inveniretur locus. Ubique periculum, ubi- 
que discrimen, et mortis imago tremende eorum 
se ingerebat oculis ; et mentibus non deerat repen- 
tini timor interitus, et casuum presentia sinistro- 
rum. Ad hoe vir saevissimus, assultus ingeminat, 
et destinatis per vices agminibus, successionis quo- 
dam ordine vires reperat ; et prioribus defatigatis, 
recentes subrogat, ut continuatum potius quam 
renovatum videretur preliorum negotium. Nostri 
vero,non habentes ad hano vicissitudinis recrea- 
tionem inducendam sufficientes copias, ipsi primos, 
ipsi novissimos continuatis laboribus sustinent 
impetus. Diminuebatur preeterea eorum diebus sin- 
gulis numerus, aliis vulnerum acerbitate, aliis segri- 
tudinum varietate decumbentibus ; omnibus autem 
unus idemque defectus, et tolerande perpetis mo- 
lestie per impotentia. Noctes enim, excubiis depu- 
tati trahebant insomnes; diebus vero, continuis 
congressionibus fatigata,nullas percipiende quietis 
ad restaurandam corporum exinanitionem, hostes 
ferias indulgebant. Accedebat et ad malorum cu- 

mulum, quod necingredientesalimentorum aliquid 
inlulerant; nec in castro, ex priore obsessione, 
erat aliquod victus residuum; nam quod ipsi 
inferre deereverant, in. manus hostium cum om- 
ni pervenerat integritate. Unde statim post ingres- 
sum, suos, nil aliud habentes, equos comederant, 
quibus deficientibus, omnis omnino defecerat ali- 
monia. Attenuabantur itaque pre jejunio, etiam 
fortium et robustorum corpora ; et inducta per ine- 
diam macies, strenuis etiam vires furabatur. Tanta 
preterea erat inclusorum multitudo, ut nec cibo- 
rum sufficerent copie ad hoc, ut unusquisque mo- 
dicum quid acciperet: itasaue obsessorum multitu- 
dine universa municipii referta erant divergoria, ut 
vicus et platee jacentium frequentia, quasi juncis 
strata viderentur; emissa quoque incaute jacula 

casu et sinestudio dirigenlislethalia inferebant vul 

nera. Hec omina Sanguinus noverat plenius, eoque 


C 


D 


protervius suos ad instandum impellebat, quod no- 


hec et cirea oppidum tam frequentes hostium erant 
dispositz cohortes, et tanta diligentia omnes ob- 
servabantaditus, ut nec ad nos accedere quispiam, 
nec de nostris egredi aliquis, quasi rem desperatam 
attentarel. Augebatur obsessis in dies molestia sin- 
gulos, et victu penitus deficiente, nullum erat spei 
residuum ; et rebus ipsis edocebantur,quam violen- 
tum sit famis imperium, et quam vere dictum sit 
illud : Asserit urbes sola fames. (LucAN. 111, 56.) 

Id tamen pereuntem quocunque modo adhuc fo- 
vebat populum, quod prineipis et comitis Edessani, 
necnon et Hierosolymorum  prestolabantur subsi- 
dium ; et, quia animo cupienti nihil castis festinatur, 
omnis habebatur mora suspeclior, dilatione votum 
creverat, et hora pro anno compautabatur. 


CAPUT XXIX. 


Adest. subsidium ; sed. interim rex ad, deditionem in- 
clinatur ; et pactis initis, sospes ad. propria regre- 
ditur. 


Interea dum h&c circa obsidionem sic aguntur, 
princeps Raimundus cum suis jam aderat legioni- 
bus, comes quoque Edessanus ingenlia trahens ag- 
mina non longeaberat ; sed et Hierosolymorum ex- 
ercitus salutifercee lignum crucis sequentes unanimi- 
ter, maturato itinere aecelerabant. Quo per nuntios 
fideles comperto, Sanguinus timens tantorum ad- 
ventum principum ;idque specialius reformidans, 
ne auditis obsessoruin molestiis, eisque compatiens 
dominus imperator, quem circa Antiochiam esse 
cognoverat, cum suis intolerabilibus copiis super se 
iratus irruat, antequam ad obsessos hic rumor per- 
veniat, depace primus missisinternuntiis dominum 
regem et princeps suos alloquitur ; dicens: Castrum 
jam semitutum, ante se diu non posse stare ; populum 
jejunum et fame laborantem, resistendi vires et animos 
amisisse; Suwm vero econtra exercitum, necessariis 
abundare ; tamen domini regis intuitu, qui magnus el 
eximius esset princeps in. populo Christiano, dicit se 
universos captivos quos paulo ante ceperat, tam co- 
mitem quam alios restituturum, e£ domino regi cum 
omnibus suis liberum et tranquillum exitum, et ad 
propria reditum, indulturum si ei castrum omnibus 
vacuum restituere voluerint. Nostri porro nescientes 
lam presens esse subsidium, preterea fame, vigi- 
liis, laboribus, angore atiriti, vulneribus confossi 
lethalibus, imbelles facti et exhausti viribus, ver- 
bum oblatum cum omni aviditate suscipiunt, admi- 
rantes unde tanta hominis tam inclementis proces- 
serit humanitas : quacunque tamen oceasione,por- 
rectas gratanter suscipiunt conditiones. Pactis ergo 
hinc indead placitam utrinque redactis consonan- 
tiam, comes Tripolitanus restituitur,et cum eo ca- 
ptivorum maxima multitudo; statimque dominus rex 
cum suis egressus, ab hoste salis humane tracta- 
tus, presidio Turcis resignato, confusus quidem, sed 
tamen de periculorum nimia perplexitate erutus, 
gaudens de montibus descendit in campestria Ar. 





HIST. RERUM TRANSMÁRIN. — LIB. XV. FULCO REX. 610 


E : 
. ehis contermina, ubi audito domini priaeipis et do- À litate pretenta, mitigare satagebant indignationem : 


- 609 


mini comitis adventu, approbans eorum sollicitu 
dinem et fraternam charitatem, sed sero oblatam 
conquerens, eis occurrit devotus ; solustique ingen- 
tibus gratiarum actionibus, quod pro ejus negotio 
tam sollicitos se exhibuerant, et quantum in eis 
erat, optatum ministraverant subsidium ; et mutuis 
colloculionibus recreati, divisi sunt ab invicem, ad 
propria redeuntes. 


CAPUT XXX. 


Princeps Antiochiam reversus, urbem obsessam re- 
perit ; imperatori otis viribus. contradicil; sed 
tandem quorumdam interventu, eidem reconci- 
liatur. 

Dominus autem princeps, cujus res in arcto vi- 
debantur constitute, quia potentissimum orbis ter- 
r? principem ante suam civitatem hostilia medi- 
tantem dimiserat, Antiochiam sub omni celeritate 
rediens, per portam superiorem, quz presidio civi- 
tatis et arci eontermina est, ingressus, imperatorem 
adhuc in eodem perseverantem proposito reperit : 
ubi per dies aliquot habitis congressibus, nonnulis 
Antiochenis in imperatoris exercitum clam sepe, 
palam sepius irruptiones faciendo, damna eis fre- 
quenter intulerunt enormia; et cum eis more ho- 
stili non attenta íidei professione, versabantur. 
Imperator quoque versa vice tormentis ingentibus 
et machinis jaculatoriis, cautes immanissimos, et 
immensis ponderis contorquendo, a porta pontis 
mcenia cedendo el turres, urbis claustra debilitare 
et effringere nitebatur. Dispositisque per gyrum le- 
gionibus, sagitiis, et omnium missilium genere, nec- 
non et fundibulariorum manu proterva, cives a mu- 
ri propugnatione arcebant eminus ; et ad suffodien- 
da monia aditum et opportunitatem nitebantur vin- 
dicare. His igitur ita se habentibus, timori erat 
prudentioribus utriusque exercitus, quod nisi ma- 
turo rei Subveniretur consilio, res in eum casum es- 
set deventura, in quo non facile, periculis emer- 
gentibus, remedia possent aptari convenientia. In- 
lerponunt se itaque viri timorati, partium arbitri, 
pacis portantes manipulos: et domini imperatoris 
ingressis castra,ejus verbis pacificis, et omni huri- 


rursum dominum principem adeuntes, prudenter et 
cireumspecte nimis, prout opus erat, viam pacis 
studenl invenire. Tandem visum est arbitris et 
quesitis foederis moderatoribus, quod dominus prin- 
ceps ad imperialem accedens magnificentiam, in pra- 
sentia illustrium et inclylorum | imperialis palatii, 
cum universorum catu procerum suorum, cum debi- 
ta solemnitate ei. ligiam eaghibeat fidelitatem; juret- 
que prastilo corporaliter sacramento, quod. domino 
imperatori Antiochiam ingredi volenti, vel ejus prz- 
sidium, sive irato sive pacato, liberum et tranquillum 
non neget introitum. Et si dominus imperator ei Ha- 
lapiam, Cxsaream, Hamam, Emissam, sicul pactis 
erat, insertum, principi restitueret. quietas, quod. his 
et aliis. cireumadjacentibus, contentus urbibus, An- 
tiochiam domino imperalori sine difficultate restituat 
jure proprietatis habendam; dominus vero imperator 
in recompensationem exhibitee fidelitatis, principi con- 
cedat, quod si, auctore Domino, eum contigerit Hala- 
piam, Gaesaream, et omnem circum adjacentem regio- 
nem sibé acquirere, totum principi sine molestia et di- 
minultione accrescat; eL jure perpetuo sibi et haere- 
dibus suis, tamen. in beneficio, quod. feodum vulgo 
dicitur, tranquille possident. Egressus est igitur do- 
minus princeps, juxta condictum, cüm omni suo- 
rum nobilium eomitalu,ad castra imperialia : ubi 
cum debita honorificentia a domino susceptus im- 
peratore, recensitis ad placitum hine inde pactis 
consensum, fidelitatem suam domino imperatori 
manualiter exhibuit; sed et statim praedicatum ur- 
bium eum omnibus pertinentiis suis dominus im- 
perator investituram ei concessit, spondens firmis- 
sime, quod estate proxime futura, eas auctore Do- 
mino,comprehensas corporaliter tradat. Sic itaque 
federe completo, pace plenius restituta, vexillo 
imperiali super principalem presidii arcem collo- 
cato, donis ingenlibus eumulatus, cum suis prin- 
ceps in civitatem est regressus. Dominus autem im- 
perator, propterinstantem hiemis asperitatem,cum 
universis exercitibus suis in Ciciliam reversus, 
circa Tarsum in regione maritima, hiemandi gratia 
se contulit. 





INCIPIT LIBER QUINTUS DECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Imperator Caesaream obsidel; principe et. Edessano 
comite in ejus obsequio constitulis. 
Transcursis igitur circa partes Cilici& mensibus 
hibernis, vere jam reducto, et gratam exercitibus 
referente temperiem, missa voce preconia, et edi- 
cto imperiali publice mandatur primiceriis, centu- 
.- rionibus, quinquagenariis legionum, iterum cohor- 
tes instrui, instrumenta bellica reparari, armis ac- 


D cingi populum universum. Premissis ergo legatio- 


nibus dominus princeps, dominus quoque comes 
Edessanus, aliique illarnm partium primores invi- 
tantur,ut cum domino imperatore proficiscantur ad 
prelia. Quibus undique conglobatis, quasi circa 
Kal, Aprilis, turbarum stridore, clangore tympano- 
rum, exercitus universus, ut pactis inter se el 
principem prius initis,satisfaciant,versus Caesaream 
acies dirigi precipit, et fines hostium ingressus, 


611 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


612. 


paucis evolutis diebus, ante predietam urbem ca- A suorum accusans desidiam, ad fortiores ammat ins 


strametatus est. His audilis, princeps et comes, 
convocatis ex universa regione suorum copiis, im- 
peratorem sub omni celeritate sequentes, subito 
cum suis ante supra nominatam civitatem, paribus 
accensi desideriis adfuerunt. Est autem predicta 
civitas, inler montem et fluvium, qui Antiochiam 
preterfluit, fere in modum Antiochie sita, partem 
sui maximam in plano usque ad flumen habens; 
partem quoque in declivo montis ; presidium vero 
in montis fastigio imminens, humanis inexpugna- 
bile viribus est constitutum. Unde a leva et ad dextra 
demissis usque in fluvium mconibus, civitas ambi- 
tur cum suburbio sibi adjacente. Transito itaque 
fluvio, dispositisque in gyrum agminibus, ex ea 
parte unde civitas suburbio anle se posito habilior 
adimpugnandum videbatur, urbem vallat obsidione, 
Hic demum machinis congrua provisione dispositis, 
turres ac moenia, et infra muros civium domicilia 
gravium immissione molarium, incessanter concu- 
tiunt, et crebris ictibus el viearia immissorum cau- 
lium repetitione, non sine multa inhabitantium 
strage funditus dejiciunt, in quibus eral defensio- 
nis spes maxima, «dificiorum munimina. Urgebat 
dominus imperator, sicut erat vir magnanimus, stu- 
dio fervente propositum, et propositis braviis, ado- 
lescentium glorie cupidos, ad certamina et congres- 
sus Martios accendebat animos ; lorica quoque in- 
dutus et accinctus gladio, casside caput tectus 
aurea medius immistus agminibus, nune hos, nunc 
illos sermonibus hortatur congruis ; nuncexemplo 
tanquam unus e popularibus provocat, et instat 
viriliter, ut alios ad instandum reddat animosiores. 
Sie igitur vir egregia animositate insignis, sine 
intermissione discurrens, estus belli a prima diei 
hora usque ad novissimam sustinens, nihil sibi 
quietis, ut vel cibum sumeret indulgebat ; sed aut 
hos qui machinis deserviebant, ut frequentius et 
directius jacularentur, admonebat; aut iis qui in 
conflictibus desudabant, addebat animos, per vica- 
rias successiones vires reparans, et pro deficienti- 
bus recentes surrogans, et integris conatibus vali- 
dos. Princeps autem et comes, ut dicitur, adole- 
scentes ambo, et illius statis levioribus nimium 
iracti studiis, ceteris in prelio et re militari desu- 
dantibus, aleam ludebant, non sine damno rei 
familiaris, assidue; et circa bellorum studia remis- 
sius se habentes,cateros quoque a fervore instantiz, 
suo revocabaut exemplo. Quod audiens imperator, 
et facto eorum pernicioso nimis motus, inlerius eos 
.semel etsecundo,familiariel secreta commonitione, 
revocare studuit, exemplum sui proponens, qui cum 
regumterre etprincipum omnium esset potentissi- 
mus ; nec labori proprii parcebat corporis, nec im- 
mensis sumptibus. Tandem eum per dies aliquot in 
hujusmodi congressionibus et assiduis conflictibus 
perseverasset exercitus, indignatus imperator,quod 
incomparabilibus ejus copiis urbs pusilla tam diu 
possel resistere, affectus ledio, moram arguens, 


D 


sultus, et congressus ingeminans, acrius instare 
precipit. Dumque urbis effractionicerlatim instant, 
suburbium predictum, quod in inferiore civitatis 
parte situm esse diximus, cominus effrectum occu- 
pant violenter, civibus qui ibi reperti sunt, non 
parcentes, nisi forte qui ex eis verbo vel habitu, 
vel quovis signo Christianam professionem se esse 
sectaturum designaret. Multos enim fideles habe- 
bat et habuerat ab initio civitas illa habitatores, 
qui sub misere servitutis jugo ab infidelibus do- 
minis premebantur indebite. 


CAPUT II. 


Indignatus idem, imperfecto negotio obsidionem sol- 
vit Antiochiam reversus. 


Sic ergo civitate ex parte quadam impugnata, 
timentes cives, violentas hostium in uxores el libe- 
ros et urbis penetralia irruptiones, pacem ad tem- 
pus postulant modicum, et impetrant postulatam. 
Erat porro illius civitatis dominus quidam nobilis 
homo, Arabs natione, Machedolus nomine; hic 
missis occulte ad imperatorem nuntiis, pro salute 
urbis et civium indemnilate, profusis cum omni 
humilitate supplicat precibus, et infinitam spon- 
dens pro eodem precuniam. Indignatusenimim pera- 
tor, quod princeps et comes ita dissolute et negli- 
genter in expeditione se habuerant, eoque precipue 
quod pro eorum negolio et implenda promissione 
videbatur laborare, maximum contra eos rancorem 
conceperal; el promissam eorum fidelitatem, tan- 
quam sine operibus morluam, magis spleudidam 
quam solidam, pro nihilo ducens, firmissime apud 
se,cum paucis familiaribus, preordinaverat, quod 
in odium eorum, et infidelitatis ponam, oblata 
qualibel occasione, que aliquam saltem honestatis 
speciem videretur pr&tendere, soluta obsidione, ad 
propria redirel. Suscepta igitur pacta pro dissol- 
venda obsidione pecunia, edicitur publica voce 
preconia obsessis pax ; ex legionibus mandatur ut 
ad redilum se preparent. Sicque solutis castris 
imperator versus Anliochiam, acies precipit dirigi 
ei universus illuc exercitus properare. Audientes 
hoc princeps et comes, sero ducti penitentia, do- 
minum imperatorem ab incoptorevocare nituntur; 
sed perseverat in proposito, quod irrevocabiliter 
conceperat imperator ; spretisque eorum persuasio- 
nibus, inter accelerat. Dicebatur comes in eo ma- 
litiose nimis versatus; nam occulto, sed postmo- 
dum clare paluit, adversus dominum suum, prin- 
cipem videlicet, ducebatur odio, et incrementum 
ejus habens omne suspectum, seducebat impruden- 
tioris adolescentis animum, ipse versutior; ad id 
toto contendens studio, ut princeps imperatoris in- 
dignationem mereretur, ne per eum ad majora 
proveheretur compendia. 

CAPUT III. 
lmperalor a principe civilatis repetit. presidium, 
quasi moram 1n regione facturus. 

Perveniens igitur Antiochiam dominus imperator 


613 
cum filiis suis et familiaribus, et militia non mo- 
dica ad urbem ingressus, domino principe, domi. 
noque comite stratoris officium exsequentibus, do- 
minoque patriarcha eum universo clero et populo 
ordinata de more processione, in psalmis et hym- 
nis,canticiset musicorum concentu instrumentorum 
cum plausu et exultatione populorum, prius ad 
cathedralem ecclesiam, deinde ad palatium prin- 
eipis solemniter deductus est. Ubi eum per dies 
aliquot, balneis, et ceteris que ad corpus pertinent 
recreationibus, tanquam dominusin domo;pro libero 
ususesset arbitrio, profusaque el pene prodiga tam 
in dominum principem et comitem, quam in eorum 
magnates, nec non et in cives indifferenter usus 
esset imperiali munificentia, principem simul et 
comitem, et omnes provincie primores, ad se fecit 
evoeari; quibus in presentia sua constitutis, prin- 
cipem alloquitur, dicens : Nosii, dilectissime fili 
Raimunde, quomodo ob gratiam tui, ut. juxia. con- 
ventiones inler nostrum. Deo amabile imperium, et 
fidelitatem tuam prius. der prudentum virorum me- 
diationem initas, tuum augeam principatum, et dila- 
tem super hosies fidei mosirae possessiones luas, 
diu jam in ista regione conversatus sum ; et ecce 
opportunitale ingruente, tempus est ut promissa sol- 
vam, eb omnem circumadjacentem regionem tug 
subjiciam ditioni, sicut pactorum tenor manifestius 
edocet. Sed nosti optime, noverunt et isti, qui tecum 
in nostra assistunt. presentia, quod mon est, quod 
tibi solvere tenemur, opus temporis modici ; sed mo- 
ram iua negolia videntur exigere diuturniorem et 
impensas ampliores deposcere. Oporiet igitur ui ci- 
vitatis hujus praesidium, sicut ex pacto ieneris, no- 
strae deputes custodia, ul in &0 nostri tulius repo- 
nantur thesauri ; urbem. quoque nostris exercitibus 
perviam facias, ut liberam omnino intrandi egredien 
dique habeant sine difficultate licentiam. Nam de- 
Tarso, vel Anavarza, vel aliis Ciliciz urbibus, non 
ita commode bellica parari possunt. insirumenta, ad 
angustias et obsidionem Halapiz inferendam ; aliam- 
que prastat haec civitas iis usibus opporlunitatem, 
longeque meliorem quam alía quavis posset. mini- 
strare. Imple ergo promissum el juvta Lenorem ex- 
hibitze fidelitatis, prosequere quod iuum est ; nam 
nosire eril eminentiz», id quod tibi lenemur ecsol- 
vere, larga inlerpretatione et. superfluente mensura 
largiri. 

His dictis, princeps et sui, verbi acerbitale per 
territi, diu herentes quid super his responderent 
cum multa anxietate secum volvebant quid ad hoc 
referrent. Durum enim videbatur et grave nimis 
quod civitas tanto nostre gentis acquisita periculo 
tantoque sanguinis felicium principum dispendio 
Christianz fidei restituta, que tantarum semper 
fuerat caput et moderatrix provinciarum, in manu 
effeminati Grecorum populi descenderet ; nam sine 
ea reliqua regionis portiones nobis stare posse 


. non videbantur. Iterum, id pactis domini principis 


insertum, nemo erat qui dubitaret; preterea tot 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XV. FULCO REX. 


C 


D 


614 


À de suis intromiserat, quod non f[acile videbatur 


ei, vim inferre volenti, resistere posse. Sic igitur 
reS8 in arclo posita eral, cnm ecce. comes Edessa- 
nus pro omnibus respondens, ita orsus est : Do- 
mine, sermo quem peroravit imperialis sublimitas 
Vestra, divina redolet eloquentia, el omni acceptione 
dignus esL; in. noslrum. enim totum illius tenorem 
videmus respicere penitus incrementum, sed res nova, 
novo indigel consilio, nec esl in domino principe 
solum hoc effectui mancipare. Oportet enim ut cum 
suorum, mei videlicet, eb. aliorum. suorum fidelium 
constlio, super hoc plenius deliberet, quomodo faci- 
Hus verbum vestrum et postulalio. debitum | soviiatur 
effectum, ne tumultu plebis inlercurrente, exsecutioni 
petitionum vestrarum futura prastetur. impedimen- 
tum. Placuit itaque domino imperatori comitis 
responsum ; et datis ad modieum induciis ut dictze 
satisfieret deliberationi, comes domum regreditur, 
prineipe in palatio remanente, et sui ipsius ut 
dicebatur, non habente potestatem. 


CAPUT IV, 


Excitatur in civitate tumultus ; timet imperator et 
petitionem remittit ; et sedatur scandalum, eodem 


ab urbe egresso, 

Comite igitar. doinum reverso, missis occulte 
nuntiis, qui populum universum, patefacta impe- 
ratoris postulatione, ad arma sollicitent, fittumul- 
tus cum immoderato strepitu per urbem ; et turbis 
undique convenientibus, clamor attollitur in im- 
mensum. Hoe audiens comes; accepto equo velo- 
citer ad palatium festinans, tanquam populatium 
incursus fugiens, ante pedes imperiators se dedit 
exanimem. Subito izitar comitis ingressu, impera- 
tor attonibus, querit diligenter quaenam sit causa, 
quod ila. inordinate, przler morem et disciplinam 
sacri palatii, ante majestatem irruperit imperialem. 
Respondit : necessitatem legem mon habere ; seque 
populi furenlis insectatione coactum, ut mortis. evi- 
taret discrimen, contra morum regulas advenisse. 
Item sepius sciscitanti, ut causam diligentius 
aperiret, respondit : se gratia percipiendae quielis in 
hospitium declinasse, et ad. id. operam dare propo- 
suisse, cum ecce subito universus civitatis populus, 
quasi vir unus ante domus januam cum gladüs et 
armis qualia furor ministrabal assistens, virum san- 
guinarium, proditorem patris, plebis homicidam, 
epit clamare ; qui civitalem imperatori sumpta 
inde pecunia vull vendere ; comitem Edessanum sibi 
dari obviam velle ; vixque eos iam | effracta. domo, 
cum mille periculis effugisse. Interea clamor per 
civitatem excitatur ingens, tumultus immoderatus, 
rumor celeberrimus omnium aures circumstrepit, 
civitatem Grecis venditam, presidium jam eis tra- 
ditum ; cives, relictis avitis domibus et fundis pa- 
ternis, migrare eportere. His itaque rumuribus 
cives accensi, quoscunque de imperalore reperiunt 
familia, de equis dejiciunt, vi speliant, verberibus 
afficiunt, resistere volentes, gladiis obtruncant ; et 
usque in palatium principis, injurias et mortem 


615 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


616 


fugientes, strictis gladiis insequentur. Hocstrepitu & — Et illud. 


civium, et suorum conclamanlium vociferatione 
vehementi motus imperator, principem et magnates 
accerciri jubet, et mitigatu pro tempore indigna- 
tione, timens ne contra se durius aliquid oriretur, 
sermonem, quem eodem die coram hominibus ali- 
quantulum liberius dixerat, tangens ait: Memini 
me vobiscum hodie super uno verbo habuisse tracla- 
tum, unde fortasse scandalum hoc in populo dicitur 
obortum, Nunc autem noverit tam | patrum. quam 
plebis universitas, quod ex quo ita durum et. difficile 
vobis videlur quod. dixi, revoco sententiam, retracto 
quod proposui. Habetote vobis tum urbem. tolam, 
quam prasidiwm ; sufficit imperio meo, statum tem- 
porum hactenus observatum | continuare. Novi quod 
vere fideles mei sitis, nec a fidelitate promissa el 
prastita ulla dies unquam vos convellere poteri. 
Egredimini igitur et populum. furentem | compescite. 
Quod si mora in civitate mea eis aliquatenus  su- 
specia est, ne super hac moveantur, cras enim, 
auctore Domino, egrediemur. 

His dietis, laudant omnes domini imperatoris 
propositum ; et extollunt usque ad sidera mentem 
providam, consilii altitudinem, consulti pectoris 
judicium. Et egredientes princeps et comes, et alii 
procerum primores, voce, manu, nutibus et signis 
tumultum sedare tentant ; tandemque indicto si- 
lentio et plebe verbis amicis ad aliquamtranquilli- 
tatem redacta, domum eos redire, et armis depo- 
siis quiete degere rogant propensius. Quod et 
factum est. Dominus autem imperator, diesequente 
cum filiis e& consanguineis et familiaribus egressus, 
ante urbem castra locari precipit. 


CAPUT V. 

Mittuntur legati, qui indignationem imperatoris mi- 
tigenl, et oblinent ; imperator ad. propría redit. 
Seientes ergo hi quibus mens erat sanior, domi- 

num imperatorem, licet more prudentis dissimvla- 

verit, rancorem adversus principem et nobilium 
primores mente concepisse, tanquam eorum in- 
stinctu et occulta opera popularium tumultus et 
plebis scandalum esset excitatum ; dirigunt refor- 
mande pacis gratia idoneos ad hoc, et sensus ha- 
bentes exercitatos, ad imperialem excellentiam 
nuntios, qui dominum principem et magnates re- 
gionis apud dominum imperatorem satagant excu- 


Quot homines, tot sententie. 

Sed in hac tanta varietate morum dissimilium, pru- 
dentis est qualitatem distinguere meritorum, et con- 
grua meritis przmia deputare. Juxta hanc. ralionem 
plebis indiscretz calor inconsultus, in damnum non 
debet redundare melius affectorum. Usu enim inter 
homines solet evenire, ut plebs confusa, modum 
nesciens, ricas eL iumultus  consueverit. incaulzus 
suscitare : idque ín omnibus bene moratis urbibus, 
vetustam et usu approbatam longevo consuetudinem 
obtinuisse certum est, ub. patrum modestia populares 
comprimantur impetus, et. iguara modi refrenetur 
audacia. Aliter, vulgi mullo meliorem quam nobi- 
lium esse conditionem ; turbze imprudentis confusto- 
nem quam discrelorum experientiam, nisi majoribus 
colligere liceat peccata plebis inconsultg. Ignorante 
sane domino principe, nescienlibus iis ad quorum 
nutum majora tractantur negotia, deliquit plebs in- 
disereta. Pamnas ergo toleret quas meruit, domino 
principe cum majoribus indemnibus conservatis : pae 
ratus est denique in argumentum suz | innocentis in. 
finibus stare pactorum ; et, si liceat, urbem cum 
prasidio in manus imperii transferre. 

His et similibus persuasus imperator, motum 
indignationis nimie, quam de sola suspicione 
conceperat, humaniore sententia revocavit ; ac- 
cersitoque doraino principe, nec non et comite 
cum proceribus, ad se familiariter precipit introire; 
et detersa omni interjecti rancoris nebula, mutue 
salutationis benigne suscipit et impendit affatum 
Tandem eis innotescens quod causas haberet ur- 
gentissimas, quibusimpellentibus eum domum re- 
dire oporteret; sumpta licentia, promissoque fir- 
missime, quod iterum auctore Domino, pacta com 
pleturus, in manu valida esset rediturus, in Cilieiam 
universos dirigit exereitus. Unde, completis nego- 
liis circa Ciliciam et Syriam, preparatisque ad iter 
agminibus, ad propria reversus est. 


CAPUT VI. 

Hierosolymorum rex ultra Jordanem. przsidium ob- 
sidet et occupat violenter. Apud Thecuam nostri 
miserabiliter prostenuntur. 

Interea dum hec circa Antiochiam geruntur,sub- 
sequente estate, non post multum temporis inter- 
vallum, vir inelytus et magnus /apud occidentales 


saios habere; et super eo qui in populo excrevit I) principes, dominus Theodoricus Flandrensium co- 


tumultu, prorsus asserantl innocentes. Qui ergo 
missi fuerant, in auditorium imperatoris intromissi 
pro injunoto negotio verba facientes, allegare stu- 
dent et persuadere principis innocentiam, in hunc 
modum : Novit Augustalis apex, et imperialis emi- 
nentia nobis multo melius, quod in quolibet. collegio, 
nedum in civitatibus et magnis hominum  cxlibus, 
non omnes pari splendent prudentia, nec. pari sunt 
praediti disciplina ; sed aliter et aliter affectis civibus 
dispares mores, disparia sequuntur studia, ita ul, 
juxla prudentis verbum verum sit quod dicitur : 
Tres mihi conviva prope dissentire videntur. 


mes, domini regis gener, orationis et devote pere- 
grinationis gratia cum honesto nobilium virorum 
comitatu Hierosolymam venit, cujus adventum rex 
et populus universus multa cum hilaritate susei- 
pientes, confisi de insigni et robusta, quam secum 
adduxerat militia, apponunt unanimiter cum domi- 
ni patriarche et aliorum regni principum consilio, 
trans Jordanemin finibus Ammonitarum juxta mon- 
tem Galaad obsidere presidium unum, nostris re- 
gionibus perniciosum valde. Erat autem predictum 
municipium spelunca quedamin latere montis emi- 
nentis maxime declivosita, aditum habens pene in- 


617 HIST. 


RERUM TRANSMARIN. — LIB. XV. FULCO REX. 


618 


accessibilem. Desuper vero immanissimum immi- A eisdem vestigiis inhwrentes, tanquam de iropeo 


nebat precipitium ,usquein infima subjacentis val- 
lis, vertice supereminentis promontorii contiguum. 
Ex latere veroaltrinsecus ad eamdem speluncam erat 
inter clivum superincumbentis altitudinis, et diclum 
preecipitium, artus et formidabilis. In hane se col- 
legerat furum manipulus nocens, et predonum tur- 
ba de finibus Moab, et Ammon, et Galaad, qui, pra- 
missis exploratoribus locorum peritis, et per eos de. 
Slatu regionum nostrarum plenius edocti, sumpta 
opportunilate frequentes irruptiones, clam, et ple 
rumque perieulosas nimis, nostris finibus infere- 
bant. Quibus malis nostri volentes occurrere, pro- 
ponunt, ut premisimus, speluncam obsidere. Gon- 
vocato igilur universo regni populo et copiis milita- 
ribuscongregatis, transito Jordane, illuc perveniunt; 
et sicut regionis patiebalur incwqualitas, simul et 
angustia, adilus occupant, castra per circuitum lo- 
cantes; et dispositis agminibus per gyrum, locum 
obsidione vallant. Legem itaque castrorum exse- 
quentes, ad qua&libet nocendi se converlerunt argu- 
menta, obsessos modis quibus possunt arctantes,ut 
ad deditionem impellant; illi versa vice quidquid 
miseris rebus solet venire solert:z colligentes, in 
suituitionem vigilanter armantur. Dumqueibi pene 
omnis Christianus unanimiter desudaret exercitus, 
Turci quidam ex tempore oppor!unitatem nacti, vi- 
dentes trans Jordanem universam regionem militia 
destitutam hostilibus patere insidiis,Jordane trans- 


misso, Hierieuntinam regionem relinquentes, a dex-. 


tris, secus Asphaltem lacum, qui et mare Mortuum 
dicitur, incedentes, inde se ad montana conferentes, 
in eam provincie partem irruperun!, quetribuJude 
olim cessit in sortem ; et pervenientes ad civitalemn 
prophetarum Amos et Habacuc, Tecuam nomine, 
incolis vacuam, violenter occupaverunt, paucis 
quos ibi repererunt occisis; fugerant enim loci il- 
lius habitatores, hostium adventu precognilo ; et 
cum uxoribus et liberis, armentis et gregibus in 
speluncam Odollam, illis vicinam, se contulerant. 
Vicum ergo predietum invenientes vacuum, domi- 
cilia eorum qui fugerant ingressi, quod residuum 
erat, asportabant. 

Erat autem casu Hierosolymisillis diebus sbAn- 
tiochia veniens, vir pie in Domino recordationis, 
miles eximius et in armis strenuus, nobilis carne 
et moribus, dominus Robertus, cognomine Bur- 
gundio, natione Aquitanicus,magister militie Tem- 
pli. Hie cum quibusdam de fratribus suis et cumiis 
qui Hierosolymis remanserant, paucis et promiscui 
generis equitibus, vexillum regium bajulante quo- 
dam domini regis familiari, Bernardo Vaeher, sub- 
sequente populo, ad locum predictum certatim et 
sub omni celeritate contendunt. Audientes itaque 
Turci nostrorum adventum, locum deserentes Ha- 
behim, Joelis prophete domui, versus Ebron pa- 
triareharum sepulerum, fugam inierant ; volentes 
inde in plana Ascalonam versus descendere. Nostri 

autem, scientes hostium acies in fugam versas, non 


ParRor. CCI. 


C 


D 


certi,sed ad diversa incaute nimistendentes,fugien- 
lium spoliis magis quam stragi hostium insistebant 
imprudenter.Quod intelligentes qui fugam inierant, 
iterum more solito conglobati, resumentes animos, 
dispersas acies, quantum possunt, revocare nitun- 
lur, nostrisque ex improviso et nimis confidenter 
irruentes, passim vagantes etsecuros invadunt, 
gladiis obtruneant ; paucis tamen resistentibus et 
collectis adinvicem, pugna committitur. 

Inter hiec, qui diversa fuerant secuti tubarum 
clangore, stridore cornuum, equorum fremitu, ar- 
morum fulgore coruscantium, vocibus suos ad- 
hortantium, simul et pulveris equorum pedibus 
agitati nebula in sublime rapta, commoniti, ad lo- 
cum properant certaminis. Sed antequam eorum 
qui restiterant catervis se conjungerent, deficienti- 
bus primis et in fugam actis, facti sunt hostes, no- 
stris devietis, superiores. Conversos itaque in fu- 
gam nostros, per loca saxis asperrima et prorsus 
invia, et omnino fugam non admittentia sagittis et 
sirictis gladiis more hostium insectantes, alios 
ferro perimunt, alios prosternunt preeipites ; el a 
predicta Hebron, que est Cariatharbe, usque in fi- 
nes Thecus persequentes, stragem multam nimis 


"operati sunt in populo. Cecideruat autem illa die 


multi nobiles et inelyti viri, inter quos vir eximius 
frater militie Templi, Odo de Monte Falconis, om- 
nes morte sua meerore et gemitu eonficiens, occisus 
est. Hosles vero victoria potiti, cede nostrorum et 
spoliis la&tantes, Ascalonam reversi sunt. Nostri au- 
iem qui in expeditione erant, cognito quod apud nos 
acciderat infortunio, animonimirum sunt vehemen- 
lec consternali. Sed tamen intelligentes hane esse 
bellurum legem, ut nunc hi, nunc illi variis even- 
tibus fiant superiores, iterum consolationem reci- 
pientes, ccepto instant operi ferventius solito, et 
auclore Domino, infra paucos dies predictum obti- 
nent presidium, inde cum gloria et triumpho ad 
propria reversi, 


CAPUT VII. 


Sanguinus regnum Damascenorum inquietat ; Damas 
ceni a nostris auxilium postulant, et nterpositis 
obtinent conditionibus ; Sanguimmus ad. propria re- 
vertitur. 

Interea, dum hae in partibus gerunturHierosoly- 
mitanis, Sanguinus tanquam vermis inquietus, sue- 
cessibus in immensum elatus, presumit etiam Da- 
mascenorum regnum sibi vindicare. Quod intelli- 
gens Ainardus illius regni procurator, militi: prin- 
ceps, socer quoque regis Damascenorurm, quod in 
fines suos violenter esset ingressus, nuntios ad do- 
minum regem, cura verbis pacificis dirigit, petens 
et obnixe postulans ab eo et populo Christiano 
auxilium et consilium contra hostem utriusque 
regni crudelissimum. Et ne presumptuose, gratiset 
sine multorum spe emolumentorum, dominum re- 
gemet ejus principes in sui subsidium videretur 
sollicitare,spondet pro immensis ad hoc opus neces- 


20 


619 
sariis 
cena millia; insuper et hoste a finibus suis violen- 
ter abacto, urbem Paneadensem, paucis ante annis 
a nobis violenter ablatam,pactis inserit,nostris abs- 
que contradictione restituendam ; et super iis om- 
nibus conventionum articulis, ut eis fides amplior 
habeatur, nobilium filios, quantos expedit, obsi1es 
se daturos pollicetur. His auditis, dominus rex, 
convoeans universos regni principes, legationis mo- 
dum et verborum seriem eis diligentius aperit; con- 
silium postulut, quid eis super hujusmodi petitio- 
nibus respondendum videatur. Tandemque commu. 
nieato adinvicem consilio, et deliberationis provido 
libramine, parlibus pensatis, optimum judicant, 
Ainardo et Damascenis, contra hostem immanissi- 
mum et utrique suspectum regno, opem esse fe- 
rendam ; ministranda etiam gratis subsidia,ne ho- 
stis potentior, per nostram desidiam, in nostram 
perniciem, regno acquisito, regni suscipiat incre- 
mentum. Preterea et addite conditiones, causam 
reddunt amplius favorabilem ; idque potissimum 
 omnesirahitin hanc partem procliviores, quod de 
urbe Paneadense in fine verborum est adjunctum. 


CAPUT VIII. 


Übsidetur civitas Paneadensis, Damascenis prgben- 
tibus auxilium. 


Approbato ergo generali consilio, susceptisque 
jam dictis obsidibus et in tutocollocatis, confestim 
ex omnibus regni finibus apud Tiberiadem precipi- 
tur, tam equitum quam peditum innumera manus 
convenire. Sanguinus autem in multitudine virtutis 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


, mensibus singulis persolvenda aureorum vi- A tra Damascenos, Sanguino adheserat ; unde erat, 


S b 620 


quod ad hoc, ut domino regi traderetur,fidelius ela- 

borabsnt; malentes eam Christianis restitui, quo- 

rum gratia fruebantur, quam ut hostis eorum tam 
suspectus tamque formidabilis, eam possideret : 
unde gravius, eiset quasi de vicino nocere poterat, 

et majores inferre molestias. r 

CAPUT IX. 

Princeps Antiochenus et. Tripolitanus comes ad. eam- 
dem accedunt obsidionem, et urgenlissime impu- 
gnatur civitas. 

Ista est Paneas,que vulgari appellatione Belinas 
dicitur, olim ante introitum filiorum Israel in ter- 
ram promissionis, dicta Lesen; quam postea filii 
Dan aeceperunt in sortem et vocaverunt Lesen Dan, 
sicut legitur in Josue, ubi scriptum est : Ascend- : 
runtque fili Dan, et. pugnaverunt contra Lesen, ce- 
peruntque eam et percusserunt eam in ore gladii, ac 
possederunt, et. habitaverunt in ea, vocantes nomen 
ejus Lesen Dan, ex nomine Dan patris sui (Jos. 
xix, 47). Gonsequenter autem dieta est eadem Cae- 
sarea Philippi,eo quod Philippus tetrarcha,senioris 
Herodis filius, in bonorem Tiberii Cesaris eam am- 
pliaverit, et edificiis admirabilibus reddiderit insi- 
gnem, ita ut ad nomen Cesaris et ampliatoris vo- 
cabulum, unam prelenderet appellationem. Con- 
versis igitur ad urbem agminibus, et ad eam perve- 
nientes Kal. Maii, civitatem undique vallant obsi- 
dione. Ainardus cum suis ab Oriente, inter urbem 
et silvam suorum locat expeditiones, in eo loco qui 
dicitur Cobagar; rex autem et nosterexercitus ab 


sus,cum immensis equitum copiisejusdem provin- C Occidente, versus campestria suas locant legiones. 


cis? fines ingressus, relicta post se Damasco, usque 
ad eum loeum qui dicitur Rasaline, pervenerat; ibi- 
que, per aliquot temporis intervallum, dubitans de 
nostrorum adventu, cum suis legionibus consede- 
rat, Certus enim esse videbatur quod, nisi nostro- 
rum vires ejus propositum impedirent, facile ad 
optatum posset pertingere. Nuntiatur ergo nostris, 
Sanguinum in predicto loco consistere ; Damasce- 
nos quoque urbe jam egressos, domini regis et no- 
strorum apud Nuaram prestolari adventum : quo 
cognito, nostre quoque acies castris solutis, vexil- 
lis precedentibus, ad predictum locum unanimiter 
contendunt. Quod audiensSanguinus, timens, sicut 
vir erat industrius, in terra hostium cum gemino 
committere exercitu, priusquam nostri cum Dama- 
Bcenis convenirent, locum predictum deserens, de- 
clinatis nostris et Damascenorum ad levam copiis, 
fugam accelerat; et in eam regionem quse dicitur 
vulgo Vallis Baecar,maturatis se confert itineribus. 
Nostri autem nihilominus ad locum praedictum per- 
Venientes, Damascenia permisti, de discessu San- 
guini edocti plenius, de communi consilio, sicut pa- 
etis continebatur, contra Paneadem universos diri- 
gunt exercitus. Hanc urbem, ut prediximus, Dol- 
dequinus Damascenorum rex, paucis ante annis 
volenter oceupaverat ; sed postmodum magistratus, 
qui eam commiserat,a Damascenis deficiens, con- 


Sie igitur ordinatis in gyrum stationibus sludiose 
proeuratur, ut inclusis generaliter omnis interdica- 
catur aditus, nec ingredi vel egredi volentibus li- 
bera pateat evagandi potestas. Plaeet preterea, et 
de communi sancitur consilio, quatenus missis 
nuntiis fidelibus, dominum Raimundum Antioche- 
norum principem etdominum comitem Tripolitanum 
convocent ad praesentis operis subsidium : quod et 
factum est. Ipsi nihilominus interea cum Turcis 
eque ferventibus, ad congressus quotidianos ac- 
cinctis, obsessos assultibus urgent assiduis; et 
machinis iaculatoriis, quas petrarias vocant, im- 
missis magne quantitatis molaribus, monia con- 
cutiunt, etinfraurbem conterunt domicilia ;ad hoc 


Det telorum immissionihus, et multa sagittarum 


grandine, adeo fatigant oppidanos, ut nullus intra 
muros tutus ad latendum inveniretur locus; vixque 
muro et propugnaculis tecti, contorquentes saxa, 
aut arcubus utentes, eos qui deforis impugnabant 
auderent conspicere. Iutueri eratibi prater solitum 
hostes ab hostibus Marte sevissimo provocari ; et 
fictione deposita, serio nimis in eorum armari per- 
niciem ; nec facile erat discernere utra protervius 
contra communes adversarios arma corriperet ma- 
nus, aut in congressionibus instaret acrius, au 
diuturniore longanimitate in belli pondere per- 
severaret; erat namque nostris militibus cum Da- 





Ei 
pnt 


621. 
masceenis cohortibus animorum par affectus, 
consonans desiderium. Experientia quidem et usus 


armorum longe dissimilis, sed voluntas nocendi 
non inferior. At vero obsessi, licet continuis assul- 
libus fatigati, vigiliis et nimii laboris pondereessent 
attriti, tamen resistunt viriliter; et pro viribus li- 
bertatem, uxores, et liberos tueri satagenles, ur- 
gente molestia solertiores effecti, ad omnia resistendi 
se convertunt argumenta. His ita per dies aliquot 
iraetatis, videntur omnino non proficere, nisi ca- 
stello ligneo mcnibus applicato, obsessis desuper 
bellum inferatur. Camque in tota illa regione ad 
usus hujusmodi, conveniens non inveniretur ma- 
teria, mittuntur Damascum de mandato domini 
Ainardi, qui trabes proceras, et ingentis magnitu- 
dinis, ad hoe specialiter multo ante deputatas, 
deportaris faciant et cum omni redeant celeritate. 


CAPUT X. 

Principe el comite preesentibus, machina ad oppu- 
gnandam urbem erigitur; civibus spe subsidii stre- 
nue se defentibus. 

Interea princeps Antiochenus et comes Tripolita- 
nus nostris exciti legationibus, cum ingentibus co- 
piis et valida manu, optato advenientes, castris se 
adjungunt nostris; quorum adventu geminatus est 
obsessis timor, et resistendi spes omnis visa est ce- 
cecidisse, Dumque hi qui recentes advenerant, certa- 
tim vires experiuntur, et laudis cupidi, et glorise 
consequente gratia congregalis seorsum urbem 
impugnant agminibus; obsessis ingeritur formido 
amplior, et diffidentia; nostris vero spes de obti- 
nenda victoriajam certior, animoserigens,minuebat 
tedium,etadimpugnandumsingulisdiebus reddebat 
fortiores.Nec mora,dum hec circa urbem fiunt,ecce 
qui Damascum ierant redeuntes, trabes secum 
mire magnitudinis afferunt, et soliditatis optate, 
Quibus per artifices et lignorum ecesores sub omni 
celeritate levigatis et clavis ferreis debita soliditate 
conjunctis erigilur subito immense altitudinis 
machina, qua desuper universa prospicitur civitas; 
et undesagitisomniquetelorum genere, pugillarium 
quoque jactu lapidum arcent oppidanos: qua erecta, 
complanatisquzsintermachinam et murum erant me- 
dia, meenibus applicatur, urbem despiciens univer- 
sam, tanquamturris in urbis modiosubito appareret 
edificata. Hic primum dura nimis, et ad supremum 
com pellens defectum, factaest obsessorum conditio; 
nam ad contorsiones lapidum et telorum immisio- 
nes, quibus eos instanter urgebant, qui in castello 
erant, non erat omnino remedium invenire; non 
inveniebatur interius locus, qui tutas sauciis aut 
debilibus posset latebras ministrare, vel ad quas 
confugerent post labores, qui adhuc solidi et viribus 
integri, aliis se poterant prestare defensores; et 
jam per murum diseurrere negabatur ; et deficien- 
tibus sociis, absque mortis periculo non licebat 
opem ferre; nam qua ab inferioribus inferebantur 


.bellorum pondera, et nocendi argumenta, facta 


relatione, ad ea que de superioribus imminebant 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XY. FULCO REX. 


B 


622 


et A diversi generis pericula, nulla aut modica poterant 


judicari: ita ut bellum non tam cum hominibus 

quam cum superis videretur. Fuerat autem ab initio 

spes obsessis, eademque usque in presentem arti- 
culum fovebantur, quod Sanguinus eis esset mini- 

Straturus, sicut et fide interposita firmaverat, sub- 

sidium; sed, urgente jam periculo, nec subsidium. 

nec defensionis locus videbatur relictus. 
CAPUT XI. 

Legatus, Ecclesise Romana applicat; ad obsidionem 
accedit ; capitur civitas, ibique ordinato episcopo, 
Hierosolymam principes omnes proficiscuntur. 
Dum hec in expeditione geruntur legatus qui- 

dam Romane Ecclesia, Albericus nomine, episcopus 

Hostiensis, natione Francus, de episcopatu Belva- 

censi, apud Sidonem applicuit, Venerat autem 

specialiter ob illud missus negotium, quod in Ec- 
clesia Antiochena, inter dominum patriarcham et 
ejus canonicos erat obortum ; cujus etiam gratia, 
archiepiecopus, paucis ante diebus, legationis fun- 
gensoffieio,in Syriamvenerat;sed morte praeventus, 
vir vitee venerabilis, dominus Petrus Lugdunensis 
finem injuneto non potuit dare, negotio ;: unde hic, 
uttiante controversie debitum finem imponeret, 


.predicto venerabili viro substitutus est, sicut in 


sequentibus dicetur. Hic, audito quod universus 
Christianus exercitus in obsidione apud Paneadem 
delineretur et. quod ibi dominus patriarcha Hiero- 
solymorum Willelmus,dominus Fulcherus, Tyrensis 
archiepiscopus, cum celeris regni principibus mo- 
ram facerent, illuc sub omni celeritate contendit : 
adveniensque licet in ccepto non torperent opere, 
sed instarent ferventer, qui et urbem obsederant, 
tamen prudentis viri studio et auctoritate subnixus 
apostolica, ad propositum invitat; et exhortatorii 
sermonis eis addens stimulos, ad impugnandam 
urbem accendit vehementius. loterea qui in ma- 
china ad hoc deputati erant, cives continuis urgent 
assultibus ; et negata requie, desuperinjectaterroris 
et periculi eausa multiplici, fatigationibus assiduis 
molestias ingeminant; jamque quibusdam ex eis 
consumptis gladio, quibusdam vero lethaliter sau- 
ciis, aliis vero pre lassitudine deficientibus, eorum 
minuebatur numerus, nec instantes more solito a 
sui poterant impugnatione repellere, Quod intelli: 
gens Damascenorum procurator et militie princeps 
Ainardus, vir providus admodum, et feederis quod 
nobiscum pepigerat tenacissimus et fidelissimus 
prosecutor, sciens quia vexatio dat viam auditui, 
et ad conditiones extremas consummata miseria 
impellere solet, missis occulte quibusdam de fami- 
liaribus suis, quiobsessos cum spe salulis ad dedi- 
tionem invitarent, verbum pr«etentavit fideliter ; illi 
autem primum abhorrentes et fingentes se longius 
ire, tanquam adhuc resistendi spem viderentur ha- 
bere aliquam, novissimetamen cum aviditate multa, 
gratanter suscipiunt oblatum verbum. Magistratus 
tamen, quem ipsi vocant emir, nobilis homo et 
potens, oblatis adjicit conditionibus, ut pro urbig 


6233 


boni viri arbitratu fieret ei recompensatio; turpe 
enim videretur et indecens, ut vir nobilis et lam 
famose urbis dominus, propria pulsus hereditate, 
mendicare compelleretur. Ainardus vero, videns 
nobilis viri petitionem juri salis convenire, et equi- 
tali, totaque mentis properans intentione ut civitas 
in nostram veniret potestatem, juxta illorum desi- 
derium se obligat : qnod usque ad certam summam, 
quaeinter eos convenit in balneis et promeriis ei 
redaitus annuatim solvendos assignaret, et populo 
exire cupienti, liberum cum omnibus rebus suis 
exitum proeuraret. lis vero qui urbem et predia 
sua tam urbana quam rustica incolere, et nusquam 
abire vellent, vel ad tempus, vel in perpetuum, 
bonis conditionibus tranquillam, fide interposita, 
moram pollicetur. Quod verbum ta:n dominus rex 
quam reliqua populi pars, placite suscipientes, ur- 
bem sine mora parati sunttradere. Ainardus itaque 
videns convertiones ad optatam pervenisse conso- 
nantiam, etjam in nullo vacillare sermonem, domi- 
num regem, patriarcham, principem et comitem 
familiarius convenit, et rei seriem secretius pertra- 
ctatz, diligenter aperit, et ad consensum modis 
quibus potest horlatur ; illi porro viri prudentiam 
et fidei sinceritatem attendentes, conditiones ap- 
probant, et. comsensum impartientes gratuitum, 
omnia se facturos juxta illius ordinationem firmis- 
sime compromittunt. Sic ergo civitate tradita cives 
^ cum omni supellectile sua, curn uxoribus et liberis, 
liberum habentes exitum, ad loca optata se contu- 
lerunt. Nostri vero civitate recepta, domino patriar- 
"cha id procurante, dominoque Fulchero "Tyrensi 
archiepiscopo, ad cujus jurisdictionem Paneadensis 
Ecclesia jure metropolitico certum erat pertinere, 
id concedente et electionem approbante, dominum 
Adam, archidiaconum Acconensem, in episcopum 
ejusdem loci eligunt; et curam fidelium illie com- 
morari volentium, committunt spiritualem ; tempo- 
ralem vero jurisdietionem domino Rainerio cogno- 
mine Brus, cui paucis anie annis violenter erepta 
fuerat, restitunt. Inde Deo gratias et hostias so- 
lemnes exhibituri Hierosolymam, dominusrex, cum 
domino principe Antiocheno, cum domino patriar- 
cha et domino legato contendunt. Completis igitur 
de more orationibus et mora per dies aliquot Hiero- 
solymis habita, dominus princeps, pretentata 
mini legati mente, quid propositi adversus patriar- 
cham suum haberet, et invitanseum, ut non pigri- 
laretur venire, sed fortis et de ejus auxilio certus 
veniret, Antiochiam reversus est. Missus enim erat, 
ut prediximus; idem legatus, ut super quibusdam 
eriminibus, eidem patriarche, a quibusdam cano- 
nieis ecclesi: suse objectis cognosceret, et causam 
fine debito terminaret. Nunc tempus est, ut quod 
superius de predioetu patriarcha premisimus, exsol- 
vamus ; quod tu facilius intelligatur, a superioribus 
aliquantulum repetenda est historia. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


deditione, habila consideratione, ne egeret, aliqua A 


C 


D 


CAPUT XII. 

Princeps Antiochenus cum adversariis Antiocheni 
patriarche conspirat; patriarcha Romam proficis- 
citur. Capitur a duce Apulize Ragerio; sed. tandem 
cum eo pacificalus, Romam pervenit. 

Domino igitar Raimundo, primum Antiochiam, 
ul primisimus, accedente, antequam uxorem de- 
stinatam haberet, domino Rudulpho, qui tunc Ec- 
clesie praeerat Antiochena, ut facilius ad optatum 
perveniret, fidelitatem manualiler exhibuit, spon- 
dens fide interposita, quod ab ea die in antea, non 
esset in consilio, vel in facto, quod honorem, vitam, 
aul membrum perderet, aut caperetur mala captione ; 
sicut in forma exhibendse fidelitatis continentur. In 
qua fidelitate nec modicoquidem tempore perseve- 
ravit; statim enim uxore ducta et tota regione re- 
cepta, per ejus studium et operam, adjunetus est 
ejus adversariis, opem conferens, eL omne consi- 
lium, contra fidelitatis debitum, in ejus lesionem. 
Habentes izitar ejus eemuli tantum studiorum suo- 
rum cooperatorem, onimosiusejusimpugnationibus 
insistentes, Romam proficiscuntur. Erant autem 
ejus adversarii,. Lambertus quidam, ejusdem ec- 
clesie archidiaconus, vir quidem litteratus, et con- 
versationis honeste, sed secularium modicam, aut 
nullam habens experientiam; et Arnulfus quidam, 
Calaber natione, nobilis genere, litteratus et in 
secularibus cireumspectus. Hi, interpositis appel- 
lationis vocibus, consentiente etfavente domino 
principe, Romam profecti, eum etiam invitum, 
sed per principe vi compulsum, eamdem arripere 
viam coegerunt. Factum est itaque quod Arnulfus 
precesserat, et in Siciliam compendioso itinere 
profeetus, conjunctis sibi de amicis et. consangui- 
neis, quia de Calabria erat oriundus, ubi postmo- 
dum fuit Consentinus archiepiscopus (erat enim 
nobilis valde, utdiximus) dominum Rogerum Apu- 
lie ducem, cui notus erat, convenerat, dicens: 
Ecce, princeps egregie, id manus tibi, optato, sed. et 
gratis, datur hostium tuorwm immanissimus, Antio- 
chenorum patriarcha, qui tibi et. haeredibus tuis in 
perpetuum Anliochiam abstulit, sublimato in ea, viro 
ignoto, contra juris ordinem. Ecce libi eum obtulit 


Dominus, et consummata ejus peccata dederunt. pr&- — 


senlem. Eia expergiscere, tracta quomodo eum ha- 
beas; certus quia per eum ad. haereditatem jure. tibi 
legitima succesionis debitam, iterum tib patere po- 
terit introitus, qui tibi per eumdem negatus | est inde- 
bite. His verbis motis Apuli: dux, sicut vir erat 
solertisssimus, in singulis maritimis urbibus locari 
precipit insidias, ut adveniens statim captus et 
vinculis mancipatus, in Siciliam protinus dirigatur. 
Ille vero prospera usus navigatione, nihil tale veri- 
tus, Brundusium applicans,juxta ducis mandatum, 
sublatis omnibus que secum tanquam princeps po- 
lentissimus detulerat, sed et dispersa cuncta fa- 
milia, vinctus traditur eidem Arnulfo, in Sieiliam 
&nte ducem pertrahendus. Hic primum Arnulfo 
juxta desideria datum est in hostem el impium 


(624. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XV. FULCO REX. 


626 


perseculorem suum, pro libero descvire arbitrio, A cipiens, postquam mutuis colloquiissepe et multum 


et vices equa lance reddere, pro his que de manu 
ejus aeceperat duplicia. Tandem in presentia ducis 
constitutus, habitisque cum eo familiaribus collo- 
quiis et conventionibus interpositis, sicuti erat vir 
prudens et facundissimus, et honestiesimam habens 
personam, receptis universis cum omni integritate 
quz: amiserat, sed et familia restituta, spondens 
quod in reditu per eumdem ducem sit habiturus 
regressum, cum omni honestate Romam pergens, 
dimittitur, Romam vero perveniens, prima facie 
difficiles habuit ad dominum papam introitus,tan- 
quam Romans persecutor Ecclesie, et qui singula- 
rem sedis apostolieze primatum comminuere et in- 
fringere voluerit, sedem emulam contra Romanam 
erigens, et parificans Ecclesiam, tanquam lese 
majestatis reus, ab ingressu sacri arcetur palatii, 
et a domini papa colloquio suspenditur. 


CAPUT XIII. 
Accusatur ab adversariis ; tandem cum plenitudine 
gratiz, ad propria revertitur. 

Porro tam dominus papa quam universa Eccle- 
sia, procliviores erant ad hoe, ut dominum patriar- 
cham, sumpta qualibel honesta occasione grava- 
rent, ejusque adversariis plurimum  exhibebant 
favorem ; suspectus enim eis habebatur admodum, 
eo quod vir dives esset, et magnificus, et sedem 
cui preerat, Antiochenam videlicet, RHamane sub- 
jacere dedignabatur,sed ei eamdem in omnibus 
parifieare contendebat, dicens: Utramque Petri esse 
cathedram, eamque quasi primogenita insignem pra- 
rogaliva ; unde muliipliciter ad ejus gravamen ni- 
tebantur. Tandem quorumdam amicorum usus 
officio, intervenientibus tam domini pape quam 
suis familiaribus et semitas dirigentibus,admissus 
est ad domini papa et curic solemniter congregate 
presentiam, et cum multa susceptus est magnifi- 
centia. Porro semel et secundo eo in consistorium 
ingresso, sumpta opportunitate, ejus adversarii 
prodeuntin publicum; et oblatis libellisaccusatoriis? 
parati erant, cum omni juris solemnitate, ad accu- 
sandum procedere. Verum cognoscens tota curia 
quod qui ad aeceusandum prodierant, non erant 
calenus instructi, ut domino pape et ejus assesso- 
ribus plenam de objectis possent ibi (lidem facere, 
significatur ambabus partibus, quod interim quie- 
scant, quousque dominus papa aliquem de latere 
Suo, ad partes dirigat Antiochenas, qui ibi habila 
testium et instrumentorum copia, de causa plenius 
possit cognoscere. Interea resignalo pallio, quod 
idem patriarcha de altari Antiochene Ecelesis,sua 
sibi sumpserat auctoritate, in injuriam, ut diceba- 
tur, sedis apostolice, et cardinalibus tradito: aliud 
ej, sumptum de corpore beati Petri more solemni 
per priorum diaconorum traditur. Sic itaque mora, 
quanium negotium ejus videbatur exigere, Itoinae 
habita, cum plenitudine gratie, salva tamen qus&- 
stione, sumpta licentia, ad ducem Rogerum in Si- 
ciliam reversus est ; qui redeuntem honorifice sus- 


B 


ad invicem plura et qu: sufficere videbantur, fa- 
miliariter contulerunt, datis eidem a domino duc- 
galeis, quotquot. ad iter remetiendum habuit nee 
cessarias, secundis usus flatibus, in Syriam deve- 
ctus, fauces Orontis attigit, qui fluvius Antiochiam 
preterfluit; qui loeus vulgari appellatione portus 
Banoti Simeonis dicitur, ab Antiochia decem plus 
minusve modicum distans milliaribus. 


CAPUT XIV. 

Rediens, a clero suo, inslinctuprincipis non recipitur; 
in lerram. secedil. comitis Edessani ; tandem. cum 
principe pacificatus, Antiochiam ingreditur. 
Postquam ergo, sicut. dictum est, dominus pa- 

triarcha Cwlesyriam advenit, et sus ita vicinus 

factus est civitati, scribit Eeclesize suce ut, die sta- 
tuta, ei extra civitatem, in loco prenominato cum 
processione solemniter occurrant. Qui. principis 
favore freti, qui eum, ut prediximus, odio inexo- 
rabili contra fidelitatis debitum, quo eidem teneba- 
tur astrictus, persequebatur, omnino facere, vel- 
eidem obedire negant; sed et introitum civitatis, 
per principis violentiam penitus interdicunt. Ille 
vero intelligens cleri sui malitiam, et eorum de 


quibus longe aliter meruerat, aversionem, principis 


quoque obstinatam indignationem, secessit in mon- 
lana, que urbi conterminata sunt, que vulgo di- 
cuntur Nigra; ibi in monasteriis, quibus locus ille 
abundat, moram faciens prestolabatür, ut. rancore 
deposito, humaniore sententia tam dominus prin- 
ceps quam elerus suus, eum in urbem revocarent. 
Princeps saue solito amplius et manifestius ipsi 
oppositum se dabat; auxerat enim odium el majora 
dederat incendia Arnulfus, qui de Sicilia eidem 
principi scripserat, quod idem patriarcha cum duce 
Rogero, ejus semulo, eontra eum pactis secretiori- 
bus convenerat; et in argumentum asserlionis sua 
pretendebat, quod eum per Siciliam redeuntem, 
muneribus et multa pravenerat honorificentia, et 
galeas ad iter contulerat necessarias; que» omnia 
ad persuasionem merito videbantur operari. Dum 
itaque in locis predictis moraretur, comes Edessa- 
nus, Joscelinus junior, tum odio principis, tum 
favore patriarche, eum, missis ad hoc specialiter 
nuntiis, ut in terram suam secure et confidenter 
cum omni suo descendat coritatu, diligenter invi- 
ta!. Favebant enim predicto patriarche illius re- 
gionis episcopi, et. tanquam dominum et patrem 
devote venerabantur ; Edessanus videlicet Coricien- 
sis et. Hierapolitanus archiepiscopi. Illorum ergo 
vocatione tractus, ad eos descendit, honorifice 
nimis ab omnibus illius regionis tractatus pre- 
latis; sed et comes juxia id quod ei promiserat, 
humanissime et devote multum ejus suscepit ad- 
ventum, et moram gratanter amplexus est. Princeps 
vero, pecunia, ut dicitur, redemptus, ore, non 
corde,eidem gratiam suam, perquorumdara utrius- 
que familiarium interventionem, restituit, et nun 
tios dirigens ad ingressum civitatis et reditum ad 


621 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


698 


propria verbis pacifici in dolo, familiarius invitat. A multum devotus, et fidelis, in quo tota legato spes 


Quod audiens patriarcha, maturat reditum ; et 
assumens sibi vicinos illos episcopos, quorum sibi 
devotionem in illa sua adversitate certis indieiis 
expertus fuerat necessariam, Antiochiam pervenit: 
ubi occurrens ei universa Ecclesia et populus uni- 
versus, sed et equestrisordinis cum principe maxima 
multitudo, cum hymnis et canticis, pontificalibus 
indutus, solemniter in civitatem el in majorem 
ecclesiam, dehinc in palatium suum introductus 
est. 


CAPUT XV. 

Lugdunensis archiepiscopus, apostolice sedis lega- 
tus, apud Accon defungitur ; dirigitur ad. idem AI- 
bericus, episcopus Hosliensis. Synodus apud An- 
tiochiam indicitur. 

Interea legatus quidam Ecclesie Romane, Petrus 
nomine, natione Burgundio,Lugdunensis archiepi- 
scopus, missus a domino Innocentio papa ut causa 
predicte debitum finem imponat, venit in Syriam, 
apud Aecon applicans. Erat autem vlr vitse venera- 
bilis, simplex ac timens Deum, longevus, et jam in 
senium vergens. Qui statim, ex quo Syriam ingres- 
süs est, Hierosolymam orationis gratia profectus 
est: unde sub compendio digressus, urgentibus eum 
predictis Lamberto el Arnulfo, ut Antiochiam, uti 
finem impositurus, acceleraret, Aecon iterum per- 
venit; ubi gravi correptus egritadine, antequam 
procederet, veneno, ut dicitur, in potu ministrato, 
subito deficiens, in fata concessit. Prenominati au- 
tem patriarche adversarii, Antiochiam properantes, 
omnimodo destituti auxilio, spe quoque quam de 
&dventu legati coneeperant,frustrati,vie et laborum, 
qui& per tot pertulerant tempora, tedio fatigati,per 
interventores, quos ad hoc reputabant idoneos,pa- 
cem supplices postulant;restilutionem beneficiorum 
suorum jmplorant, accusationi renuntiare parati, 
et fidelitatem exhibere. Lambertus in archidiacona- 
tum restituitur ; Arnulfus vero nihil humanitatis in- 
veniens, principis iterum fretus auxilio, solita lon- 
ganimitate iterum ad labores et iter accingitur ; 
Romamque proficiscens, iterum opportune el im- 
portune pulsat ; tandemque precibus proterve insi- 
stens, obtinet ut predictus legatus, de quo nobis 
in presenti sermo est, in Syriam dirigatur. Qui 
Heirosolymam, ut premisimus, adveniens, comple- 
lis orationibus, dominum patriarcham et universos 
regni pontifices ad synodum convocans, apud Antio- 
chiam. pridie Kal. Decembris celebrandam, illuc 
cum omni celeritate contendit. 


CAPUT XVI. 


In cctu episcoporum adversus. patriarcham accusatio 
proponitur ; cilatur, sed venire differt. Serlo Apa- 
miensis archiepiscopus, ejus fautor, deponitur. 

Die igitur statuta adfuerunt de diccesi Hieroso- 
Iymitanadominus Willelmus patriarcha, Gaudentius 
Cesariensis archiepiscopus, Anshelmus Bethlehe- 
mita episcopus : adfuit et dominus Fulcherus Ty- 
rensis arehiepiscopus, sancli» Romanew Eocclesiw 


C 


D 


erat consummationis negotii ; erat autem vir ma- 
gnanimus, et discretus plurimum ; adfuiteum duo- 
bus de suffraganeis suis, Bernardo videlicet Sido- 
niense, et Balduino Berythense. De provincia autem 
Antiochena, quoniam vieiniores erant, adfuerunt 
universi, quorum varia nimis et ab invicem dissona 
erant desideria. Nam Stephanus Tarsensis archiepi- 
scopus, Gerardus Laodicensis, Hugo Gabulensis 
episcopi,canonicorum contradominum patriarcham 
fovebant causam. Franco autem Hieropolitanus, et 
Gerardus Coriciensis,Serlo quoque À pamiensis, licet 
ei ab initio adversarius fuisset, conversus ad eum, 
domino patriarche, suum manifeste prestabant pa- 
irocinium. Aliiin neutram parlem manifeste vide- 
bantür declinare. Die ergo praefixa, residentibus ar- 
chiepiscopis, episcopis, abbatibus, ex more in eccle- 
sia Principis apostolorum, et pontificalibus indutis, 
presidente dominolegato,et vices domini pape obti- 
nente, leetus est ibi in publico mandatorum domini 
pape tenor. Quo perlecto diligentius et plenius co- 
gnito, prodierunt in publicum accusatores, Arnulfus 
siepe dietus, eL Lambertus archidiaconus ; qui,licet 
prius cum domino patriarcha convenisset in doloet 
beneficii sui obtinuisset restitutionem, tamen con- 
versus in arcum pravum,denuo se constituit accu- 
satorem. Adjunctique sunteis alii etiam complures, 
videntes non satis prospere tempora domino patriar- 
che respondere. Hic etiam erat illud manifeste 
verum deprehendere, quod Naso noster proverbiali- 
ter dicendum tradidit : 
Donec eris feliz multos numerabis amicos : 
Tempora si fuerint nubila, solus eris. 

Procedentes igitur in publieum auditorium aecusa- 
lores, paralos se dicunt, secundum juris regulas, 
porrectis libellis accusatoriis, ad accusandum pro- 
cedere ; et subire,si deficiant, talionem. Erant au- 
tem capitula, super quibus proposuerant eum im- 
petere, schedulis inscripta. Quedam de enormi et 
indisciplinato, et contra regulas sanctorum Patrum, 
ejusiatroitu ; quedam de ejus incontinentia et ope- 
ribus Simoniacis. His instanter postulantibus ut se 
presentem exhiberet, mittuntur qui eum ad syno- 
dum solemniter invitent; et ut ad objecta veniat 
responsurus, moneant; qui omnino venire refuta- 
vit. Ea itaque die nihil amplius processum est in 
verbo illo, nisi quod exhortatorios habuerünt ser- 
mones ad invicem, sieut moris est in talibus, Se- 
cunda iterum die, convenientes denuo, et ex ordine 
residentes,iterum eitatorio edieto dominum patriar- 
cham solemniter voeant; qui sicut et pridie, om- 
nino venire noluit.Interim Serlo Apamiensis archi- 
episcopus, in choro pontificum sine veste residens 
nuptiali : nonenim morealiorum indutus erat poa- 
tificalibus; a domino legato convenitur, quare reli- 
quis fratribus non consonaret; et quare ad accu- 
sandum, sicut aliquando fecerat, non procederet ? 
Respondit : Quod aliquando feci, inconsulto calore 
et contra. salutem anima mez, detrahens patri meo, 





629 


et more maledicti Cham, verenda patris discooperiens, A classis favorem non modicum assecutus ; promisso- 


operatus sum ; et. nunc. ab errore devio me, auctore 
Domino revocans, nec eum accusare, nec judicare 
prasumptuose, tentabo ; sed pro ejus statu el incolu- 
mitate, paratu, sum usque ad morlem decertare. 
Precipitur ergo exire ; et data in eum sententia ex- 
communieationis simul et degrationis, sive juste, 
sive aliter, ab omni officio sacerdotali et ponti(icali 
depositus est. Tantus enim limor domini principis, 
in partem legati nimium proclivis, omnes invaserat, 
ut jam nulla contradicendi libertas alicui prestare- 
tur.Incendebateumdem principem,minus providum 
et indiseretum, quidam Petrus Armoinus, presidii 
civitatis custos, vir malitiosus supra modum, spe- 
rans, quod si patriarcham deponi contingeret, 
quemdam nepotem suum Aimericum domine (quem 
dominus patriarcha in suam perniciem, ejusdem 
ecclesie decanum fecerat) posset per seductum prins 
Cipem, in sedem illam provehere: quod et faetum 
est. Serlo igitur, sive de facto, sive de jure deposi- 
tus,Antiochia egrediens, in suam diccesim se con- 
tulit; pervenieusque ad castrum Harene,egritudine 
preventus, et curarum anxius pondere, leclio de- 
cubuit : et eonversus ad parietem, s Lodel enor- 
mitatem non ferens, exspiravit. 


CAPUT XVII. 


Patriarcha quasi contumax absens deponitur : igno- 
miniose lractatus, vinculis mancipatur; Romam 
ilerum profectus, ez parle gratiam obtinet : sed re- 
diens veneno interit. 

Tertia demum die iterum convenientes etresiden- 
tes ex ordine, tertio dirigun!, qui dominum patriar- 
cham peremptorio citent edicto, et ut veniat objectis 
responsurus, moneant. Qui utrum conscientiam 
veritus, an eontra se synodum invidiose collectam 
sciens et principis violentiam timens, pro certo 
compertum non habemus, venire, sicut et prius, 
omnino negavit. Erat autem in palatio suo cum suis 
familiaribus, multo stipatus equitum et popularium 
comitatu ; confluxerant enim ad ejus subsidium uni- 
versi de civitate, qui nisi principis timuissent poten- 
tiam, legatum cum universis qui in ejus depositio- 
nem eovenerant, urbe cum ignominia parati erant 
depellere. Videns ergo legatus quod ad se venire 
nolebat patriarcha, de domini prineipis confisus 
patrocinio et viribus, in palatium ascendit, ibique 
data in eum depositionis sententia, annulum et cru- 
cem compulit violenter resignare ; inde jubente le- 
gato, principi traditus, et vinculis miserabiliter 
alligatus, tanquam vir sanguinum ignominiose tra- 
ctalus, apud monasterium Sancti Simeonis, juxta 
mare, in monteemininentissimo silum, carceri man- 
cipatus est. Fuit autem idemi dominus Radulphus 
(nam nos ipsi ih. nostra pueritia vidimus eum) vir 
specie decorus, procerus corpore, oculis aliquantu- 
lum obliquis, non tamen ad indecentem modum ; lit- 
teratus mediocriter, sed facundus plurimum, et ju- 
cundissimi sermonis, multam habens gratiam ;libe- 
ratisadmodum, militarium virorum,sed et secunda 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XV. FULCO REX. 


B 


D 


630 


rum et pactorum facile immemor ; in verbo suo va- 
rius etinsconstans, subdolus,ac nimium in omni via 
sua multiplex, providus et discretus ; in eo solo re- 
pertus imprudentior, quod adversarios quos sibi 
merito suscitaverat, in gratiam suam redire volen- 
tes, non admiserat. Dicebatur etenim, et vere sic 
erat, arrogans, el de se plus sequo presumens: 
unde in eum devenit casum,quem si aliquantulum 
circumspectius se habuisset, facile potuisset deeli- 
nare. Captus ergo et catenalus in monasterio diu 
detentus, tandem elapsus, Romam profectus est, 
Ibi aliquatenus gratiam sedis apostolice assecutus, 
dum redire maturaret, veneno hausto, sceleris mi- 
nistro porrigente nescimus quo, miserabiliter interiit, 
in se ipsó, quidquid utraque fortuna facere poterat, 
alter Marius, plenius expertus, 


CAPUT XVIII. 


Legatus Hierosolymam redit synodum celebrat; tem- 
plum dedicat Dominicum. 


Legatus igitur, deposito palriarcha, et consum- 
matis apud Antiochiam pro quibus venerat negotiis. 
Hierosolymam reversus est; ubi usque ad solem- 
nitatem Paschalem moram faciens, habito prius 


consilio cum prelatis ecclesiarum, tertia post san- 


ctum Pascha die,un& cum domino patriarcha et 
episcoporum nonnullis,templum Domini solemni- 
ter dedicavit. Adfuerunt ibi dedicationis die, multi 
tam de partibus ultramontanis quam de cismarinis 
regionibus, magni et nobiles viri. Inter quos adfuit 
et dominus Joscelinus junior, comes Edessanus, qui 
tunc in solemnibus sancti Pasche» diebus, magni- 
fice nimis in civitate moram faciehat, Qua celebri- 
tate completa, convocatis archiepiscopis, episcopis 
et aliis ecclesiarum prelatis, una cum domino pa- 
triarcha concilium celebravit, in primitiva et eccle- 
siarum matre sancia Sion, tractans ibi cum eis de 
this quae instanti tempori videbantur convenire. Cui 
synodointerfuit Maximus Armeniorum pontifex, imo 
omnium episcoporum Cappadocie, Medie, Persidis, 
et utriusque Armenis princeps, et doctor eximius, 
qui Catholicus dicitur. Cum hoc etiam de (idei ar- 
ticulis, in quibus a nobis dissentire videtur popu- 
lus ejus, habitus est tractatus; et ex parte ejus, 
promissa est in multis correctio. Quibus rite pera- 
clis, praedictus legatus ad Acconensem rediens ci- 
vitatem, inde parato navigio, Romam reversus est. 

Clerus vero Antiochenus, et maxime qui in depo- 
sitione domini Radulphi conspiraveran!, instinctu 
et suggestione principis et maximorum, ut dicitur; 
interventu munerum, elegerunt sibi quemdam ejus, 
dem Ecclesie subdiaconum, Aimericum nomine, 
Lemovicensem natione, hominem absque litteris, 
et conversationis non satis honeste, quem predi- 
ctus dominus Radulphus, arbitrans eum sibi red- 
dere obligatiorem et jfideliorem amplius, in deca- 
num ejusdem Ecclesie promoverat, spe frustratus. 
Nam ab ea die cum ejus adversariis dicitur conve» 
nisse ; et in benefactoris sui, fidelitatis immemor, 


634 


GUILLELMI TYRENSIS AROHIEP. 


conspirasse depositionem. Quod autem de ejus pro- A prius initiam, urbem ei cum urbis presidio et om- 


motione factum est, Petrus quidam cognomine Ar- 
moinus, ejusdem civitatis castellanus, artibus suis 
et multa munerum profusione dicitur effecisse, et 
tam clerum quam principem ad in impulisse, eo 
quod ejus esset consanguineus. 


CAPUT XIX. 
Rursus imperator in Syriam descendit, ad pacla prius 
inita, principem. invitat. 

Per idem tempus, quatuor vix evolutis plene an- 
nis ex quo a Tarso Cilicie et universa Syria disces 
erat dominus Joannes Consiantinopolitanus im- 
perator, reparatis viribus et legionibus revocatis, 
crebris domini principis et Antiochenorum nuntis 
exercitus, iterum expeditiones, ilerum exercitus in 
Syriam dirigens, in multitudine virtutis sua, in 
curribus et equis,in thesauris infinitis et innume- 
rabilibus copiis, inter versus Antiocbenas dirigit 
partes. Enavigato igitur Bosphoro, qui limes Eu- 
ropa Asivque intelligitur, transcursis mediis pro- 
vineiis, Attaliam usque pervenit, que est urbs 
maxima, in littore maris sita, provincie Pamphy- 
lie metropolis : in hec dum moram faceret domi- 
nus imperator, duo de filiis ejus, Alexius videlicet 
primogenitus, et natu secundus Andronicus, lan- 
guore correpti gravissimo, extremum morientes 
clauserunt diem. Vocansque imperator natu ter- 
lium,Isaacium nomine, cum fratrum funeribus de- 
functorum, ut ea humanitatis gratia procurans et 
exsequiarum novissimam exhibere faciens reveren- 
liam tumultis mandaret, prout imperialem dece- 
bat magnificentiam, Constantinopolim rermisit ; ubi, 
sepulis fratribus, juxta patris imperium in urbe, 
usque ad patria obitum moram febit continuam. 
Pater vero natu novissimura sibi assumens Manue- 
lem, inceptum prosequens iter, transcursa Isauria, 
in Ciliciam pervenit : inde peragrata Cilicia su- 
bito, vix eum fama sui adventus preveniente, in 
lerra comitis Edessani, cum omnibus copiis suis 
ingressus, ex insperato ante Tubessel consedit. Est 
autem predictus locus castrum opulentissimum, 
circa Euphraten, ab eo distans milliaribus viginti 
quatuor, vel modieum amplius. Ad quem locum, 
postquam pervenit imperator, petiit a comite Jo- 
scelina juniore obsides, qui de subito ejus attoni- 
tus et admirans ingressu, videns ejus incompara- 
biles copias, et quas nemo regnum terre sustinere 
posset videretur, seque imparatum, el omnino ad 
resistendum non posse sufficere, de necessitate 
[aciens virtutem, unam ex filiabus suis, [sabellam 
nomine, tradidit ei obsidem. Hoc autem ad nihil 
aliud exigebat, nisi ut comitem hoc vinculo arctius 
sibi devinctum, ad prosequenda mandata sua habe- 
ret fideliorem. Inde versus Antiochiam universos di- 
rigens exercitus, illucque sub omni celeritate con- 
tendens, secus oppidum quoddam, nomine Gastun, 
exercitus collocavit mense Septembre, vicesima 
quinta die mensis. Inde nuntiosad principem diri- 
gens mandat, ut juxta pactorum legem, inter se 


D 


nibus indifferenter civitatis munitionibus, resi- 
gne; ut. inde finitimis hostium civitatibus guer- 
ram posset inferre, quasi de vicino comu odius ; 
et ipse versa vice, quantum in se eral, paratum 
se constanter asseverat, pacta qus scriptis indita 
prius fuerant, larga interpretatione complere et 
insuper addere mensuram bonam et confertam, 
secundum qualitem meritorum. 

CAPUT XX. 


Cives missa legatione ad imperatorem pactis contra- 
dicunt, et ingressum inhibent. 


Princeps vero Antiochenus, dominus Raimun- 
dus, qui prius eum am frequentibus citaverat 
nuntiis, videns se in areto constitutum, seque 
pactorum lege obligatum sciens, herel dubius 
quid faciat; convocatisque majoribus et primo- 
ribus tam civitalis quam regionis universe, partes 
ingreditur deliberationis, consilium postulans, 
quid facto sit opus in re tam periculosa. Illi vero 
post multam deliberationem unanimiter convenien- 
tes, nullalenus arbitrantur expedire statuit regionis, 
quod urbs tam nobilis, tam polens, tam- munita, 
in manus aliquo pacto tradatur imperatoris ; futu- 
rum enim esse ut per ignaviam Grecorum, sicut 
non semel ante contigit, civitas in manus hostium 
deveniret, simul cum universa regione. Sed ne 
princeps fidei violate merito possit argui, colorem 
quirunt, quo velari possit principis factam minus 
commendabile ; id enim paolis priore ejus adventu, 
inter eos convenerat ut premissimus ut ei civita 
tem sine difficultate traderet; idque postmodum 
frequentibus nuntiis ad veniendum in Syriam eum 
invitans, promiserat se bona fide servaturum. Ut 
ergo principem in hac parte quocunque modo ha- 
beant exeusatum,legatos dirigunt, ad imperatorem, 
de nobilioribus regionis, qui eiex parte beati Pe- 
irij domini quoque patriarche, et civium univer-. 
sorum ingressum civitatis inhibeant, significent- 
que : Se principis facta qu& pracesserani, rata om- 
nino mon habituros, neque eumdem principem sic 
paciscendi in uxoris hareditate, de jure habuisse fa- 
cultatlem : sed neque eamdem, absque conniventia ci- 
vium et procerum, transferendi dominium in aliam 
personam habuisse, vel habere ommino potestatem ; 
aut auctoritatem, in. injuriam civium vel principum 
regionis transigendi, ullam | aliquo jure, alterutri 
illorum. concessam. (Qued si in hoc vel uterque, vel 
alter obstinate perseverare prasumerent, fulurum 
esse ut, urbe et universis finibus illorum ejectos, 
extorres faciant ejus, quam eum detrimento fidelium 
suorum contra jus venalem proposuerant, haredi- 
latis. His verbis molus imperator, et corda civium 
et provineialium omnium prenoscens, indignatus 
admodum, in Ciliciam iterum exercitus redire pra- 
cipit, ut ingruente hiemis inclementia, ore mari- 
tima committeret temperiei; solet enim esse circa 
maritimas regiones hibernis diebus aura suavior, 
et fovendis legionibus commoditas aptior inveniri, 


632 


633 
CAPUT XXI. 


Imperator ad. regem Hierosolymorum nuntios diri- 
git, simulans se habere propositum loca visitandi 
venerabilia ; et super eodem recipit a rege respon- 
sum. 

. Valens itaque imperator, civitatis optatum om- 

nino sibi el suis negatum esse introitum, Sperans 

hieme transcursa, grata veris redeunte, clementia, 
eirca Antiochiam etiam invitis civibus, aliquid pro 
volis obtinere; dissimulat mentis conceptum, et 
occultandi gratia propositi, ad dominum Fulconem 

Hierosolymorum regem, magne nobilitatis viros 

dirigit, significans quod devotionis et orationis 

gratia, et ut contra hostes in partibus illis opem 
ferat, libenter, si ita Christianis videretur, veniret. 

Rex autem, habito consilio, ad ejus petitionem 

responsa ferentes nuntios remittil, dominum An- 

selmum Bethlehemitam episcopum, dominum Gau- 
fridum, abbatem templi Domini, Greca lingua 
peritum ; Roardum arcis Hierosolymitanew castel- 
lanum, dicens: Regnum  arctissimum esse, nec ad 
sufficientiam tanlz multitudinis, alimentorum copiis 
abundare ; nec tanlos, nisi cum famis el rerum ne- 
cessariarum periculo, sustinere posse exercitus. Ve- 
rumiamen, si cum decem milibus ejus Deo ama- 
bili placeret imperio, usque ad urbem beatam et loca 
nostra» salulis venerabilia prevenire, et aliquid pro 
votis disponere, omnes cum summis desiderüs ei 
obviam exirent ; e£ cum omni lztitia el menlis exsul- 
talione ejus susciperent adventum; et tanquam do- 
mino et mazimo principi orbis terrarum obedirent. 
Quod audiens imperator et contra imperalem glo- 
riam reputans, cum tam modica manu proficisci, 
qui tot millibus semper stipatus incedere consue- 
verat, verbo supersedit; remissisque nuntiis, multa 
liberalitate, honore et gratia preventis, ver ope- 
riens futurum, hiberna in Cicilia circa Tarsum 
tempora peregit; sestate proxime futura promit- 
tens, et animo gerens, magnum aliquid, et perenni 
dignum memoria, in Syrie partibus se facturum. 

Interea quidam nobilishomo Paganus nomine, qui 

prius fuerat regius pincerna, postmodum habuit 

terram trans Jordanem, postquam Homanus de 

Podio, et filius ejus Radulphus, meritis suis exi- 


" gentibus, ab ea facti sunt exheredes et alieni, in 


finibus Arabie secunde, castrum zdificavit cui 
nomen Craeh, natura loci, simul et opere manu- 
faclo, munitum valde, juxta urbem antiquissimam 
ejusdem Arabie metropolim, prius dictam Raba, 
in cujus obsidione mandato David et Joab studio, 
Uriasinnocens legitur occisus; postea vero dicta 
est Pelra deserti, unde et secunda Arabia hodie 
dicitur Petracensis. 
CAPUT XXII. 
In Cilicia moram faciens, lelhaliter sauciatur impe- 
rator, dum venationi dat oper am. 

Interea circa veris initium, antequam soleant re- 
ges exercitus ad bella producere, imperator Con- 
stantinopolitanus, silvarum et nemorum, venandi 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XV. FULCO REX. 


B 


634 


À gratia, vehementissimus amator, tollendi studio 


fastidii, et longa id exigente consueludine, saltus 
cum solito et ad hoe deputato comitatu ingredi- 
tur; dumque feras solita persequitur diligentia, ar- 
cum manu bajulans, et sagittis gravidam de more 
gestans pharetram, ecce aper, canum deprehensus 
industria, el imporlunitate fatigatus, latratibus 
actus acerbis, ante dominum imperatorem in insi- 
diis posilum, necessario habuit transitum ; qui cor- 
repta mira eeleritate sagitta, areum implet nimis, 
et sagitt:e acie toxieata, se ipsum in ea manu vul- 
nerat, qua regebat arcum. Sumpto itaque ex tam 
levi causa in proprio corpore mortis responso, sil- 
vas, morbi compellente molestia, deserens, in ca- 
Stra se contulit; accitaque medicorum frequentia, 
rem aperit, et sui ipsius mortis causam se existere, 
dicere non veretur. Illi autem pro domini sui salu- 
te valde solliciti, curam adhibent; sed recepta in- 
terius pestis morlifera, remedia non audit, et ser- 
pens interius et ad interiora progrediens, salutis 
vias intercludit; unum tamen dicunt et singulare, 
sed tanto indiguum principe, posse adhiberi reme- 
dium: silesa manus, in qua vis tota mali adhuc 
contineretur, antequam reliquas corporis partes 
adhuc illesas inficiat, precidatur. Hoc vir audiens 


; magnanimus, licet doloris angeretur immensitate, 


D 


et mortem non dubitaret adesse pre foribus, impe- 

riali tamen majestate constanter observata, spre- 

vit; et respondisse dicitur: Indignum esse, ut Rho- 
manum imperium una manu regatur ! Sinistro igi- 
tur eventu, etquo periculosior intervenire nullus 
poterat, attonisus concutitur exercitus emnis; et 
pro tanti principis defectu, dolor universas occu- 
pat legiones; mcror et anxielas corda sibi vindi- 
cant singulorum, et castra omnino insperata re- 
plent amaritudine. 

CAPUT XXIII. 

Sublimato ad imperium juniore filio, defungitur im- 
perator. Exercitus, duce Manuele imperatore sub- 
stitulo, domum revertitur. 

Videns interea dominus imperatur, tanquam vir 
providus et diseretus, sibi certum imminere mor- 
tis diem, vocatis ad se consanguineis et affinibus, 
quorum multa eum turba, semper sequi consueve- 
rat, primoribus sacri palatii et. exercituum primi- 
ceriis, de sucessore imperii inler eos suscitat quia- 
sionem : plurimum dubius quid faciat, an majori 
natu filiorum suorum Isaacio, quem cum funeribus 
fratrum suorum ab Attalia, ut premisimus, remi- 
sit Constantinopolim, cui de jure regni primitiva 
videbatur competere; au juniori filio, qui secum 
erat, qui optime et precipue erat indolis adole- 
scens et futurus magnus ab omnibus dicebatur, 
imperii committeret gubernacula. Subjungit etiam 
et dubitationis causam, dicens : Si hue sceptra im- 
perii concesserimus, legibus humanitatis, quae pri- 
mogenitum merito faciunt potiorem, videbimur con- 
traire; si vero illi, communibus observatis judiciis, 
maderamen imperii contulerimus, non. erit qui hos 


635 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


| 636 


exercitus, et totíus robur et gloriam Romani imperii X tenus arctare licentiam, constituunt de communi 


domum reducat incolumes. Hostibus enim jnterje- 
ctis, insidias molientibus et undique corrogantibus 
suffragia, non nisi cum periculo, sine rectore posse 
pertransire legiones, certum videbatur. Erat autem 
inter principes vir magnificus, Megadomesticus 
Joannes nomine, qui cum suis Isaacio multum af- 
fectabal imperium conservari; e£ de incolumi le- 
gionum ad propria reditu, dubitatem imperalo- 
rem nitebatur confirmare. Porro Manuel junior fi- 
lius, qui ibidem cum patre presens erat, universi 
exercitus, et maxime Latinorum favore et preco- 
niis extollebatur. De principibus quoque nonnulli 
ad ejus promotionem omnimodam dabant operam. 
Patris quoque in eumdem, quia prudentior, et in 
armis magis strennus, et omnino affabilior videba- 
tur, affectus magis et gratia erat proclivior ; ange- 
bat eum etiam maxime exercitus cura propensior. 
Sic igitur post multam deliberationem, auctore Do- 
mino, obtinuit junior filius, et exhibita sibi in pa- 
iris presentia, et eo mandate imperiali reéveren- 
tia, ocreis, ut mos est in illo imperio, insignitus 
purpureis, ab universis legionibus certatim Au- 
gustus est appelatus. Sic domino Manuele ad api- 
cem promioto imperialem, paterejus inelyta recor- 
dationis, vir inelytus, liberis, pius, clemens et 
misericors, in fata concessit. Fuit autem statura 
medioeris, carne et capillo niger; unde et cogno- 
mento dicitur etiam hodie Maurus; facie despica- 
bili, sed moribus conspicuus, et actibus insignis 
militaribus. Defunctus est itaque sub Anavarza, 
urbe antiquissima, qua est secunde Cilicie metro- 
polis, in eo loco qui dicitur Patrum Palliorum, an- 
no &b Incarnatione Domini 1137, mense Aprilii, im 
perii vero vicesimo septimo ; vite vero...... Tandem 
vero compositis in ea regione negotiis, dominus 
imperator eum omni sospitate Conslantinopolim 
suos reduxit exercitus ; ubi fratrem natu se prio- 
rem, palatium, audita patris more, jam oblinen- 
tem, per Misticonem suum, qui palatio et thesau- 
ris preerat universis, missis occulte litteris, ex 
improviso captum, et nihil tale veritum, in vincula 
conjecit. Sed postmodum, postquam urbem regiam 
solemniter ingressus est, per interventionem com- 
munium consanguineorum et principum saeri pala 
tii fidelem operam, fratri reconciliatus est; sicque 
eum tranquillitate debita, juxta patris supremum 
judicium, obtinuit dominus Manuel monarchiam, 
fratrem suum tanquam primogenitum, multiplici 
non cessans, quandiu vixit, honore prevenire, et 
gralia prosequi cumulatiore. 


CAPUT XXIV. 


Rex et regni principes, ante Ascolonom castrum fun- 
dant, cui nomen Ibelin. 


Interea dominus rex Hierosolymorum Fuleo, et 
alii regni principes, una eum domino patriarcha 
et aliis Eeclesiarium prelatis, volentes Ascalonita- 
rum insolenter nimis desevientium impetus refre- 
nare, et discurrendi per regionem, nimiam aliqua- 


B 


voto, in campestribus juxta urbem Ramulam, non 
longe a Lidda, qu: est Diospolis, castrum  edifi- 
care. Erat autem in eadem regione collis aliquan- 
tulum editus, supra quem unam de urbibus Phili- 
stinorum, traditiones habent fuisse constitum, 
Geth nomine, juxta illam aliam eorum civitatem, 
que dicta est Azotum, et Ascalonadistans milliari- 
bus decem, non longe àb ora maritima. Convenien- 
tes igitur unanimiler ex condicto, in prefacto col- 
le, firmissimo opere, jactis in altum fundamentis 
edifieant presidium, cum turribus quatuor, vete- 
ribus edificiis, quorum multa adhue supererant 
vestigia, lapidum ministrantibus copiam; puteis 
quoque vetusti temporis, qui in ambitu urbis dirus 
t& frequentes apparebant, aquarum abundantiam, 
tum ad operis necessitatem, tum ad usus hominum 
Jargientibus. Perfecto igitur castro et partibus om- 
nibus absoluto, cuidam nobili viro et prudenti, de 
communi traditur consilio, domino videlicet Balia- 
no seniori, Patri Hugonis, Balduini et Baliani ju- 
nioris, qui omnes ab eodem loco, cognominati sunt 
de Hibelin; hoe enim nomen illi erat loco, ante- 
quam etiam castrum illie editicaretur. In cujus cu- 
Stodia et hostium persecutione, cujus gratia muni- 
cipium erat conditum, diligentem habuit vir pre- 
dictus vigilantiam ; et post ejus obitum predicti 
ejus filii, viri nobiles et in armis strenui in nulla 
segnius, quousque predicta civitas . nomini resti- 
tuta est Christiano, diligentissima tenuerunt cu- 
stodia. 


CAPUT XXV. 


lterum ante eamdem Ascalonam de communi princi- 
pum consilio castrum cdifieatur, cui nomen est 
Blanca quarda. 


Anno proxime subsecuto, videntes regni princi: 
pes, et ipso rerum experimento plenius cognoscen- 
tes, in fundatione duorum presidiorum, Bersabee 
videlicet et Hibelin, contra Asealonitarum super- 
biam se plurimum profecisse, et eorum ex maxima 
parle repressam insolentiam, impetus tardiores, 
Gdebilitatos conatus, adjiciunt tertium edificare, ut 
amplioribus molestiis et multiplicatis in gyrum 
quentius terrorem, et eum terrore pericula incu- 
tiant magis repentina. Erataulem in ea Judes par- 


D te, que a moutibus declinans, campestribus ineipit 


esse contermina, secus Philisthiim fines, in tribu 
Simeon, ab Asealona ceto distans milliaribus, lo- 
cus quidam, qui ad montana comparatus, collis ; 
ad planiorem vero regionem collatus, mons subli- 
mis poterat appellari, et loco nomen Arabice Telle- 
saphi, quod apud nos interpretatur mons sive collis 
clarus. Hie complaeuit prudentioribus, presidium 
fundari, eo quod alliis que ad usus similes facta 
erant municipiis, et civitatis vicinius, et loco situ- 
que munitiore videretur. Proposito igitur satisfa- 
cientes, dominus rex et principes ejus, una cum 
domino patriarcha et prelatis ecclesiarum, eirca 





HIST. RERUM TRANSMARIN. - LIB, XV. FULCO REX. 


638 


veris initium, hieme transcursa, ad locum unani- A ultra montem Oliveti, ad Orientem situs, ni declivo 


miter conveniunt, et vocatis artificibus, simul et 
populo universo necessaria ministrante, sdificant 
solidis fundamentis et lapidibus quadris oppidum, 
cum turribus quatuor eongrus altitudinis. Unde 
usque in urbem hostium liber esset prospectus, 
hostibus predatum exire volentibus valde invisum 
et formidabile ; nomenque ei vulgari indicunt ap- 
pellatione, Blancha guarda, quod Latine dicitur ai 
ba specula. Castrum ergo perfectum et omnibus 
suis partibus absolutum, dominus rex in suam sus- 
cepit custodiam, et tam vielu quam armis suffi- 
cienter munitum, viris prudentibus et rei militaris 
habentibus experientiam, quorum nota est fides et 
probata devotio servandum commisit. Qui fre- 
quenter per se, frequentius adjunetis sibi ex aliis 
municipiis ad usus similes edificatis, militibus, 
egredientibus hostibus occurrebant, eorum eva- 
euantes molimina ; nonnunquam vero ipsi Ascalo- 
nitas lacessentes; gravia inferebant eis discrimina 
et de eis saepius triumphabaut. Porro, qui cireum- 
cirea possidebant regionem, praedicto confisi muni- 
mine et vicinitate castrorum, suburbana loca zsdifi- 
caverunt quamplurima, habentes in eis familias 
multas et agrorum cultores; de quorum inhabita- 
tione facta est rezio tota securior, et alimentorum 
multa locis finitimis accessit copia. Inter hee Asca- 
lonitas videntes urbem pergyrum preesidiie inexpu- 
gnabilibus vallatam, cceperunt de statu suo solito 


.amplius diffidere, et principem /Ezypti potentissi- 


mum, cui nihil amplius residui de universa regio- 
ne factum erat, dominum suum, nuntiis frequenti- 
bus commonere, ut pro urbe, que imperii sui ro- 
bur erat. gereret sollicitudinem. 


CAPUT XXVI. 

Regina in loco cui Bethania momen, monasterium 
a&ificat, et amplissimo ditat patrimonio, sororem 
ibi praficiens. 

Interea per Domini superabundantem gratiam, 
regno ad aliquam tranquillitatem redacto, conce- 
pit domina Milisendis, piv recordationis regina, pro 
remedio anime suse et parentum suorum, pro sa- 
lute quoque mariti et liberorum, si locuminveniret 
juxta cor suum, monasterium sacrarum virginum 
fuadare. Erat autem ei soror, inter celeras junior, 
Iveta nomine, quain monasterio Sancte Ànne màá- 
iris sancte Dei genitricis, vilam sanctimonialem 
erat professa, Hujus etiam intuitu plurimum ad 
predictum propositum domina movebatur regina ; 
indignum enim videbatur ei ut regis filia, tanquam 
una ex popularibus in claustro alicui subesset ma- 
tri. Transcursaigitur mente universa regione, et di- 
ligenter investigato, quisnam inveniretur aptior ad 
fundandum monasterium locus : tandem post mul- 
tam deliberationem, placuit Bethania, castellum 
Marie et Marthe, et Lazari fratris earum, quem di- 
lexit Jesus, familiare Domini diversorium et do- 
micilium Salvatoris.Is autem locus ab Hierosolymis 
distat stadiis quindecim, juxta verbum Evangeliste, 


B 


C 


ejus montis. Erat autem idem locus ecclesie Domi- 
nici Sepulcri proprius ; pro quo domina regina tra- 
dens canonieis urbem prophetarum Thecuam, lo- 
cum in proprium recepit. Ubi quoniam quasi in so- 
litudine erat et hostium patere poterat insidiis, tur- 
rim munitissimam quadriset politis lapidibus, offi- 
cinis distinctam necessariis, mullis sumptibus edi - 
ficari precipit, ut Deo dicatis virginibus contra 
subitos ineursus non deesset presidii inexpugnabi- 
lis solatium. Turriigitur eonstructa, loco ad aliquem 
modum ad cultum religionis preparato, sanctimo- 
niales induxit feminas, matrem eis constituens an- 
nosam quamdam et in religione probatam, venera- 
bilem matronam,multa Ecclesic/ conferens predia, 
ita ut in bonis tomporalibus, nulli monasteriorum, 
virorum aut mulierum inferior haberetur ; imo, ut 
dicitur, plus aliarum qualibet ecclesiarum abunda- 
ret. Inter ceteras euim possessiones, quas predicto 
venerabili loco contulerat, locum fainosissimum, et 
omnium commoditanum abundantia simul refertum 
in campestribus Jordanis situm, Jericho, cum suis 
pertinentiis liberaliter assignavit. Contulit etiam ei- 
dem monasterio sacra ustensilia, ex auro et gemmis, 


et argento, ad multam quantitatem, simul et holo- 


serica ad decorem domus Dei ;sed etindumentatam 
sacerdotalia quam levitieca, et omnis generis prout 
disciplina exigebat ecclesiastica. Defuneta quoque 
illa venerabili matrona, quam eidem prefeceratloco, 
ad intentionem rediens, sororem suam, de consensu 
domini patriarche et sororum sanctimonialium con- 
niven!ia,eidem praefecit monasterio ; cum quaetiam 
adjecit plura in calieibus, libris et. ecteris que ad 
ecclesiasticos respiciuntususornamenta,locum non 
cessans, quandiu vixit, intaitu anime sue et so- 
roris, quam unice diligebat, gratia ampliare. 


CAPUT XXVII. 

Rex in campestribus Acconensibus leporem agitans, 
de equo ruit. prareps ; moritur ; Hierosolymis inter 
suos praedecessores sepelitur. 

Accidit autem illis diebus, quod eum dominusrex, 
ünacum domina regina transcurso autumno, in ei- 
vitateAcconense moram faceret, voluit regina, sub- 
levandi gratia fastidii, extra urbem adlooa queedam 
suburbana, fontibus irrigua, causa recreationis 
exite : quo dominus rex, ut solatium regine non 
deesset, adjecitetiam ipse, cum solito comitatu pro 
fieisci. Dumque inter eundum esset, accidit casu 
ut qui agmina et comitatum preibanl pueri, lepo- 
rem in sulcis jacentem exitarent, quem fugientem 
clamor prosecutus est universorum. Rex autem, ar- 
repla lancea, ut eumdem leporem insectaretur, si- 
nistro actus casu, equum ad illasecepit urgere par- 
tes, et eursui vehementer instare. Tandem incon- 
sulte féstinans equus in praeceps agitur ; corruens- 
que in lerram, regem dedit precipitem, jacentique 
pre causus dolore attonito, sella caput obtrivit. ita 
ut cerebrum tam per aures, quam per naresetiam 


'emitteretur. Ad hune casum, universus qui preibat 


639 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


et qui sequebatur, facti acerbitate perterritus, con- A ctam urbem deportatus, triduo, sine sensu, tamen 


versus est comitatus, et jacenti opem ferre volen- 
tes, exanimem reperiunt, cui neque vox erat, neque 
sensus. Regina vero, comperta mariti morte tam 
inopinata, el sinistro saucia casu, veste et capillo 
lacera ejulans, et doloris immensitatem sutpiriis 
contestans et lamentis, in terram corruens, corpus 
amplectitur exanime. Non suffieit humor oculis, prae 
fletus ubertate continui; et vox, doloris interpres, 
crebis interrumpitur singultibus ; nec dolori satis 
fit, licet nihil aliud sit sollicita quam dolori salis- 
facere. Familia quoquelacrymis, voceethabitu mce- 
rorem contestans, anxietatis nimis lugubria pre- 
tendit argumenta. Nuntiatur interea, et fama cir- 
cumvolante divulgatur per urbem Acconensem, re- 
gis miserabilis interitus ; et ad partes illas certatim 
turbe confluunt, intueri volentes factum | inaudi- 
tum quod acciderat. Inde cum lacrymis in. predi- 





adhuc palpitans, protraxit vitam ; quarta. demum 
die, Idibus videlicet Novembris, anno ab Incarna- 
tione Domini 4142, regni veroejus anno undecimo, 
deficiens, in senectute bona ultimum clausit diem. 
Inde Hierosolymam cum debita delatus honorificen- 
tia, occurrente universo clero et populo, in ecelesia 
DominicSepuleri, sub monte Calvarie introeuntibus 
ad dextram, secus porfam,inter alios felicis merno- 
ria reges, ejus predecessores, per manum domini 
Willelmi, venerabilis Hierosolymorum et pis recor- 
dationis patriarche, regia magnificentia sepultus 
est ; duobus superstitibus liberis, adhuc impube- 
ribus relictis, Balduino videlicet primogenito anno- 
rum tredecim, et Amalrico annorum septem ; re- 


seditque regni potestas penes dominam Milisendem, - 


Deo amabilem reginam, eui jure hereditario com- 
petebat. 





INCIPIT LIBER SEXTUS DECIMUS. 


PR/EFATIO. 

Qua de presenti hactenus contexuimus Historia, 
aliorum tantum quibus prisci temporis plenior 
adhuc famulabatur memoria, collezimus relatione ; 
unde cum majore difficultate, quasi aliena mendi- 
eantes suffragia, et rei veritatem, et gestorum seriem, 
et annorum numerum sumus conseculi : licet fideli, 
quantum potuimus, heceadem recitatione, seripto 
mandavimus. Qua autem sequntur deinceps, par- 
lim nos ipsi fide compeximus oculata, partim 
eorum, qui rebus gestis presentes interfuerunt, 
fida nobis patuit relatione. Unde gemino freti admi- 
niculo, ea qu& restant, auctore Domino, facilius 
fideliusque posterorum mandabimus lectioui. Nam 
etrecentium temporum solidior solet occurrere 
memoria ; et quae visus menti obtulit, non ita facile 
oblivionis sentiunt incommodum, sicut qua solo 
sunt auditu collecta. Ut enim Flacci nostri utamur 
verbo, huic nostro consonante : 

Seguius irritant. animumi demissa per aurem, 


Quam quz sunt oculis subjecta fidelibus; et qua 
Ipse sibi tradi spectator, etc. 


CAPUT PRIMUM. 


Pramittitur prafatiuncula brevis. Defuncto Fulcone, 
succedit filius ejus, Balduinus tertius; et qualis 
corpore fuerit, describitur. 

Defuncto domina Fulcone, Hierosolymorum ex 
Latinis rege tertio, successit ei dominus Balduinus 
tertius, ex domina Milisenderegina filius ejus, fra- 
trem habens unum puerulum, Amalricum nomine, 
annorum septem, ut premisimus; qui postmodum 
eidem sine liberis defuncto successit in regno, 
sicut in sequentibus aperietur. Tredecim annorum 
erat dominus Balduinus cum regnare cepit: 


regnavitautem annis viginti. Fuit autem adolescens 
oplimz fidolis, id de se certis promittens indiciis 
quod postea In virilemevadens etatem plenorerum 
persolvit experimento. Nam vir factus, sicut facie, 
et tota corporis habitudine, pre ceteris differenti 
forme presminebatelegantia : itaet mentis vivaci- 
tate et eloquentie flore, omnes reliquos regni 
principes facile anteibat. Eratautem corpore pro- 
cerus, mediocribus major; ad corporis procerita- 
tem membrorum habens consonam, et quasi propo- 
tionaliter respondentem universaliter dispositio- 
nem, ita ut necin modico, a ratione tolius in eo 
pars aliqua dissenliret. Fuit s&ne facie decorus 
elegantissima, colorevivido, et innatum designante 
vigorem ; a quibus plane in ea parte matrem rete- 
rens, et ab avo non degener malerno ; oculis medie 
quantitatis, modice proeminentibus, fulgoris tempe- 
rati ; capillo plano, non flavo penitus, barbo men- 
tum genasque, grata quadam plenitudine, favora- 
biliter vestitus ; carnositatis media quadam habitu- 
dine modificatus, ita ut nec fratris more pinguior, 
nee matris exemplo dici posset macilentus. Tanta 
autem, ut in summa dicatur, forme preibat emi- 
nentia, ut ignaris etiam, eximia quadam in eo 
refulgente dignitate, certum inse deregia majestate 
daret indicium, 
CAPUT Il. 
De moribus et conversatione ejus. 

Huie autem tante corporis venustati, mentis 
quoque bene constitutz cquipollenter respondebat 
habitus. Nam ingenii summe velocis erat et sponte 
fluentis eloquii ei non deerat prerogativa quedam 
singularis, nec morum dignitate commendabilium 
quolibet principe videbatur inferior. Affabilisenim 


60 


-— 


p r7 "A * " Di ^ 
MSS : - 


pv 


- 6M 


. HIST. RERUM TRANSMARIN. — LID. XVI. BALDUINUS III REX. 


642 


et misericors erat admodum ;et licel supra vires se A cita, et note subjacentia, lubrico etatis impellente, 


pene omnibus exhiberet liberalem, alieni tamen 
minine cupidus, nec ecclesiarum vexabst patrimo- 
nia, nec. subjectorum, more prodigi, insidiabatur 
opulentiis. Quodque in ea taie rarissime solet 
contingere, etiam in adolescentia sua erat Deum 
timens, et ad ecclesiasticas institutiones, el eccle- 
siarum prelatos omnimodam habens reverentiam ; 
ingenii etiam vivacitate praeditus, fldelisetiam me- 
moria erat assecutus beneficium ; erat autem et 
commode litteratus, et fratre suo domino Amalrico, 
qui ei successit, multo amplius ; cum vero quid otii 
ex occupationibus publicis decerpere poterat, liben- 
ter incumbebat lectioni; historiarum precipue au- 
ditor, antiquorum regum et optimorum principum 


gesta moresque diligenter investigabat; litterato- B 


rum maxime,sed et prudentum laicorum confsbula- 
tionibus plurimum recreabatur. Tanta autem affabi. 
litatisgratia preeminebat,utetiam contemptibilibus 
personis,ex improviso et nominatim salutationibus 
dependeret affatum; et ad se ingredi volentibus, 
vel occurrentibus passim mutus collocutionis aut 
offerret ultro commercium, aut postulantibus non 
negaret. Unde tantam sibi plebis et patrum conci- 
javerat gratiam, ut predecessorum suorum quolibet 
amplius, utrique classi haberetur aeceptus. Erat 
autem et laboris patiens, et in dubiis bellorum 
eventibus,more optimi principis maxime providus; 
in summis necessitatibus, quas pro regni incre- 
mento pertulit sepius, regiam preferens constan- 
tiam, et fortis viri nusquam deserens securitatem. 
Juris etiam consuetudinarii, quo regnum regebalur 
orientale, plenam habens experientiam : ita ut in 
rebus dubiis, etiam seniores regni principes ejus 
eonsulerent experientiam et consulti pectoris eru- 
ditionem mirarentur. Erat preterea jacundi ser- 
monis, facelique; et personis quibuslibet favorabili 
quadam compositione se conformem tribuens, omni 
stali et conditioni gratissime se contemperabat. 
Urbanitatis quoque precipue; eo minus quod di- 
cendi nimia utebatur libertate, ita ut quz in amicis 
erant notabilia et reprehensioni obnoxia, sublata 
differentia, utrum placeret an lederet, eis in faciem 
publice jaeularetur ; quae tamen, quoniam non no- 
cendi animo, sed quadam mentis hilaritate, vel 
potius levitate dicebat, non multum inde etiam 
eorum quos sermone liberiore lacessebat, gratiam 
demerebatur; eoque amplius veniale videbatur, 
quod in se versa vice contorta, equanimiler dicta 
supportabat mordacia. Ad hec et alcerum, et dam- 
nificos talorum ludos, plusquam regiam deceret 
majestatem sequebatur; et carnis curam perficiens 
in desideriis, injuriam alienis dicebatur inferre 
matrimoniis. Sed hoc in adolescentia; nam vir 
factus, secundum Apostolum, evacuavit. qua erant 
parvuli (II Cor. xi, 11). Insignibus enim virtutibus 
secutis, vitia prioris compensavit wtatis; uxore 
enim suscepta,cum ea vixisse continentissime 


. dictus est. Et quas in adolescentia minus Deo pla- 


contraxerat, postmodum prudentioreconsilio deter- 
sil, etstudio in melius reformavit saniore. In su- 
menda preterea corporis refectione sobrius erat 
admodum, et supra id quod cetas illa exigebat ab- 
stemius, ebrietatem, tam in. cibo quam in potu, pessi- 
mi criminis fomitem esse asserens, abominabatur. 


CAPUT III. 


De promotione ejus in. regno ; et quandiu sub matris 
tutela regnaverit. 


Defuncto igitur patre, iv Jdus Novembris, proxi- 
me subsecuto Dominici natalis die, anno Incarna- 
tionis Dominiee 1142, presidente sancte Romane 
Ecclesi? domino Eugenio papa terlio, Antiochenae 
domino Aimerico, Hierosolymitane domino Willel- 
mo, Tyrensi vero Ecclesie presidente domino Ful- 
chero, convenientibus de more principibus, simul 
et universis Ecclesiarum prelatis, in ecelesia Domi- 
niei Sepulcri, per manus domini Willelmi, bone 
memoria Hierosolymorum patriarcha, solemniter 
inunclus, consecratus et cum matre coronatus est. 
Erat autem mater, mulier prudentissima, plenam 
pene in omnibussecularibus negotiis habens expe- 
rientiam,sexus feminei plane vincens conditionem, 
ita ut manum mitteret ad fortia; et optimorum 

principum magnificentiam niteretur emulari, et 

eorum studia passu non inferiore sectari. Regnum 
enim, filio adhuc intra puberes annos constituto, 
tanta rexit industria, tanto procuravit moderamine, 
ut progenitores suos in ea parte equare merito di- 
ceretur; cujus quandiu regi voluit consilio filius, 
optata tranquillitate gavisus est populus, et pro- 
spero cursu regni procedebant negotia. Verum 
attendentes quibus mens erat levior, quod eorum 
studiis, quibus dominum regin involvere niteban- 
tur, domine regem multum obviabal prudentia, 
dominum regem more aliorum ejusdem etatis, 
cereum £n vilia flecli, monitoribus asperum, suisin- 
ducunt persuasionibus, ut a matris tutela se sub- 
trahens, regnum ipse moderaretur avitum. Indi- 
gnum esse dicenles regem, quem omnibus aliis 
preesse convenit, quasi privati filium, semper ad 
matris ubera dependere. Que res sicut ex incon- 
sultalevitate, vel ex quorumdam malitia habuit 
initium,ita regnum universum paulo minus habuit 
conterere : sicut, inferius, cum de his tractabitur, 
D ailigentius docebitur. 


CAPUT IV. 


Sanguinus Edessam obsidet; et describitur ejusdem 
civilatis sius. 


Eodem anno, illo medio temporis intervallo, quod 
inter patris obitum, et ejusdem domini Bald uiniin 
regnum promotionem fuit, Sanguinus vir sceleratus, 
Turcorum inter Orientales potentissimus, ejus civi- 
tatis que olim Ninive dieta est, nunc autem mutato 
nomine Musula dicitur, et est. metropolis ejus re- 
gionis, qua olim dicla est Assur,dominus et mode- 
rator, maximam et egregiam Medorum metropolim, 
Edessam nomine, que alia magis usitala appella- 


643 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


tione Rages dicitur, in multitudine magua obsedit A rum legionibus et legionum primiceriis congrua 


multum presumens tum de gentis su: numerosi- 
tale et viribus;tum de simultatibus que inter prin- 
cipem Antiochenum Raimundum,et ejusdem comi- 
tem civitatis Joscelinum,exorle fuerant nimis peri- 
culoss. Erat autem eadem civitas trans Euphratem 
sita,'ab eodem flumine distans ilinere diei unius. 
Predietus autem comes civitalis illius, contra pre- 
decessorum süorum morem, illius dimissa urbis ha- 
bitatione, cirea Euphratem, in loco qui dicitur Tur- 
bessel, jugem et assiduam constituerat conversatio- 
nem,tum propter loci urbertatem, tum propler 
otium ; erat enim longe ab hostium tumultu; deli- 
ciis vacans, nec debitam gerens pro tam nobili urbe 
sollicitudinem. Predieta vero urbs Chaldeos, et ex 
Armeniis imbelles viros et armorum usum penitus 
nescientes, solam negotiandi artem familiarem ha- 
bentes,habebat domesticos; raroque Latinorum fre- 
quentabatur accessu, paucissimos ex eis habens 
cives. Erat autem solis mercenariis tradita ejus 
cura,neque iis etiam pro tempore, vel pro modo 
exhibita militie, prestabantur stipendia ; sed ple- 
rumque in annum vel amplius,pactam pedentes pe- 


B 


euniam protrahebantur. At vero uterque Balduinus - 


et Joscelinus senior, postquam eumdem comitatum 
adepti sunt, illic jugem et manentem conetituerant 
habitationem, ex locis finitimis illuc tam victus 
quam armorum, at aliorum qua pro tempore erant 
necessaria, copiam, ad omnem sufficientiam dili- 
genter inferentes ; unde non solum in se tuta pote- 
rat consistere, sed et aliis vicinis urbibus merito 
erat formidabilis. Erant. autem, ut premisimus, 
inter principem Antiochenum et comitem inimici- 
tie, non jam occulte,sed quse jam usque ad odium 
processerant manifestum : unde uterque, pro alte- 
rius molestiis aut sinistris eventibus, modicam aut 
nullam gerebat sollicitudinem ; imo etiam detri- 
mentis gaudebat et sinislris casibus letabatur. Ex 
his omnibus predietus princeps magnus Sanguinus 
occasionem colligens secumque ab universo Orien- 
tali tractu infinitas equitum copias deducens,con- 
vocatis etiam finitimarum urbium populis, urbem 
predietam obsidione claudit ; e& obsessis omnem 
prestruit aditum,ita ut nec obsessis civibus egred;, 
nec ad eos introire volentibus ulla daretur facul- 
tas. Sed el victus et alimentorum quorumlibet plu- 


slalione dispositis,urbem vallat ; deinde tormentis 
et machinis jaculatoriis mcenia d^bilitat; et crebris 
sangiltarum immissionibus cives incessanter affli- 
gens, obsessis requiem negat. Nuntiatur interea, et 
famadiscurrente vulgatur,quod predicta Dei cultrix 
civitas, has obsidionis ab hostibus fidei et nominis 
Christiani patiebatur angustias : unde ad hune ser- 
monem,fidelium longe lateque hec audientium, li- 
quefacta sunt corda, et zelus armari coit, ad ul- 
tionem iniquorum. Comes vero hoc audiens,et facli 
acerbitate pereussus, copias impiger convocat mi- 
litares; et sero memor urbis eximiz,quasi jam de- 
funcie parat exsequias, qui sgrotantis et remedia 
postulantis, caram habere noluit; circuit fideles, 


amicos sollicitat, Antiochenum principem dominum : 


suum suppliciter monet, et attentius per nuntios 
hortatur, ut ejus eompatiatur laboribus, et urbem 
predictam a jugo future liberet servitutis. Perve- 
nerunt etiam hujus tamsinistri casu nuntii ad re- 
gem Hierosolymorum obsidionis circa predictam 
urbem et angustiarum,quas cives ejus patiebantur, 
cerlitudinem attestantes. Domina autem regina, 
qua regni moderabatur imperium, communicato 
cum proceribus consilio Manassem regium consta- 
bularium, consanguineum suum, Philippum Nea- 
politanum, Elinandum Tiberiadensem, una cum 
militari multitudine, illuc sub omni celeritate diri- 
git, ut oplatum domino comiti et aíflictis civibus 
ministrent solatium. Princeps vero Antiochenus,de 
comitis gaudens adversitatibus, non multum atten- 
dens quantum communibus debeat utilitatibus, et 
quod personale odium in publicam non debet re- 
dundare lesionem, ocausiones colligit, dum peti- 
tum differt subsidium ministrare. 
CAPUT V. 
Capitur civitas, et populus ejus occiditur. 

At Sanguinus interea obsessos continuis urgens 
assultibus, omnia nocendi percuriit argumenta;nil 
intentatum relinquiteorum qua civibus possintau- 
gere molesliam, et sibi ad obtiaendum locum pos- 
sint tribuere facultatem. Immissis igitur fossoribus 
per serobes ei subterraneos meatus, secus murum 
ducit euniculum, suffossumque opus stipitlbus sus- 
tentat appositis; quibus igne consumptis, decidit 
ex magna parte murus, et hiatum hostibus pervium 


rimum angebantur inopia qui obsessi erant. Erat [) plus quam centum dedit cubitorum. Hostes igitur 


aulem civitas muro circumdata solido, et turrium 
excelsarum vallata [presidio] civitatis parte [supe- 
riore] alterum inferius, ad qua civibus etiam expu- 
gnata urbe, secundum poterat esse refugium ; sed 
et haec omnia, sicut usui solent esse contra hostes, 
si sint qui pro libertate velint contendere, el se vi- 
riliter hostibus opponere ; sic sine utilitate jacent 
ubi non reperitur in obsessis qui vicem velit gerere 
defensoris. Parum est enim in civitatibus turres, 
muros esse et antemuralia, nisi sint qui hec omnia 
tueantur. Vacuam ergo urbem reperiens, et ex eo 
obtinendi majorem habens fiduciam, locatis in gy- 


aditum pro votis habentes, contluentibusundiquein 
urbem ingrediuntur legionibus, et quos de civibus 
habent obviam gladiis perimunt, conditioni, etati 
aut sexui non parcenles; ita ut de iis dictum vide- 
retur : Viduam el advenam interfecerunt, et pupillos 
occiderunt, juvenem simul ac viriginem laclentem, 
cum homine sene (Psal. xcu, 6). Capta. igitur urbe 
et hostium gladiis tradita, qui prudentiores erantex 
civibus, vel magis expediti, in presidia, qua in 
urbe esse diximus, cum liberis et uxoribus,ut vitz 
saltem, licet temporeconsulerent modico, se contu- 
lerunt; ubi tantus in introitu concurrentium popu- 


644. 


ME SERANUSRTNNC T 


E ; [ 


— ^ u 





.648 


lorum tactus est, tumultus, ut pre turba compri- A ventu cum uxoribus et lideris in presidium se con- 


mente, multi miserabiliter suffocati interirent ; in 
ter quos et reverendissimus vir, Hugo, ejusdem ci- 
vitatis avchiepiscopus, cum quibusdam clericis suis 
eodem dicitur modo oecubuisse. Hujus tamen mise- 
rabilis eventusculpam nonnullam in predictum re- 
funduntantistitem,qui predictointerfuerunt negotio 
Nàm eum pecuniam collegisse diceretur infinitam, 
quam erogans militibus, urbi posset esse auxillio. 
maluit opibus avarus ineumbere,quam populo con- 
sulere pereunti ; unde factum est, ut avaritie fru- 
cius colligens, mortem eum popularibus sortiretur 
indifferentem,ab auditu etiam malo,nisi misericor- 
diter dominus subveniat,non multum securus. Ta- 
libus enim terribiles loquuntur Scripture,dicentes : 
Pecunia tua. tecum sit in perditionem (Act. vu, 20). 
Sic igitur dum princeps Antiochenus, odio victus 
indiscreto, differt fratribus debitum auxilium mini- 
strare ; dumque comes aliena prestolatur suffragia, 
urbs antiquissima, et nomini Christiano a tempori- 
bus apostolorum devota, verbo et praedicatione apo- 
stoli Thaddei ab infidelium superstitionibus eruta, 
indebite jugum passa est servitutis. Dicitur in ea- 
dem urbe et corpus beati Thome apostoli, una cum 
predicti apostoli et beati Albaris regis corporibus 
esse sepultum. Hic est Algabarus toparcha illustris, 
cujus epistolam ad Dominum Jesum Christum mis- 
sam, Eusebius Cesariensis,in historia sua quam 
Ecclesiasticam nominat, asserit; quem et Domini 
dignum rescripto ducet, utriusque ponens episto- 
lam, et in fine itasubjungens : Hzc ín archivis pu- 
blicis Edessanage urbis, in. qua tunc supradictus Ab- 
garus regnavit, ita descripta reperimus in dis chartlis, 
qu& gesta Abgari regis servata antiquitus conline- 
bant. Ser hec hactenus, nunc ad historiam redea- 
mus. 
CAPUT VI. 
Trans Jordanem castrum, cui nomen. Vallis Moysi, 
per regem acquiritur, 

Hujus domini Balduini, anno primo quo regnare 
ccpit, Turci, quibusdam favenlibus et vocantibus 
loeorum incolis, casirum quoddam nostrum, cui 
nomen Vallis Moysi, in Syria Sobal, que est trans 
Jordanem, occupaverant. Est autem predictum op. 
pidum, juxta aquas contradictionis. ubi Moyses 
populo Israelitico vociferante et deficiente pre siti, 
ex silice fluenta produxit, et bibit populus univer- 
sus et jumenta ejus. Cognito itaque quod predictum 
municipum hostes, nostris qui in eo erant occisis, 
detinerent, congregatis undique mililaribus copiis 
dominus rex licet tener adhuc nimium, illuc pro- 
fieiseitur ; et transiens cum suis expeditionibus, 
Vallem illustrem, ubi nune mare Mortuum, quod 
et lacus Asphaltes dicitur, interjacet, secunde Ara- 
bie, quas est Petracensis,in finibus Moab, montana 
conscendit. Inde Syriam Sobal, qua est tértia Ara- 
bia, que hodie vulgo dicitur terra Montis regalis, 
. percurrentes, ad locum perveniunt destinatum. In- 
digene autem regionis, comperto nostrorum ad- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUNIUS III REX. 


646 


tulerant, presumentes de loci munitione, eo quod 


inexpugnabilis videretur. Ubi nostri, loci videntes 
difficultatem et insurperabile munimem, postquam 
aliquot diebus saxa contorquendo, crebris sagitta- 
rum immissionibus et aliis nocendi argumentis, 
inutiliter operam consumpserant, ad alia se diri- 
gunt consilia. Erat autem tota illa regio olivis con- 
sita pinguibus, ita ut instar nemorum condensorum, 
universam terre superficiem obumbarent; unde 
regionis habitatores, sieut et eorum progenitores, 
sibi victum omnimodum propagabant ; quibus defi- 
cientibus, omnino vivendi spes eos destitueret. Has 
igitur exstirpare el. dare incendiis decretum est, 
ut sattem hoc damno deterriti, et succisis olivetis 
desperarent, et Turcis qui in municipium se con- 
tulerant traditis vel exclusis, nostris castrum resti- 
tuerant : quod conceptum fructuoso non caruit 
eventu. Nam, protinus ubisuceidi amicas viderunt 
arbores, mutato consilio, ad alia se convertunt stu- 
dia; et conditionibus interpositis, quod Turcis quos 
introdoxerant, liber et sine periculo pateret exitus; 
quodque eis et eorum uxoribus et liberis non im- 
putaretur ad mortem, quod deliquerant, castrum 


.domino regi restituerunt. Recepto itaque munici- 


pio, et custotibus in eo locatis, alimentorum quo- 
que immissa corpia,simulqueet armorum, dominus 
rex cum suis, consummato negotio, quod ei in 
primi regni sui auspiciis occurrerat, victor, et so- 
spes cum universo exercilu, ad propria reversus 
est. 
CAPUT VII. 
Sanguinus morilur, dum obsidet Calagenbar ;. succe- 
dit ejus filius Noradinus 

Sanguinus interea, unde supra fecimus mentio- 
nem, subjugata urbe Edessana, tanto in immen- 
sum elatus successu, apposuit et civitatem muni- 
tam, supra Euphratis fluenta sitam, Calogenbar 
nomine, obsidere ; in cujus obsidione dum perse- 
veraret, tractante et disponente predicte urbis do- 
mino, cum quibusdam eubiculariis et familiaribus 
ejus ennuchis, nocte una vino astuans, el prae ni- 
mía crapula supinus jacens in tabernaculis 
suis ab eisdem domesticis suis, gladiis confoditur, 
Dequo quidam nostrorum, nuntiato ejus interitu, 
sic ait : 


D Quam bonus eventus ! fil sanguine sanguinolentus 


Vir homicida, reus, nomine Sanguineus. 

Qui autem cum interfecerant, a domino urbis 
ohsesse, ex condicto intra moenia recepti, ultrices 
consanguineorum exslineti manus effugerunt. Fugit 
autem et universus ejus exercitus, domini solatio 
el provisione destitutus ; cui defuncto successerunt 
ejus filii, alter apud Mussulam, introrsum in 
Oriente ; alter apud Halapiam, natu posterior, no- 
mine Noradinis, vir providus et discretus, et juxta 
tradiiones illius populi superstitiosas, timens 
Deum; felix quoque, et paterne ampliator haere- 
ditatis, 


641 


CAPUT VIII. 


Nobilis quidam ex Damaseenis, Boslrensis civitatis 
procurator, cum. rege pascitur ; et exercitus regni 
versus Dosirum properat ; Ainardus Damascenorum 
procurator factum nititur impedire. 


À 


Non multo post tempore, anno secundo regnido- 
mini Balduini, nobilis quidam Turcorum satrapa- 
ex causis quibusdam, Mejeredim regis Damasceno- 
rum indignationem sustinens, et procuratoris ejus 
Mehenedin, qui alio nomine Ainardus dicebatur, 
gratia destitutus, cajus multo major quam ipsius 
regis in universis Damascenorum finibus erat au- 
ctoritas, ad dominum regem et matrem ejus, cum 
honesto comitatu venit Hierosolymam, asserens 
quod si dominus rex honestam et pro boni viri ar- 
bitratu sufficientem ei vellet assignare com pensatio- 
nem, ipse Bostrensem urbem, cui preerat, una 
cum oppido Selcath, Christianis resignaret. Est 
autem Bostrum prime Arabie metropolis, quc ho- 
deie vulgari appellatione Bussereth dioitur. Erat 
porro idem nobilis homo, ut dicebatur, Armenus 
genere, corpore procerus facie venusta virilem 
tota corporishabitudine animositatem pretendens, 
eratque nomen ei Tantais. Convocatis igitur hujus 
rei gralia universis regni principibus et. delibera- 
tionis partibus congruo libramine pensatis, audita 
tanti viri adventus causa, placuit omnibus de com- 
muni consilio, ut de honesta et competente recom- 
pensatione, supradicto satisfiat viro ; et convocatis 
exercitibus, ad Bostrenses partes dirigantur expe: 
ditiones; rnaximum enim et Deo acceptum regni 
judicant incrementum, si Christiane fidei et no- C 
strae jurisdictioni, per hujus operam, jure perpetuo 
possit accressere civitas prenominata. Paetis igitur 
hinc inde ad congruam consonentiam redactis, uni- 
versus regni populus voce praeconia congregatur, 
et implorato de supernis auxilio, vivifiez: crucis 
ligno secum assumpto salutari, tam dominus rex, 
quam principes omnes, Tiberiadem usque perve- 
niunt :ubi eirca pontem, unde ex mari Jordanis 
fluenta se dividunt, castrametantur. Porro predi- 
ctus Ainardus, cum domino rege, sicut et cum pa- 
tre ejus feedus prius inierat, et pacem temporalem: 
unde opportebat eum premoneri solemniter, ut ad 
res istendum preparandumque se, et convocandum 
exercitum legitimas pro more regionis haberet fe- 
rias ; ne si repente et ante solemnem commonitio- 
nem, infra suos fines, hostiliter dominus rex ingre- 
deretur,contralegem pactorum videretur versatus. 
Missis igitur nuntiis, ad eumdem procuratorem, 
dum ille tanquam vir sagacissimus ex industria 
differt responsa dare, jam pense mensis preterierat : 
quo medio tempore non cessavit, tam prece quam 
pretio, omnes finitimos suc gentis proceres, longe 
lateque in sui subsidium convocare ; quibus undi- 
que ad infinilatem nimiam congregatis domino 
regi et principibus mandat, dicens : Contra legem 
initi federis in terram domini mei paratis intrare, 
et servum ejus constumacem, el coutra debita fidelita- 


D 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. : 


648 — 


Lis jura. versantem, indebito protegere laboratis pa- 
trocinio ; rogamus humiliato n preces animo, quate- 
nus ab injusto dominusirez desistat proposito ; pacto- 
rum prius inilorum lenorem conservet ülibatum. Nos 
parati sumus, domino regi universas cum omni inle- 
gritate impensas, quas pro hac expeditione fecit, re- 
[undere. Ad hec dominus rex ce communi consilio 
responsum dedit dicens : Nos paclorum el fa deris 
concepti, nullatenus intendimus violare tenorem; sed 
quéa praedictus nobilis homo ad nos venil, ut nobiscum 
familiariter loqueretur, non possumus homini in 
regno nostro spem habenti, cum nostra honestate ita 
penitus deesse. Sufficiet autem. nobis, ut in urbem 
quam nostro deseruit intuitu eum introducere sine 
difficultate liceat ; postquam autem in. suum se rece- 
perit miunicipium, tractect eum. dominus suus patriis 
legibus,et secundum merita sua eidem praemia largia- 
tur; nus enim sive in eundo, sive in. reundo, regi 
Damasceno amico nostro, omnino auctore Domino, 
sicul tenemur, declinabimus injuriam — irrogare. 
Erat autem hic idem Ainardus, vir prudentissi- 
mus et populi nostri amator; qui, cum haberet 
tres filias, unam illarum dederat predicto Damasce- 
norum regi, alleram Noradino Sanguini filio ; ter- 
tiam cuidam egregio militi, Manguarth nomine. 
Habebat ergo regni curam, tum quia regis erat so- 
cer, tum quia vir cireumspectus erat plurimum. 
Rex autem deses, ebriosus et populo, solis vacabat 
deliciis et libidine totus effluebat dissolutus. Is,ul 
diximus, gentis nostre gratiam, quibuscunque po- 
terat obsequiis mereri, satagebat ; et quibussolent 
amici comparari, merita in eo non erant otiosa. 
Quod'utrum ex animo et ex dilectionis sinceri- 
tate procederet,an invitum impelleret necessitas, 
inter prudentes querebatur. Poterat sane utrumque 
esse in causa ; nam generum suum Noradinum, sic 
ut et patrem ejus prius, suspectum habebat non 
modicum, ne regem, iterum generum suum, virum 
prorsus inutilem, et crassa supinum ignorantia, re- 
gno, etse ab administratione detruderet. [nde erat 
maxime, quod nostrorum sibi necessariam reputans 
gratiam, omni via qua poterat ad eam obtinendam 
aspirabat. Vitebalur vir discretus presagientem ha- 
bere spiritum ; nam quod verebatur accidit. Statim 
enim eo mortuo, predictus Noradinus, consentien- 
tibus sibi Damascenis, illo qui regnabat violenter 
excluso, regnum occupavit. Elaborabat ergo fideli- 
ter, ut dominus rex, refusis sibi expensis, que pro 
vocanda fecerat expeditione, ad propria rediret in- 
demnis ; et procul dubio minus hostiliter in eo fa- 
cto, contra dominum regem et Christianum eszer- 
citum se habuisset, si convocatas exteras nationes, 
pro suo potuisset arbitrio cohibere. Multa enim 
fidei sinceritatis et constantie illius in plerisque 
negotiis, certo rerum experimento cognovimus ar- 
gumenla, 
CAPUT IX. 
Procedens exercitus, infinita sustinel pericula. 
Verum, dum h&c nuntiarent legati, inter quos 





649 


erai precipuus quidam domini regis familiaris, A midant. Accedebat, ad majorem molestiarum cumu- 


Bernardus Vacher ; populus copit aeclamare eum- 
dem Bernardum proditorem esse ; non esse populo 
. Christiano fidelem, quieunque dissuasionibus huic 
 megolio velit dare impedimentum. Magnis etiam 
vocibus capit plebs indiscreta clamare proceden- 
dum esse, urbem tam nobilem non facile esse de- 
serendam ; grales habendas nobili viro, et ejus per 
omnia propositumamplectendum fideliter et devote, 
qui tantum Christanitati obtulisset seculis memo- 
rabile beneficium, et pro eo usque ad mortem de- 
certandum. In hoc itaque tanto tumultu, prevaluit 
vulgi sententia, spreto consilio sanius affectorum. 
Compositis igitur sarcinis et solutis castris, versus 
predictum oppidum iter dirigunt ; transitaque ca- 
vea Roob, in planitiem pervenerunt, quz dicitur 
Medan, ubisingulisannis Arabumet aliorum Orien- 
talium popularium solent nundine convenire so- 
lemnes, ubi tanta hostium nostris ccepit occurrere 
multitudo, ut qui prius copto insistendum et in 
negotio procedentum acclamaverant, redire si fieri 
posset, preoptarent el judicarent utilius. Visis ta- 
men hostium cuneis, et stupentes multitudinem, 
nostri aecigunt se tanquam statim preliaturi. Rex 
vero, de consilio eorum qui rei militaris habebant 
experientiam, castra prolinus jubet locari ; quibus 
compositis, euram corporis, prout in arcto positi 
poterant, agentes, noctem illam duxerunt insom- 
nem. At vero hostes, multiplicati supra numerum, 
legiones nostras undique vallantes, quasi manubias 
et villa mancipia, nostros procul dubio habituros 
in eastrino compeditos non dubilabant. Nostri vero 
continuis excubiis se observantes prudenter, el vi- 
rorum fortium circa se tota sollicitudine impleve- 
runt officia. Mane facto, communicato consilio, no- 
stri procedentum esse decernunt; nam redire, cum 
ignominia plenum, tum pene videbatur impossibile. 
Verum hostes circumpositis utrumque impedire vi- 
dentur. Tandem nostri, animosius insistentes, per 
medias hostium acies viam ferro aperiunt et ad 
destinatum unanimiter locum contendunt ; sed lo- 
ricis, cassidibus, simul clypeis onusti, lento ince- 
debant gradu ; hostium etiam cireumposila multi- 
tudine prepediebantur. At vero equites, licet expe- 
dientus possent incedere, peditum tamen oporte- 
bat in incessu conformes fieri manipulis ne dissol- 
veretur agmen et irruendi super cuneos hostibus 
daretur occasio. Compatiebantur itaque sibi vicem 
cohortes, et quasi vir unus aífectus erat popolus 
universus. Tanta enim equitibus erat pedestrium 
turmarum cura, ut ipsi de equis descendentes, 
communicato cum eis labore, fessis pro vehiculo se 
exhibentes, itineris molestiam redderent leviorem, 
Hostes lamen interea crebris sagittarum immissio- 
nibus exercitum fatigantes, multiplicatis molestiis 
nostrorum cohortes dissolvere nitebantur. Nostri 
autem e diverso, quanto ad hoc magis eos vident 
nslare et importunius, tanlo sibiinvicem coherere 
magis et ccepto insistere ferventius itineri non for- 


ParRor. CCI. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS III REX. 


650 


lum, sitis aspera, ex laboris difficultate et. &statis 
caumate geminata. Erat quoqueeis iter per loca 
aridaet inaquosa ;tota enimilla regio fontesnescit ; 
verum hieme solent aquas colligere lacunistam na- 
turalibus quam manufactis, pluviales. Acciderat 
autem illis diebus, undeet ho ipso factze erant in- 
utiles ; nam tanta fuerat paulo ante locustarum in 
ea provincia preter morem intemperies, quod om- 
nes hujusmodi piscinas tabo infecerant, et aquo 
usum reddiderant abominabilem putredine, quam 
morientes intulerant. Haec autem, qua nostris iter 
erat, regio dicitur Traconitis ; cujus in Evangelio 
Lucas facit mentionem, dicens: Philippo autem 
ltureze et Traconitidis regionis tetrarcha (Luc. n, 1). 


B Videtur autem nobis a Traconibus dieta. Traco- 


nes enim dicuntur occulti et subterranei meatus, 
quibus illa regio abundat ; nam pene universus il- 
lius regionis populus in speluncis et. cavernis ha- 
bitat, et in traconibus habet domicilia. 


CAPUT X. 


Ad locum. pervenientes destinatum, civitatem | repe- 
riunt ab hostibus occupatam ; et infecto negotio re- 
. ditus indicitur. 


Transeursa igitur cum summo periculo regionis 
illius parte, cirea horam diei uovissimam ad locum 
perveniunt, qui antiquo Adratum dicitur vocabulo, 
nune autem vulgari appellatione. dicitur civitas 
Bernardi de Stampis. Est autem una de urbibus 
suffraganeis, que ad Botrensem metropolim ha- 
bet respectum ; ubi adjunctis illius loei incolis, ad 
hostium numerum, major nostrisaccessit molestia; 
ubi eliam de eisternis, quarum ora videbant pa- 
tentia, et sine difficultate haurire aquas se posse 
nostri arbitrarentur, demissas situlas non sine ' 
damno amittebant ; nam qui intus latebant in ca- 
vernis subterraneis funes precidentes quibus hau- 
riendi alligataerantinstrumenta, funes remittebant 
decurtatos ; et spe potus elusos, ad majus compel- 
lebant sitis dispendium, dum in hauriendis aquis 
frustra diutus laborabant. Sic igitur quatuor die- 
bus continuis, nunquam indulta requie, nostri af- 
flicti sunt incessanter, vix noctibus habentesotium 
ut necessitatibus eorporis quocunque modo satisfa- 
cerent. Augebatur prelerea per singulos dies ho- 
stium numerus ; nostrorum vero decrescebant ag- 
mina : aliis interemptis ; aliis sauciislethaliter ; alii 
vero de vita desperantes, et. nimia percussi for- 
midine sarcinarum et imperimentorum augebant 
turbam, infra equos et jumenta delitescentes, et 
simulantes impotentiam, ne ad sustinenda hostilis 
impetus onera, egredi compellerentur. Tanta enim 
sagittarum. et missilium pene continua supra no- 
strum exercitum erat densitas, ut. grandinis aut 
imbrium instar descenderent, et universa tam ho- 
mines quam jumenta telis consita viderentur. Mi- 
rari poterant intuentes, aut hostes in jaculando 

21 


651 


tantum posse, aut, nostros tanlum patientie invin- A 


cibilis continuare laborem. Instabant et nostri, 
telis et sagittarum immissione nihilominus ; sed 
hostium exercitus, discursus habens liberiores, 
rarius sagittis ledebantur nostris, Quarta demum 
diecontinuatis cum tanto periculo itineribus, ad 
locum destinatum appropiantes, urbem eminus 
contuentur; ubi cum multa difficultate, hostibus 
violenter exclusis, aquas intra rupes modice scatu- 
rientes occupant, et circa eas castra metantur ; 
ubi refectionis vacantes aliquantulum, corporibus 
quantum permittebatur indulgent. Ea nocte ibi qua- 
lemqualem nostri habentes requiem, diem exspe- 
clabant cum summo desiderio sequentem ; cum 
ecce intempesta noctis silentio, ex urbe predieta 
quidam latenter egressus, per medias hostium acies 
ad nostrum se contulit exercitum, infauste legatio 
nis bajulus. Qui statim veniens, ad regem se po- 
stulat introduci, verba dicens se habere secretiora 
qui perferat. Admissus ergo, convocatisque prin« 
cipibus, simul quoque et illo nobili viro, qui ejus- 
dem civitatis magistratum administraverat, et nos 
in presentia duxerat pericula, nuntiat, urbem uxo- 
re ejusdem nobilis viri prodente, hostibus tradi- 
tam ; et eorum introductossattellites, arces et pree- 
sidium, exclusis aliis, obtinere universum. Hocin- 
felici rumore, nostri mente plurimum consternali, 
quid facto opus sit deliberant ; tandemque visum 
est expedientus reditum ad propria, cum quo- 
cunque periculo, maturare, Fuerunt tamen non- 
nulli de majoribus regni principibus, qui domino 
regi secretius et in aurem consulerent, quatenus 
assumpto sibi vivificee crucisligno equum domini 
Joannis Gomani, qui omnes alios ejusdem exer- 
citus equos celeritate et laboris palienta longe su- 
perare dicibatur, conscenderet, el solus sux con- 
suleret saluti. Hoc autem dicebant, omnino de re- 
ditu desperantes et omnium stragem timentes in 
proximo futuram. Quod verbum rex, licetinfra an- 
nos puberes constitutus (significans qualis in ma- 
jore zetate futurusesset) regiasprevit magnificentia, 
dicena : Propriam se omnino contemnere salutem, si 
tam Deo devotus populus casu tam flebili  deperiret. 
Videntes ergo regem eorum munitis, licet ex affe- 
etu pro prodeuntibus, non acquiescere, ad alia se 
convertunt studia; el de reditu tractare incipiunt, 
videntes non sine universorum strage ad ulteriora 
se posse procedere. Tunc primum coepit spe tanta 
dejectis, et evocualos videntibus omnes suoscona- 
ius, labor duplo exsurgere molestior. Nam, et si 
prius dura nimis, et peneintolerabilia, et quibusli- 
bet qua postmodum accidere possent non inferiora 
passi erant, spes tamen et fiducia obtinendicivita- 
tem, laborantium animos confovens, ad tolerantiam 
gralis quibusdam stimulis accedebant. Videntes 
ergo se prorsus spe delusos, fixum firmunque quod 
proposuerant decernentes, ad iter se accingunt, 
voce preconia reditu cunetis significato. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 3$ Er. 9 


CAPUT XI. 
Rediens exercitus intolerabilia patitur pericula ; stu- 
pent hostes nostrorum perseverantiam, 

Reddita igitur terris die, ecce Noradinus in au- 
xilium soceri vocatus, infinita secum trahens Tur- 
corum agmina, ab urbe predicta veniens, ad ho- 
slium adjungit cohortes. Nostri vero ad redeun- 
dum, secundum propositum, iter arripiunt. Quod 
videntes adversarii, clamoribus perstrepentes ob- 
viam se dare contendunt, utimpediant regressum. 
At nostri ipsa difficultate, que undique premebat, 
facti animosiores, obvias acies gladiis et ferro dis- 
solventes, viam sibi cum summo periculo et strage 
suorum violenter aperiunt. Erat autem nostris in- 
dietum publice, ut defunctorum corpora camelis el 


p aliis anibalibus ad sarcinas deputatis imponerent, 


ne nostrorum considerata strage, redderentur for- 
tiores inimici ; debiles quoque et saucios, jumentis 
imponi mandatur, ne omnino nostrorum aliquis aut 
mortuus aut debilis crederetur. His et datum erat 
in mandatis ut, gladios educentes, saltem speciem 
velidorum exprimerent. Mirabanturitaque hostium 
prudentiores, quod detanta immissione sagittarum, 
de crebris econflictibus, de tanta sitis, pulveris, 
sstusimmoderata molestias,nullus unquam mortuus 
aut deficiens inveniretur ; populum judicant fer- 
reum, qui tot tamque continua possint tam perse- 
veranter sustinere dispendia. Videntes porro ho- 
stes quod sie. non proficerent, ad alia se conver- 
tunt molimina. Erat sane regio tota vepribus et 
frutectis humilibus, carduis aridis et synapissilva, 
veteribus stipulis et frugibus jam maturis, obsita : 
his omnibus ignem subjiciunt, vento nostris obvio 
fomitem et vires ministrante. Hicincendiivicinioris 
afflatu fumiqueoccurrentisnube densissima, nostris 
ingeminatur molestia, eum ecce ad venerabilem 
virum dominum Robertum Nazarenum archiepisco- 
pum, qui erucem Dominicam bajulabat, omnis po- 
pulus cum clamore etejulatu conversus, postulabat 
cum lacrymis, dicens : Ora pro nobis, pater; et per 
hoc vivifica crucis lignum, quod manibus gestas, in 
quo nostrae salutis auctorem credimus pependisse, 
erue nos ab his malis, nam diutius sustinere non pos- 
sumus. Erat autem populus, in modum fabrorum 
officinas exercentium, vento agitantefuliginem, tam 
facie quam toto corporis habitu, nigredine factus 


D decolor , et tam statis quamineendiorum eaumate 


duplicato, ad supremum afflictus siti, supra vires 
laborabat. Ad has itaque gementis populi voces, vir 
Deo amabilis, contritus corde et animo valde com- 
patiens, salutare lignum erigit contra incendia, 
qu: illi totis viribus procurabant; et invocato de 
supernis auxillio, statim adfuit virtus divina, et in 
momento conversis in oppositum flatibus, incendia 
simul cum tetra fumi caligine in hostes, qui no- 
strum precedebant exereitum, se dirigunt; et que 
in nostram paraverant lesionem,in suam vident 
retorta perniciem. Stupent hostes novitale miraculi 
et singularem reputant Christianorum fidem, que 


» 


653 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS Ili REX. 


634 


tam presens possit a Domino Deo suo pro votis A noster exercitus spatia, angustias quas patiebatur, 


impetrare beneficium. Suis ergo occupati necessi- 
tatibus, nostris aliquam indulgent requiem, et ad 
lempus respirare concedunt, 


CAPUT XII. 

Mittitur ad hostes pro pace legatus ; quidam nobilis de 
hostibus cadit; dissolvitur hoslium | exercitus; no- 
ster liberior proficiscitur. 

Dum vero his tam intolerabilibus noster exercitus 
premeretur malis, diffidentes de vulgi patienta ma- 
joris, et qui sensus habebant magis excereitatos, 
regem adeunt, persuadent utlezatio ad. Ainardum 
dirigatur, pacem postulans sub conditione qualibet 
dum solummodo ad propria possit redire exercitus. 
Eligitur quidam qui suspectus habebatur, quod alia 
vice in legatione simili contra Christi populum 
malitiose versatus fuisset; tamen propter lingue 
commercium, quod habere dicebatur familiare plu- 
rimum, iterum id ei muneris injungitur. Dumque 
ei persuaderetur ut fideliter injunctum exsequatur 
officium, dixisse perhibetur : Injuste et preter meri- 
tum suspecius habeor; vado tamen ; quod si objecti 
reus sum criminis, nunquam mihi redire concedatur, 
quin hostium gladiis confessus inteream. Datum ergo 
in se mortis sententiam miser homo, divinojudicio 
expertus est statim ; nam, antequam ad hostes per- 
veniret el legationis functus essel munere, armis 
hostium confossusinteriit. Convenerant ad eamdem 
expeditionem quatuor inclyti Arabum principes fra- 
tres, illustris et eximii Arabum satrape filii, qui 
dictus est Merel, cum innumera suorum manu ; bi, 
dum nostros ex latere protervis nimis assultibus 
vexarent instantius; nostri autem proposila lege ad 
eos erumque non auderent, ne si contra rei mili- 
taris disciplinam ordines solverent, duriorem in se 
tanquam locorum desertores experirentur senten- 
tiam : unus de familia Turci illius, qui nobiscum 
erat, non ferens illorum fastum et a nostris inju- 
riam propulsare cupiens, vite prodigus, et legis 
immemor proposite, equum viriliter admittens, in 
unum ex illis quatuor hastam, quam manu gerabat, 
dirigens, gladio transverberatum in medio suorum 
agmine, ad terram dejecit exanimen ; seque statim 
sanum etincolumen in nostrum recepit excercitum. 
Factus est ergo circa corpus defuncti, populi con- 
cursus innumerabilis; et cognito quod jam infeli- 
cem exhalaverat animam, in vocem erumpunt flebi. 
lem et doloris immensitatem fletus urbertate testan. 
tur. Nostri vero lztantes, diligenter quaerunt quis- 
nam esset qui tanto se objecerit periculo, cujus 
tam insigne faetum gloriam meruerit perennem; 
cognitoque quod vir alienigena, et cui legem propo- 
sitam licebat ignorare, eo maxime quod lingue 
commercium non habens, edictum publicum non 
intellexerat, licet contra rei militaris disciplinam 
egisse non dubitaretur, tamen juris ignaro clemen- 
ter indulgent, viri factum amplectentses, non tam 
ratione quam eventu commendabile. Solvitur ergo 
ex ea parle hostium cuneus; et liberiora habens 


B 


locis redimit patentioribus, et jam continuato per 
aliquot dies itinere, ventum erat iterum ad Caveam 
Hoob; quem locum, quoniam angustus erat, et 
periculosus poterat esse transeuntibus, principes 
consulto jusserunt declinari. Predictus vero Dama- 
Scenorum procurato Ainardus, videns quod rex 
cum suisexercilibus versus predictum vallem pro- 
perabat, missis nuntiis offert. quod, si ei bonum 
videretur, trans Caveam ei faceret honeste prandium 
preparari; noverat enim jam per dies aliquot exer- 
citum alimentorum inopia laborasse. Quod verbum 
utrum ex dilectionis sinceritate processerit, an ex 
dolo, volens nostrasexpeditiones in periculosarum 
vallium angustias immergere, pro certo non habe- 
mus compertum. Regulariter tamen creditur esse 
iraditum, quod hostium munera merito etiam ha- 
beantur suspecta. Generali ergo decreto, decernunt 
via superiore, quoniam planior et mulus periculosa 
eral, incedere. Cumque ducem non haberent qui 
agmina preiret, et locorum per qus transituri erant 
haberet peritiam, ecce subito cohortes praecedens 
miles quidam ignotus, albi sessor equi, rabei co- 
loris vexillum bajulans, lorica indatus, curtis us- 
.que ad cubitos manicis antecedebat exereitum. Hic 
tanquam angebus Domini exercituum, viarum se- 
quens compendia et ad aquasducens prius incogni- 
tas, congruis et commodis stationibus castrametari 
docebat. Sic igitur cum quinque diebus, usque ad 
predictam Caveam vix pervenissent expeditiones, 
tribus postea sub jam dicto duce itineris pream- 
bulo, iter agentes, Gadaram usque perveniunt. 


CAPUT XIII. 


Perveniunt Gadaram nostrz legiones ; describitur lo- 
cus ; el ad propria revertitur exercitus. 


Sita et Gadara inea regione que Decapolis di- 
citur, de qua Evangelio Marci legitur: Eziens 
Jesus de finibus Tyri, venit. per Sidonem ad mare 
Galilez, inter medios fines Decapoleos (Marc.vit, 31). 
In hae, sicut et nomen indieat, sunt civitates decem 
Hippus, Pella, Gadara, de qua hic nobis est sermo, 
cum aliis septem. Ad quam, quoniam in confinio 
hostium et nostre regionis sita est, cum pervenis- 
sent prime nostrorum legiones, tunc denuo quasi 
redivivo malo et reerudescente insania, furere cc- 
perunt hostes circa postrema agmina; sed videntes 


D quod non preficerent, et quod nostri in sua jam se 


contulerant, fumo, caloris intemperie ledioque fa 
tigati, solutis agminibus gregatim ad propria redire 
coperunt. Nostri quoque nihilominus, transcursa 
nocte illa majore solito tranquillitate, exhaustis 
prelabore debitam corporibus exhibentes indul- 
gentiam, die sequente ad urbem T'iberiadensem per- 
veniunt. Asserunt autem unanimiter, quibus illius 
facti adhue plenior famulatur memoria, quod hunc, 
unde diximus, ducem itineris nemo noverit: nam, 
cum ventum erat ut castramelaretur exercitus, su- 
bito disparebat, nec uspiam in castris videbatur; 
mane veroiterum exercitum anteibat Non habet 


655 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


presentium hominum memoria, quod Latinorum A 


tempore, in toto Oriente, absque manifesta hostium 
victoria, tam periculosa fuerit expeditio. Domino 
igitur rege in regnum reverso, cruce quoque Do- 
minica Hierosolymis restituta, gavisus est populus 
qui remanserat, reverso ad se populo, dicens : Mor- 
iuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est (Luc. 
xv, 2A). Postmodum vero idem nobilis homo, ab 
Ainardo vocatus verbis pacificis in dolo, quasi sub, 
specie reconciliationis, male nimis tractatus est; 
nam, oculis erutis, in summa egestate et miseria 
vitam miserabiliter infelicem finire coactus est. 


CAPUT XIV. 


Cives Edessani comitem vocant; comes accelerat ; et 
urbem ignorantibus recipit hostibus. 


Dum hae circa nos geruntur, in partibus Edes. 
sanis factum miserabile, scriptis innodari dignum, 
accidit: quod ut plenius intelligatur, altius aliquan- 
tulum repetenda est historia. Mortuo Sanguino, 
. maximo nominis Christiani persecutore, Noradinus 
filiusejus, dum desuccessione in patris principatum, 
apud Mussulam sustinet questionem et circa id in 
partibusillis detinetur occupatus, videntes Edessani 
cives quod pauci de familia ejus in civitate essent 
residui, qui ad tuenda prewsidia erant deputati, 
reliqua autem populi pars universa fide polleret 
Christiana, occulte dirigunt nuntios ad predictum 
comitem Joscelinum, significantes urbem Turcis- 
vacuam, exceptis paucis qui presidia servabant, 
- golis civibus relietam. Erant autem, eta diebus 
apostolorum fuerant, illius cives urbis in Christi 
fide radicati et fundati, ita ut, sicut alias dictum 
est, aut rarissimus, aut nullus alterius professionis 
homo inter eos habitaret. Orant etiam et eum omni 
monent instantia, ut, militaribus copiis sine mora 
congregatis, ad urbem acceleret; eamque traden- 
tibus civibus, sine periculo et sine difficultate reci- 
piat. Ille vero cum omni celeritate, assumens sibi 
dominum Balduinum de Mares nobilem et potentem 
virum, et universam regionis illius tam equitum 
quam peditum militiam, transito repente fluvio ad 
predictam urbem, cum omni comitatu suode nocte 
repentinus accessit; ubi a civibus intempesta 
noclis silentio, dormientibus iis qui ad vigilias 
erant deputati, funibus et scalis sunt intromissi, 
qui csleris de foris exspectantibus portas aperirent. 
Quibus apertis, immissis omnibus indifferenter, 
statim per urbem discurrentes, quotquot habuerunt 
de hostibus obviam, in ore gladii peremerunt. Fu- 
git tamen eorum pars quzdam, et mortis declinans 
periculum, in praesidia se recepit. Obtinuit ergo 
comes, et Christianus qui cum eo erat exercitus, 
urbem eo modo per diesaliquot: presidia tamen, 
quoniam viclualibus, armis et militia instrueta 
erant, et munita diligentius, comprehendere non 
valuit; maxime cum neque machinas, neque unde 
fieri possent materiam aut secum detulisset, aut in 
tota urbe reperisset, 


656 


CAPUT XV. 
Noradinus occurrit; urbem obsidens, mostros angit 
miserabile. 


Diriguntur igitur, quide successu quiaccederat, 
nostros longe lateque positos cerfificent nuntiiet ad 
subsidium invitent finitimos, quatenus eorum suffra- 
gio, urbem quam sic Domino favente receperant, 
perpetuo obtinere et cultui conservare Christiano 
possint. Quibus auditis, letatus est ubique populus 
Christianus; e£ secundum multitadinem doloris, 
quam de illius urbiscaptivitate conceperat, videntur 
in ea mensura recepisse consolationem. Sed, 
extrema gaudii luctus occupat; e& subito versa est 
in mzmorem cithara, et dolor natus redivivus pejor 
priore. Noradinus enim audiens quod comes pre- 
dictam urbem tradentibus civibus receperat, corro- 


B gatis undique ex omni Orientali tractu militaribus 


D 


copiis et populis vicinarum urbium, voce preconia 
in unum congregatis, adest el subito, et urbem in 
circuitu dispositislegionibus vallat obsidione. Erat 
itaque nostris, sicut scriptum est: Foris gladius, 
et intus pavor (Deut. xxxii, 25). Nam hostiles exte- 
rius acies exitum negant, parant prelia, mortem 
inlentant; interius, qui in prasidiis intra urbem 
erant, terrorem incutiunt, et assiduis molestant 
vexationibus. Nostri porro inter tot angustias ignari 
quid faciant, volvunt apud se et frequenter mutant 
consilia; sed ad quamlibet deliberationis partem se 
convertentes nihil tutum reperiunt, nullum sine 
mortis discrimine rei exitum invenientes. Tandem 
pro loci et temporis conditione, visum est universis 
expedire, quod quocunque periculo, quocunque 
mortis discrimine, urbesitegrediendum. Nam satius 
esse non dubitant, cam hostibus tentare congredi, 
et gladiis iter aperire, ut! saluti consulatur, quam 
obsidionem sustinere: qua urgente, aut omnes in- 
differenter gladio pereant; aut inopia alimentorum 
compulsi, hostium vinculis mancipentur, eL duram 
et omni mortis genere deteriorem subire cogantur 
servitutem. Placuit omnibushzc sententia ; et, licet 
periculosa sit nimis, habito tamen respectu ad alia 
qui accidere poterant deteriora, compendiosior 
judicatur. Audientes h&c cives, quorum opera et 
studio comes cum suis introducluserat, quod omnis 
resistendi spes et via salutis defecerat, timenles ne 
si in urbe post comitis exitum remanerent, morte 
gravissima punirentur, eo quod hujus facinoris vi- 
derentur esse auctores, assumptis uxoribus et li- 
beris, cum Christiano exercitu egredi et dubiam 
cum fratribus fortunam experiri eligunt, potius 
quam morte certissima occumbre; aut jugum snb 
infidelibus hostibus durissime pati servitutis, omni 
genere mortisamplius formidabile. 


CAPUT XVI. 
Comes cum suis egrediens, ad propria redire conten- 
dit; insequitur Noradinus; obtruncat exercitus; 
comes fuga elabitur. 


Patefactis igitur portis, quasi id singulare reme- 
dium et unica via sit salutis omnes certatim egredi 
contendunt; et,licel per medios hostium cuneos 


651 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS III REX. 


658 


ferro iter aperiendum esse nondubitent,levetamen A latiores, nunc de reamissa, et strage nobilium et 


judicant quidquid accidere potest urbem egressis, 
Interea de hostibusnonnulli,reserantibus eisaditum 
qui erant in prasidiis, in urbem recepti, a tergo 
instant acrius, et exitum maturare compellunt; quí 
vero exterius erant, audito quod sui ex parte intra 
civitatem introducti essent, et jam cum nostris pu- 
gnam eommitterent, suis volentes adjungi, porlam 
quam nostri aperuerant, ut exirent, violentor oc- 
cupant ; et convocala ex universis ordinibus ingentj 
multitudine, egressum inhiben!, sed et in urbem 
introire contendunt. Commissa est igitur ibi inter 
partes pugna, quantum loci patiebaniur angustis, 
periculosa nimis utrique parti. Tandem vi compel- 
lentibus eisqui ab intus instabant cominus, el in 
hac parte nostris vires et animum ministrantibus, 
invitis et plurimum renitentibus exterioribus, viam 
ferro, multa utriusque partis strage aperiunt,campis 
se patentibus infundentes. Intueri erat ibi quod et 
visu miserabile, et recitalione gemitu plenum, 
inerme vulgus, imbellem civium populum, senes, 
valetudinarios, matronas cum virginibus tenellis, 
grandevas matrescum parvuliset sugentibus ubera, 
in ipsis portarum angustiis, partim equorum pedi- 
bus conculcari, partim turba comprimentium in- 
terclusis respirandi meatibus, miserabiliter suffo- 
cari; partim gladiis hostium non parcentibusinter- 
ire. Porro interfecti sunt ibi de civibus sexus 
promiscui pene omnes, qui nostrum exercitum 
egredientem sequi decreverant, paucis evadentibus 
qui aut proprii vigore corporis, aut equorum bene- 
ficio, abeuntem exercitum polerantcomitari.Videns 
ergo Noradinus nostros ad redeundum succinetos, 
cohortes convocat ad insectandum ubeuntes, acies 
instruit,componit aginina ; et procedentes continuis 
urgens a tergo congressionibus, insequitur. Erat 
autem nostris iter versus Euphratem, qui a predi- 
eta urbe milliaribus distabat quasi qualuordecim : 
quo tolo itinere non defuit domino comiti et exer- 
citui ejus pugna jugis, periculum indeficiens; sin- 
gulis enim pene passibus conflictus erant, tum mul- 
torum, tum singulares, quibus ex utraque parte 
plures oecumbebant. Mortuus esl ibi vir nobilis, 
unde supra fecimus mentionem, et militaribus in- 
signis operibus, dominus Balduinus de Mares ; ce- 
ciderunt quoque et alii plures viri commendabiles 
et digni memoria, quoram anime sancta requie 
perfruantur, quorum nomina non tenemus; que 
tamen certum est incelis esse conscripta, quia pro 
causa fideiel Christiani populi libertate, glorioso 
fine quieverunt. Comes tandem impar viribus, suis 
ex parte plurima deficientibus, assiduos hostium 
non ferens impetus, fuga vite consulens, transito 
Euphrate, in Samosstum se recepit. Alii vero ad 
diversa se conferentes, prout unicuique visum erat 
expedientius, sarcinas et impedimenta deserentes, 
vit: consuluerunt et saluti. Exiit ergo sermo iste 
per omnes fines lateadjacentium regionum ; et quos 
prius de recepta urbe Edessanorum rumor fecerat 


B 


populi confusione Christiani, casus contristavit 
asperior. 


CAPUT XVII. 


Moritur Hierosolymitamus — patriarcha | Willelmus ; 
Fulcherus Tyrensis archiepiscopus et substituitur, 
Tyrensi Ecclesi per regiam violentiam intruditur 
Radulphus, regius concellar£us. 


Per idem tempus dominus Willelmus bone me- 
moria, Hierosolymorum patriarcha, vir simplex ac 
timens Deum, viam universe carnis ingressus est. 
Obiit autem v Kal. Octobris, pontificatus ejus anno 
quintodecimo ; cui postmodum subsequente Janua- 
rio, vit Kal. Februarii, substitutus est dominus 
Fuleherus Tyrensis archiepicopus, in predeces- 
sorum nostrorum numero tertius. Eodem tempore, 
circa Epiphaniorum diem, fulmen divinitus immis- 
sum, ecclesiam Dominici Sepuleri et mentis Sion, 
ictu perculit periculoso ; omen, ut credimus, por- 


tendens infaustum et universam deterrens civita- 


D 


tem. Visus est et cometa per dies multos; et alia 
quedam preter morem apparuerunt signa, futuro- 
rum designativa. Illis etiam diebus, cum Tyrensis 
vacarel Ecclesia,contigit tam dominum regem quam 
matrem ejus, penes quam regni cura, etuniversum 
residebat moderamen ; dominum quoque patriar- 
cham, qui abeadem ecclesia fuerat assumptus; epi- 
scopos quoque ejusdem ecclesie suffraganeos,apud 
predictam urbem, ut ecclesie providerent, conve- 
nisse; ubi, dum de more, de eligendo pontifice 
tractaretur,sicutsolet in hujusmodi accidere, divisa 
sunt eligentium in duo desideria. Pars enim dari 
sibi deposcebat dominum Radulphum, regis can- 
cellarium, virum utique litteratum,sed nimis secu- 
larem, Anglicum natione, forma decorum, regi et 
regine, cunctisque curialibus valde acceptum ; et 
hi dominum regem et ejus matrem habebant pro- 
pitios et fautores. Alii vero, quorum princeps erat 
Joannes Pisanus, ejusdem ecclesie archidiaconus, 
qui postea fuit cardinalis Romane Ecclesise, san- 
ctorum Sylvestri et Martini,et Bernardus Sidonien- 
sis, et Joannes Berytensis episcopi : hi dominum 
patriarcham | sequentes, predictum Radulphum 
promovere nolebant ; sed, interposita appeliationis 
voce, contra alios de regia violentia prossumenles, 
patronum hàbentes dominum patriarcham, modis 
omnibus prohibebant. Factum est aulem quod per 
violentiam obtinens predictus cancellarius, eccle- 
siam et ejus bona invasit, posseditque per bien- 
nium : quusque per Romanum pontificem, pra- 
sentibus partibus lis decisa,dictante domino Euge- 
nio, faclum predicti cancellarii in irritum est 
deductum. Postmodum aulem idem Radulphus, 
favente sibi domino Adriano papa, qui ejus compa- 
triota erat, ad ecclesiam assumptus Bethlehemiti- 
cam, episcopus ejus ordinatus est loci. In predicta 
autem metropoli, de communi omnium consensu, 
conourrente universorum conniventia, substitutus 
est vir mire simplicitatis et mansuetudinis, timens 


659 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


Deum et recedens a malo, cujus memoria in bene- À pollicetur. Hec ei per gentes, principatus et regna 


dictione est apud Dominum est homines, dominus 
Petrus, ecclesie Dominici Sepulcri prior, de cite- 
riore natus Hispania, civitate Barchinona, nobilis 
secundum carnem, sed spiritu nobilior ; cujus vita 
ei conversatio longiores et diligentiores postulant 
iractatus. Sed nos hisloria revocat ut omissis 
specialibus, de publicis edisseramus. 


CAPUT XVIII. 


Excitatur populus Occidentalis ; et ad subveniendum 
Orientalibus Christianis iter arripiunt. Romanorum 
imperator Conradus, et. Lwlovicus vez Francorum, 
cum aliis multis principibus. 

Capta igitur urbe, ut premisimus, Edessana, 
rumorlethalis memoris plenius personuit, et cre- 
bro fama divulgabatur per Occidentem univer- 
sum, quod impia gens Turcorum,non solum urbem 
predictam, sed omnem omnino Orientis tractum. 
licentia liberiore percurrens, nostrorum urbes, 
villas, municipia depopularentur,sed populum am- 
plius solito Christianum preliis et crebris nimium 

 invasionibus affligerent.Erant qui verba hujusmodi 
longe lateque in populis et nationibus dissemina- 
rent ; et desides et longa pace dissolulas, ad tanta- 
rum ultionem injuriarum sollicitarent provincias : 
dominus quoque Eugenius papa tertus, vir Deo 
plenus, paternam gerens pro filiorum Orientalium, 
qua dicebatur,afflictione sollicitudinem, et eis atfe- 
ctu pleniore compatiens, viros religiosos et exhor- 
tatorii sermonis habentes gratiam, potentes in opere 
et sermone, ad diversas Occidentis partes dirigit, 


qui populis, et tribubus et linguis,Orientalium fra- C 


trum denuntient pressurasintolerabiles ; etad tantas 
ultum iri fraterni sanguinis injurias, eos debeant 
animare. Inter quos vir immortalis memoris et 
honeste conversationis speculum, dominus Ber- 
nardus, Clarevallensis abbas, pix: in Domino et per 
omnia amplectende recordationis, ad predicti Deo 
placiti muneris exsecutionem, praecipuus eligitur ; 
qui injuncte sibi dispensationis sedulus exseeutor, 
ejusdem operis secum Deo amabiles trahens com- 
minislros, impiger, indefessus, licet corporis esset 
invalidi, tum propter senium imminens, tum pro- 
pter jejunia pene continua etsubtilem nimis dielam, 
regna circuit, regiones obambulat, evangelizans 
ubique regnum Dei : afflictionem populi, qui est. in 
Oriente, simul et molestias, quibus incessanter oppri- 
muntur, aperit diligenter ; urbes. fidelium, prius fidei 
Chrislianz, devolas juga. pali persecutorum. nominis 
Christiani, et. servitutem durissimam, proponit evi- 
dentius. Fralves quoque pro quibus Christus. mon 
voluit, vinculis mancipatos et compedibus, fame at- 
tritos, horrendis carcerum. clausos ergastulis, squa- 
lore sordidos, indulos amaritudine, sedere in mendi- 
citate et ferro, plenius edocet. Ad hoc ad eorum libe- 
rationem invitat ; ad. propulsandas fratrum injurias 
oppressorum accendit ; mon defuturum de supernis 
auzilium,volentibus hunctam puim laborem assumere, 
spondet ; praemia, eliam pro iis sempiterna, cum electis 


D 


pia longanimitate disserenti, adfuit tam patrum 

quam plebis favor gratuitus : et exhortationibus 

ejus spontaneum prebentes assensum, iter versus 

Hierosolymam compromittunt; et vivifice crucis si- 

gnum humeris aptantes, ad iter accinguntur. Nec 

solum in plebeis et popularibus turmis hic persua- 
dentium sermo its se prebuit efficacem, verum 
usque ad supremos orbis moderatores, et eos qui 
precipua regnorum videbantur dispensare fastigia, 
sermo iste eum effectu non inferiore pervenit, 

Illustres enim et potentissimi regum terre, domi- 

nus videlicet Conradus Romanorum imperator, et 

dominus Ludovicus rex Francorum, cum multis 
utriusqueregni principibus, consono voto et paribus 
desideriis amplexi suntverbum; et salutare vivifica 
crucis signum in arrham future profectionis cum 
omni devotione cervicibus imprimunl et indü- 
mentis. 

CAPUT XIX. 

Imperalor precedens cum expeditionibus suis, Con- 
stantinopolim pervenit. Soldanus Iconiensis contra 
eum insidias praestruit. 
Composito igitur congruo moderamineregnorum 

statu suorum, assumptis etiam iis qui ejusdem 

desiderii fervore concepto, votis salutaribus tene- 
bantur obligati, paratis ad iter necessariis, prout 
regiam decebat digaitatem, Deo placit: peregrina- 
lionis, mense Maio, iter arripiunt unanimiter ; sed 
avibus infaastis et omine sinistro. Nam, tanquam 
invita divinitate et eis irala, iter assumpserunt. In 
tota illa profectione nihil Deo placitum, peccatis 
nostris exigenlibus operati sunt; sed nostrum, 
quibus opem se laturos arbitrabantur, statum, in 
deteriorem mutaverunl conditionem. Segregatim 
igitur proposuerunt incedere etseparatos ab invicem 
exercitus ducere ea videlicet ratione, ne, populis 
nter se dissentientibus, contentiones inter eos ori- 
rentur,et ut commodius vile necessaria suis pro- 
curarent legionibus ; sed etiam ut equis et jumen- 
tis, ad onera deputatis, pabula non deessent. 

Transeursa igitur Bawaria et flumine magznoDanu- 

bio apud Ratisbonam transmisso, a leva eumdem 

fluvium habentes, in Austriam descenderunt, inde 

Hungarorum fines ingressi, ubi a domino rege illius 

provinciwe honorifice tractati sunt. Decurso igitur 

regno et utraque emensa Pannonia, Bulgarorum 
provincias, Messiam videlicet et Daciam mediterra- 
neam, Ripensem a leva dimiltentes, pretereunt. 

Inde Thracias attingentes et urbes famosissimas 

Philippolim et Adrianopolim transeuntes,ad urbem 

regiam pervenerunt, Inde cum domino Manuele 

Conslantinopolitano imperatore habito familiarius 

colloquio, transcursis feriis quae ad recreationem 

exercituum, et quietem post tot labores videbantur 
necessarie, transito Hellesponto, qui eamdem ur- 
bem alluitet, Europa terminus, Asie praebet ini- 
tium, in Bithynian, que prima de Asianis occurrit 
provinciis, castrametantur legiones universe in 


660 


P 2d 


T cw p n 
" EA c 
y ' um 


661 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS Ill REX. 


662 


pago Chalcedonensi, unde relictam urbem e viciao A Iconium, viam compendiosiorem secuti, instruotis 


erat conspicere, Hxc est Chalcedon, urbs antiqua, 
ubi quarta sexcentorum trigintasex Patrum conve- 
nit saneta synodus, domini Martiani Augusti, et 
domini Leonis Romani pontificis, contra Eutycheten 
monachum etabbatem, qui unam tantum in Domino 
Jesu Christo asserebat naturam, Soldanus interea 
Ieoniensis, audito tantorum principum advenlu 
et suspectum habens eorumintroitum a multo retro 
tempore, ex ultimis Orientis finibus militaria con- 
vocat auxilia ; et sollicitum se gerit quomodo ab 
imminentibus hostium tantorum periculis se possit 
eximere. Urbes igitur munit, ruinas erigit, finiti- 
morum implorat suffragia populorum ; et cum 
anxietate continua, eorum quos pro furibus audie- 
rat, prestolatur adventum, de die in diem exspe- 
ctans suorum interitum, patrie desolationem. Di- 
cebaturenim, a s:eculisinaudita advenire multitudo 
el universam terre superficiem eorum dicebatur 
equitalus operire ; maxima eis ad potum non suffi 
cere flumina el regiones uberescibos eis non posse 
ministrare ad sufficientiam. Etlicet major vero fama 
precurrens hoc nuntiaret, reitamen veritas magnis 
principibusafidealienis Christiana, multum poterat 
et merito terrorem incutere. Nam, ul constanter 
asserunt qui in eadem expeditione presentes fue- 
runt, in solo dominiimperatoris comitatu, ad se- 
ptuaginta millia fuerunt loricatorum, exceptis pe- 
ditibus, parvulis et mulieribus, de equitibus levis 
armature. In exercitu vero domini regis Franco- 
rum, virorum fortium loricis utentium numerus ad 
sepluaginta millia, excepta classesecunda, estima- 
batur; quibus si clemens el propitia comesque 
fuisset Domini gratia et eos in beneplacito suo 
visitare dignatus esset Dominus, non solum Solda- 
num, verum universas Orientis provincias, nomiui 
potuissent Christiano subjecisse ; sed eorum ex oc- 
culto, justo tamen judicio, sprevit famulatum Do- 
minus, nec hahuit acceptum munus, quod indignis 
fortasse offerebant manibus. 


CAPUT XX. 

Transito Hellesponto, seducitur imperator Conradus, 
Grecorum malitia; et ad loca periculosa nimis 
ejus irahitur exercitus. 

Interea dominus imperalor Conradus, transjectis 
universistrans Bosphorumlegionibus, cum paucis 
et familiaribusadmodum principibus, sumpta a do- 
mino imperatore licentia, navigio eumdem Bospho- 
rum superans, exercitus iter jubet arripere, consti- 
tutis super singulas legiones singulis principibus : 
inderelinquensa leva Galatiam et Paphlagoniam,et 
utrumque Pontum, adextris vero Phrygiam, Lydiam 
et Asiam minorem, per mediam iter agens Bithy- 
niam, juxta ejusdem regionis metropolim Nicome- 
diam, Niczeam, ubi trecentorum decem et octo 
sanctorum Patrum, temporibus domini Constanlini, 
adversus infelicis Arii impia dogmata, convenit 


" gynodus, a dextris deserens, totam illam transcur- 


rit regionem. Inde Licaoniam, cujus metropolis est 


agminibus, universus attigit exercitus. Ubi predi- 
ctus soldanus, congregatis militaribus copiis el 
maxima Turcorum multitudine ex finitimis collecta 
regionibus, sustinens exspectabal, ut loco et tem- 
poreopportuno occurrere possettranseuntibus ; etne 
procederent, procurare possetimpedimentum. Om- 
nes enim usque in ultimos Orientis fines illarum 
provinciarum reges, duces et cujuseunque generis 
principes tam prece quam pretio, in nostram solli- 
citaverat lesionem ; asserens et frequentibus con- 
testans nuntiis quod, sitante tamquearmatasmul- 
titudini liber transitus indulgeretur, futurum esse 
ut sue ditioni universum violenter subjiciant Orien- 
tem. Ex utraque igitur Armenia, Cappadocia, Isau- 
B ria, Cilicia, Media, Parthia, ad ejus vocationem 
convolat gentium infinitus numerus, et colligitur 
numerositas inaudita; quorum omnium fretus 
auxilio, spem concipit, ut paribus possit resistere 
copiis, immens: quam audierat advenire multitu- 
dini. Tradiderat autem Constantinopolitanus disce- 
denti ab eo, etid ipsum potenti, domino imperatori, 
vie duces, locorum peritos, provinciarum finitima- 
rum omnem habentes prudentiam ; sed fidei modi- 

: e:e. Hi ad hoc dati credebantur, ut bona fide prz- 

irent exercitus, ne periculose incautis occurrerent 

lecorum angustis, aut invia secutis victus deesset 
legionibus. Hi, postquam interram hostium intro- 
duxerunt eohorles, primiceriis exercitus preacepe- 
runt, ut ad certos dies, quibus per loca deserta 
gratia compendii eostransireoportebat, necessariam 

C sumerent ciborum alimoniam, spondentes firmissi- 
me quod, pretaxato paucorum dierum eflluxo nu- 
mero, ad Iconium urbem nominatissimam perven- 
turus esset exercitus, et in regionem optimam, et 
commoditatibus redundantemeonscensurus. Illi au- 
tem dicto parentes, currus, jumenta et quelibet 
vehicula victualibusonerantes, eis habentes fidem,in 
simplicitate spiritussuiseculisunt precedentes. Ve- 
rum Greciinnata usi malitia, et consueto in nostros 
ducti odio, sive demandato dominisui,sivehostium 
corrupti pecunia, studiose et ex industria per devia 
cceperunt trahere legiones ; et in ea introducere 
loca, quibus populum simplicem major fieret ho- 
stibus opprimendi et expugnandi copia, et longe 
amplior ministraretur opportunitas. 

D CAPUT XXI. 

Absentant se malitiose, qui ejus exercitui, a. Graeco 
imperatore duces erant dati : et. periclitatur impe- 
ratoris exercitus. 

Imperator vero videns dierum  pretaxatum jam 
effluxisse numerum, et expeditiones nondum ad op- 
tatum et promissum pervenisse locum, viarum du- 
ces Grecos accersiri jubet, e£. coram principibus 
suis interrogare ccpit diligentius : Quidnam si; 
quod amplioribus jam diebus quam ipsi ab initio de- 
putassent, viam caplam tenuisset exercitus, nec ad 
locum pervenisset constituti ? Illi autem ad solita re- 
currentes figmenta, futurum esse dicunt et con- 


663 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


&lanter affirmant, opitulante Domino, infra triduum A buisse et habere Greci dicuntur nostrum, maxime 


universas Ieonium perventum iri legiones. Qui- 
bus verbisimperator, sicut vir simplex erat, persua- 
sus adjecit ut etiam hoc triduum patienter susti- 
neret, fidem habens eorum promissionibus. Nocte 
ergo insequente, castris more locatis solito, caeteris 
pre labore quieti membra concedentibus, predieti 
pestilentes viri, intempesta noctis silentio, clam ab 
exercitu diffugiunt, relicto sine duce populo, qui 
eorum fidei fuerat. commendatus. Relata demum 
luce, cum jam tempus immineret ut proficiscere- 
tur exercitus, non sunt inventi quide consuetudine 
preibant agmina ; tandemque ad imperatorem et 
principes exercitus, fugitivorum fraus relata est, et 
ab omnibus comperta malitia. Illi autem ut prolon- 
garent iniquitalem sibi et peccatum peccato adde- 
rent, viri Belial, ad Francorum regis, qui in proxi- 
mo dicebatur esse, properant exercitum, mentien- 
tes dominum imperatorem, qui precesserat eorum 
fretum ducatu, omnia egisse prospere : Iconium 
violenter expugnatam, funditus dejecisse, et de 
hostibus triumphasse solemniter. Hec autem, ut 
eredimus, ea videbantur intentione asserere, vel 
ut dominum regem inidem precipitarentpericulum 
et eadem incedere via persuaderent ; aut fortasse, ut 
periclitantibus fratribus non subvenirent, dum illis 
omnia succedere crederent ad volum ; aut fortasse 
illud confinxerunt, ne si exercitum deperisse dice- 
rent, ipsi lanquam proditores, quorum maleficio 
corruisset populus, raperentur ad poenas. Quacun- 
que tamen intentione illud dixerint, certum estil- 
lorum perfidia seductum exercitum, in ea unde cor- 
ruit descendisse mortis discrimina. Videns ergo im- 
peratorducibus itineris destitutum exercitum, con- 
vocato universorum principum cotu, quid facto 
opus sit deliberat. Aliis itaque redeuntum, aliis 
vero procedendum esse dicentibus, fit votorum 
tanta dissonantia, ut vere dici posset : Effusa est 
conlentio super principes, et errare fecil eos Dominus 
in invio, et non in via (Psal. cvi, 40). Dumque sic 
locorum ignari, et pro alimentorum defectum solli- 
citi fluctuarent (defecerat enim penitus tam equis 
et jumentis pabulum, quam hominibus quodlibet 
ciborum genus) nuntiatur, nec erat a vero longius, 
in vicino hostium consistere acies, et Turcorum in- 
numeram adesse multitudinem. Erat autem in so- 


Teutonicorum, tanquamimperium emulantium, in-- 


crementum omne. Moleste siquidem ferunt quod 
eorum rex Romanorum se dicit imperatorem ; in 
hoc enim suo nimium detrahi videtur imperatori, 
quem ipsimonarcham, id estsingulariter principari 
omnibus dicunt, tanquam Romanorum unicum et 
solum imperatorem. 


CAPUT XXII. 


Irruunt e repente super Teutonicorum legiones Turci, 
el eas obtruncant ; evadit tamen. imperator. 


Sic igitur, cum fame et locorum ignorantia, la- 
boris quoque diuturnitate, difficaliate viarum, equo- 
rum defectum, sarcinarum pondere, domini impe- 
ratoris laboraret exercitus, Turcorum satrape, et 
diversi generis magistratus, convocalis prius ad id 
ipsum militaribus auxiliis, repente supra eorum 
castra hosliliter irruunt, et irruptione subita, nihil 
tale verentes, conturbant legiones. Freti autem 
equis velocibus, quibus non defuerant necessaria, 
et armorum levitate, arcuum videlicet et pharetra- 
rum,castra magnis vociferationibus circumstrepunt, 
et agilitate solita, in nostros lentos et armis onus- 
tos gravibus, impetus exercent periculosos. At vero 
nostri loricis, ocreis et clypeis onerali, habentes 
equos fame et itineris longitudine fatigatos etad 
sustinendos discursus insufficientes, licet viribus et 
armorum usu preminerent, longius tamen a ca- 
stris, nec hosles insequi, nec cum eis committere 
volebant. Hostes e converso catervalim irruentes, 
eminus sagittarum, instargrandinis, immissa multi 


C tudine infinita, equos eorumque sessores vulneran- 


tes, et causas mortis deremoto inferentes, equorum 
velocitate, nostrorum persequi volentium gladiis 
fugientes, eriepiebantur, Sic ergo in gyrum nosiro- 
rum vallatus exercitus, telorum et sagittarum im- 
missionibus anxie nimis, et usque ad morlem pre- 
mebatur; nec dabaturreferendi vicem, et cum hos- 
tibus cominus conserendi copia: quippe quibus 
comprehendendi adversarios nulla erat facultas. 
Quoties enim in hostes nostrorum acies impetus fa- 
cerenitebantur, illi dissolutis agminibus,nostrorum 
eludentes conatus, addiversa ferebantur: iterum 
nostris in castra se recipientibus, illi azmina revo- 
cantes sua, nostrum cingebant exercitum ; et in- 
stantes acrius, quasi obsessis requiem negabant. 


litudine sterili; longe a culto solo constitutus exer- ] Factum est autem occulto Dei judicio, justo tamen, 


citus : sicul studiose, ut premisimus, a predictis 
seductoribus fuerat introductus. Nam declinantes 
a dextra Lycaoniam, per quam iter eis esse debue- 
rai, cum tempore recisiore illuc facile potuissent 
pervenisse et omnibus abundasse copiis, loca culta 
sequentes ; levam tenuerunt, et in Cappadocis so- 
litudines, longe ab Iconio, universum deviare com- 
pulerunt exercitum. Dicebatur publice, nec a veri- 
simili multum abhorrebat, quod de conscientia et 
mandato imperatoris Grecorum, nostrorum provec- 
tibus invidentis, constructa fuerunt hec tam peri- 
culosa molimina; suspectum enim semper et ha- 


quod omnis illa tantorum principum virtus, que 
prius armis, viribus, animis et numero videbalur 
incomparabilis, subito contrita, languido lacessita 
Marte, corruit, ilà ut vix remanerent illorum ves- 
tigia glorise, et tantarum vix superesset residuum 
copiarum. Namde septuaginta millibus loricatorum 
equitum, et detanta pedestrium turbarum manu, 
quorum infinitus erat numerus, vix, ut asserunt 
qui presentes fuerunt, decima pars evasit, aliis 
fame, aliis gladio interemptis, nonnullis etiam vin- 
culis hostium mancipatis. Evasit tamen dominus 
imperator cum paucis ex principibus suis; etcum 


664. 


DNT 





- 1608 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS III REX. 


666 


residuo suorum, licet cum difficultate nimia, post A motus, habita cum suis deliberatione, utcum eo lo- 


dies aliquot in partes Nice se contulit. Hostes vero 
victoria potiti, onusti spoliis, et gaza multiplici 
facti locupletiores, equis, armis usque ad nauseam 
ditati, in sua s» contulerunt, tanquam locorum pe- 
riti, presidia, exspectantes avide Francorum regis 
adventum, qui ad easdem prope partes advenisse 
dicebatur. Sperabant enim quod ex quo domini 
imperatoris majores fuderant copias, et de comitatu 
domini regis Francie multo facilius possent obli- 
nere : quod et factum est. Huic tamen tanto negotio 

Soldanus Iconiensis non interfuit ; sed quidam no- 

bilis militie suse primicerius Turcorum magnus 

satrapa, Paramum dictus, hane plagam, Domino 
permittente, contra spem exercuil. Accidit autem 
anno ab Incarnatione Domini 1146, mense Novem- 
bri. 

CAPUT XXIII. 

Rex Francorum, transito Hellesponto, apud Niceam 
Bithyniae, cum suis pervenit legionibus ; colloguun- 
tur sibà ad. invicem; inperalor Constantinopolim 
revertitur. 

Interea rex Francorum, pene eisdem subsecutus 
vestigiis cum suo exercitu, pervenerat Constantino- 
polim; ubi modico tempore secrelioribus cum im- 
peralore usus colloquiis, et ab eo honorificentis- 
sime, el multa munerum prosecutione dimissus, 
principibus quoque suis plurimum honoratis, inter 
urbem regiam et mare Ponticum, quod ab ea tri- 
ginta distat milliaribus, ubi Hellespontus angustis- 
simus, vix ad unum milliare habet latitudinis, cum 
universis legionibus transito mari, in Bithyniam 
descenderat; gyratoque sinu maris, qui ab adja- 
cente urbe ejusdem Bithynie metropoli, Nicome- 
diensis dicitur, qui etiam Bosphori, sive Ilelles- 
ponti pars est, in pago Nieeo, non multum a Nicea 
remotus, casira locaverat, deliberans qua via ince- 
dendum esset; et de domino imperatore, qui eum 
precesserat, nova diligentius investigans; et ecce 
nuntiatur dominum imperatorem, amisso exercitu, 
vagum et profugum,cum paucis principibus evasisse. 
Primum ilaque sermo dubius, et sine certo auctore 
ortus est; sed processu lemporis factus est certior; 
nam, modico interjecto intervallo, dominum Frede- 
ricus Suevorum dux, adolescens admirandeindolis, 
domini imperatoris ex fratre primogenito nepos, 


qui eidem domino Conrado, patruosuo succedens, p 


Romanum hodie sirenue et feliciter administrat 
imperium, a castris domini imperatoris egressus, 
ad exercitum domini regis Francorum properans, 
hae eadem quas prius incerto auctore susceperant, 
plenius et certius edocuit, Venerat autem, ut. do- 
minum regem cum predicto domino imperatore ad 
colloquium invitaret ut, communi consilio, licet 
sero, de itinere tractaretur. Factum est autem ut, 
audito periculo fratrum et interitu, et domini im- 
peraloris sinistro casu qui acciderat, universus 
. Francorum merito turbaretur exercitus, et mente 
compaterelur; tandem verbo domini ducis rex 


C 


queretur, cum paucis ex principibus suis progressus, 
duce previo, usque ad imperatoris castra, qua 
in vicino idem locaverat, pervenit. Dato itaque et 
accepto debile salutationis alfatu, simul et osculo 
pacisinterveniente, familiaribus usi colloquiis, ordi- 
nant proposito insistere, et simul junctis agmini- 
bus proficisci. Multi tamen de utroque exercitu, 
sed maxime de castris Teutonicorum, amissis via- 
licis et expensis ad iter necessariis, laboris quoque 
immensitatedeterriti, votorum immemores,Constan 
inopolim sunt reversi. Communioc atoigitur cum 
utriusque exercitus primoribus consilio, viamquam 
prius incesserat imperator, ad levam relinquentes, 
versus Asiam minorem, relicta a dextrís utraque 
Phrygia, post tergum vero Bithynia, dirigunt acies ; 
el nunc mediterraneo, nune maritimo gradientes 
itinere, Philadelphiam a leva declinantes,Smyrnam; 
et inde Ephesum ejusdem Asi: metropolim, Joannis 
Evangelistae conversatione, predicalione, simul et 
sepulcroclaram,pervenerunt.Hic demum imperator, 
seu quia cum paucioribus erat,qui multo plures prius 
secum habuerat,verecundiam sustinens,aut Franco- 
rum fastus non ferens, seu aliis latentibus causis,re- 


.missis qu: supererant perterram legionibus, ipse ab 


Epheso usus navigio,Constantinopolim reversus est. 

Ubiadominoimperatore, mu)to quam primo adven- 

tu, susceptushonestius, moram apud eum usque ad 

verisinitium sequentis, cum suis habuit principibus. 

Erat enim inter eos affinitatis vinculum ; nam eorum 

uxores, sorores erant, filie Berengarii senioris, co- 

mitis de Sulcepach, magni et egregii principis, et 
in regno Teutonicorum potentissimi : undeampliori 
ergaeum abundabatgratia,etliberalitatlem in eum et 
suos tenebatur, maxime interveniente imperatrice, 
effundere cumulatiorem. 

CAPUT XXIV. 

Rez Francorum alia procedens via, Ephesum perve- 
nit ; Guido comes de | Pontivo ibi moritur. Franci 
Meandrum fluvium transeunt, invitis hostibus. 
Interea rex Francorum de itinere cum suis prin- 

cipibus valde sollicitus, dum apud Ephesum gratia 

recreandi exercitus, moram faceret, Guido comes 
de Pontivo, vir militaribus praeclarus et insignis 
actionibus, morbo gravatus in fata concessit, ibi- 
que in vestibulo ecclesie honorifice sepultus est. 

Rex autem inde profectus cum suo exercitu, iter in 

Orientem pro viribus maturabat; profectus enim 

inde, post paucos dies, ad vada Meandri, oloribus 

amica, pervenit. Hio est ille fluvius, de quo Naso 
noster in libro dicit IIeroicum: 
Sic ubi (ata vocant, udis abjeclus in herbis, 
Ad vada Meand»i concinit albus olor. 

Supra cujus ripas in pascuis grate virentibus ca- 
strametatus est. Hic primum Francis hostes, juxta 
eorum desiderium, datum est intueri; nam accedere 
volentibus ad aquas, ex opposita fluminis ripa, 
hostes in magna multitudine ripas contingere, et 
aqui usum nostris interdicebant. Tandem vero in- 


"si 2 


- 


JT 


- dd 


Pd 


667 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


668 


ventis vadis, flumine, hoslibus invitis, transmisso, A multiplex numerositas,nonnullum prastabantimpe- 


irruentes nóstrorum acies, pluribus ex eis neci tra- 
ditis, multisque vinculis mancipatis, eos in fugam 
vertunt; et obtinenles eorum castrasimul et opima 
spolia et supellectilem universam, ulteriorem flumi- 
nis ripam viriliter sibi vindicarunt. Habila itaque 
hujusmodi victoria, et de hostium manubiis et 
preda facti letiores, nocte illa cum tranquillitate 
iranscursa, rursum dato mane, ad iter seaccingunt; 
inde Laodiciam, ejusdem regionis urbem pervenien- 
tes, sumptis viaticis ad dies aliquot, more, solito, 
proficiscuntur unanimes. 


CAPUT XXV. 


Francorum, casu miserabili, prosternitur exercitus ; 
pars qua pracesserat, evadit. 


Erat autem exercitui monsobvius,arduusadmo- 
dum, et ascendendum difficilis; illumea die, juxta 
legem profectionis, transire oportebat. Porro in ex- 
peditione consuetudo erat, singulis diebus quosdam 
de illustribus, qui agmina preirent, quosdam qui 
subsequerentur ad custodiam imbellis populi, et ma- 
xime turmarum pedestrium deputare ; et eum prin- 
cipibus de modo viz, de profectionis quantitate, de 
loco eastrorum in die sequenti, ordinare. Preibat 
&utem illae die cum vexillo rezio sorte vocatus, in 
ordine vicis sue, nobilis quidam de Aquitania vir, 
nomine Gaufridus de Rancun. Hic cum predictum 
montem ascendisset, cum agminibus qua precede- 
bant, in montis fastigio positus, licet praeordina- 
lum fuisset quod in montis vertice castrametaren- 
tur qui preibant, contra legem dispositam, propo- 
suit adhue aliquantulum procedere; nam videbatur 
ei quod modicum nimis illa die profectus esset 
exercitus, et mulla diei pars adhuc superesset; cc- 
pit, ducibus preeuntibus, etlocum commodiorem in 
vieino promittentibus, adhuc ultra proficisci. Qui 
autem sequebantur, arbitrati quod in montis pre- 
dicti vertice essent castrametaturi, modicumque 
rati superesse itineris ad diem deputati, lente nimis 
et remissius sequi coeperunt precedentes; ila quod 
monte a quibusdam transcurso, quibusdam vero 
circa montem adhuc moram facientibus,divisus est 
exercitus. Quod videntes qui a longe exercitum ex 
latere contuebantur hostium cunei, parali seniper,si 
occasionem invenirent, irruere, et ad hoc speciali- 
ter sequentes sine intermissione exercitum : surnpta 
occasione, cum exlonorum angustiis, tum quia ma- 
jor et fortior expeditionis portio precedens, sepa- 
rata erat; necfacile subsequentium autconditionem 
nosse, aut els laborantibus subvenire posse arbitra- 
bantur; clivum montisocceupant, ut majusinterpra- 
cedentes et subsequentes chaos firmaretur : instru- 
ctisque aciebus, super nostros irruunt, et antequam 
arma possint corripere, nostrasviolenter dissolvunt 
acies; nec jam sagittis vel arcu, sed gladiis instan- 
tescominus,Martem et mortem ingerunt, etdiffugere 
paratos urgent atrocius. Nostris autem oberant lo- 
corum angustiae;equiquoqueob diuturnitatem et dif- 
ficullatem itineris facti debiliores, sarcinarum etiam 


* 


D 


dimentum; resistunt tamen unanimiter, et paribus 
animis, pro vita, pro libertate, pro consortibus 
itineris decerlant viriliter; gladiis -ae lanceis 
rem peragunt, sese muiuis sermonibus exhor- 
tantes et exemplis. Hostes e converso spe fruendi vi- 
ctoria, suos animant, ad memoriam revocantes quod 
paucis ante diebus majores multo copias minore 
fudissent periculo, etde pluribuset longe fortioribus 
facile triumphassent. Pugnant igitar Marte diu an- 
cipiti et dubio eventu ; verum in fine, peccatis nostris 
exigentibus, infidelium praevaluit manus; et noster 
usque modicum numerum, plurimisinteremptis,cap- 
tivatis innumeris, redactus est exercitus. Occubue- 
runt illa die viri nobiles et illustres, rebus militari- . 
bus singulariter insignes, pia digni recordatione, 
comes de Guarenna, vir inter majores eximius, Gal- 
cherus de Montiay, Eurardus de Bretol, Iterus de 
Magnac, etalii multi quorum nomina non tenemus, 
qua tamen scripta esse in eclis eredendum est, 
quorum memoria in benedictione erit in seculum 
seculi. Occidit illa die, nostris infausta et casu ni- 
mis adverso, ingens Francorum gloria; el virtus 
gentibus hactenus formidabilis, contrita corruit, 
immundis et Deum nescientibus, quibus prius ter- 
rori fuerat, facta ludibrio. Quid est, benediete Do- 
mine Jesu,quod populus iste, ibi tam devotus, pe- 
dum tuorum volens adorare vestigia, loca. venerabi- 
lia, qua tua corporali consecrasti przsentia, deoscu- 
lari cupiens, per manus eorum qui te oderunt, rui- 
nam passus est? Vere judicia tua abyssus multa 
(Psal. xxxv, 7), el non est qui possit. ad ea. Tu enim 
solus es, Domini, qui cuncta poles; et non. est. qui 
possil resistere volunlati tug. 


CAPUT XXVI. 


Rex casu evadens, ad eos qui pravcesserant se colli- 
gi; residuum exercitus apud. Allaliam pervenit, 
inde in Syriam transfretans. 


Rex interea, casu magis quam industria, tanto 
tamque confuso exemptus periculo, szpe dieti, qui 
vicinus erat, montis clivum ascendens, cum paucis 
ejus fuga consortibus, sine duce, noctis intempestee 
silentio, ad suorum eastra, aliquantulum locata re- 
motius, se contulit. Hi autem qui pracesserant, ve- 
xillum regium secuti, ut preemisimus, et montisan- 
gustias sine difficultate transierant, et castras, ne- 
mine prohibente, loco satis commodo, locaverant, 
ignari prorsus et expertes omnium qus iis qui se— 
quebantur acciderant. Presagiebat tamen animus 
eorum qui precesserant, ex quo viderunt acies in- 
lerruptas et-tantam subsequentium moram, quod 
aliquid sinislri obtigerat,nec erant eis pro volo uni- 
versa. Ex quo aulem per eos qui evaserant et cum 
regein castra se contulerant, de infausto, qui acci- 
derat, facti sunt certiores evenlu, statim luctus 
occupat universa, maror et anxietas corda sibi 
vindicat singulorum. Dumque sibi quisque, quem 
amiserat, proximum querulis vocibus et laorymosis 


, 
u-— 


669 
querit suspiriis, e& dolore multiplicato quesitum 
non invenit, ejulatu resonant agmina et gemitu co- 
hortes macerantur; non erat in castris locus quem 
dolor familiaris, et domestica jactura non preme- 
ret : hie patrem, ille dominum; illa filium, hec 
maritum cunota lustrando perquirit ; dumque non 
inveniunt quod quarunt, noctem percurrunt pon- 
derecurarum pervigilem quidquid absentibus potest 
aecidere deterius suspicantes. Reversi sunt tamen 
nocte illa de utraque classe nonnulli, qui frutectis 
et rupibus etcavernis terre, mortis deelinantes dis- 
crimen, noctis protecti benoficio, casu magis quam 
prudentia se adjungebant, ad castra pervenientes. 
Factum-estautem hoc annoab Incarnatione Domini 
1146, mense Januario. Cepit autem ab ea die 
panis et omnis penitus alimonia in castris deficere; 
sed nec alterius generis deinceps per multos dies, 
habuerunt commercium ; sed etiam, quod de- 
terius erat, sine duce, sine preambulo, passim 
nunc haoc,nuncillacerrabundi, locorum nullam om- 
nino habentes peritiam, vagabantur. Tandem vero 
Pamphiliam ingressi, per, abrupta montium, per 
devexa vallium, cum difficultate nimia, sine 
tamen hostium conflictu, usque Atialiam, ejus- 
dem regionis metropolim, pervenerunt. Est autem 
Attalia civitas in littore marissita, imperatoris Con- 
Slantinopolitani [subjecta] imperio, agrum habens 
opimum, el tamen civibus suis inutilem ; nam an- 
gustiantibus eos undique hostibus, nec permitten- 
tibus agrorum cultui vacare, jacet ager infructuo- 
sus, dum non est qui exercendo fecunditatem pos- 
sit procurare ; alias lamen multas habens comrno- 
ditates, gratum se solet prebere hospitibus, nam 
aquas emanans perspicuas et salatares, pomeriis 
est obsita fructiferis, situ placens amoenissimo ; 
trajectarum tamenfrugum et per mare devectarum 
solet habere copias, et lIranseuntibus sufficientem 
ciborum commoditatem ministrare.Quia vero hosti- 
bus nimis est contermina, eorum non valens inde- 
sinenter sustinere molestias, facta est eis tributa- 
ria, per hoe necessariorum cum hostibus habens 
commercium. Hane nostri,idiomatis Greci non ha- 
bentes peritiam, corrupto vocabulo Sataliam appel- 
lant ; undeet totus ille maris sinus, a promonto- 
rio Lissidona, usque in insulam Cyprum, Attalicus 
dicitur, qui vulgari appellatione Gulphus Saialie 
nuncupatur. Ad hane perveniens rex Francorum 
cum suis, ob multitudinem concurrentium tantam 
passus est alimentorum penuriam, quod pene resi- 
duum exercitus, et maxime pauperes ibi consume- 
rentur inedia. Ipse vero cum suis principibus, re- 
lietis pedestribus turmis maturato navigio, Isau- 
riam Cilieiamque a leva deserens, a dextris autem 
Cypro relieta, prosperis actus flatibus fauces Oron- 
tis fluminis, quod Antiochiam preeterlabitur, qui 
locus hodie dicitur Sancti Simeonis portus, juxta 
aniiquam urbem Seleuciam, et ab Antiochia decem 


. distat milliaribus, ingreditur; 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVI. BALDUINUS III REX. 


À 


B 


C 


D 


610 


CAPUT XXVII. 


Raymundus princeps Antiochenus regem Francorum 
apud portum Sancti Simeonis honeste recipit ; de- 
ducit Antiochiam ; sed tandem male dividuntur ab 
invicem. 


Andiensigitur princeps Antiochenus Raymundus, 
regem Francorum in partibus suis applicuisse, cu- 
jus adventum multisdiebus ante exspectaveral,cum 
desiderio sustínens, convocalis nobilibüs totius re- 
gionis, et populi primoribus, cum electo coinitatu 
ei occurrens, in urbem Antiochenam, omnem ei 
exhibens reverentiam, oecurrente ei universo clero 
et populo, magnificentissime introduxit. Concepe- 
rat autem multo ante, audito ejus adventu, quod 
per ejusauxilium Antiochenum principatum am- 
pliare posset: unde et eidem in Franeiam, ante- 
quam etiam iter arriperet, houesta premiserat do- 
naria, et exenia multi pretii, ut ejus sibi conciliaret 
gratiam, largitus fuerat. Presumebat nihilominus 
et de reginz apud dominum regem interventu, qua 
ejusdem peregrinalionis regi adhesserat comes indi- 
visa; quie ejusdem domini principis neptis erat, 
domini videlicet Willelmi Pictaviensium comitis, 
fratris ejus primogenita filia. Advenienti igitur, ut 


diximus, omnem exhibuit humanitatem; sed etcircea 


nobiles et principes, qui ejus secuti sunt comita - 
tum, ejus simile non defuit studium, nec eximie 
liberalitatis opera ; sed omnes honore preveniens, 
prout cujusque exigebant merila, plena tractabat 
munificentia. Erat ei sane spes maxima, quod urbes 
finitimas, Halapiam videlieet, et Cesarem, alias- 
que nonnullasejus fretus auxilio, et copiis adjutus, 
sibi posset subjugare. Necea spe delusus esset, si 
regem cum suis ad hoc potuisset induxisse proce- 
lFibus; nam tantus de adventu regis hostibus no- 
stris timor incubuerat, ut jam non solum de viri- 
bus suis difíiderent, sed de vita eliam viderentur 
desperare. Conveniens igitur solemniter, el in pre- 
sentia tam principum domini regis quam suorum 
princeps dominum regem juxta id quod mente con- 
ceperat, et secretius nonnunquam convenerat, et 
petitiones suas effectui sine difficultate mancipa- 
biles, honestatique simul et utilitati convenire 
ostendens; ubi videt se nona proficere, cum rex 
Hierosolymam votis ardentibus irrevocabiliter ire 
proposuisset, spe frustratus, mutato studio, regis 
vias abominari,etei preestruere patenter insidiaset 
in ejus I»sionem armarieopit. Uxorem ejus enim in 
id ipsum consentientem, que una erat de fatuis mu- 
lieribus,aut violenter aut occultis machinationibus, 
ab eo rapere proposuit. Erat, ut premisimus, sicut 
et prius et postmodum manifestis edocuit indiciis, 
mulier imprudens, et contra dignitatem regiam le- 
gem negligens maritalem, tori conjugalis fidem 
oblita; quod postquam regi compertum est, prin- 
cipis preveniens molimina, vite quoque et saluti 
consulens, de consilio magnatum suorum iter acce- 

lerans, urbe Antiochena cum suis clam egressus 





ens 
num, ab urbe qualuor autquinque distantes millia- A 
ribus : unde et totam civitatem cum adjacente re- 
gione, de plano dabatur intueri. 
CAPUT III. 
Describitur situs Damascenae urbis, 

Est autem Damascus civitas maxima minoris 
Syrie, que alio nomine Phaenicis Libanica nuncu- 
patur metropolis, sicut ibi legitur : Caput Syrie 
Damascus (Isa. vir, 8) ; a quodam Abrahe servo 
denominata, qui eam creditur fundasse. Interpre- 
talur autem sanguinea vel sanguinolenta. Est autem 
in campestribus sita, in agro sterili et arido, niei 
quantum aquarum antiquis meatibus deductarum 
irrigatur beneficio Fluvius enim a promuntorio 
descendens vicino, in superioribus illius regionis 
partibus, canalibus exceptus, ut inde liberius per 
plana possit deduci, per diversas subjeete regionis 
partes ad agrorum sterilitatem fecundandam diri- 
gitur; quod vero sesiduum est, quiacopiosas habet 
aquas, ex utraque ripa -pomeria nutrit, arboribus 
consita fruetiferis, juxtaque civitatis murum Orien 
tem versus labitur. Pervenientes igitur predicti 
reges ad locum prenominatum, videlieet Dariam, 
urbem habentes jam vicinam, instruunt acies, el 
ordinem incedendi assignant legionibus, ne pro- 
miscue incedentes, contentiones suscitent ad invi- 
cem et operi futuro ministrentimpedimentum. Pri- 
mus itaque cum suis Hierosolymorum rex, eo ma- 
xime quod locorum peritiam ejus cohortes diee- 
bantur habere, de communi principum statuto ire 
precipitur, et ceteris subsequentibus iter aperire. 
Secundum et medium locum rex Francorum cum 
suis expeditionibus tenere jubetur, ut. precedenti- 
bus, si necessitas emerserit, opem ferat. Tertium- 
etnovissimum imperator, eodem decreto, consert 
vare mandatur, ut hostibus, si fortea parteirruans 
posteriore, resistere sit paratus, et precedente 
copias a parte relicta reddat securiores. His ergo 
tribus erercitibus ordine congruo dispositis, ad 
urbem castra promovent, accedere contendentes. 
Est autem civitasab occidentali parte, unde nostris 
erat accessus, et a septentrionali pomeriis obsita 
longe lateque, instar condensorum nemorum et 
opacarum silvarum, ita ut. ultra quinque aut am- 
plius milliaria versus Libanum protendantur. Et 
hec eadem, ne dominia fortasse sint in incerto, et 
ne volentibus passim introire liceat, clausa sunt [) 
muro, licet luteo; nam lapidibus regio illa non 
abundat. Clausa sunt itaque, et secundum hoc 
quod cuique designate sunt possessiones, muro hu- 
jusmodi vallata, relietis semitis et viis publicis, 
licet augustis, quibus hortulanisetcuram pomerio- 
rum habentibus ad urbem cum jumentis fructus de- 
ferentibus perveniatur. Sunt autem hee pomeria 
urbi pro summo munimine ; nam pre densitate et 
arborum frequentia, et viarum angustiis, videba- 
tur durum et pene impossibile, ut abea parte esset 
transitus urbem adire volentibus. Per hec tamen 
oca decretum erat nostris principibus ab initio 





GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


616. 


exercitus introducere, et ad urbem  patefieri ac- 
cessum ; ex causa gemina, tum ut occüpatis muni- 
tioribus loeis, et in quibus populo Damasceno ma- 
jor erat fiducia, quod superesset, leve videretur et 
compleretur facilius ; tum ut expeditionibus, fru- 
ctuum et aque non deesset commoditas. Immittit 
ergo primus Hierosolymorum rex, per illas pome- 
riorum angustiores semitas, suas acies ; sed vix et 
cum multa difficultate procedere poterat exercitus, 
tum viarum impeditusangustiis ; tumeorum quiin 
virgultis latebant, insidiis lacessitus ; lum etiam 
manifesto hostium qui aditus obsederant, et viarum 
preoccupaverant aufractus, conflietu. Egressus 
enim erat unanimiter civitatis populus, et in pre- 
dicta descenderat pomeria, ut tam occultis quam 
manifestis congressionibus exercitum transire pro- 
hiberet. Erant preterea, intra ipsa pomeriorum 
sepla, domus eminentes et excelse, quas viris pu- 
gnaturiscommunierant, quorum possessiones erant 
vicine : unde sagittis et aliorum immissione telo- 
rum, hortorum septa tuehantur, neminem accedere 
permit!entes ; sed et publicam volentibus transire 
viam reddebant eminus sagittis valde periculosam. 
Nec erant tamen ex una lantum parle nosíris pre- 
dictorum formidabiles insidie ; sed ex omni latere 
par erat incautis periculum, et suspectum aeque 
improvise mortis discrimen. Erant nihilominus et 
secus muros interius latentes viri eum lanceis, qui 
per speeularia modica, in muris ad hoc studiosius 
ordinata, unde videre transeuntes poterant, minime 
vero ipsi videri, pretereuntes confodiebant ex la- 
tere : quo casu plurimidicuntur illa die miserabili- 
ter occubuisse. Sed et alie innumerabiles non de- 
fueruntinter illas angustias periculorum transire 
volentibus species. 


CAPUT IV. 


Nostri pomeria civitatis violenter effringunt, et flu- 
vium invitis hostibus occupant in manu forti. Fa- 
ctum imperatoris eximium et. admirabile descri- 
bitur. 

IIoe igitur intelligentes nostri, instant acerbius 
et effractis hortorum violenter claustris, pomeria 
certatim occupant ; et quosinfrasepta vel in hujus- 
modi domibus reperiunt, gladiis transverberant, aut 
in vincula captos conjiciunt. Quod audientes qui 
ad simile opus exierant, aliorum exemplo timentes 
interire, relietis hortis, catervatim in urbem se 
recipiunt ; sicque illis in fugam versis, aut perem- 
ptis gladios, liber nostris ad anteriora patuitaditus, 
Equestres porro tam civium, quam eorum qui eis 
in subsidium venerant, copie, intelligentes quod 
ad obsidendum urbem per illas partes noster ven- 
turus esselexercitus, ad amnem qui urbem pre- 
terlabitur, aecesserant, ut arcubus et balistis expe. 
ditiones ex itinere fatigatas, et pre sitis angustias 
laborantes, arcerent a flumine et aquarum maxime 
necessariam negarent sitientibus commoditatem. 
Nostri vero ad relevandam sitim, quam ex laboris 
difficultate et ex pulveris nubedensa, equorum ho- 





671 


minumque pedihus agitati, collegerant, ad fluvium A mus, civitas in arcto constituta esset, nec ejus 


quem vicinum audierant properantes, ubi secus 
ripam viderunt tantam hostium multitudinem, 
substiterunt ad modicum ; tandemque collectis vi- 
ribus, necessitate vires et audaciam ministranto, 
semel et secundo, sed frustra aquas sibi vindieare 
nituntur. Dumque circa id Hierosolymorum rex 
cum suis plurimum desudat et frustra laborat,nun- 
tiatur domino imperatori qui posterioribus preeerat 
agminibus, sciscitanti : Quanam esset. causa quare 
non procederet exercitus ? quod hostes, fluvium obti- 
nentes, nostros non permittebant accedere. Quo 
cognito, ira succensus, per medias regis Franco- 
rum acies usque ad conflictum eorum qui pro flu- 
mine contendebant, cum suis principibus celer 
pervenit. Ubi tam ipse quam sui de equis descen- 
dentes, et facti pedites (sicut mos est Teutonicis, 
in summis necessitatibus bellica tractare negotia) 
objectis clypeis, gladiis cominus cum hostibus ex- 
periuntur; quorum impetus, qui prius fortiter 
restiterant, sustinere non valentes, in fugam versi, 
flumina deserunt, in urbem eum summa velocitate 
se conferentes. In quo congressu, domini impera- 
toris factum saculis memorabile dicitur accidisse; 
nam uni de resistentibus, viriliter et strenue di- 
micanti, quamvis loricato, uno ictu caput, collum, 
cum sinistro humero et brachio coherente, simul- 
que partem subjecti lateris dicituramputasse. Quod 
factum cives, tum qui hoc videranl, tum eos qui ex 
aliorum relatione id ipsum cognoverant, in tantam 
dejecit formidinem, ut et de resistendo et de vita 
penitus desperarent. 


CAPUT Y. 


Desperant cives, et de fuga cogitant ; ex nostris prin- 
cipibus quosdam data. corrumpunt pecunia, quorum 
persuasione in oppositam civilatis partem transfer- 
tur exercitus. 

Obtento igitur flumine et ripa liberius concessa, 
longe lateque secus urbem castrametantur; et tam 
pomeriis violenter expugnatis quam fluminis libere 
pro arbitrio usi sunt commoditate. Attonti ergo 
cives, et exercitus nostri et numerur stupentes et 
virtutem, de viribus suis ceperunt diffidere, quasi 
resistere non valentes; timentesque subitas nostro- 
rum irruptiones, nihil tutum reputant, dum ad 
mentem reducunt, quales eos hesternis congres- 
sionibus sint experti. Habita igitur deliberatione, 
usi ea quse miseris et afflictis rebus solet adesse, 
solertia, et ad ultima recurrentes argumenta, om- 
nes vicos civitatis, ex ea parte, in qua nostri cà- 
stra loeaverant, magnis et proceris contexant tra- 
bibus; in eo solo spem habentes, ut dum nostri 
cirea effringenda repagula hujusmodi laborarent, 
ipsi per partem oppositam, cum uxoribus et liberis 
egrederentur fugientes. Videbatur satis in expedito, 
si propitia nobis esset Divinitas, quod urbem in 
vieino obtenturus esset populus Christianus ; sed 
aliter visum est ei quiferribzlis est in consilits super 

'flios hominum (Psal.1xv, 4). Nam dum, ut dixi- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. : 


D 


618 


cives resistendi aut salutis spem haberent ullam, 
sed compositis sarcinis migrare e loco disponerent, 
peceatis nostris exigentibus, cceperunt de nostro- 
rum praesumere cupiditate ; et pecuniarum inter- 
ventu, eorum expugnarejanimos sunt aggressi,quo- 
rum corpora posse vinci diffidebant; tola enim sol- 
licitudine in argumenta varia se attollentesS,quibug- 
dam de principibus promissa et collata infinite 
quantitatis peunia, ut eorum studio et opera ob- 
sidio solveretur, ut Jude proditoris officio funge- 
rentur persuaserunt. Hi ergo datiset pollicitis cor- 
rupti, et. vitiorum omnium fomitem, cupiditatem 
secuti, in id sceleris descenderunt, ut regibus et 
peregrinis principibus, de eorum fide el industria 
confidentibus, impiis suggeslionibus persuaderent 
ut, relictis pomeriis, in oppositam civitatis partem 
transferrent expeditiones ; et ut dolum quocunque 
colore tegerent, allegant in opposita civitalis par- 
te, qui austrum respicit et que ad orientem, nec 
pomeria esse, que urbi sint pro robore ; nec ad 
murum expugnandum, vallo vel flumine impediri 
accessum. Murum quoque asserunt humilem, et ex 
crudis compaotum lateribus, primos vix posse im- 
petus sustinere. Ibi nec machinis, nec multo opus 


esse conamine dicunt, sed statim primis congres- 


sionibus manibus murum dejici, et in civitatem 
irrumpere non esse difficile. Horum autem ad hoc 
solam properabat intentio, ut exercitus ab ea parte, 
qua locatus erat, quaque civitas maxime premeba- 
tur, et diu tolerare neque poterat, amoverent, 
scientes quod in opposita parte perseverare, et ob- 
sidionem continuare non possent. Credideruntergo 
tam ipsi reges, quam totius primores exercitus, et 
loca qu& prius cum multo sudore, et multa suorum 
strage occupaverant, deserentes, universas transfe- 
runt legiones; et in opposita civitatis parle praeviis 
seductoribus castrametati sunt. Ubi videntes se ab 
aquarum commoditate longe positos, fructuum 
quoque ubertate carere, et jam deficere penitus 
alimenta, dolum intercessisse ; et malitiose a locis 
uberibus se translatos, licet sero, conqueruntur. 


CAPUT VI. 


In nostrorum castris victus deficil ; detegitur prodito- 
rum malitia ; et saluta mostri redeunt obsidione. 


Deficiebat ergo victus in castris ; nam spe subito 
obtinendi civitatem, sicut eis persuadebatur ante- 
quam iter arriperent, ad paucos dies sufficientia 
detulerant alimenta ; et maxime peregrini, quibus 
non multum poterat imputari, lanquam locorum 
ignaris. Persuasum namque illis fuerat quod pri- 
mis congressionibus statim, et sine difficultate ur- 
bem essent obtenturi; interimque fructuum alimo- 
nia, qui gratis occurrerent,etsi alius omnino dees- 
sel victus, magnum posse ali exercitum asserebant. 
Quid ergo faciant dubii, et in secreto et in publico 
deliberant. Redire enim ad loca uade exierant, du- 
rum videbatur et impossibile; nam, nostris egre- 
dientibus, statim hostes, ut viderunt effectui man- 


679 


cipatam quod cupierant, multo fortius quam ante À 


eadem loca ingressi, communierant vias quibus 
nostri prius introierant ; objectis trabibus et moli- 
bus magnis prestruxerant, sagittariorum immit- 
tentes manum infinitam, qui ab ingressibus arce- 
rent ingredi cupientes. Rursum ex ea parte in qua 
castra locaverant, urbem impugnare, moram vide- 
batur exigere; sed ferias longiores victus inopia 
non indulgebat. Colloquentes itaque peregrini prin- 
cipes ad invicem, videntesque manifestam illorum, 
quorum fidei animas suas et negotia commiserant, 
malitiam, scientes quod non proficerent, redeun- 
dum esse decernunt, fraudes eorum qui eos sedu- 
xerant detestanles. Sic igitur reges et principes, 
quantosa seculis non legimus convenisse, confu- 
sione induti et reverentia, peccatis nostris exigen- 
tibus, infecto negotio, redire compulsi, eadem via 
qua venerant, in regnum sunt reversi. Qui dein- 
ceps, non solum quandiu in Oriente moram ege- 
runt, nostrorum principum vias omnes suspectas 
habebant; et eorum merito, tanquam malitiosa ni- 
mis declinabant consilia, circa regni negotia tepi- 
dos se exhibentes; verum, postquam ad eorum re- 
giones eis datum est reverti, susceptarum perpetuo 
memores injuriarum,eorumdem principum abomi- 
nàli sunt malitiam. Nec se solos, verum etiam et 
alios, qui non interfuerent, circa amorem regni 
elficiebant remissiores: ita ut jam de cetero, neque 
tot, neque ferventes adeo, hujus peregrinationis 
viam arriperent, et advenientes etiam nolentes eo- 
rum illaqueari fraudibus, domum citius redire 
étiam hodie contendant. 


CAPUT VII. 

Diverszo ponuntur opiniones, quis tantz:| proditionis 
auclor fuerit. Iterum | Ascalonam proponunt obsi- 
dere, sed non proficiunt. 

Memini me frequenter interrogasse et sepius 
prudentes viros, et quibus illius temporis solidior 
adhuc suberat memoria, et ea maxime intentione 
ut compertum historie mandarem presenti, qua&- 
nam tanti mali causa fuerit el qui tanti sceleris 
fuerint auctores; et quomodo tam detestabilis con- 
ceptus effectui potuit mancipari. In assignatione 
autem caus: dissonas inveni relaliones ; nam quo- 
rumdam erat opinio quod comitis Flandrensium 
factum quoddam occasionem prestiterat huic malo; 
is namque, ut premisimus, in eo fuitexercitu.Qui, 
postquam nostra legiones ad urbem predictam ac- 
cesserunt, et jam violenter obtentis pomeriis et 
flumine, obsessa est civitas, ad singulos regum di- 
citur singillatim et seorsum accessisse, et profusis 

apis postulasse, ut capta civitas et daretur; et 
^TRoc. etiam dicitur impetrasse, quod audientes regni 
nostri quidam proceres, consentientibus etiam alio- 
rum nonnullis, indignati sunt quod tantus princeps, 
et cui sua poterant sufficere, et qui gratis Domino 
militare videbatur,regni tantam portionem sibi dari 
postulabat; sperabant enim sibi accrescere, quid- 
quid per istorum principum operam et laborem re- 


GUILLELMI TYRENSIS ARGOHIEP. 


gno incrementi accederet. Unde indignati, in hoc 
tam piaculare descenderunt flagitium, ut mallent 
eam hostibus conservare quam ut comiti predicto 
cederet in sortem. Indignum enim eis admodum 
videbatur ut qui tota vita sua regno militantes, in- 
finitos labores pertulerant aliis qui recentes adve- 
nerant, tantorum fructus laborum colligentibus, 
ipsis neglectis et absque remunerationis spe, quam 
diu et ex meritis videbantur collegisse. Alii dicunt 
principem Antiochenum  indignatum quod rex 
Francie ita ab eo diverlisset, et beneficiorum suo- 
rum immemor, in nullo eum juvisset, quibusdam 
mandasse in exercitu principibus, et obtinuisse, 
quatenus ejus gratia efficeret, ne conatus ejus fi- 
nem sorliretur optatum, et ut ita procurarent, ut 


B infecto, negotio redire cogeretur inglorius. Alii di- 


cunt omnino nihil aliud intercessisse, nisi quod ab 
hostibus infinita sint redempti pecunia, qui hoctam 
ingens procuraverunt malum ; et pro summo solent 
recitare miraculo, quod postmodum tota illa male 
sumpta pecunia, inventa est reproba et penitus in- 
utilis. Qui autem fuerint tam detestabilis ministri 
sceleris, varia multorum nihilominus fuit opinio, 
sed mihi pro certo compertum non est. Quicunque 
tamen sunt, sciant quod pro meritis digna quando- 
que premia reportabunt, nisi misericors Dominus 
condigne satisfacientibus clementer indulgeat. 

Ita ergo, ut premisimus, nostri sunt sine gloria 
reversi. Letata est. ergo Damascus in profectione 
ipsorum, quia incubuit timor eorum super eos; 
nostris autem e diverso, versa est in luctum cithara; 
ei facli sumus canticum hostium nostrorum tota die 
(Job. xxx,31). Reversi ilaque in regnum praedicti 
reges, iterum convocato procerum coetu, aggredi 
conantur (sed incassum) factum aliquod, in quo 
memoriarn suam posteris possint reddere commen- 
dabilem. Erant nonnulli qui suggererent circa 
Aseslonam, quam adhuc detinebat populus infide- 
lis, que quasi in regni medio sita erat, et ad quam 
sine difficultate poterant universadeferri necessa- 
ria, ponendam obsidionem; facileque esse dicebant, 
etin promptu, ut. cultui restitueretur Christiano ; 
sed post multa hujusmodi verba, sicut et predictus 
conceptus possus est aborsum ; et dum adhuc or- 
diretur, succisus. Iratus enim Dominus omnes eo- 
rum eonatus videbatur evaeuare. 


CAPUT VII. 


Imperator Conradus ad propria regreditur, rege Fran- 
corum in Syria moram faciente. 


Videns igitur dominus Conradus imperator quod 
ei gratiam suam Subtraxerat Dominus, el in regni 
negotiis ei procedere negabatur, parato navigio, 
sumptaque licentia, in regnum proprium est rever- 
sus. Quo perveniens, infra paucos annos apud Bau- 
enberg mortuus est,ubi et magnifice in ecclesia 
majori sepultus est: vir pluset misericors, corpore 
conspicuus, generositate insignis rei militaris ad 
perfectum | habens experientiam, vita, eL. moribus 
per omnia commendabilis, cujus memoria in bene 


680 . 


681 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


— LIB. XVII. 


BALDUINUS III REX. 682 


dictione. est. Cui dominus Fredericus Suevorum A traxerat auxilia, et uirum majora aecederent admi- 


dux illustris, qui ejusdem peregrinationis comes 
adheserat oae ex fratre primogenito nepos 

(eujus supra fecimus mentionem) inclyte indolis 

adolescens, in imperio successit, qui hodie Roma- 

num strenue et felieiter administrat imperium. Do- 
minus vero rex Francorum, peracto apud nos unius 
anni curriculo, circa transitum vernalem, Pascha 

Hierosolymis celebrato, cum uxore et prineipibus 

suis ad propria reversus est. Quo perveniens, in- 

juriarum memor, quas in via et in toto peregrina- 
lionis tractu, uxor ei irrogaverat, in presentia pon- 
tificum regni sui solemniter celebrato divortio, ab 
uxore, titulo consanguinitatis objecto, divertis. 

Quam protinus sine temporis intervallo, Henricus 

Normannie duxet Andegavensium comes, ante- 

quam in Aquilaniam suam, quae ei paterna erat 

hwreditas, se reciperet, duxit uxorem. Qui statim 
ea ducta, domino Stephano Anglorum regi, sine 
liberis sexus melioris defuncto sucessit in regno. 

Dominus vero rex Francorum, Hispaniarum impe- 

ratoris filiam, Mariam nomine, virginem Deo placi- 

iam, moribus et sancta conversatione commendabi- 
lem, secundis votis felicior, sibi matrimonio copu- 
lavit. 
CAPUT IX. 

Noradinus ingreditur fines Antiochenos; princeps 
Raimundus occurrit; pugnatur inler cos, Princeps 
Raimundus occiditur. 

Ab ea die cepit Orientalium Latinorum manifeste 
deterior fieri conditio; nam nostrorum principum et 
regum maximorum,qui Christiani populi videbantur 
bases esse solidiores, viderunt hostes nostri, et sub- 
sannaverunt labores sine fructu, sine effectu conatus, 
vires altritas, confractam gloriam; et quorum sola 
nomina hostibus nostris prius erant formidini, nune 
presentiam sine damno despexerant; unde in 
tantam elati sunt presumptionem et audaciam, ut 
jam de cetero nec eorum vires haberent suspectas, 
nec nostris instare solito acerbius vererentur. Inde 
fuit, quod statim post utriusque regis discessum, 
Noradinus, Sanguini filius, cujus superius fecimus 
mentionem, convocata infinita Turcorum ex omni 
Oriente manu, eirea partes Antiochenas ccpit so- 
lito protervius dessevire; vidensque Latinorum 
terram pricipum auxilio destitutam, apposuit 
eliam castrum, cui nomen Nepa, obsidere. Quod 
postquam domino Raimundo principi Antiocheno 
plenius innotuit,sicut homo animosus el impetuosus, 
nec alterius consilio in hujusmodi regebatur, non 
exspectato suorum equitum, quos evocari pre- 
ceperat comitatu, cum paucis imprudens ad par- 
tes illas accelerat;et adhuc in obsidione persevé- 
rantem, circa predictum municipium invenit Nora- 
dinum. Qui audiens principem advenire, timens ne- 
majores secum traheret copias, exspectare et cum 
eo congredi veritus, ab obsidione discessit, in loco 
tuto se conferens, et exspectans, et frequentibus 
nuntiis doctior fieri cupiens, qualia secum princeps 


ParRor. CCI. 


B bitare coepit ; tamen acies instruit, 


nicula. Princeps vers presenti successu elatus el 
de se, more solito, plus equo presumens, ccpit se 
habere incautius; et dum haberet finitima preesidia 
in quibus se indemnem cum suis poterat couser- 
vasse, et suos reduxisse incolumes, maluit se campis 
credere patentibus; indignum judicans ut illius 
limore videretur cessisse velad tempus; et ho- 
stium maluit patere insidiis. Ea igitur nocte, videns 
Noradinus nullas principi vires accrevisse majores 
sperans cum suis eas quas secum adduxerat, facile 
superaturum,principis comitatum vallat,per gyrum 
agminibus dispositis; et in modum urbis obsidet. 
Mane autem facto, videns princeps hostium multi- 
tudinem, et de viribus suis, licetsero diffidens, du- 
militiam ordi- 
nat, tanquam cominus cum hostibus congressurus. 
Inito itaque prelio, qui cum eo erant, viribus im- 
pares, hostium non ferentes multitudinem, principe 
cum paucis relicto, in fugam versi sunt. Princeps 
vero tanquam magnanimus, et in armis singulariter 
slrenuus, viriliter decertans, in media hostium 
strage quam exercuerat, cedendo fatigatus et ex- 
haustus spiritu, gladiis confossus interiit; eujus 
caput cum brachio dextro a corpore separantes, re- 
liquum corpus mutilum, inter alios vita privatos, 
reliquerunt. Ceciditibi inter alios vir magnus et 
potens, suz perpetuo lugendus regioni, dominus 
Rainaldus de Mares, cui comes Edessanus filiam 
suam uxorem dederat. Ceciderunt et alii nobiles 
nonnulli, quorum nomina non tenemus. Fuit aulem 
dominus Raimundus vic magnanimus, rei militaris 
experientissimus, hostibus supra modum formida- 
bilis, parum tamen felix, cujus multa quae in prin- 
cipatu strenue et magnifice gessit opera, speciales 
exigunt tractatus; sed nos ad prosequenda com- 
munia festinante, in singulis hujusmodi negotio- 
rum articulis immorari,et his stylum committere 
non valemus. Occisus est autem anno ab Incarna- 
tione Domini 1148, principatus ejus anno tertiode- 
cimo, mense Junio, vicesima seplima die mensis, 
die festoSanctorum Apostolorum Petriet Pauli, inter 
urbem Apamiam et oppidum Rugiam, in eo loco 
qui dicitur Fone-muratus. Cujus corpus quibusdam 
notiset cicatricibus cognitum, inler caeterorum 
defunctorum corpora repertum, Antiochiam dela- 
D tum est, et in vestiblo ecclesie apostolorum Prin- 
cipis, inter ejus predecessores, solemnibus exsequiis 
sepultum. 

CAPUT X. i 


Noradinus universam regionem pro suo. tractat ürbi- 
irio. Rez illuc properat, solatium  ministraturus. 
Soldanus lconiensis terram comitis ingreditui 
Edessani. jD66 
Noradinus vero inaugmentum glorie etin sigdunr 

victorie, eL quod maximus geniilitatis persecutor 

crederetur occidisse, caput cum manu dextera, qua 
ad hos usus de corpore predicti viri separari fece- 
rat, ad maximum Sarracenorum principem et mio- 

22 a 


683 


narcham, calipham videlicet Baldacensem, 
Turcorum satrapas, per Orientem constitutos di- 
rexit. Destituta itaque tanti rectoris solatio Antio- 
chena regio, in lamenta se dedit, fletus non cohi- 
bens et crebris suspiriis dolorem indicans, querelis 
quoque et lacrymosis vocibus fortis viri egregia 
gesta rememorans. Nec solum finitimos mors illius 
audita contristavit populos; sed et longe lateque 
rumor hic dispersus, tam majorum quam minorum 
in amaritudinem deduxit animas, et acerbo interius 
morore confecit. Interea idem fidei et nominis, 
more patris, maxirnus persecutor Christiani Nora- 
dinus, videns principem regionis, et maximam re- 
bustorum ejus partem cecidisse in prelio, totamque 
provineiam suo subjacere arbitrio, immissis statim 
expeditionibus suis, totam coepit hostiliter circuire 
regionem : ila ut. juxta. Antiochiam pertransiens, 
et cuncta prestansincendio, ad monasterium Sancti 
Simeonis, quod inter Antiochiam et marein monti- 
bus sublimibus situm est, ascenderet, propria in 
ea usus potestate, et cunctalibero tractansimperio ; 
et inde ad mare, quod nunquam prius viderat, de- 
scenderet, etin eo, in signum quod vietor usque 
ad mare pervenerat, coram suis lavaretur. Inde re- 
diens castrum Harene, ab Antiochia vix milliaribus 
distans decem, preteriens occupat, et occupatum 
armiset militibus et alimentis muniens, instruit 
diligenter; ità ut multorum dierum posset obsidio- 
nem sustinere. Timuit ergo populus universus, et 
humiliata est in conspectu ejus terra, eo quod tra- 
diderat Dominus in manus ejus, robur militie: et 
principem regionis ; et non erat auxiliator, nec qui C 
contra imminentia pericula protetionis afferre 
posset remedium. Relicta enim eratin reipublice 
et principatus administratione sola principis uxor 
Constantia, cum filiis duobus et filiabus totidem, 
adhue impuberibus ; nec erat qui principis funge- 
retur officio, et plebis erigeret dejectionem. Ea 
tamen tempestate, dominus Aimericus ejusdem ci- 
vitatis patriarcha, vir solers et locupletissimus, 
strenue satis affliecte se regioni prebuit patronum; 
et ad conducendas militum copias, stipendia, contra 
morem suum non parce ministravit, temporis satis 
faciens necessitati. Porro Hierosolymorum rex au- 
diens illarum partium pericula, et morte domini 
principis cognita, mente plurimum consternatus, 
convocata subito militia, ut oppressis opem ferat [) 
fratribus, celer ad partes convolat Antiochenas, et 
de se diffidentibus et animo dejectis propria pre- 
sentia praebuit consolationem. Collectis itaque mili- 
taribus tam suorum, quos secum traxerat, quam de 
iota regione auxiliis, ad resistendum invitat; et ut 


^ resumptis cordibus respirare discant, castrum Ha- 


rene, quod superius de novo captum diximus, ob- 
sidet. Sed post dies aliquot non proficiens, quia in- 
gtructum erat diligentius, infecto negotio, Antio- 
chiam est reversus. 

Soldanus etiam Iconiensis, audita principis 
morte, in multitudine gravi in Syriam descendit, et 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


et alios A captis multi urbibus et castellis pluribus, Turbes- 


684. 


sel obsidet, licet comes cum uxore et liberis intus 
esset. Rex vero Henfredum constabularium, cum 
sexaginta militibus ad tuendum llasart, interea di- 
rigit, nea Turcis occupetur. Tandemque comes 
datis Soldano captivis omnibus quos de sua regione 
vinetos habebat, et duodecim equitum armis, pace 
facta, abeunte Soldano, ab obsidione liberatus, eo- 
dem die Hasart venit; et inde Antiochiam, domino 
regi gratias pro humanitate quam in eum exercue- 
rat, acturus properavit: inde etiam viso rege, 
sumptaque ab eo licentia, eum modico quem de- 
duxerat comitatu, ad propria reversus est. Rex 
autem apud Antiochiam destituta regionis curam 
agens, ad hoc moram faciens, compositis pro loco 


el tempore negotiis, tranquillitate aliquatenus re- . 
! gtituta, revocantibus eum curis domesticis, in re- 


gnum suum est reversus. 


CAPUT X. 


Comes Edessanus, post regis ab. Antiochia discessum 
ab hestibus capitur, ubi et ignominiose moritu-. 


Interea comes Edessanus, Joseelinus junior, vir 
supinus, a patria degener honestate, sordibus ef- 
fluens, libidine dissolutus, spretis melioribus per- 
nieiosa sequens, putans sibi optime successisse 
quod princeps Antiochenus, quem odio insatiabili 
persequebatur,occubuerat; non multum attendens, 
quam vere dicatur : 

Tua res agitur, paries cum proximus ardet ; 
dum Antiochiam, ut dicitur, a domino patriarcha 
evocatus, denocte profieisceretur, separatusa comi- 
tatu, cum adolescente, qui ejus equum trahebat, 
gratia, ut dicitur, alvum purgandi, et ut secretio- 
ribus nature satisfaceret debitis, ignorantibus tam 
iis qui preibant quam qui sebantur, irruentibus 
ineum praedonibus, qui in insidiis latebant, ca- 
ptus est; ac vinculis mancipatus, Halapiam perdu- 
etus est. Ubi immundarum viarum suarum fructus 
colligens, squalore carceris et catenarum pondere 
fatigatus, anxietate spiritus et corporis jugi mo- 
lestia consumptus, fine miserabili vitam finivit. 
Reddita terris die, qui in ejus erant comitatu, 
eorum qua circa ipsum acciderant penitus ignari, 
dominum suum quem non reperiunt, anxie quz- 
rentes, ubi vident se inquirendo non proficere, 
reversi nuntiant quid eis acciderat; et iterum re- 
pletaest stupore et exstasi universaterra. Et quam- 
vis vicinorum sinistris non noverant condolereeasi- 
bus, nune familiaribus oppressi perieulis eodem 
discunt experimento,quomodo doloribus sit compa- 
tiendum alienis. Tandem postdies aliquot quorum 
dam relatione, quibus id pro certo compertum erat, 
cognoverunt, quod apud Halapiam detinebatur in 
compedibus. Uxor vero ejus, mulier pudica, so- 
bria, et timens Deum, quales amat, cum filio 
impubere et duabus filiabus ramanserat;que qua- 
tum potuit, consilio procerum, qui superstites 
erant, populum regere nitebatur: etregionis pre- 
sidia adversus hostes, armis viris et alimentis com- 


FL. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — 


— 688 


munire, vires transcendens femineas, satagebat. A que patriarcha, 


Sie igitur peccatis nostris exigentibus, ulraque re- 
gio, melioribus deslitula consiliis, vix in se subsi- 
slens, femineo regebatur; imperio. 


CAPUT XII. 


Rex cum regni principibus juxta Ascalonam, Gaxam 
recdificat. 


Dum vero n:oc ita ciroa partes aguntur Anlio- 
chenas,non multo post temporis intervallo visitante 
regnum divina clementia, erigentes se de pulvere 
et de abjectione nimia, in qua propter sinistros 
casus, qui frequentes acciderant,jacere videbantur; 
redeuntes ad cor tam dominus rex quam ceteri 
Hierosolymitans regionis principes, ut Ascalonitas 
hostes immanissimos arctius conibeant, et magnis 
eorum periculososrefrenent impetus, Gazam urbem 
antiquissimam, ab Ascalona decem distantem in 
parte australi milliaribus, dirutam et habitatoribus 
carentem, reformare proponunt, ut sieut a septen- 
irione et ab oriente fundatis in gyrum municipiis 
eam quasi obsederant,ita eidem ab austro simul 
non deesset stimulus ; et ex ea quoque parte conti- 
nuis impugnaretur congressionibuset frequentibus 
laeesseretur insidiis. Die igitur statula, convenit 
universus populus, quasi vir unus, ad predictum 
locum ; etopusunanimiteraggressi,urbem certatim 
reedificare contendunt. Fuerat autem eadem Gaza, 
civitas antiquissima, una de quinque urbibus Phi- 
listiim, edifieiis preclara, cujus antique nobilita- 
tis in ecclesiis e£ amplis domibus, licet dirutis, in 
marmore et magnislapidibus,in multitudine cister- 
narum, puteorum quoque aquarum viventium, 
multa et grandia exstabant argumenta. Fuerat au- 
lem sita in colle aliquantulum edito, magnum satis 
et diffusum infra maros continens ambitum. Vi- 
dentes autem nostri quod non salis expedirel, nec 
fortasse presentis temporis viressufficerent ut tota 
reformaretur, partem predicti collis occupant ; et 
jaetis ad congruam altitudinem fundamentis, opus 
muro insigne et turribus edificant, et in brevi, 
opitulante Domino, consummant feliciter.Consum- 
matum etiam el partibus suis absolutium de com- 
muni consilio fratribus milite Templi custodien- 
dum, et perpetuo cum universa adjacente regione 
possidendum committunt. Quitanquam viri fortes, 
et in armis strenui, e£ commissum usquein pre- 
sentem diem fideliter prudenterque servaverunl; e! 
urbem predictam frequentibus, cum occultis tum 
manifestis impugnalionibus virililer affixerunt : ita 
ut qui prius excurrentes etper universam regionem 
hostiliter dessvientes, nostris erant formidini, 
nune pro summa felicitatereputent, si clausisintra 
monia vivere liceat, et quiete perfrui, pace preci- 
bus vol pretio ad tempus impetrata. Nec solum 
urbe predicta, ad cujus lesionem constructum 
erat illud presidium, recalcitrante, utile fuit ; sed 
etiam ea devieta, quasi regni limes ab austro con- 
tra /Egyptios, pro multo fuit regioni tutamine, 
Circa veris autem initium, domino rege domino- 


686 
completo ex parte municipio inte- 
riore, relictis ibi militia Templi fratribus, quorum 
diligentie deputatum erat, Hierosolymam reversis, 
accidit subsidium ZEgyptiorum, quod ter vel quater 
in anno ad reparandas vires Ascalonitarum solem- 
niter solebat accedere, in multitudine gravi ante 
praedictum oppidum adesse ; et oppidanis interius 
hostium metu congregatis, assultus hostiles multa 
instantia dedisse. Sed videntes, qui militie pre- 
eranl, quod ;non proficerent, cum dies aliquot in 
obsidione operam consumpsissent, Ascalonam pro. 
fecti sunt. Ab ea itaque die, tanquam attritis viri- 
bus et nocendicontracta licentia, coeperunt prorsus 
a vexalione adjacentis quiescere regionis. Sed et 
JEgyptiorum exercitus, qui ita frequens, ut pre- 
diximus, eivitali jam afficle solatium ministrabat, 
jam non nisi marino accedere consuevit itinere, 
predieti municipii interpositas timens insidias et 
militiam habens suspectam. 
CAPUT XIII. 


Inter regem et matrem ejus graves oriuntur simultates 
et matre ingnorante rez coronatur. 


Inter hec, dum satis prospero cursu regni orien- 
talis negotia procederent, et quasi quadam tran- 
quillitate gauderet; eo minus, quod comitatus no. 
bis deperirat et in bostium nostrorum cesserat 
potestatem  Edessanus, regio quoque Antiochena 
frequentibus hostium insidiis fatigabalur ; videns 
inimieus homo, qui solet superseminare zizania; 
el nostra invidens prosperitati, intestinis nos ten- 
tans conculere seditionibus, quietem nostram per- 

C turbare aggressus est, cujus periculi hee fuit 
causa et origo. Domina Milisendis regina, inclyte 
recordationis et pie in Domino memorie, defuncto 
marito, ut prediximus, relicta cum duobus liberis 
adhuc infra annos constitutis, regni tanquam jure 
hereditario sibi debiti curam et administrationem 
sortita est, filiorum legitimam agens tutelam, 
Hane consilio prineipum regionis, strenue et fideli- 
ter, vires et animum transcendens femineum, us- 
que ad illum diem administraverat : filio primo- 
genito, domino Balduino, cujus in presenti gesta 
conscribimus, etiam postquam in regni sublimatus 
est solium, ejus multum favente et merito sub- 
jacente imperiis. Inter cseleros autem quorum 
opera consilioque utebatur, familiarem admodum 

D habebat quemdam nobilem virum, ejus consobri- 
num. Manassem videlicet; cui, statim post ejus 
introitum in regnum, curam militi: tradiderat om- 
nem et [quem] ordinaverat constabularium. Hioc au- 
tem de doming regine gratia presumens,nimium ar- 
rogans, ut dicitur, et regni majoribus insolenter se 
preferens, nullique debitam exhibens reverentiam, 
invidiam in se nobilium regionis concitaverat ma- 
ximam; nisi domine regine eos cohiberet au- 
ctoritas, parati erant conceptum odium usque in 
opus pertrahere. Duxeat autem et domini Baliani 
seniores viduam, nobilem matronam Hugonis, Bal- 
duini et Baliani Ramatensium fratrum matrem i 


LiB. XVII. BALDUINUS 1iI REX. 


681 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


ze 


unde sibi cumulaverat divitatis et multiplicaverat À gata quanta potuit militia, predictum Manassen 


possessiones. Eorum autem qui predictum Manas- 
sen odio presequebantur, primus erat et affectu 
et opere rex ipse: asserens quod ei malris su 
subtraheret gratiam et munificentiam impediret. 
Habebat autem super eodem facto plurimos incen- 
tores, odiorum fomitem : ministrantes, quibus 
predicti viri invisa erat potentia et molesta nimis 
dominatio. Hi dominum regem impellebant, ut 
etiam matrem a regni &moveret potestate, dicente 
eum jam ad adultam pervenisse etatem, indignum 
esse ut femineo regeretur arbitrio, et regni pro- 
prii euram aliquam sibi commilteret moderandam. 
Horum igitur et similium rex fretus consilio, pro- 
posuerat, in die festo Pasch: Hierosolymis solen- 


niter eoronari; cujusglorie, cum a domino patriar- p 


cha et a viris prudentibus qui pacem regni dilige- 
bant, instanter rogaretur, ut matrem participem 
faceret, distulit predictorum consilio, ne matrem 
haberet consortem,illa die qua proposuerat; et 
sequenti die subito, matre non vocata,in publicum 
processit laureatus. 


CAPUT XIV. 


Regnum inter se dividunt filius et maler. Rex Hie- 
rosolymam ingreditur violenter, et matrem in arce 
obsidet Davidica ; tandem paa cum tranquillitate 
reformatur. 

Transcursa igitur illa solemnitate, convocato 
procerum ecetu, presente etiam Ivone Suessionensi 
comite et Galtero castellano Saneti Aldemari, ma- 
irem eonvenit, el ut regnum secum dividat instan- 
ter exigit, et avita sibi postulat hereditatis portio- 
nem assignari. Tandem post multos hinc inde ha- 
bitos deliberationis tractatus, divisa hereditate, 
domino regi optione data, assumpsit sibi in par- 
tem Tyrensem et Acconensem, cum pertinentiis 
suis, urbes maritimas : relictis domine regine 
Hierosolyma et Neapoli, eum suis iterum pertinen- 
liis. Sieque divisi sunt ab invicem, sperante populo 
quo pro bono pacis tolerandum esset quod sio 
ordinatum fuerat :quod ulerque contentus esse 
deberet sua, qu:& eum contigerat, portione. Per 
eosdem ilaque dies dominus rex nobilem quemdam 
et magnificum virum dominum Heníredum de To- 
rono, cui magne et ample possessiones erant in 
Phoenice, in montibus qui Tyrensi adjacent metro- 
poli, ordinavit constabularium suum, et ei militie 
suse curam commisit. Sed neque sic etiam quievit 
dominam reginam persequentium stimulus ; sed et 
causis levibus vires resumens ignis, qui latuerat 
in favilla, incendium majus et priore multo peri- 
culosius, ccepit ministrare. Nam rex eisdem im- 
pellentibus quorum consilio prius aequieverat, ma- 
irem iterum ccpit molestare, et eam quam ex 
utriusque beneplacito regni obtinuerat portionem, 
exclusa omnino matre, sibi vindicare proposuit. 
Quod intelligens regina, commendata Neapoli qui- 
busdam fidelibus suis, qui ejus curam haberent, 
Hierosolymam se recepit, Rex vero interea congre- 


D 


in castello quodam ejus, cui nomen Mirabel, obsi- 
det eumque ad deditionem compellens, regnum 
et omnem cismarinam regionem abjurare eoegit : 
inde occupata Neapoli, matrem persequens Hiero- 
solymam proficiscitur, Recesserant autem a domina 
regnia,juramentorum et fidelitatis. immemores, 
quidam ex iis qui infra sortem ejus habebant pos- 
sessiones, et ei fide media erant obligati. Pauci 
vero ei adherentes, difiei servaverant integritatem, 
Amalricus videlicet comes Joppensis, filiua ejes, 
valde adolescens; Philippus quoque Neapolitanus, 
et Rohardus senior, et pauci alii quorum nomina 
non tenemus. Audiens itaque regina, filium cum 
exercitu advenire, in arcem cum familiaribus suis 


ace 


688 


el fidelibus se recepit, de presidii munitione con-- 


fidens, Dominus vero patriarcha Fulcherus, bone 
memorie, videns tempora periculosa, et dies ten- 
tationis imminere, volens partes suas interponere. 
et de iis que ad pacem sunt rogare, assumptis sibi 
de clero, viris religosis et Deum timentibus, domino 
regi obviam exiit, monens ut a pravo desistat pro- 
posito, et in finibus pactorum consistens, matrem 
quiete perfrui patiatur : apud quem postquam videt 
se non proficere, consilium ejus detestans, in ur- 
bem regressus esl. Rex autem urgens propositum, 
ante urbem castra locat. Tandem vero civibus in- 
dignationem declinantibus regiam et portas aperien- 
libus, intromissus est cum suis expeditionibus : 
ubi statim arcem, in quam mater se contulerat, 
aplatis ad eam expugnandam machinis, obsidione 
vallat : et more instans hostili, balistis, arcubus et 
jaculatoriis machinis, continuas inferens molestias, 
obsessis requiem negat. Illi vero, omnino instanti 
omnino reluctantes, vim vi repellere nituntur, et 
quibus modis exteriores obsessos impugnare sata- 
gunt, eisdem injurias propulsare et in hostes equa 
lance damna refundere, obsessi non volentur. Tan- 
dem cum per dies aliquod, perieulose nimis hinc 
inde decertatum esset, cum in arcem expugnando 
rex non multum proficeret, nec tamen a proposito 
vellet desistere, intercurrentibus quibusdam paoeis 
et gratie reformatoribus, urbe Neapolitana cum 


suis finibus contenta domina regina, regni caput 


domino regi resignat Hierosolymam, interpositis 

ex parte dominiregis, et prestitis corporaliter ju- 

ramentis, quod supor ea possessione per eum per- 
petuo non deberet molestari ; sieque eis in mutuam 
redeuntibus graliam, quasi stella matulinain me- 
dio refulgens nebula, regno et Ecclesie restituta est 
tranquillitas. 

CAPUT XV. 

Soldanus lconiensis comitatum Edessanum rursum 
ingreditur ; rex. illuc cum. omni celeritate pro- 
perat. 

At vero nuntiatum est regni Hierosolymorum, et 
fama certiore compertum quod comes Edessanus 
sorte tam miserabili captus erat,etregio tota absque 
defensoris cura, hostium late patebat insidiis ; quod 


rwn 


ae 





2689 —— 


E^ 





HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


690 


. omnis illa provincia, sicul et Antiochenorum partes, A esse fieri, priusquam terra penitus in hostium ma- 


femineo relicte moderamini, suam exposcebant 
sollicitudinem ; assumptis sibi Henfredo constabu- 
lario et Guidone Berytensi (nam de iisqui in por- 
Aione dominz regine erant, licet. singillatim evo- 
 casset, neminem habere potuit) ad partes pervenit 
Tripolitanas ; ubi et comitem cum suis militibus 
assumens, Antiochiam celer pervenit. Dicebatur 
enim publice, et vere sic erat, quod potentissimus 
Turcorum princeps soldanus Iconiensis, cum in- 
numero equitatu ad partes illas descenderat, et fere 
omnem suis finibus conterminam occupaverat re- 
gionem. Non valentes enim locorum habitatore re- 
Sistere et exercituum illius sustinere potentiam, 
urbes et municipia universa illi tradiderant, impe- 
irantes ab eo salvum et liberum exitum cvm uxo- 
ribus et liberis, et sine periculo conduclum usque 
Turbessel; is enim locus ceteris munitior, plures 
habens habitatores, ubi et dominus comes jugem 
et manentem habebat habitationem, adhucin tran- 
quillo videbatur esse. Dumque sic exceptis paucis 
presidiis, universam occupassel regionem, majo- 
ribus eum revocantibus curis, domum redire com- 
pulsus est ; nihilominus tamen, provincialium aut 
labor est imminutus, autremissior facta sollicitudo. 
Nam Noradinus molestissimus gentis nostre perse- 
eutor et Turcorum princeps potentissimus, pene 
continuis incursionibus universam ealenus mo- 
lestabat regionem, ul extra pressidia nemo penilus 
auderet comparere. Sic igitur ;jinter duas molas, 
miser ille populus incessanter conterebatur; et a 
duobus maximis principibus supra vires angebatur 
quorum alterius tantum vix posset potentiam tole- 
rare. 


CAPUT XVI. 


Imperator Constantinopolitanus exercitum ad. partes 
dirigit Antiochenas; comitatum Edessanum sibi 
resignari poslulat ; obtinet postulatum ; Graecis ca- 
stella resignantur ; rex inde Latinos educit. 


Interea dominus Imperator Constantinopolitanus 
audiens illarum partium desolationem, unum de 
prineipibus suis, cum immensis sumptibus, et mi- 
litia suorum non modiea, ad predictas partes di- 
rexerat, offerens comitisse liberisque ejus annuos 
certe quantitatis reditus, qui eis ad honestum suf- 
ficere possent victum in perpetuum, in recompen- 


sationem tradite sibi regionis, si presidia que [ 


adhuc penes se retinebat, ejus imperio vellet con- 
cedere. Spondebat enim confidenter, in immensitate 
divitiarum suarum spem habens, quod el illa a 
Turcorum incursionibus conservaret illibata, et 
alia que amiserant, facile suo restitueret imperio, 
si ei provincia resignaretur. Advenientes igiturrege 
Antiochiam, causa cognita adventus imperialium 
nuntiorum, ipsis etiam injunctam sibi legationem 
aperienlibus, facta estinter principes regionisillius 
dissensio; aliis dicentibus rem nondum in eum 
. necessitatis articulum descendisse, ut id fieri opor- 
ieat ; aliis econtra asserentibus necessarium id 


G 


nus tradatur. Inter has igitur deliberationis ambi- 
guitates, cognoscens dominus rex, quod predicta 
regio, in eo statu, in quo erat, diu perseverare non 
posset; ipsum enim ampliorem ibi moram facere, 
regni propría cura non patiebatur ; necejustottan- 
ieque erant vires, ut duas quindecim dierum iti- 
nere a se distantes provincias administrare pos- 
sel commode, vidensque Antiochenam que media 
erat provinciam, principis solatio jam per plures 
annos destitutam, in eam descendit sententiam, ut 
premissis conditionibus, Grecisoppida qux» super- 
erant traderentur. Etlicet non multum presume- 
ret, quod Grecorum viribus in eo statu conservari 
posset provineia, maluittamen, ut eis possidenti- 
bus istecasusaccideret, quamei periclitantis populi 
et terree deficientis imputaretur ruina. Pactisigitur 
hine inde juxta predietas conditiones, adhibito con- 
sensu domin: comitisse et liberorum ejus, ad pla- 
citam consonantiam redactis, prefigitur dies, quo 
dominus rex, cum omni militia sua in partes illas 
descendat, imperatoris homines in possessionem 
inducat, et eis universa resignet oppida. Die igitur 
Statuta rex ex condicto assumens sibicomitem Tri- 
politanum, et tamsuos quam Antiochenarum par- 
tium magnates, in terram comitis Edessani, Gra- 
cos secum deducens, usque Türbessel pervenit ; ubi 
assumpta sibi domina comitissa cum liberis suis et 
alis omnibus, tam Latinis quam Armenis, sexus 
promiscui, exire volentibus, Grecis regionem assi- 
gnat. Erant autem oppida qua a nostris adhue pos- 
sidebantur Turbessel, Hamtab, Rauendel, Rancu- 
lat, Bile, Samosatum, et fortassealia quedam. Qui- 
bus omnibus Grecorum potestati resignatis, ipse 
cum universo egredi volentium populo, cum ju- 
mentis et sarcinis eorum, qua erant multe nimis 
(nam unusquisque cum omni domo et familia, et 
supellectile universa exire proposuerat) ad iter 
accingitur ; et cumomni hujusmodi imbellis populi 
multitudine, et impedimentorum quantitate nume- 
rosa egredi maturat, educere volens eos sine peri- 
culo. 
CAPUT XVII. 


Noradinus regi occurrit ; exitum impedire procurat. 
Rex, licet cum difficultate, Antiochiam redit. No- 
radinus, ejectis Graecis, universam. occupat regio- 
nem. 

Audiens itaque Noradinus quod rex ad educen- 
dum populum ingressus fuerat et quod de conser- 


vanda regione omnino desperanles, Grecis viris 


 effeminatis et mollibus, oppida resignaverant, de 


nostra formidine.factus animosior, congregata ex 
universis adjacentibus regionibus militia, ad eas- 
dem partes festinus descendit, volens regi et po- 
pulo de viribus suis diffidenti et sarcinis multipli- 
cibus impedito occurrere: ad lucrum sibi putans 
cedere, sitales sibi obviam habere posset. Fac- 
tumque est, quod vix ad urbem Tulupam, quaa 
Turbessel vix quinque aut sex distabat milliaribus 


691 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


illam impotentem multitudinem adduxerat, cum À tandem sole jam ad occasum declinante, Turci se- 


ecce Noradinus universam regionem suis reple- 
verat legionibus. Erat autem castrum illis vicinum. 
Hamtab nomine, per quod iter eis erat futurum : 
illuc nostri properare volentes, videntes imminere 
periculum, acies instrunt, ordinant agmina, tan- 
quam mox cum hostibus commissuri. Illi vero 
instruclis catervis, nostrorum adventum, tanquam 
de victoria securi, avide nimis exspectabant. Ac- 
cidit tamen, contra spem eorum, quod noster exer- 
citüs ad predictum oppidum, previa Domini mise- 
ricordia, pervenit indemnis; ubi nocle tota fessis 
tam jumentis quam hominibus, ad requiem con- 
cessa convocato procerum ccu, et de futuroin 
crastinum itinere deliberantes, fuerunt monnulli de 
magnatibus, qui predictum praesidium exposcerent 
sibi dari, arbitrantes opitulante Domino contra 
Turcorum incursiones viribus propriis locum posse 
couservare ; quorum unus de regno erat Henfredus 
de Torono, vir magnificus regius constabularius ; 
alter erat vir nobilis et potens, de principatu An- 
liocheno, Robertus videlicet de Surda valle. Sed 
videns dominus rex neutrius vires aut potentiam 
ad praedictum opussufficere, spreto utriusque verbo 
tanquam inutili, pactis insistit perseverans ; ettra- 
dito Grecis municipio, populum precipit ad iter 
accingi. Videre erat ibi viros nobiles, et inelytas 
cum ingenuis virginibus et parvis pueris matronas, 
natale solum, avila domicilia, cognatám regio- 
nem, singultibusetlacrymosis deserere suspiriis, et 
transmigrationem ad populum alterum cum fleti- 
bus etlamentis inire. Non erat pectus ita ferreum, 
cujus interiora non moverent fletus et lacrymae, et 
querule voces populi transmigrantis. Luce igitur 
ierris reddita, compositis sarcinis, rursum iter 
arripiunt ; et ecce ex utroque latere hostium acies 
junctis agminibus, incedebant, in cormitatum nos- 
irorum parati ex omni parte irruere. Nostri ergo 
hostium videntes agmina et gravem multitudinem, 
de quingentis equitibus, quos habebant, instaurant 
acies et incedendi ordinem assignant instauratis. 
Dominum itaque regem praeire jubent, ut agmina 
precedat et turbis pedestribus gradiendi modum 
assignet ; comitem Tripolitanüum et Henfredum re- 
gium constabularium posteriores jübent tueri par- 
tes, et ut cum majoribus et fortioribus militum co- 
piishostium sustineantimpetus, eteorum a plebear- 
ceant violentiam ; Antiochenos vero magnates a dex- 
iris el a sinistris collocant, ut positein medio mul- 
titudini, undique per gyrum non deesset robur for- 
tium, et armata militia. Sic igitur, et eodem ordine 
tota die nostris gradientibus usque ad solis occa- 
sum intolerabiles nostris non defuerunt , molestie, 
frequentes impetus, pugna jugis, congressiones 
continuw, Tantaautem eratimmissarumin exercitu 
numerositas sagittarum, ut omnes sarcine, ericii 
more, sagittis viderenturconsite ; preterea pulvis, 
calor quoque, qualem solet Augustus ministrare, 
sitis quoque aspera, plebem supra vires fatigabat; 


D 


cum non habentes victualim quidpiam, amissis de 
exercitu suo nonnulilis nobilibus, dato ad reditum 
signo, nostros insequi desinunt, eorum stupentes 
incomparabilem instantiam et perseverentiam.Dum- 
que Henfredus constabularius, areu abeuntes per- 
sequitur, aliquantalum a comitatu remotior, accessiL 
ad eum miles quidam dehostium numéro, qui repo- 
sitis armis et junctis alternatim ad latus manibus, 
signum exhibel reverentis. Is porro cujusdam po- 
tentissimi Türcorum principis, qui eidem consta- 
bulario fraterno fcedere junctus erat et in eo tena- 
cissimus, domesticus erat et familiaris, ab eodem 
missus, ut eum verbisejus salutaret, et de slatu 
hostilis exercitus eum redderet doctiorem. Refert 
autem Noradinum eum suis in proposito habere ea 
nocte ad propria maturare reditam ; defecerat enim 
in castris ejus omnis penitus alimonia, unde eos 
diutius non poterant insectari. Sic igitur illo red- 
eunte ad propria, constabularius in castra se reci- 
pit; et verbo quodaudierat, domino regi communi- 
cato, inslante jam nocte, in loco qui dicitur Joha, 
castrámetalusest populus universus. In sequentibus 
diebus, populo sine molestia per silvam quz dicitur 

Marris, et asquead loca nostre dilioni subdita tra- 

ducto, dominusrex in Antiochiam se recepit. Videns 

igitar Noradinusterram comitis, Latinorum auxilio 
destitutam, de Graecorum mollitie, quibus com- 
missaerat, presumens, frequentibus irruptionibus, 
et quas Greci non satis supportare noverant, eam 
copit aggravare. Tandemque immissis exercitibus 
copiosis, obsidione vallans oppida, Grecis violenter 
exclusis, infra annum universam occupavit regio- 
nem. Sicigitur provincia opulentissima, rivis, sil- 
vis et pascuis latissima, uberegleba dives, etomni- 
bus redundans commodilalibus, in qua quingenti 
equites sufficientia habebant beneficia, peccatis no- 
stris exigentibus, in hostium manus devenit, eta 
nostra jurisdictione usque in presentem diem facta 
est aliena. Decesserunt itaque Ecclesiae Antiochena 
in partibus ille tres archiepiscopi, Edessanus, Hie- 
ropolitanus et Coricensis quorum Ecclesias etiam 
nunc infidelitas delinet, et gentilis superstitio, licet 
invitas. 

CAPUT XVIII. 

Rex principissam monel, ut unum de principibus in 
maritu accipiat, qui regioni possit praesse; sed 
non proficit. Rez inde Tripolim accedit, ad propria 
reversurus. 

Interea dominus rex Hierosolymorum Balduinus 
pro urbe Antiochena, et ejus adjacente dicecesi 
plurimum sollicitus, ne principis destituta salatio, 
sicut et terra comitis, dequa prediximus, in nianus 
hostium, sorte descendat miserabili, ét populo Chri- 
stiano simul cum jactura intolerabili, amplius 
accedat confusio; vidensque sibi liberum non 
esse, revocante eum regni eura, moram ibi habere 
longiorem, dominam principissam sepius commo- 
net ut unum de nobilibus sibi, cui nubat, eligat 


692 


FIER 





- 693 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


694 


viris, cujus consilio et opera principatus regatur. À ram, horum, omnium ignarus. Commota est ergo 


Erantautem eo tempore inclyti et nobiles viri in 
eadem regione, domini regis castra sequentes, do- 
minus videlicet Ivo de Neella, comes Suessionensis 
vir magnificus, prudens etdiscretus, cujus in regno 
Franeorum plurima eral auctoritas ; Galtherus quo- 
quede Falcunberga.castellanus Sancti Aldemari,qui 
postea fuit Tiberiadensis dominus, ipse quoque vir 
prudens, urbanitotis eximia, providus in consiliis 
et in armis strenuus ; dominus quoque Radulphus 
de Merlo, vir summe nobilis, et armorum usum ha- 
bens,et prudenlia multaconspicuus; quorum quili- 
bet ad procurandam regionem, merito videbatur 
sufficiens. Illa autem vincula timens conjugalia, so- 
lutamqueac liberam vitam preponens, non multum 
altendebat quid populo expediret; circaid plurimum 
sollicita, utcarniscuram perficeretin desideriis. Rex 
autem ejus intelligens propositum, apud Tripolim 
principibus utriusque tam regni quam principatus, 
curiamindicitgeneralem.Ad quamtamdominumAn- 
liochenum patriarcham cum suffraganeis suis, quam 
dominam principissam cum suis proceribus invitat ; 
interfuit autem et mater ejus, domina regina Mili- 
sendis, et regni principes eam secuti. Ubi cum de 
publieis negotiis diligens habitus esset tractatus, 
venlum estad negotium principisse ; sed nequetunc 
vel rex, vel comes, ejus sanguinei; vel regina, vel 
comitissa Tripolitana, ambseejus matertera, in hoc 
eam potuerunt inducere, utsibi et regioni in hac 
parte vellet providere. Dicebatur autem et patriar- 
che niti consilio, qui tanquam virargustus et versi- 
pellis, ut liberius interim tota terra dorminaretur, 
eujus rei cupidus erat nimis, in hoc eam dicebatur 
errore fovere. Cum ergo nihil in eo proficerent, so- 
luta curia, ad propria quisque reversus est. 


CAPUT XIX. 

Rex et mater ejus apud. Tripolim. conveniunt, ut co- 
mitem uxori reconcilient ; sed non proficiunt. Co- 
mes ab Assissinis in porta civitatis occiditur. 

Erat autem illis diebus, inler dominum comitem 
el ejus uxorem, domine Miliseadis regine? sororem 
ex zelon maritali orlasimulta; cujus sedande gratia, 
et ut principissam neptem suam videret, domina 
Milisendis advenerat. In qua resarcienda gralia, 
eum ipsa iterum non multum profecisset, soro- 
rem, rediens, deducere secum decreverat, ei in hoc 
procinctu amba erant urbem Tripolitanam jam 
egressa. Comes autem proficiscenti principisse co- 
mitem se ad tempus dederat, a qua sumpta licentia, 
post modicum reversus est intervallum ; qui, dum 
portam civitatisingrederetur, nihilqueomnino casus 
timeret sinistri, in introitu porte, inter murum et 
antemurale, Assissinorum gladiis confossus, mise- 
rabiliter interiit. Cecidil autem et cum eo inclytus 
et nobilis vir, cujus superius fecimus mentionem 
dominus Radulphus de Merlo, cum quodam milite 
suo, quorum uterque domino comiti in ea profe- 
clione casu se delerat consortem. Rex autem in ci- 
vitate securus aleam ludebat, recreationi, dans ope- 


B 


C 


D 


universa civitas, nece comitis audita;et ad arma 
populus convolans, quemcunque alienum a lingua 
nostra, vel habitu reperit, putans sicarios qui hoo 
malum commiserant invenire, gladio percutit, el 
mortem omnibus irrogat indifferenter. Interea rex 
repentinis excitus clamoribus, morte comitis intel- 
lecta, tristis admodum, et mente plurimum conster- 
natus, lacrymas et suspiria non valens cohibere, 
matrem et materteram mox preeipit revocari. Qui- 
bus reversis, post multa lamenta et fletas uberes 
corpore eum debita exsequiarum magnificentia se- 
pultura tradito, precipiente domino rege, cuncti 

proceres illarum partium, domine comitisse et li- 

beris ejus fidelitatem exhibuerunt. Erat autem do- 

mino comiti, filius ei equivocus, nomine Raimun- 

dus, vix annorum duodecim; et filia nomine Mili- 

sendis, fratre natu posterior. His ergo siccomposi- 

lis, rex cum matre et principibus suis in regnum 
reversus est. 
CAPUT XX. 

Turcorum ingens multitudo Hierosolymam | venit, ut 
eam occupet ; sed. egredientes nostri, eos. in virlute 
magna. prosternunt. 

Non multo vero postinterjecto temporiaintervallo, 
quidam nobiles Turcorum satraps, viri. potentes, 
et apud suos egregii nominis, quibus cognomen est 
Hiaroquin; quorum sanela civitas, antequam a 
Christianis liberaretur, dicitur fuisse hereditas; 
hortante matre et eorum improperante ignaviam, 
quod tandiu ab hereditate avita se paterentur esse 
extorres, collecta infinita Turcorum multitudine 
Hierosolymam venire et eam quasi jure heredita- 
rio sibi pebitam vindicare proponunt. Assumptis 
ergo sibi ingentibus militarium virorum copiis, 
matrem longevam continuis exhortationibus id 
monentem secuti, iter arripiunt propositum, si 
Dominus ita permiserit, prosecuturi. Pervenientes 
igitur Damascum, ibi ad reparandos exercitus et 
vires recreandas moram facientes aliquam, volenti- 
bus Damascenis eorum insipiens revocare consi- 
lium, non acquieverunt; sed resumptis viaticis et 
compositis iterum sarcinis, quasi de proposito non 
diffidentes, versus Hierosolymam proficiscuntur. 
Tandem transito Jordane cum universis cohortibus , 
sui montana conscedentes, in quibus sita est pre- 
dicta civitas, in montem Oliveti, qui mons conter- 
minus pradicte supereminet urbi, se contulerunt; 
itautinde loca omnia venerabilia, e& maxime Tem- 
plum Domini, quod in summa et precipua habent 
reverentia, et universam urbem eis darelur liberis 
prospectibus intueri. Quod videntes qui in urbe 
erant residui; nam maxima totius regionis militiae 
parsapud Neapolim convenerat, timens, quia urbs 
sine manibus erat, ne illuc advenientium hostium 
se conferet multitudo, invocato de ccelis auxilio, 
arma corripiunt, et certatim egressi, in hostes pro- 
perare et cum eis commiltere votis ardentibus ac- 
celerant. Est autem via, qu: ab Hierosolymis de- 


698 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


scendit in Jericho, et inde ad Jordanem,insqualis A aliquo modo ledere. Idque visum est pro tempore 


plurimum, locis saxosis et precipitiis periculosa 
frequentibus; ita ut, nihil etiam timentibus et libe- 
rum habentibus transitum, molestum semper soleat 
ascendentibus vel descendentibus praestare acces- 
sum. In hane ergo ingressi, dum nostrorum acies 
acrius inslantes inordinate fugiunt, prewcipitis et 
locis angustis nullam ad fugiendum habilitatem 
concedentibus, multi sine gladio pereunt preci- 
cipitati. Qui vero loca planiora secuti, fuge tenta- 
bantinsistere, nostrorum gladios incurrentes,saucii 
lethaliter in mortem nihilominus dabantur precipi- 
tes. Equi vero eorum itineris longitudine et laboris 
difficultate fatigati, viarum non ferentes asperitatem, 
sessoribus suis, omnino deficientes, negabant obse- 
quium: unde facti pedites, armis onusti et usum 
laboris non habentes, nostrorum subsequentium 
gladiis tanquam pecudes deputantur. Fit ergo tanta 
tam equorum quam hominum strages, his predictis 
casibus, quod pre multitudine peremptorum, ad in- 
sequendum qui preibant impediretur transitus. At 
vero nostri tanto avidius insectantes, spretis spoliis, 
et manubias declinantes, cedi acrius instant, pro 
summo lucro reputantes, hostium sanguine cruen- 
- tari. Qui vero apud Neapolim cenvenerant, scientes 
predictos hostes ad nos ingressos, unanimiter egre- 
dientes, ad Jordanis fluenta hostibus occurrentes 
certatim convolant, ut vada occupent et impediant 
iransire volentes: ubi eos qui insectantes effuge- 
rant, incautos reperiunt et confodiunt ex latere 
irruentes. Facta est ergo illa die manus Domini 
super eos, ita u!, sicut scriptum est: Residuum lo— 
cust? comederet bruchus (Joel. 1, 4). Nam quiequo- 
rum velocitate, aut aliqua industria inseciantes vi- 
debantur declinasse, aceurrentium ex latere gladiis 
cidebantur. Si quivero agmina preeuntes, Jorda- 
nem ingressi fuerant, vadorum ignari, undis rapie- 
bantur tumentibus, flamine suffocati. Sic igitur qui 
in multis millibus ascenderant, in spiritu vehementi, 
in equitatu suo spem habentes, ad modicum redacti 
numerum, confusione induti et reverentia, ad pro- 
pria sunt reversi. Dicuntur illa die ex eis c:esa esse 
ad quinque millia. Factum est autem hoc anno ab 

Incarnatione Domini 1152, rx Kalend. Decembris, 

regni vero domini Balduini regisquarti, anno nono. 

Nostri ergo hostium onusti spoliis, et uberes 

de iropeo manubias agentes, solemnes Domino 

laudis hostias immolaturi, Hierosolymam reversi 

Sunt. 

CAPUT XXI. 

Rez regnique principes Ascalonam properant, ut po- 
meri, circa urbem depopulentur : sed promoto ad 
amplius proposito, urbem obsident. 
Collata igitur nostris divinitus predicta victoria, 

erecti in spem bonam, Domino corda eorum diri- 

gente, àpponunt unanimiter, communicato tam 
majorum quam minorum consilio, hostes eorum 
quiin vicino constituti erant, quique nostris s:pius 
gravia inferebant pericula, Ascalonitas videlicet, 


expedientius, ut pomeria civitati adjacentia, unde 
civibus multa erat commoditas, in manu fort; 
exstirpare niterentur, et in parte saltem hostes 
protervos damnificace. Juxta quod propositum, 
collecte unanimiter in manu valida ante urbem 
predictam universe regnicopiz, arbitrati suffieiens 
esse, si effectui possent mancipare propositum. 
Sed presentibus nostris ante urbem, adfuit mira- 
biliter divina clementia, que eos ad majora coepit 
ex insperato accendere. Nam, postquam anteurbem 
nostre constiterunt acies, tantus cives pavor in- 


| vasit, quod infra urbem omnes se receperunt cer- 


D 


tatim ; nec inventus est vel unus, qui extra mania 
nostris se daret obviam. Unde sumpta occasione ex 
eo quod ita deterriti videbantur, dirigente eos di- 
vina gratia, adjiciunt urbem obsidione vallare. 
Missisque nuntiis peruniversos regni fines, preci- 
piunt evocari eos qui domi remanserant, ut omnes 
unanimiter die prefixa adessse non differant, propo- 
situm quale Deus eis inspiraverit, aperientes. Qui 
ergo vocati fuerant, gratuabundi et sine mora 
convenientes, ad eos qui se precesserant, adjuncti 
sunt, castra cum aliis circa urbem locantes. Et ut 
firmum essel quod aggrediebantur, el de perseve- 
rantia in proposito nulli dubitareliceret, juramentis 
exhibitis corporaliter se invicem obligant, quod 
ante urbem captam ab obsidione non desistant, 
Convocatis igitur universi regni viribus et populo 
unanimiler conveniente, dominus rex dominusque 
patriarcha, cum aliis tam secularibus quam eccle- 
siasticis regni principibus, signum Dominica crucis 
vivificum et venerabile secum habentes, ante ur- 
bem predictam felicibus auspiciis, viu Kalendas 
Februarii, castrametati sunt. Interfuerunt autem de 
Ecclesiarum prelatis, dominus Hierosolymorum 
patriarcha Fulcherus, dominus Pelrus Tyrensis 
archiepiscopus, dominus Balduinus Czsariensis 
archiepiscopus, dominus Robertus Nazarenus ar- 
chiepiscopus, dorninus Fredericus Acconensis epi- 
Scopus, dominus Geraldus Bethlehemita episcopus: 
abbates etiam nonnulli : Bernhardus etiam de Tre- 
melai magister militie Templi et Raimundus magi- 
ster domus Hospitalis. De principibus autem laicis : 
Hugo de Ibelim, Philippus Neapolitanus, Henfredus 
de Torono, Simon Tiberiadensis, Gerardus Sido- 
niensis, Guido Beriihensis, Mauritius de monte 
Regali, Rainaldus de Castillione, Gauderus de 
Sancto Aldemaro, qui duo apud dominum regem 
stipendia merebant. Ordinatis itaque compositisque 
per gyrum tentoriis et principibus certis congruis- 
que mansionibus dispositis, czpto fideliter insi- 
stunt operi, tantolabori debitem devote et pruden- 
ter impendentes sollicitudinem, 
CAPUT XXII. 

Describitur situs. civitatis, et. commoditas aperitur. 

Est autem Ascalona una de quinque Philistiim 
urbibus, in littore maris sita, formam habens se 
micirculi, cujus chorda sive diameter, secus littus 


696 - 


(dee tata I 





— 691 


HIST. RERUM THANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


698 


maris jacet ; cireumferentia vero, sive arcus, super A expensis, arma, victum et recentem mulitiam, cer- 


terram ad orientem respiciens, Jacet aotem tota 
civitas quasi in fovea, tota declivis ad mare, agge- 
ribus undique cincta manufaotis, supra quos mc- 
nia, sunt, cum turribus frequentibus, opere solido, 
duritiem lapidis vincente cemento nexorum ; muris 
debita spissiludine latis et congrua proportione 
sublimibus ; verum etiam et antemuralibus, eadem 
soliditate fabrefactis, cincta est per gyrum, et 
communila diligentius. Fontes autem neque infra 
murorum ambitum, neque sibi vicinos habent ali- 
quos, sed puleis tum extra, tum inferius, aquas 
sapidas etad potum habiles ministrantibus abundat : 
eisternas quoque aquarum pluvialium receptivas, 
ad majorem cautelam, cives interius construxerant 
nonnullas, Erant autem et in murorum ambitu 
porte quatuor, turribus excelsis et solidis diligen- 
tissime communile ; quarum prima qua ad orien- 
tem respicit, dicitur Porta major, cognomento 
Hierosolymitana, eo quod urbem sanctam respiciat, 
habens circa se duas turres altissimas, qus quasi 
robur et presidium subjecte videntur praeesse ci- 
vitati ; hzec anle se tres aut. quatuor in antemura- 
libus porlas habet minores, quibus ad eam per 
quosdam anfractus pervenitur, Secunda est que 
ad occidentem respicit, et dicitur Porta maris, eo 
quod per eam ad mare civibus pateat egressus. 
Tertia ad ausirum, Gazam urbem, de qua superius 
fecimus mentionem, respicit, unde et ab ea cogno- 
men ducit. Quarta ad septentrionem respiciens, ab 
urbe finitima, in eodem sita littore, Joppensis di- 
citur. llec autem civitas, situ maris nullam prze- 
bente aptiludinem, portum vel aliquam tutam na- 
vibus non habet vel habuit stationem ;sed littus 
tantum arenosum, et circa id mare, ventis intume- 
scentibus, fretosum valde, et accedentibus, nisi 
multa fueritid mari tranquillitas, nimis suspectum. 
Solum autem exterius urbi adjacens arena est 
obsitum, agriculture nesciens, vinelis tamen et 
fructiferis arboribus aecommodum ; exceptis valli 
culis in parte septentrionali pautie, que injecto 
feeundate letamineet aquis irrigat: pulealibus, 
herbarum et fructnum aliquam civibus prostant 
commoditatem. Erat autem in ea civitate populus 
multus, quorum ei qui minimus erat, et ut vulgo 
dicebatur, etiam recens nato, de thesauris /Egyptii 
calipha dabantur stipendia. Multam enim et maxi- 
mam, tam praedictus dominus, quam ejus principes, 
pro eadem urbe gerebant sollieitudinem ; arbitran- 
tes quod, si illa deficeret, in nostrorum veniens 
ditionem, nihil restaret aliud quam ut libero et 
sine difficultate accessu nostri principes in /Egyp- 
tum descenderent, regnum violenter occupaturi. 
Utebantur ergo ea pro muro, et profusa liberalitate 
quaterin anno, tam per mare quam per terras ci- 
vibus ministrabant subsidia: ut ea superstite, et 
nostris circa eam studium consumentibus el ope- 
. ram, ipsi optata interim tranquillitate fruerentur. 
Multis ergo propterea urbi necessaria ministrabant 


C 


D 


tis temporibus dirigentes, ul nostris circa eos 
occupatis, minor eos de nostrorum suspeelis viri- 
bus premeret sollicitudo. 


CAPUT XXIII. 


Ordinatur obsidio, et preeficiuntur qui classi prasint, 
el qui legiones per terram moderentur. 


Mane igitur urbem, per annos quinquaginta et 
amplius, postquam Dominus terre promissionis 
partes reliquas populo Christiano tradiderat, adhuc 
resistentem et nostris conatibus emulam, tandem 
obsidere conati sunt, rem aggressi arduam et pene 
impossibilem. Nam, preter id quod muris et ante- 
muralibus, turribus et aggere, armis et victualibus 
erat supra omnem opinionem instrucla, populum 
habebat usum et experientiam amorum habentem, 
in tanta quantitate ut, a prima obsidionis die usque 
ad novissimum,numerus obsidentium a multitudine 
obsessorum in duplo vinceretur. Dominus igitur 
rex, dominus quoque patriarcha ; dominus etiam 
Petrus, predecessor nosler, Tyrensis archiepisco- 
pus, alii quoque regni magnates, lam principes 
quam Ecclesiarum prelati, unaque cum eis cives 
urbium singularum, segregatim tabernacula figen- 
tes, urbem par terras obsederant ; dominum vero 
Girardum Sidoniensem, unum de magnis regni 
proceribus, quindecim navium rostratarum et ad 
cursum expeditarum classi prefecerant, ut per 
mare volentibus accedere, aditum impediret; vo- 
lentibus egredi nihilominus inhiberet egressum. 
Porro nostri pene diebus omnibus, nunc equites, 
nunc pedites, in urbem freque»tes dabant assultus; 
illi vero occurrentes animosius, resistebant virili- 
ter, pro uxoribus et liberis, et quod precipuum 
est, pro libertate contendentes. Quibus congressio- 
nibus nunc hi, nunc illi, sicut in hujusmodi solet 
accidere, fiebant superiores ; nostri tamen frequen- 
tius meliorem caleulum reportabant. Dicebatur 
autem et in castris tanta esse, cum rerum venalium 
omnimoda commoditate, securitas, ut ita se habe- 
ret populus in tentoriis et tabernaculis quibuslibet, 
sicut domi in muratis urbibus se consueverat ha- 
bere. Urbani autem, cura precipua locum de nocte 
custodientes, deputatis allernatim vigilibus, et ipsi 
majores vicissim nihilominus custodientes vigilias, 
monia perlustrantes, noctes ex parte plurima tra- 
hebant insemnes. Erant autem eL in circuitu muro- 
rum et turrium in propugnaculis locate vitrew 
lampades opercula habentes vitrea, ignem qui oleo 
fovebatur infuso conservantes, ex quibus moenia 
circuire volentibus, lumen tanquam de die mini- 
strabalur. Nostris quoque qui in castris erant, pro 
tempore turmatim deputabantur vigili, et jugis 
non deerat custodia, timentibus ne urbani noctur- 
nasirruptiones in castra facerent: aut AEgyptii in 
eorum subsidium properantes, subitis et improvi- 
sis incursionibus lzderent exercitum ; quamvis et 
circa Gazam in locis pluribus non deerant explora- 


699 


tores, qui hostium adventum citissime possent pra- 
nuntiare. 


CAPUT XXIV. 

Secundo obsidionis mense, adest peregrinorum tran- 
situs, mulas deferens ad opus obsidionis commodi- 
taless 
Sic igitur duobus mensibus eodem lenore conti- 

nua!a obsidione, aceidit ut more solito circa Pascha 

adesset transitus, et peregrinorum advenire fre- 
quentia. Communicato ergo consilio diriguntur de 
exorcitu, qui aucloritate regia tam naulis quam 
peregrinis redire volentibus interdieant reditum, 
et omnes ad obsidionem et laborem Deo tam acce- 
ptum promissis invitent stipendiis, et. naves tam 
majores quam minores illuc deducant. Factumque 
est ut subito et intra paucos dies, secundo acte 
flalu naves omnes, quotquot illo transitu advene- 
rant, ante urbem apessent; peregrinorum. quoque 
tam equitum quam peditum ingentes copics nostris 
expeditionibus se adjungerent, et diebus singulis 
exercitus augeretur. Erat ergo in castris letilia et 
spes fruendi vietoria ; apud hostes autem muwror 
invalescebat el anxietas ; et de viribus diffidentes 
rarius egrediebantur ad conflictus, licet sepius 
lacessiti. Frequentibus étiam nuntiis calipham 
JEgyptium sollicitant quatenus nature procuret 
subsidium : alioquin in proximo se defecluros signi- 
fieant. Ille vero impiger per principes suos, operi 
hujusmodi prepositos, classem instruit, militiam 
comparat, armis, victualibus et machinis naves 
excelsas oneret, prafeclos ordinat, expensas tri- 
buit, moras arguit et imperat celeritatem. At nostri 
interea emptis multo pretio navibus sumplisque ex 
eis malis, vocatis artificibus, casirum ligneum in- 
gentis erigunt celsitudinis ; intusque et deforis 
cratibus et coriis contra incendia et fortuitos casus 
diligenter communiunt, utiis quibus ex eo urbem 
impugnare mandabatur, tutum posset conferre 
presidium. Ex reliqua autem lignorum navalium 
materia, machinas instruunt jaculatorias, quas 
congruis ad infringenda menia locant slatio- 
nibus. Scrophas quoque ex eadem contexunt ma- 
leria, quibus impune ad complanandos aggeres 
accedebatur. His ergo rite compositis considerata 
quoque ea muri parle, cui castellum nostrum pos- 
set applicari facilius, complanato ex multa parte 
per praediela instrumenta prius aggere, magnis cla- 
moribus castrum muro applicant, unde totam emi- 
nus erat urbem conspicere, et cum iis qui in vicinis 
erant turribus, cominus experiri. Laborabant porro 
cives et instabant protervius, eum ex muris tum ex 
aggere, arcabus et balistis; sed incassum operam 
consumentes, eos qui intus latebant, quorum studio 
promovebatur machina, ledere non poterant. Fiebat 
ergo civium concursus ad eam muri pastem, quz 
castello erat opposita ;et qui inter eos erant ani- 
mosiores, ibi precipiebantur vires experiri, conti- 
nuum habentes el juge certamen cum iis qui de 
castello eos impugnabant, Sed et in aliis ejusdem 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


A muri partibus perloca varia non deerat conflictus 


D 


100 


et pugna pertinax, ita ut vix absque strage dies 
prateriret ulla, exceplis sauciis, quorum utrinque 
turba erat plurima. Audivimus et. quorumdam in 
illa obsidione, tam nostrorum quam hostium virtu- 
tem egregiam, facta memorabilia. Sed nos generalia 
prosequentes, hujusmodi specialibus non multam 
damus operum. 


CAPUT XXV. 

Quinto mense, classis Zigyptiorum ad urbem accessit, 

multam obessis civibus afferens consolationem. 

Cum igitur per quinque menses continuos nostri 
principes in obsidione perseverassent, hostiumque 
vires attrite viderentur aliquatenus, nostros autem 
spes solito amplior obtinendi civitatem — foveret, 
ecce subito /Egyptiorum classis flatibus acla pro- 
speris, comparuit. Quam videntes Ascalonite, voces 
cum manibus tendunt ad sidera et magnis inlonant 
clamoribus, recedendum nostris esse, aut in proxi- 
mo pereundum. Girardus vero Sidoniensis, qui 
nostre classi prerat, videns hostium exercitum 
ad urbem aceedere, cum paucis quas habebat ga- 
leis, tentans occurrere et impedire accessum, mul- 
titudinem veritus, terga vertit, fuga vitae consulens 
et saluti. At veroclassis hostium ad urbem accessit 
intrepida, civibusoptatam deferensconsolationem. 
Eranl porro in eadem classe, galee, ut dicitur, 
septuaginta et alie naves viris, armis et victualibus 
usque ad summum onerale, mire in ingentis ma- 
gnitudinis, quas omnes in subsidium urbi predicte 
princeps miserat /Egyptius. Hi denuo lanquam 
reparatis viribus et de subsidio presumentes, no- 
iris rediviva ccperunt hosles inferre cerlamina 
solito protervius et frequentius conflictus appeten- 
tes;cives tamen cautius, quibus nostrorum nota 
erant negotia : rudes vero, el qui recenter vene- 
rant, glorie cupidi, ut vires ostentarent auda- 
ciam, dum incaute negotiantur, occumbunt fre- 
quentius, quousque et ipsi nostrorum experti con- 
stantiam, didicerunt parcius irruere et modestius 
irruentium impetus sustinere. 


CAPUT XXVI. 

Constantia Antiochenorum | principissa Rainaldo de 
Castellione nubit. Noradinus quoque regnum Da- 
mascenorum occupat violenter. Almaricus Sido- 
niensi praficitur Ecclesiz. 

Dumque hac circa Ascalonam in castris geruntur, 
domina Constantia, domini Raimundi Antiocheni 
principis vidua, licet multos inclytos et nobiles 
viros, ejus matrimonium appetentes, more femineo 
repulisset, Rainaldum de Castellione quemdam sti- 
pendiarium militem, sibi occulte in maritum elegit ; 
noluit autem verbum publicari, quoadusque domini 
regis (cujus erat consobrina, et sub cujus prote- 
clione principatus videbatur consistere) interve- 
niret auctorilas et consensus. Festinavit igilur 
predictus Rainaldus ad exercitum et verbum do- 
mino regi communicans, sumpla ejus conniventia, 
Anliochiam rediens, predictam duxit in uxorem 


iini " 


ie ef 





1701 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


709 


principissam, non sine multorum admiratione, À turres ac moenia debilitare; et infra urbem, non 


quod tam praeclara, potens et illustris. femina et 
iam excellentis uxor viri, militi quasi gregario, 
nubere dignaretur. Interea Noradinus, vir prudens 
et cireumspectus, audiens quia mortuus erat Ái- 
nardus socer ejus, Damascenorum princeps mili- 
lie et regis procurator negotiorum, qui suis cona- 
tibus plurimum semper restiterat; vidensque domi- 
num regem Hierosolymorum, omnemque regni 
ejusdem militiam, cirea Ascalonam jamdudum oc- 
cupalos; arbitransque quod non facile obsidionem 
desererent, ut Damascenis conira se auxilium po- 
stulantibus ministrarent, sumpta ex tempore occa- 
sione, ad partes cum ingenii militia accessit Dama- 
scenas, quasi regnum violenter occupaturus. Ubi 
faventibus et ultro manus dantibus Damascenis, 
regem eorum hominem dissolutum et inutilem, 
regno prival; et vagum el profugum super terram, 
fugere compulit inorientem. In quo facto, nostra 
nihilominus deterior facta est conditio; nam pro 
viro impotente, et qui pro sua debilitate nostris 
erat obnoxius, eatenus, ut tanquam subjectus, an- 
nuà tributa persolveret, durior nobis oppositus est 
adversiarius.Nam sicut regnum in se ipsum divisum, 
juxta verbum Salvatoris, desolatur (Matth. xui, 25), 
sie unita plurima sibi robur ex mutuo solent assu- 
mere, et in hostes consurgere fortiora. Capta itaque 
Dasmaco, et subacta regione universa, volens Asca- 
lonitis opem, qualem poterat de remoto conferre, 
urbem Pancadensem, in novissimis regni finibus 
sitam, de nostrorum presumens occupationibus, 
obsidet, ut in obsessorum auxilium revocati, obsi- 
dionem circa Ascalonam desererent et interfecto ne- 
gotio, redire compellerentur. Sed previa Domini 
misericordia, a spe tanta decidens, neutrum obti- 
nuit: nam ipse circa obsessam civitatem non pro- 
fecit; et nostri opitulante Domino ad detitionem 
compulerunt. Per idem quoque tempus mortuo 
domino Bernardo, bone memorie Sidoniensi epi- 
Scopo, substitatus est ei Amalricus, pie in Domino 
recordationis, abbas canonicorum Regularium, or- 
dinis Premonsitratensis, in eo loco qui dicitur San- 
cti Habacuc, sive Sancti Joseph, qui cognominatus 
est ab Arimathia; vir simplex ac timens Deum, et 
egregie conversationis; qui in Ecclesia Liddensi, 
per manum domini Petri felicis memorie, Tyrensis 
archiepiscopi, munus consecrationis dicilur rece- 
pissse; quoniam ab urbe obsessa, nulli longius 
abscedere dabatur licentia. 


CAPUT XXVII. 


Qui in obsidione sumi, urbem instanter impugnanmi. 
Cives machinam ealeriorem nituntur exurere.. Mu- 
rus civitalis ex parte corruit, nostri, volentes in- 
gredi, ex parie pereunt: noster desperat. exercitus. 

- Interea qui in expeditioneerant, cepto eum multa 
diligentia instantes operi, non cessant assidue 
urbem obsessam impugnare, et cirea cam portam, 

, qu& Majer dicitur, congressiones innovare civibus 
valde periculosas;tormentis nihilominus jaculatoriis 


D 


sine strage mulla, funditus dissolvere, immissis 
magnis molaribus, domicilia. Qui vero in castello, 
ad ejus custodiam deputati erant, tantos civibus 
non solum iis qui in turribus et in muris resiste- 
bant, verum iis etiam, qui per urbem necessitatibus 
iraeti, discurcere congebantur, arcubus et sagittig 
inferebant molestias, ut earum respectu, quidquid 
alibi civibus inferebantur, leve judicaretur, et, 
quamvis durum esset, tolerabile. Unde, communi- 
cato inter se consilio, eorum maxime expetentes 
opem, quibus major in ejusmodi videbatur expe- 
rientia, proponunt ut quocunque periculo, quo- 
cunque civium discrimine, interjectis inter murum 
et castellum lignis aridis, aptat ignibus materiem 
et fomitem prestare valentibus, procurato occulte 
incendio, concremetur:alioquin nee spes salutis, 
nec resistendi fiducia, sic oppressis et. usque ad 
summum afflictis, videbatur. Surgentes igitur eo- 
rum exhortationibus quidam viri fortes, viribus et 
animo prestantiores, civium sue priwferentes salu- 
tem, objeclantse periculis, ligna ad eam partem 
muri, qui castello erat vicinior, comportantes, et 
in locum qui medius videbatur inter murum et mà- 
chinam projicientes exterius. Composita porro li- 
gnorum strue maxima, et que videbatur ad incen- 
dium castellisufficere, picem desuper infundunt, 
oleum quoque et liquamen et celera hujusmodi 


incendiorum irritamenta, qua solent ignibus pra- 


stare fomitem. Igne igitur immisso, adfuit nobis 
manifeste divina clementia; nam statim invale- 
scente incendio, suscitatus est ventus ab oriente 
vehemens, qui totas incendii vires, in murum civi- 
tatis flatu vehementi contorsit. Ventus igitur, ve- 
hementia sua, flammas in murum incendiumque 
impellens, tota noce illa pervigil et flatus conti- 
nuans, murum usque in favillam decoxit: ita ut 
mane facto, circa diei crepusculum, ab una turri, 
usque ad conterminam, totus eorruerit funditus, 
ita quod ruine sonitus universum commovit exer- 
citum ; decidens autem tanto pondere castello illi- 
sus est, uteui non nocuerant incendia, muri casus 
de principalibus membris quzdam confringeret, et 
eos qui in ejua soliis et projectis excubias procura- 
bant, paulo minus ad terram dejiceret. Exeitus igi- 
tur ad hune ruinz:? sonitum universus exercitus, 
arma corripiuni; ad partes illas convolant quasi 
patefacto divinitus aditu, prolinus intraturi. Al 
magister militie Templi, Bernardus de Tremelai, 
cum fratribus suis, alios ante multo prevenientes, 
aditum occupaverant, neminem nisi de suis intrare 
permittentes; eos autem hac intentione dicebantur 
arcere, quatenus primi ingredientes, spolia majora 
et manubias obtinerent uberiores; nam in violen- 
ter effractis urbibus, id hactenus apud nos pro lege 
obtinuit consuetudo, ut quod quisqueingrediens si- 
bi rapit, id sibi et heredibus suis perpetuo jure 
possidedeat. Poterant autem omnibus indifferenter 
ingredientibus, et mancipari civitas, et victoribus 


103 


spoli& sufficere. Sed de vitiata radice et perversa A 
intentione opus prodiens, rarum est ut bono fine 
claudatur quia: 
Non habet eventus sordida praeda bonos. 

Dum ergo cupiditate rapti, ad prede [participium 
renuunt habere consortes, in mortis periculo, 1ne- 
rito reperti sunt soli. Ingressos igitur ex eis circi- 
ter quadraginta, ceteris subsequi non valentibus, 
cives prius de vita solliciti el. extrema omnia su- 
stinere sine contradictione parati, videntes eos 
gladiis excipiunt et interceptos obtruncant. Junctis 
igitur iterum agminibus, quasi viribus renatis, et 
armis qui quasi victi deposueranl, resumptis, ad 
eam partem unanimiter convolant, qua murus de - 
ciderat. Trabes itaque immense magniludinis et 
ligna ingentia, guorum illis ex navibus multa erat p 
copia, contexentes, hiatum replent, obturant adi- 
tum et locum certatim faciunt impermeabilem. 
Commitis etiam turribus, quz ex utroque la- 
tere vicine fuerant incendio, quas incendiorum im- 
portunitatem ferre non valentes, dereliquerant, bel- 
larenovant, ad congressus iterum accinguntur; 
nostros ultro provocant ad prelia, tanquam nihil 
omnino adversitatis perpessi. Qui autem in castello 
erant, scientes se bases habere minus solidas, et 
quod ab inferiore parte lesa erat in spondis soli- 
dioribus machina, minus prolerve instabant, non 
multum de ejussoliditate eresumentes. Illi autem 
interemptorum corpora in nostram confusionem, 
super murum in propugnaculis funibus suspenden- 
tes, nostris ineultabant, letitiam quam mente con- 
. ceperant, verbis et nutibus experimentes. Sed hujus 
gaudiis extrema luctus occupat; et que sequuntur 
manifeste indicant, quam vere dicatur, anteruinam 
exaltabitur cor (Prov. xvi, 18). Nostri vero e con- 
verso, mente consternati et animo, mcerore confe- 
cti, ek cordisamaritudine, de victoria diffidunt, pu- 
sillanimes effecti. 


CAPUT XXVIII. 


lIierum conforlantur nostri, ead cantinuandam | obsi- 
dionem animantur, insistentes animosius. 


Interea dominus rex, casus acerbilate perterri- 
tus, principes convocat, et coram posita vivifica 
cruce (nam in ejus tabernaculo convenerant) pre- 
sentibus domina patriarcha, domino quoque Eyren- 
gi archiepiscopo et aliis Ecclesiarum prelatis, quid D 
in tanta rerum varietate sit opus, querit sollicitus. 
Ilis vero sub Dei timore constitutis, et cum multa 
anxietate deliberantibus, facta est votorum  disso- 
nantia, et "deliberatium quasi hipertilum deside- 
rium. Alii namque, de obtinenda urbe diffidentes, 
longo se tempore operam ibiinuliliter comsumpsis- 
se asserebant, militiam ex parte cecidisse, princi- 
pes saucios, aut peremptos, expensas deficere, ci- 
vitatem inexpugnabilem esse, cives ejus bonisom- 
nibus abundare, eorum vires reparari sepius, no- 
stras vero deficere, pretendentes, reditum persua- 
debant. Alii vero quibus mens erat sanior, perse- 


GUILLELMI TYRENSIS ARGHIEP. 


104 


verandum esse adhucin proposito, et de Domini 
misericordia sperandum, qui non soleat relinquere 
sperantes in se. pia. longanimitate, hortabantur: 
proponentes parum esse, negotia qualibet bonum 
habere principium, nisi et simili fine claudantur. 
Dicant etiam multum temporis et expensarum plu- 
rimum impendisse, sed spe fructus  uberioris, 
quem Dominus, etsi differre, non tamen auferre 
videbatur; cecidisse suos aiunt, sed tamen spes 
erat, ut meliorem invenirent resurrectionem : fide- 
libusesse promissum : Trístia vestra vertetur tn 
gaulium (Joan. xvi, 20); Quodcunque  pelieri- 
tis, fiet vobis (Matth. vn, 8), asserebant. Hic et si- 
milia allegantes, reditum dissuadebant; et ut in 
proposito tanquam viri fortes perseverarent, mone- 
re nitebantur. Priorem sententiam pene omnes lai- 
ci principes fovebant; rex quoque tedio casuum 
advérsorum in eam proelivior videbatur. In oppo- 
sita sententia nominus patriarcha, dominus quo- 
que Tyrensis erant cumclero, consorlem habentes 
dominum Raimundum magistrum hospitalis, cum 
fratribus suis. Sic igitur eis ab invicem dissentien- 
tibus, et varia pro utraque parte allegantibus, ad- 
fuit presens divina clementia, qux domini patriar- 
chz» sententiam, qua majoribus juvabatur meritis, 
el amoliore nitebatur honestate omnibus fecit 
complacere. Proponunt igitur unanimiter, recur- 
rendum esse ad Dominum, et implorato de ccelis 
auxilio, in eo quod ceperant perseverendum quoad 
usque visitet eos Oriens ex alto (Luc. 1), et labores 
eorum clementer respiciat. Redeuntes itaquein id 
ipsum, unanimiter arma corripiunt, perstrepunl 
tubis; lituis et voce preconia ad pugnam populum 
excitant universum.Illi vero peremptorum fratrum 
uleisci affectantes injurias, solito ardentius ante 
urbem conveniunt, et hostes ad prelia avidissime 
provocant. Intueri erat nostras acies, tanquam ni- 
hil damni pertulissent. aut recentibus uterentur 
viribus, exterminato furores, in hostes irruereet im- 
petus inferre solito vehementiores, ita ut miraren- 
tur hostium cunei; et in nostris virium augmen- 
tum insuperabile, et instandi stuperent perseve- 
rantiam; cumque et ipsi pari tentarent resistere 
conatu, frustra nitentes,non poterant nostrorum 
tolerareinstantiam aut gladios declinare. Certatum 
est ergo illa die, viribus longe disparibus; sed ta- 
men tam equitum quam peditum copie, de hosti- 
bus ubique triumphantes, palmam undique repor- 
tabant. Facta est itaque strages hostium maxima, 
etrecompensata esi mensura supereffluente, quam 
nostri nudiustertius passi erant, injuria. Non erat 
in civitate familia, quam luctus domesticus et fa- 
miliaris non premeret anxietas. Induta est ergo 
confusione civitas, et comparatione presentis peri- 
culi levia videntur paecteria. A prima enim obsidio. 
nis die usque in presentem, nunquam paria dam- 
na receperant, nec similis illis acciderat jactura. 
Consumplto enim militi: robore et urbis moderato- 
ribus interemptis, defecerat consilium, virtus elan- 


E 


"108 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


106 


 guerat et omnis spes evanuerat resistendi. Factum A verso populo ad potentem islum regem, qui nos obsi- 


que est quod de publico consilio missi sunt qui- 
dam de primoribus populi, pacis interpretes, et in- 
ducias a domino rege postulantes ad tempus ut, 
datis nostrorum receptisque suorum defunctorum 
» corporibus, liceat utrisque, pro more suo, debitas 
funeribus exhibere exsequias et. supremum hono- 
rem impendere. Placuit itaque nostris postulata 
conditio; receptaque suorum corpora, cum ex- 
sequiarum solemnibus, commendant sepulture. 


CAPUT XXIX. 


Ascalonilz: desperant, et de communi consilio ad. de- 
ditionem inclinantur. 


Ascalonitis vero, postquam presentem suorum 
stragem conspexerunt, e& manum magnam, quam 
exercuerat in eos Dominus, renovatus est dolor, 
anxiatus spiritus, et pre doloris immanitate, eo- 
rum interius liquefacte sunt anime. Et ut nihil 
eis ad cumulum deesset malorum, accidit eadem 
die ut quadraginta fortibus ex eis, trabem ingentis 
magnitudinis, ad locum ubi necessaria videbatur, 
deferentibus, lapis ingens de nostra emissus jacu- 
latoria machina, casu super trabem decideret, et 
quotquol oneri suberant deportando, omnes simul 


. cum ea trabe contereret. His ergo pressi molestia- . 


rum ponderibus, et in amaritudine positi, eos qui 
residui erant ex Patribus, plebs convocat cum la- 
erymis et gemitu in unum collecta, ita ut nec ma- 
ires deessent, parvulos tenentes ad ubera, nec se- 
nes valetudinarii, quibus vixsupremus in precordiis 
harebat spiritus. Ubi per disertos et prudentes viros 
de communi omnium consilio habitus est ad popu- 
]um universum hujusmodi sermo : Viri Ascalonitz 
qui habitalis intra portas istas, nostis, e£ nemo vobis 
melius, quam periculosam et difficilem cum populo 
isto ferreo, et in proposito nimium pertinaci, jam per 
annos quinquaginta luctam habuimus :. experimentis 
quoque compertum habetis, quoties in acie patres no- 
stros fuderint ; et quoties loco parentum | filii contra, 
eos bella reparaverint recidiva, injurias propulsare, 
et locum hunc, unde originem traximus, cum uxori- 
bus et liberis, e quod majus est, libertatem conser- 
vare cupientes. Quinguagesimus quartus" hodie agitur 
annus, ex quo populus iste nobis tam molestus, ab eac- 
tremis Occidentis parlibus ad. mos ascendens, a Tarso 
Cilicia usque in ZEgyptum universam regionem manu 
forti violenter occupavit ; sola hzc civilas decessorum 
nostrorum meritis el virtute, in medio tantorum usque 
in praesentem diem indeficiens. subsistit, adversario- 
rum; qua tamen hactetus passa est, respectu immi- 
nentium, minima aut nulla judicari possunt. Et nunc 
quidem resislendi animus mobis in nullo remissior 
esL; sed altritus. exercitus, consumptz copiz, labo - 
ris pondus intolerabile, hostium pervigil et nimium 
pertinax multitudo, continuz tam. animorum quam 
corporum moléstiz. vires negant, et protrahendi nego- 
lium invident facultatem. Unde Patribus videtur, si 
el vobis ita visum [uerit, instanti. tempore. et prz- 
sentibus miseriis expedire, ul missis nuntiis pro uni- 


C 


D 


det lentemus exitum liberum cum uxoribus el liberis, 
servis et ancillis, eL omnimoda supellectile, conditio- 
nibus interpositis impetrare; et ei, quod gementes 


dicimus, urbem resignare, ut tantis malis finem im- 
ponamus. 


CAPUT XXX. 

Missisde majoribus civitatis, apud regem, oblinent li- 
berum cum uxoribus et. liberis et omni substantia 
exitum, el urbem resignant. 

Visus autem sermo hic in oculisomnium bonus, 
et cum magnis et consonis clamoribus, sicutin hu- 
jusmodi fieri solet, esse approbatus, electi sunt de 
omni populo viri prudentes et discreti, reverenda 
senectutis argumenta portantes, qui preordinatas 
ad dominum regem et principes ejus deferant con- 
ditiones ; quibus extra portam egressis, sumptis 
prius induciis et accedenti licentia, dominum re- 
gem adeunt, Factaque eis universorum principum 
(sicut expetierant) copia, verbum proponunt, placi- 
las exponentes ex ordine conditione. Quibus jussis 
ad tempus egredi rex, cum principibus habito con- 
silio, quid singulis videatur diligenter exlgit ; illi 
autem pre gaudio erumpentes in lacrymas, oculos 
cum manibus tollentes a4 sidera, uberes Creatori 
referunt gratias, quod indignis tantam dignatus est 
conferre sui muneris largitatem. Revocalis igitur 
nuntiis, datum est illis de communi responsum : 
Placere conditiones interpositas, si tamen. infra tri- 
duum subsequens, universam expedirent civitatem. 
Quod illi approbantes, ut robur pactis magis acce- 
dat, juramenta sibi exigunt prestari; quibus per 
manum domini regis et electorum principum cor- 
poraliter, et cum solemnitate prestitis, quod bona 
fide, sine dolo malo factorum tenor predictorum 
conservetur ; datis prius obsidibus eis, quos nomi- 
natim rex expetierat ad propria leti sunt reversi, 
secum deducentes quosdam de nostris milites, qui 
vexilla regis super eminentiores civilatis turres in 
signum victoris collocarent. Postquam autem exer- 
citus noster cum summo desiderio id exspectans, 
vexilla regia in turribus sublimioribus conspexit, 
factus est exsultantis populi clamor ingens cum la- 
crymis, usque ad sidera voce consona laudantium 
el dicentium : Benedictus Deus patrum mostrorum, 
qui non deserit sperantes in se ; et benediclum nomen 
majestatis ejus, quod. est sanctum, quia vidimus mi- 
rabilia hodie. Factum est autem ut, eum per totum 
triduum continuum ex compacto haberent inducias, 
nostrorum formidantes presentiam, infra biduum 
compositis sarcinis, cum uxoribus et liberis,servis 
et ancillis, et supellectile omnimoda accincti ad 
iter, egressi sunt. Quibus dominus rex duces itine- 
ris concedens, usque Laris, civitatem antiquam- 
sitam in solitudine, juxta pactorum tenorem, dimi, 
siteos]in pace. Dominus autem rex, dominusquoque 
patriarcha, cum ceterisregni principibus et Eccle- 
siarum prelatis, una cum universo clero et populo, 
previo ligno Dominice crucis, cum hymniset can- 


701 


licis spiritualibus urbem ingressi, in precipuo éo- 
rum et eximii decoris oratorio, quod postmodum 
in honorem apostoli Pauli consecratum est, crucem 
Dominicam intulerunt. Ubi celebratis solemniter di- 
vinis, post gratiarum actiones, in hospitia sibi de- 
putata se recipientes, letum et seculis memorabi- 
lem egerunt diem. Intra paucos autem dies, domi- 
nus patriarcha ordinans Ecclesiam, cerlum nume- 
rum Canonicorum ibi, et eis certa dispendia (que 
prebendas vocant) instiluit; episcopum quoque 
quemdam Absalonem, Ecclesi» Dominici Sepuleri 
canonicum regularem, reclamante multum, et id 
fieri interdicente Geraldo Bethlehemita episcopo, 
ordinavit, Posiroodum vero per appellationem causa 
ad Romani pontificis audientiam — delata, obtinuit 
predictus Bethlehemita episcopus, eo excluso quem 
dominus patriarcha ibi consecraveral, Ascalonita- 
nam Ecclesiam, cum possessionibus suis, sibi et 
Ecclesi» Bethlehemities jure perpetuo possidendam. 
Rex autem, tam in urbe quam in suburbanis, ma- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


108 


A tris consillio, benemeritis, e& quibusdam eliam pre- 


tii interventu, possessionibus et agris in funiculo 
distributis, civitatem frati suo adolescenti, domino 
Amalrico, Joppensi comiti, liberaliter concessit, Ca- 
pta est ergo predica civitas, anno ab Incarnatione 
Domini 1154; regni vero domini Balduini regis 
quarti, anno decimo, mense Augusto, die mensis 
duodecima. Accidit autem miseris Ascalonitis pro- 
ficiscenlibus et descendentibus in /Egyptum casus 
miserabilis. Nam dicedentibur ab eis regis homi- 
nibus, qui dati erant euntibus duces itineris, el ut 
nemo eos molestaret, ad tutelam, Nocquinus qui- 
dam, Turcus genere, armis strenuus, sed perversus 
moribus et infidelis, qui apud eos laborum parti- 
ceps, stipendia merens, diu militaverat, fingens se 


B profectionis eorum et descensionis in Agyptum 


consortem, ubi videt eos ducibus destitutos, spreta 
fide, humanitate contempta, irruit super eos; el 
ablatis spoliis discedens, errabundos dimisit in s0- 
litadine. 


E € € —— —M———————— 


INCIPIT. LIBER OCTAVUS DECIMUS. 


CAPUT PRIMUM, 


Rainaldus de Castellione, princeps Antiochenus, pa- 
triarcham Antiochenum ignominiose Lractat ; ille in 
regnum confugit. Oritur faines valida super ter- 
ram. 

Interea Rainaldus deCastellione, qui domini Rai- 
mundi, principis Antiocheni viduam duxerat, de 
quo facto superius diximus, videns quia domino 
patriarcha factum non multum placuerat ab initio, 
etadhuo in eodem perseverabat, suspectas ejus 
omnes habebat vias. Ille autem tanquam vir et di- 
tissimus et potens, et supreme auctoritatis, libere 
satis, tam de ejus persona, quam de ejus actibus, 
tum in secreto, tum in publieo sepius loquebatur. 
Erantaulem monnulli, sicut, in talibus frequenter 
solet contingere, qui hujusmodi verba, odiorum fo- 
mitem querentes, reportabant : unde motusin in- 
dignationem etiram inexorabilem princeps, domino 
patriarche violentas injecit manus ; et ausu diabo. 
lico captum, in castellum quod ocivitati Antiochenz 
supéreminet,ignominiose deducit fecit ; quodque sa- 
tis videlur abominabile, sacerdotem longaevum, 
Petri apostolorum Principis successorem, virum 
egrotativum, et pene perpetuo infirmmntem, nudo 
capite et melle delibuto, per diem estivum in sole 
ferventissimo compulit sedere, nemine contra solis 
importunitatem prebente remedium, vel gratia pie- 
tatis muscas abigente. Hoc audiens dominus rex 
Hierosolymorum, in stuporem raptus, viri demen- 
ilis admirans insaniam, et pre admiratione in se 
ipso deficiens, missis venerabilibus nuntiis, domino 
Frederico Acconense episcopo, domino Radulpho 


—À 


D 


ejus cancellario, per eos litteras dirigit, et aucteri- 
tate regia predictum dementem corripit, et a per- 
petrata redire monet insania. Ille autem, visis nun- 
tiis et regiis perleciis apieibus, postquam eum 
multis affecerat eontumeliis, remisit liberum; bona 
etiam qua ab eo et suis violenter rapuerat plene re- 
stitutit. Tandem vero dominus patriarcha Antioche- 
nam deserens diccesim, in regnum se contulit llie - 
rosolymorum. Ubi a domino rege et ejus matre di- 
scretissima, domino quoque patriarcha et regni 
universis episcopis benigne habitus, per aliquot 
mansit annos, 

Facta est autem annosequenti fames valida super 
universam terram ; et iratus nobis Dominus, omne 
firmamentum panis contrivit, ita ut tritici modius 
aureis quatuor venderetur. Quod nisi fuisset fru- 
menti copia, qu: in urbe Ascalonitana, ea devicta, 
inventa est, fame regionem oppugnante, populus 
pene deperissetuniversus. Sequentibustamen annis, 
ex quo regio Asealone adjacens, quc annis quin- 
quaginta metu hostilitatis inculta jacuerat, postquam 
agricolarum curam sensit, et populus regionis, 
metu hostium propulsato, libere terram exercere 
potuit, tanta universum regnum replevit ubertate, 
ut omne quod effluxerat tempus, habita compara- 
tione ad presens, jejunum et sterile merito quis 
posset appellare, Diu enim culture nescia, vomeris 
usum non sustinens, integris in se subsistens viri- 
bus, postquam rusticam sensit adesse sollicitudi- 
nem, credita semina, cum fenore multiplici et fru- 
ctu sexagesimo reportavit. 





CAPUT II. 


Defuncto Anastasio, substituitur et. Adrianus. Impe- 
rator Fredericus. Roma? coronatur. [nter papam et 
regem Sicilie Willelmum graves oriuntur inimi- 
citia. 

Dum hee in partibus geruntur Orientalibus, 
Rom: defuneto Domino Anastasio papa quarto, 
substitutus est ei dominus Adrianus tertius ; hic 
Anglicus natione, de castello Sancti Albani, apud 
Avinionem civitatem Provincie in Arelatensi dice- 
cesi, abbas fuit eanonicorum Regularium in eccle- 
sia Sancti Rufi ; unde ad Ecclesiam Romanam a 
domino bon: memorie Eugenio vocatus, in episco- 
pum Albanensem ordinatus est, Nicolaus nomine, 
Hie, defuncto domino Anastasio, qui predicto do- 
mino Eugenio successerat, de Norwegia, Occiden- 
tali et ultima provincia, ad quam missus fuerat ab 
eodom legatus, electioni interfuit, et a clero et po- 
pulo unanimiter eléctus est, et Adrianus appellatus. 

Contigit autem eodem anno, quod dominus Fre- 
dericus Teutonicorum rex, nondum tamen impe- 
rator, in Italiam cum infinita suorum manu descen- 
deral, et Dertona, una ex urbibus Lombardiz,quam 
diu obsederat, subacta, Romam venire et ibi coro. 


HIST. RERUM TRANSMAHIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


710 


À licet de Bassavilla, cum multis aliis viris nobilibus, 


nari disposuerat. His autem diebus, inter dominum . 


papam Adrianum (de quo prediximus)et regem Si- 
cilie dominum Willelmum, domini Rogerii bonz 
memorie filium, graves ex causis quibusdam orte 
erant inimicitie : ita quod usque ad odium manife- 
stum et guerram noxiam prodierat res, ita ut sen- 
lentiam excommunicationis dominus papa in eum 
jacularetur.Dominus tamen Fredericus, de quo pre- 
diximus, propositum urgens, accelerato itinere, in- 
fra paucos dies de Lombardia Romam venerat, ita 
ut subitus ejusadventus domino papa et universe 
Ecclesie Romane suspectus essetadmodum. Tan- 
dem per internuntios pacis ordinatores,interpositis 
conditionibus solitis, in eeclesia beati Petri solem- 
niter et ex more vi Kal. Julias coronatus est, el Au- 
guslusappellatus : inde subsecuto triduo, ambo sub 
civitate Tiburlina, in loco qui dicitur ad pontem 
Lucanum, festo die Sanctorum Apostolorum Petri 
et Pauli, hic imperiali schemate decoratus, ille 
summi ponlificatus singularia habens insignia, jun- 
otis agminibus, exsultantibus clero et populo pro- 
cesserunt laureati. Unde post diei festi consumma- 
lionem, in bona pace divisi ab invicem, dominus 
imperator ad partes properavit Anconitanas, quo 
eum imperii cura trahebat,domino papa circa partes 
Homanas, in montanis urbibus moram faciente, 

Interea rex Sicilie Beneventanam urbem Ecclesie 
Romane familiare domicilium, principibus suis 
mandat obsideri,et urgentissimis angustiis ejus pre- 
cipit arctari habitatores. Quod verbum dominus 
papa moleste ferens supra modum; vicem ei xequa 
lance volens refundere, principes proprios contra 
eum nititur armare ; nec in ea parte fraudatus est 
& desiderio suo. Nam potentissimum regni sui co- 
mitem, ejusdem regis amite filium, Robertum vide- 


quibus auxilium consiliumque Romane Eeclesia 
perpetuo non defuturum pollicebatur, contra eum 
insurgere persuasit. Exsules quoque, quos tam ipse 
quam pater ejus de regno ejiciens, bonis feceratex- 
torres paternis, viros inclytoset potentes, dominum 
videlicet Robertum de Surrento, principem Capua- 
num, comitem quoque Andream de Rapacanina,et 
alios multos, exhortationibus suis provocaverat, ut 
in regnum redirent et ad jure hereditario sibi de- 
bitas accederent possessiones, Romanam Ecclesiam 
in perpetuum eis non defuturam, in verbo pontifi- 
cali spondens eis firmissime, Utrumque nihilomi- 
nus imperatorem, Romanorum videlicet et Con- 
stantinopolitanum,alterum ore ad eos et manifeste, 
qui adhuc erat in Italia ; alterum vero per litteras, 
sed occulte, ad occupandum Siculi regnum sollicitat. 


CAPUT III. 

Inter dominum patriarcham et fratres Hospitalis 
quastiones suscitanlur de decimis, et quibusdam 
injuriis, qux ab Ecclesiis eis inferebantur. 

. Sic igitur dum in Italia turbantur tam Ecclesie 

quam regni Siculi negotia, non fuit quoque tractus 

Orientalis noster absque turba. Nam per idem tem- 

pus, urbe Ascalonitana divino favore Christianis 

restituta, cum regni salis prospere procederent 
negotia, Ietis frugibus, ccepit inimicus homo su- 
perseminare zizania, et a Domino prestite in- 
videre tranquillitati. Raimundus enim magister do- 
mus Hospitalis, una cum fratribus suis, eodem spi- 
ritu repletis, licet alias vir religiosus et timens 


C Deum erederetur,tam domino patriarchaequam ce- 


D 


leris Ecclesiarum prelatis,multas tam super paro- 
chiali jure quam super jure decimationum, ccepe- 
runi inferre molestias; nam a suis episcopis 
excommunicatos vel nominatim interdictos, et ob 
scelera sua separatos ab Ecclesia, ad divinorum 
celebrationem, passim et sine delectu recipiebant ; 
egrotis eisdem et viaticum et supremam unctio- 
nem, mortuis vero sepulturam non negabant. Ob 
enormia vero commissa, si quando silentium eccle- 
siis universis, vel alicujus civitatis, vel cujuslibet 
muneipii imponebatyr, hi primumet campanarum 
pulsatione, et vociferatione solito majore interdi- 
ctos populos ad divina vocabant, ut oblationes et 
cmieras obventiones matricibus ecclesiis debitas, 
ipsi haberent, el. aliis lugentibus, soli ipsiletaren- 
tur : obliti illius verbi egregii predicatoris: Gaudete 
cum gaudentibus ; et [lele. cum [lentibus (Rom. xit, 
15). Sacerdotes suos, nec admitlentes juxta sancto- 
rum antiquam sanctorum decretorum, locorum 
episcopis presentabant, ut cum eorum conscientia 
in suis dicecesibus divina celebrarent ; nec abjicien- 
tes, sive juste sive injuste, hoc. notum faciebant 
episcopis. De prediis aulem suis, et universisredi- 
tibus, quocunque jure ad eos devolutis, omnino de- 
cimas dare negabant. H»c omnium querela adver- 
sus eos pontificum: hac jactura omnibus cathedra- 
libus Ecclesiis,ubique ab eis irrogabatur ; specialiter 


"A1 


autem domino patriarche, et sancte Hierosolymo- À JEgypto, 


rum Ecclesie, hane Christianis omnibus odibilem 
inferebant injuriam ; nam ante sanctae Resurrectio- 
nis ecclesie januas, in ipsius contemptum et 
contumeliam Ecclesie, edificia cceperunt erigere 
multo sumptauosiora et sublimiora plurimum,quam 
illa habet ecelesia, que Domini salvatoris in cruce 
dependentis pretioso dedicata est sanguine, et ei 
post crueis patibulum in se ipsa gratissimam pre- 
stitit sepulturam. Insuper quotiescunque de more 
dominus patriarcha, ut ad populum loqueretur, ad 
locum in quo mundi Salvator pro salute nostra 
pependit, et totius orbis celebrala est apud eum 
copiosa redemptio, ascendebat, ipsi ut ejus actibus 
et dispensationi sibi credite aliquod prestarent im- 
pedimentum, pulsatis campanis tot [et] tantis, et 
[tam] studiose,el tam diu [contendebant),ut nec do- 
mini patriareha sermo sufficereL ad clamandum,nec 
populuseum,lieetmultum laborantem,audire mere- 
batur; cumque super hujusmodi temeritate sepius 
conquereretur dominus patriarcha ad cives, et eorum 
presentibus argumentis, deprehenderetur malitia : 
conventi a pluribus, incorrigibiles inventi sunt, 
comminantes etiam ac aliquando graviora molitu- 
ros. Quod et factum est ; nam etiam usque ad eam 
temeritatem, ausu diabolico et spiritu furoris con- 
cepto, pervenerunt ut, armis correptis, tanquam in 
domum alicujus gregarii inrumperent in predictam 
Deo amabilem ecclesiam, et sagittas tanquam in 
speluncam latronum jacularentur 1nultas, quas 
postmodum collectas et redactas in manipulum, 
ante locum Calvarie, ubi crucifixus est Dominus, 
fune dependentes, et nos ipsi vidimus, et alii vide- 
runt infiniti. Hujus autem tanti mali primitivam 
originem Romana Ecclesia, licet fortasse nesciens, 
nec multo ponderans libramine, quid ab ea petere- 
tur, diligenter considerantibus videtur intulisse; 
nam locum predictum, a domini patriarche Hie- 
rosolymitani jurisdielione, cui diu et merito subja- 
cuerat, emancipavit indebite, ut nec ad Deum, ti- 
morem, nec ad homines, nisi quos timent, ha- 
beant reverentiam. Nec tamen omnes uno judicio 
et sublata discretionis differentia, in hanoe,Deo odi- 
bilem. et vitiorum matrem omnium, involvimus 
superbiam, credentes vix posse contingere, ut in 
tanto corpore omnes eodem gradiantur itinere et 
sit nulla differentia meritorum. Ut autem, ex quam 
modico jactu seminis, tantum locus memoratus 
cipperit incorementum, quamque indebite contra 
Dei ecclesias.Erecalcitraverit et usque hodie recal- 
citrare non desinat, sumpto aliquantulum altius 
exordio, presenti duximus mandanduui historic, 
veritatis regulam omnino, auctore Domino, non 
preetermittentes. 


CAPUT IV. 


Describitur unde habuit ortum et initium domus Ho- 
spitalis. 


Regno Hierosolymorum cum universa Syriaet 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


C 


D 


112 
cum adjacentibus provinciis, peceatis no- 
stris exigentibus, in. manus hostium nominis eft 
fidei Christiane, secundum quod antique tradunt 
historie, devolutis : quod tempore domini Heraclii 
Romanorum imperatoris, invalescentibus contra 
eum Arabie populis, ccrtum est accidisse ; non de- 
fuerunt de Occidentalibus multi, qui loca sancta, 
licet in hostium potestate redacta, aut devotionis, 
aut commerciorum, aut utriusque gratia, visita- 
rent aliquoties. Inter eos autem qui negotiationis . 
obtentu, de Occidentalibus per illa secula, loca 
predicta adire tentaverunt, fuerunt viri de Italia, 
qui ab urbe quam incolunt dicuntur Amalfitani. 
Est autem Amalfia civitas inter mare el montes 
eminentissimos constituta, ab Oriente habens ur- . 
bem nobilissimam Salernum, vix septem milliari- 
bus marinoab ea distantem itinere; ab occidente 
vero Surrentum et Neapolim Vergilianam ; ab au- 
$tro vero Siciliam, ducentis milliaribus, plus minus- 
ve modico, remotam, Tyrrheno mari interjacente, 
Hujus regionis habitatores, ul. przediximus, primi 
merces peregrinas, et quas Oriens prius non nove- 
rat,ad supranominatas parle lucri faciendi gra- 
tia inferre tentaverunt ; unde eloptimas conditiones 
apudillarum partium praesides, pro rebus neces- 
sariis quas inferebant, et sine difficultate acces- 
sum, et populi nihilominus graliam merebantur. 
Possidebat illis diebus princeps /Eyptius univer- 
sas maritimas regiones, a Gabulo civitate, sita in 
littore maris juxta Laodiciam Syrie, usque in 
Alexandriam, quae est novissima civitas /Egypti. 
Etper presides singulis civitatibus deputatos, im- 
perium suum late reddebat formidabile. Predicti 
vero Amalfitani tam regis quam principum suorum 
plenam habentes gratiam, loca universa, quasi ne- 
gotiatores et tractatores utilium, tanquam merces 
circumferendo, confidenter poterant circumire ; 
unde et traditionum paternarum non immemores 
et fidei Christianz, loca sancta, quoties opportu- 
nitas dabatur, visitabant; non habenles autem in 
eadem urbe familiare domicilium, ubi moram pos- 
sent facere aliquantulum, sicut in urbibus habe- 
bant maritimis, congregatis de suo populo, quot- 
quot ad opus conceptum poterani convocare, cali- 
pham Z/Egyptium adeunt, et oblenta familiarium 
ejus gratia, pelitionem suam scripto porrigunt, et 
volis consone recipiunt impetratum. 


CAPUT V. 


Quomodo /Egyptius calipha ad petitionem Amalphi- 
tanorum, locum eis designari precipit, ubi Eccle- 
siam adificent. 

Scribitur ergo Hierosolymorum presidi, ut vires 
Amalfitanis, amicis, et utilium introductoribus, lo- 
cus Hierosolymis juxta eorum desiderium, in ea 
parte quam Christiani habitant, ad consiruendum 
ibi domicilium, quale voluerint, designetur amplis- 
simus. Erat autem civitas, sicut et hodie est, in 
quatuor partes pene divisa equaliter, ex quibus 


43 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUÍNUS III REX. 


744 


sola quarta,in quaSepulerum Dominicum situmest, A vel cgrotantes colligerent, ne de nocte per vias re- 


fidelibus concessa erat ad habitandum; reliquas 
&utem cum Templo Domini, soli infideles habebant 
domesticas. Designatur ergo eis de mandato princi- 
pis, qui sufficiens videbatur ad eonstruenda neces- 
saria locus, sumptaque a negotiatoribus quasi per 
symbolum pecunia, ante januam ecclesie Domini- 
ce Resurrectionis, quantum vix lapidis jactus est, 
monasterium erigunt, in honore sancta et gloriose 
Die genitricis, perpetueque virginis Mari:z, simul 
cum el iis officinis, que ad usus monachorum et 
sue gentis hospitum susceptionem, poteranl ali- 
quam prestare commoditatem. Quo facto de parti- 
bus suis tam monachos quam abbatem transferen- 
les, locum regulariter instituunt, et Domino con- 
versatione sancta reddunt plaeabilem. Et quoniam 
viri Latini erant, et qui locum fundaveran!, et qui 
in religione conservabant, idcirco ab ea die usque 
in presens, locus ille monasterium de Latina dici- 
iur. Accedebant etiam per illa nihilominus tempo- 
ra, ut loca deoseularentur venerabilia, sancle vi- 
dua et continentes, qua timoris oblitse feminei, et 
periculorum, que multiplicia occurrebant, non ha- 
bentes formidinem; quibus advenientibus. cum 
non esset intra septa monasterii, ubi colligerentur 
honeste, congrua sati8 provisione procuratum est 
ab eisdem sanctis viris, qui locum fundaverunt 
ul, advenientibus devotis feminis. non deesset seor- 
sum oratorium, domus familiaris et locus in diver- 
sorio. Tandemque, divina favente clementia, ordina- 
tum est ibi monasteriolum in honore pis peccatri- 
cis, Marise videlicet Magdalene; et sorores sub 
certo numero, ad obsequium adventantium mulie- 
rum constitute. Confluebant etiam per illa pericu- 
losa tempora nonnulli ex aliis gentibus, tam nobi- 
les quam secunde classis homines, quibus quo- 
niam ad sanctam civitatem non nisi per terras 
hostium erat accessus, de suis vialiculis cum ad 
urbem pervenissent, omnino non fiebat residuum; 
sed miseros et inopes ante civitatis portam, tam 
diu cum summo labore, fame, siti et nuditate ex- 
spectare oportebat, quousque, dato aureonumisma- 
le, urbem eis licebat intoire. Ingressis aulem et 
locis sanctis ex ordine peragratis, non erat eis vel 
ad unum diem refectionis spes ulla, nisi quantum 
eis de predicto monasterio fraterne ministrabatur ; 
nam omnes alii civitatis habitatores Sarraceni 
erant et infideles, excepto domino palriarcha, et 
clero et popello misero Surianorum ; qui diebus 
singulis tot angariis, parangariis, et sordidorum 
munerum pretationibus vexabantur, ut vix si- 
bi, in suprema paupertate constituti, in  con- 
tinuo timore mortis, liceret respirare. Nostris 
ergo miseris, et ad supremum afflictis et egentibus; 
cum non esset qui tectum preberet, procuratum 
est a beatissimis vicis, qui monasterium Latinorum 
incolebant, ul misericorditer vietui et tegumento 
'detrahentes, ad opus talium, intra ambitum sibi 
designatum, xenodochium erigerent, ubitales sanos 


ParRor, CCI. 


perti jugularentur; et in eodem loco congregatis, 
de reliquiis fragmentorum utriusque monasterii, 
tam virorum quam mulierum, ad quotidianam sus- 
tentationem qualemqualem, aliquid ministraretur. 
Erexerunt etiam in eodem loco altare in honore 
beati Joannis Eleymon. Hic vir Deo placens et per 
omniacommendabilis, natione fuit Cyprius ; tandem 
suffragantibus meritis, factus est Alexandrinus pa- 
iriarcha, vir in operibus pietatis singulariter ex- 
cellens, cujus pia studia et liberales eleemosynas 
in perpetuum enarrabit omnis ecclesia sanctorum. 
Unde eta sanctis Patribus vocatus est Eleymon, 
quod interpretatur misericors. Huic autem loco ve- 
nerabili, quod ita charitative ee porrigebat ad ho- 
mines, neque redditus erant, neque possessiones ; 
sed predicti Amalfitani annis singulis, tam qui dom 
erant, quam qui negotiationes sequebantur, collecta 
inter se quasi per symbolum pecunia, per eos qui 
Hierosolymam proficiscebantur, abbati, qui pro tem- 
pore ibi erat, offerebant, ut inde fratribus et soro- 
ribus ad victum et tegumen provideretur et de resi- 
duo fieret advenientibus Christicolis in xenodochio 
aliqua misericordia. Ita ergo per multorumannorum 
: eurricula, quousque placuit summo rerum opifici, 
civitatem illam, quam proprio cruore mundaverat, 
8 superslitionibus gentilium purgare, sub iis con- 
ditionibus mansit locus ille. Adveniente namque 
Christiano populo et principibus a Deo protectis, 
quibus regnum illud Salvator tradi voluit, in mo- 
nasterio feminarum inventa esl, abbatisse fungens 
offieio, qu&dam Deo devota et sancta mulier, Agnes 
nomine, nobilis secundum carnem, natione Ro- 
mana; quae eliam postquam civitas restituta est 
fidei Christiane, per aliquot vixit annos; et in xeno- 
dochio similiter repertus est quidam Geraldus, vir 
probate conversationis, qui pauperibus in eodem 
loco tempore hostilitatis, de mandato abbatis et 
monachorum, multo tempore devote servierat; cui 
postea successit Raimundus iste, de quo nobis ser- 
mo est in presenti. 


CAPUT VI. 


Patriarcha cum plurima parte episcoporum orienta- 
lium, Romam proficiscitur, ad Adrianum papam. 
Sic ergo de tam modico incrementum habentes, 

D predicte domus fratres, prius a jurisdictione se 
subtraxerunl abbatis; deinde multiplicatis in im- 
mensum dixitiis, per Ecclesiam Romanam a manu 
et potestate domini patriarche sunt emanoipati ; 
qua perniciosa libertate impetrata, nulam provsus 
ecclesiarum prelatis deinceps exhibentes reveren- 
tiam, decimas sibi ex quibuscunque prediis ad se 
quocunque jure devolutis, penitus negant. Hoc ex- 
emplo multa de iis locis, qui dicuntur venerabilia, 
tam monasteria quam xenodochia, quibus Ecclesic 
de mera liberalitate et solite pietatis officio prima 
prestiterunt fundamina et ad optata perduxerunt 
incrementa, tandem ex adipe recalcitrantes, ad ube- 
23 


118 


ribus pie mairis, quibus ad initio quasi modo ge- 
niti infantes lacte pasti et solido pro tempore cibo 
saginati, divisi sunt, ita ut merito de eis conqueri 
possit Ecclesia : Filios enutrivi el exaltavi ; ipsi au- 
tem spreverunt me (Isa. 1,2 ). Parcat eis Dominus et 
ad cor redire condecal, ut matri sue, quam dereli- 
querunt, discant servire in timore; et illi etiam am- 
plius indulgeat, que cum haberet centum oves, 
unicam vidit pauperis, et invidit; cui a Domino 
dicitur: Occidisti, et possedisti (II1. Reg. xxi, 19). 
Vee illi, quicunque sit ille, quia juxta judicium pro- 
phete, vir sanguinum est (I1 Reg. xvi, 8). Postquam 
ergo spe ac sepius, tam dominus patriarcha quam 
reliqui ecclesiarum prelati apud eosdem fratres 
sua jura reposcendo non proficiebant, ut premisi- 
mus, ad Romani pontificis hinc inde processum est 
auditorium .Assumensergo sibi dominus|patriarcha, 
licet longeevus esset et. fere centenarius, de eccle- 
siarum prelatis dominum Petrum Tyrensem archi- 
episcopum et de suffraganeis ejus dominum Frede- 
ricura Acconensem episcopum,dominum Amalricum 
Sidoniensem episcopum, dominum quoque Baldui- 
num Cesariensem archiepiscopum, dominum Con- 
stantinum Liddensem episcopum, dominum HRene- 
rum Sebastenum episcopum, dominum Herbertum 
Tiberiadensem episcopum, vernalis temporis gratia 
respirante, cum primum mare flatibus exagitatum 
hibernis, spirante Favonio, ccepit se reddere pla- 
cabilius, iter aggressi, auctore Domino, Hydruntum 
Apulie urbem maritimam prospero cursu alti- 
gerunt. 


CAPUT VII. 

Imperator Constantinopolilanus, consentiente papa, 
Apuliam invadit. Dominus patriarcha cum. suis ad 
curiam pervenit. 

Interea, dum pontifices Orientis una cnm domino 
patriarcha fines attigissent Apulia, ut premisimus, 
Constantinopolitanus imperator verbum domini 
pape secutus, immissis de principibus suis, cum 
infinita pecunia, consentientibus illarum partium 
proceribus, regionem violenter invaserat, ita ut 
postquam dominus patriarcha cum suis ab Hy- 
drunto usque Brundusium pervenisset, domini im- 
peratoris familia urbem predictam, tradenlibus 
eam civibus, jam recepisset in suam, solo presidio 
civitatis in quo pauci erant, in fidelitate domini re- 
gis perseverante. Comes quoque Robertus, de quo 
superius fecimus mentionem, cum iis qui partes 
suas, tam regis odio quam ejus gratia sequebantur, 
Tarentum, Barum, egregias metropoles, et omnem 
maritirnam regionem usque ad regni terminos vio- 
lenter occupaverat. Predieli vero magni et. inclyti 
viri, Robertus princeps Capuanus et comesAndreas, 
universam Campaniam, que vulgari appellatione 
dicitur terra Laboris, usque Salernum, et usque 
Neapolim, et usque ad Sanctum Germanum, sibi 
vindicaverant; eratque tota regioin tanto motu, ut 
nusquam quies, nusqua:n securitas esset transire 
volentibus. Romanorum etiam imperator, dominus 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


A Fredericus, circa partes Aconitanas cum exerciti - 


716 


bus suis moram faciens, tantam in legionibus, quas 
in Italiam introduxerat, cladem patiebatur ut, de- 
ficientibus majoribus et nobilioribus imperii prin- 
cipibus, vix decimus superesset: unde eos qui 
supererant, ad propria redire volentes, cohibere 
non valens, ipse quoque ad reditum, licet invitus 
accingebatur. Multa enim supererant negotia, et 
maxime contra eumdem Siculum regem, qua ejus 
exigebant presentiam. 

Dominus porro patriarcha cum sui consortibus 
itineris anxie deliberabat, qua via ad dominum pa- 
pam in tanto tumultu posset accedere : undique 
enim przlia, undique seditiones omnem videbantur 
aditum preclusisse. Ansquetinus quoque, quidam 
refiisSiciliw cancellarius, urbem obsederat Bene- 
ventanam, nunliis domin patriarche, qui ad hoc 
missi fuerant, ut ei a predicto cancellario ducatum 
implorarent, omnino negans per partes illas trans- 
itum, que tamen via multo c&teris erat compen- 
diosior. Tandemque habito quorumdam prudentum 
consilio, viam maritimam secutus, cum omni co- 
mitatusuo Anconam perveni ; missis inde ex latere 
suo quibusdam episcopis, qui dominum imperato- 
rem Romanorum, jam ut prediximus, ad propria 
redeuntem, verbis illius salutarent, el pro negotiis 
ejus ad dominum papam litteras obtinerent impe- 
riales. Quod et factum esl, licet ipse urbem Seno- 
gallias ei Pisaurum jam pertransiisset, pro redeun- 
do solicitus. Atl vero dominus patriarcha cum suo 
comitatu Romam versus iter dirigens, dominum 
papam a civitate Narniensi egressum, quasi fugien- 
tem persequebatur. Tandem Romam veniens,ibique 
per dies aliquot facta mora, cum ei nuntiatum esset 
dominum papam apud urbem Fereatinam gressum 
fizisse, illuc incunctanter properat ut de negotio 
pro quo venerat experiri tentaret. Dicebant quidam 
dominum papam, ut eum taedio afficeret et gravaret 
sumptibus, eum studiose declinare; nam muneribus 
infinitis corruptus, in partem Hospitalariorum di- 
cebatur se dedisse proclivem, qui jam ad eum multo 
ante prievenerant. Alii dicebant, urbis Beneventanse 
gratia, qui obsidione claudebatur, utdiximus, eum 
tam maturato advenisse itinere. Illud tamen erat 
evidens, favorem suum eli familiarium suorum, 
Hospitalariis nimis familiariter indulsisse ; domi- 
num vero patriarcham cum suis, quasi adulterinos 
filios, fastu quodam et indignatione a se repellere, 
quasi indignos. 

CAPUT VIII. 

Adrianus papa Beneventum properat ; patriarcha 
illuc festinat, proponit actiones ; sed. corrupta. mu- 
neribus curia, justitiam opprimit. Revertitur infe- 
cto negolio patriarcha. 

Postquam igitur ad predieclam urbem pervenit, 
obtulit se de more apostolicis conspectibus ; ubi et 
male receptus, et pejus habitus, invitis ex plurima 
parte cardinalibus, certum de domini pape mentis 
conceptu et habitudine reportavit argumentum. Ille 


E 


"1 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


— LIB. XVIII. BALDUINUS III REX. 


118 


lamen quorumdam prudentum amicorum suorum A jamjam transiturus exspectaret, captus est ; et regis 


fretus consilio, totum hoc dissimulans, sicut homo 
Severus erat, dominum papam fi uua bat; diebus 
festis assiduus erat in consistorio, episcoporum 
suorum cotu venerabililer cireumseptus ; cui etiam 
advocatorum turba, quoties opus eral, jugis assi- 
stebat, officium adimplere parata. Data igitur utris- 
que partibus audienta, cum jam per dies multos 
utrinque inutiliter esset decertatum, videns dominus 
palriarcha, et per quosdam familiares amicos suos 
intelligens, quod non proficeret, snmpta licentia, 
conditionem referens deteriorem, confusione in- 
dutus et reverentia, aggressus est ad propria redire. 
De tanta autem cardinalium turba, vix reperti sunt 
duo vel tres, dominus videlicet Octavianus, dominus 
Joannes de Sancto. Martino, qui ejusdem domini 
patriarche, dum esset Tyrensis archiepiscopus, 
archidiaconus fuerat, qui Christum sequentes, ejus 
ministrum in causa sua pie vellent vovere. Alii 
omnes abeuntes post munera, secuti sunt vias Ba- 
laam, filii Bosor. Dominus vero papa urgentibus 
eum curis domesticis, transcursa Campania Bene- 
ventum pervenit. Interea rex Sicilie, dominus Wil- 
lelmus, audiens et crebris edoctus legationibus, 
quod in partibus Apulie, comes Robertus de Bassa- 
villa, una cum Grecis regionem occupassent vio- 
lenter; in Campania vero princeps Capuanus, et 
comes Andreas late sua diffunderent imperia, do- 
minus quoque papa in Beneventum se receperat, 
unde omnibus predictis vires et animos ministra- 
bat, congregatis ex universa Sicilia et Calabria mi- 
litaribus copiis, cum ingentibus' expeditionibus in 
Apuliam pervenit. Ubi statim circa Brundusium, 
fugiente comite Roberto, primo Marte Grecorum 
fudit copias; et altrito penitus eorum exercitu, 
duces eorum captos, vinculis mancipavit. Cazas 
quoque, quas intuleran!, valde multiplices, suis in- 
tulit tam potenter quam feliciter vestiariis : inde 
recepta universa regione, qua ab eo defecerat et 
populis gratia restituta, Beneventum obsidet ; ubi 
tantis tam dominum papam cum suis cardinalibus, 
quam cives universos affecit molestiis, ut et victus 
deficeret et de salute redderet valde sollicitos : ubi 
nuntiis intercurrentibus, quibusdam occultis con- 
ditionibus, reformata est pax inler eos, exclusis 
omnibus illis a federe, qui domini pap: suasioni- 
bus, antis se laboribus immerserunt et periculis. 
Videntes ergo predicti nobiles viri, quod contra 
spem accidisset eis, et quod dominus papa, non ob- 
tenta eis domini regis gratia, pacem sibi et Romane 
Ecclesie, ilis exclusis fecera!, solliciti pro se, 
anxie ceperunt disquirere, quonam pacto possent, 
sani et incolumes, extra regnum se facere. Comes 
itaque Robertus et Andreas, cum quibusdam aliis 
nobilibus viris in Lombardiam properantes, ad do- 
minum imperatorem se contulerunt. Princeps vero 
Capuanus, esteris infelicior, dum Garilianum na- 
.vigia transire parat, a suis vecloribus, cum suos 
jam premisisset et ipse cum paucis in ripa citeriore 


C 


familiarum convocato, 


fidelibus traditus, in Siciliam deductus est, ubi con- 


linuo carcere et cecitate violenter inducta, mise- 
rabiliter vitam finivit. 


CAPUT IX. 

In. /Egypto tumullus excitatur civilis : fugit soldanus 
ab eis, e occiditur a noslris ; capitur. ejus filius 
Nosceradinus., 

Per idem tempus, regno Hierosolymorum satis 
prospere per Dei misericordiam se habente, contigit 
regiones ei adjacenles ex utroque latere, quasi 
inopinato miserabiliter concuti. Nam /Egyptiorum 
quidam potentissimus, soldanatus agens officium, 
dominum regionis, calipham videlicet,quem /Egyptii 
pro summo numine colere solent et venerari, acce- 
dens ad eum familiariter, tanquam negotiorum ejus 
domestieus procurator, in secretiore palatii cubi- 
culo fraudulenter occidit : hoc autem ea intentione 
dicitur fecisse, ut filium suum Noseredinum in ca- 
lipham erigeret, et in regni administratione, filio 
presidente, sine cura et sollicitudine perseveraret. 
Arbitratus est autem per dies aliquot rem posse 
occultari, quousque recepto palatio majore et the- 
sauris occupatis ex integro, ceetuque amicorum et 
volentibus ei hoe quod 
egerat ad mortem imputare, resistere posset. Sed 
res longe aliter accidit. Nam modico interjecto 
tempore, scelus commissum innotuit, el omnis po- 
pulus a maximo usque ad minimum, tanquam vir 
unus, conveniens, domum illius, in quam.se, per- 
petrato homicidio, contulerat, undique vallantes, ad 
ponas una voce virum sanguinum exigunt, qui 
domino regionis ausu nefario morlem intulerat. 
Dumque instant protervius, vidensaliam salutis non 
superesse viam, thesauros aperiens, aurum, gem- 
mas, et quecunque habebet desiderabilia per fene- 
stras vociferanti projicit populo, ut, dum in colli- 
gendo esset sollieitior, ipse quocunque modo ad 
iter ge prepararet. Quid plura? Egressus cum ho- 
nesto filiorum ac nepotum comitatu, invitis eis qui 
cum obsederant, iter arripit versus solitudinem. 
Damascum, ut dicebatur, profecturus; illi autem 
nihilo segniuseum insectantes,impedire laborabant. 
At vero filius ejus primogenitus, et alii de familia 
viri prudentes et in armis strenui, eos a se longius 
arcentes, sustinebant impetas at ad suos propius 
accedere non permittebant. Interdum etiam et vasa 
aurea sive argentea, vestesque pretiosas, el holose- 
rica cstimationis non modica, post se relinquebant 
ex industria, ut eis properantibus moras innecte- 
rent, et pro dividendis quie colligebant, materiam 
inferrent contentionis. Tandem vidantes /Egyptii 
se non posse proficere, infecto negotio, domum 
sunt reversi; ille vero profectus, dum fatorum se 
putat subductum esse insidiis, dum securo graditur 
itinere, nihil superesse diíficultatis arbitrans, dum 
Scyllam fugit,deciditin Charybdim. Nostri enim, au- 
dito ejus transitu, casu preestruentes insidias, in eis 
more nocere volentium, absque strepitu latebant i 


719 


ille ex improviso in predictas irruens 
primis congressionibus est confossus lethaliter, 
ibique statim gladio vitam finivit. Erat autem nobili 
viro nomem Habeis, filius vero ejus Noseredinus, 
et omnis omnino familia, et universe illo divitiee, 
quas secum ex Egypto detulerant, in manus hostium 
tradita sunt. Sic ergo opimis onusti spoliis, et qua- 
lia orbis noster prius non audierat, subfarcinati, 
predam more solito dividentes, ad propria sunt 
'reversi. Accidit autem quod inter ceteros qui ei- 
dem negotio interfuerant, fratres militie Templi 
plures habuerunt milites ; et potiores reporlaverunt, 
pro numero militum, manubiarum et prede por- 
tiones. Cecidit enim eis in sortem preter cetera in 
funiculo distributionis, predicti nobilis viri filius 


Noseradinus, vir audacissimus, rei militaris gingu- B 


larem apud ZEgyptios habens experientiam ; cujus 
etiam nomen populis illius regionis esset formida- 
bile, aspectus vero terrorem incutiens, sine conso- 
latione. Hunc porro, cum diebus multis predicti 
fratres habuissent in vinculis, et avidissime petens 
in Christo regenerari,litteras jam didielsset Roma- 
nas, prima fidei Christiane rudimenta edoctus, 
pro sexaginta millibus aureorum /Egyptiis eum ad 
mortem postülantibus vendiderunt. Traditum autem 
vinctum manibus et pedibus catenis ferreis, in 
cavea ferrea camelis imponentes, in /Egyptum de- 
duxerunt, ubi inhumanis desideriis suis satisfa- 
cientes, eum mordicitus decerpentes, in frusta mi- 
nutissima conciderunt. 


CAPUT X. 


Princeps Rainaldus insulam. Cyprum occupat, eL ejus 
habitatores spoliat violenter. 


Anno sequente idem Rainaldus de Castellione, 
princeps Antiochenus, consilio perversorum, quo- 
rum maxime studio regebatur, piaculare iterum 
committens flagitium, Cyprum insulam nobis vi- 
einam, populis refertam fidelibus, regno nostro 
utilem, et amicam semper, immissis hostiliter le- 
gionibus, violenter occupavit. Causa autem hujus 
tam abominande invasionis videbatur hec esse: 
in partibus Cilicie circa Tarsum, erat quidam no- 
bilis et potentissimus Armenus, nomine Toros qui 
domini imperatoris gratiam, ejus efficiente incon- 
stantia, frequentius  demerebatur et incurrebat 
offensam. Confisus enim de eo quod ab imperio 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


insidias, A viret mandatis, in Ciliciam ingressus, predictam 


720 


Toros expulitet exercitum ejus usque ad supremam 
internecionem delevit. Exspectans ergo honestam 
Rainaldus pro tanto facto retributionem, videbatur 
ei differri plurimum, unde more impatiens, ad prz- 
dictum maleficium convolavit. Erant autem insu- 
lani a quibusdam de nostrisidiligenter premoniti: 
unde et de tota insula vires!contraxerant, quales, 
quales; sed ingrediens predictus" princeps Rainal- 
dus,eorum statim'fudit exercitum ;et universas 
eorum eatenus contrivit copias, ut deinceps nec 
unus inveniretur, qui contra eum manum auderet 
erigere. Habensigitur liberos per totam insulam 
discursus, urbes contrivit, dejecit oppida, mona- 
steria tam virorum quam feminarum impudenter 
confregit, expositis ludibrio sanctimonialibus et 
virginibus tenellis ; nam auri et argenti, et vestium 
pretiosarum non erat numerus, neque finis ; sed 
amittendi hiec populo, comparatione lese pudicitie, 
quasi stercora reputabantur. Sic ergo per dies ali- 
quoi per tolam debacchantes regionem, dum non 
esset qui resisteret, etati non parcunt, vel sexui, 
conditionum quoque nullam habentes differentiam. 
Tandem comportatis undecunque spoliis e£ manu- 
biarum infinitale omnimodarum, ad mare se reci- 
piunt, et inde praeparatis navigiis, in partes descen - 
derunt Antiochenas, profligalis intra modicum tem- 
pus, quas male acquisierant divitiis, juxta id quod 
proverbialiter diei solet : 
Non habet eventus sordida praeda bonos. 


CAPUT XI. 

Rex contra pacta et pacis fedus, quod. cum eis pepi- 
gerat, Turcos et Arabes im silva capit Panea- 
dense. 

Per idem tempus,eonvenerat preter solitum mul- 
litudo inaudita Arabum et Turcomannorum, qui 
nihilominus in tentoriis habitant, et de fructu ani- 
malium vitam solent, sicut Arabes, propagare, in 
silva que Paneadensi adjacet civitati, et ab ea hodie 
cognomen ducit vulgare ; nam antiquitus, tam quee 
ad septentrionem quam qua ad austrum protenditur, 
quasque ipsum Libanum protegit, omnis silva saltus 
Libani dicebatur, unde et de Salomone legitur, 
quod inea sumptuosi operiset mirabilis zdificii 
domum construxit, quae dieta est domus saltus Li- 
bani. Nunc autem ab urbe, ut prediximus, proxima, 


remotus erat plurimum, et quod in montibus arduis D silva cognominatur universa. In hanc prenominati 


habebat domicilia, per plana Cicilie predam agebat 
et manubias, non veritus terram domini sui, modis 
quibus poterat, damnificare et imperii fidelibus 
cujuscunque conditionis graves et indebitas inferre 
molestias. Audiens hoc imperator, scripsit predicto 
Rainaldo, quatenus convocata militia, predictum 
"loros a suis arcerel finibus, et Cilicum sibi subjecto- 
rum possessiones ab ejus incursionibu redderet secu- 
ras;quodsi adopuscomplendum pecunia esset neces- 
saria, ipse de thesauris suis tempore opportuno 
mitteret sufficientem. Factum est ergo quod, con- 
gregatis militaribus copiis, ut imperialibus deser- 


populi, inpetrata tamen prius domini regis gratia 
et pacesolemniter concessá,animalia introduxerant, 
equosque maxime, ad numerum infinitum pascuo- 
Tum sequentes commoditatem. Accesserunt porro 
ad dominum regem viri impii, filii Belial, Domini 
timorem pre oculis non habentes ; suggesseruntque 
ei, et in malitia sua facilius involverunt, persua- 
dentes ut prodigus fidei, et immemor feederis quod 
cum eis pepigerat, subito in predictos viros, qui 
pabulandi gratia tam greges in silvam, quam ar- 
menta induxerant, irruptionem faceret ; et tam eos 
quam eorum pecualia, suisdaret ad predam: quod 


Eo mm 


721 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUINUS III REX. 


122 


et factum est. Rex enim sre gravatus alieno et A ad multa sequentia tempora necessariis communi- 


multis obligatus debitis, curn non haberet unde 
creditoribus satisfacere posset, proclivius, ad hoc 
ut quocunque modo se expediret, paiulam pravis 
incentoribus aurem prebuit, et eorum acquievit 
suggestionibus ; nam post consilium abiens impio- 
rum, convocata militia, repente irruit super eos, 
incautosque et nihil tale verentes reperiens, hosli- 
liter circa eos versatus, suis exposuit in direptio- 
nem; qui enim ex eis aut equorum usi velocitate, 
fuga saluti consulere potuerunt; aut silvarum la- 
tebris hostem declinare, ipsa necessitate docente, 
satagerunt, vitde reservati sunt : reliquis omnibus 
aut occisis gladio, aut dure servituti mancipalis. 

Facta est igitur manubiarum etl prede tanta et tam 

inaudita multitudo, ut par ei in nostris regionibus 

non dicatur fuisse. Cuivis de popularibus et de ple- 
beis, equorum in sortem cecideral numerus maxi- 
mus; nec tamen nostris ad aliquem glorie vel laudis 
propagande titulum ascribi potest, cum pacis vio- 
latores et effractores feederis, homines incautos, de 
regis gratia presumentes, dum non esset qui eis 
resisteret, male pro arbilrio tractaverunt. Sed ju- 
stus retributor Dominus, Deus ultionum, non diu 
passus est nos tam turpibus emolumentis letari ; 
sed significans quod etiam infidelibus fidei tenor 
observandus sit illibatus, in nostram confusionem, 
et commissi criminis penam adducens cum eo ultio- 
nem,pro omnibus peccatis nostrisreddidit duplicia, 
et multiplicato fenore, intulit confusionem, sicuti 
in sequentibus dicetur. 

CAPUT XII. 

Henfredus constabularius urbem  Panéadensem pro 
parle dimidia, Hospitalariis concedit; capitur a 
Noradino subsidium guod inferebatur, et cwntas 
obsidetur. 

Nihilominus etiam per eosdem dies, Henfredus 
de Torono, regius constabularius, cum sepe dictam 
urbem Paneadem, que ejus erat hereditaria pos- 
sessio, sumptibus et cura continua fatigatus, jam 
solus commode regere et conservare non posset, de 
. consensu domini regis, cum fratribus Hospitalis ex 
equo dividit,ita ut totiu civitalis et suburbanorum 
omnium fratres predicti habentes dimidium, im- 
pensas tam utiles quam necessarias ex dimidio mi- 
nistrarent, civitatis pro parte altera debitam geren- 
tes sollicitudinem. Erat autem civitas in confinio 
hostium posita, eisque valde contermina, ita ut 
nulli, nisi in manu forti, aut clandestino nimis iti- 
nere accedenli, accessus vel discessus inde posset 
esse,nisicum periculo.Factum est autem, postquam 
predieti fratres civitatem inde suam pro parte sus- 
ceperunt, ut congregatis alimentorum, armorum, 
virorum copiis, locum certa die diligentius commu- 
nire curarent : eolleetoque maximo ad propositum 
sufficiente camelorum,et omnimodorum animalium 
ad sarcinas deputandorum comitatu, simul et mi- 
Jitia, que omnem illam expeditionem violenter in 
urbem introducerent, ad locum accedebant, urbem 


turi. Dumque proficiscendo cum omnibus impedi- 
mentis suis urbi appropinquarent, ecce hostes, eo- 
rum adventu precognito, eis occurrentes, instantes 
gladiis, czesis ex eis quam pluribus, agmen dissol- 
vunt, oswteris autem fuga vite et saluti consulenti- 
bus, sarcinas occupant; qui effugere nequeunt, 
hostium instantia preventi, aut gladiis intereunt, 
aut vinculis mancipantur.Sicque que proinstruenda 
civitate congesta fuerant, in ejus lesionem hostibus 
sunt concessa. Sepe autem nominati fratres, simi- 
lium casuum formidantes dispendia,a pactis resi- 
lientes prius placitis, urbem cum suis tam oneribus 
quam emolumentis, domino constabulario resigna- 
verunt. Nee mora, sumpta ex tempore opportunitate, 
Noradinüs,ex predieto successu factus elatior,ap- 
posuit eamdem urbem, casu predicto consternatam, 
obsidere ; convocataque militia et machinis com- 
portatis, ex improviso ante urbem consistens, lo- 
catis agminibus per gyrum, eam vallat obsidione. 
Erat autem in parte civitatis presidium, munitum 
admodum armis, viris, et pro temporis articulo, 
victualibus ; in quo poterat esse civibus secundum 
capta urbe refugium. Tamen presumentes de civi- 
latis munimine, et quod similia sepius fuerant in 
ea perpessi, urbem tueri, atque pro ea viriliter stare 
decreverunt; potuissentque, votis consone, eam 
conservasse intemeratam, nisi de se presumentes, 
copissent incautius negotiari. At vero Noradinus 
machinis et tormentis instans jaculatoriis, sagitta- 
riorum quoque continua et indeficiente utens opera, 
obsessis requiem negat, et fatigatos multipliciter 
diu noctuque sine intermissione compellit ad defe- 
etum. [Interemptis enim pluribus, sauciis quoque 
lethaliter nonnulis, pauci erant, qui defensionis 
officium exsequerentur ; quod nisi ipse constabula- 
rius eum filio, paterne probitatis emulatore przci- 
puo, quorum uterque tanquam pro hereditate pro- 
pria familiarius et certatim stare parati, alios suo 
exemplo ad resistendum animarent, laboris im- 
mensitate superati, et impugaantium viribus 
impares procul dubio defecissent; sed revoca- 
bat eos, ut prediximus, dominorum presentia ; 
et eorum virtus indeficiens, ad animandum alios 
efficax, vires reparabat labentes et ad dimi- 
candum reddebat fortiores. Dumque die quadam 
hostes solito instarent acrius, accidit ut qui in 
urbe erant, aperta porta, ut cum hostibus commit- 
terent, egrederentur ; dumque incircumspecte se 
congressionibus offerunt, hostium in se irritant 
multitudinem ; quos, dum in se irruunt, ferre non 
valentes, in urbem se tentant recipere. Factumque 
est ut,cum pre ingredientium tumultu porta claudi 
non posset, hostes promiscue cum civibus ingressi 
sint, eum tanto numero ut, obtenta violenter civi- 
tate, non sine periculo et multorum strage, nostros 
in presidium ingredi cogerent violenter. Nuntiatur 
interea domino regi, quod predicta civitas tantas a 
Noradino patiebatur angustias, et quod ad supre- 


123 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


724. 


mum pene sit, inclinata defectum : unde collectis, A suis expeditionibus longius abiisse, nee facile in 


quaspro tempore habere potuit militaribus tam 

equitum quam peditum copiis, ad patres illas cum 

suis legionibus impiger convolat : propositum ha- 
bens, aut obsidione urbem predictam absolvere, 
aut Martioseventus, et belli fortunam cum Noradino 
experiri. 

CAPUT XIII. 

Rex illuc properans, obsidionem solvit ; sed incaute 
rediens noster exercitus, hostium | insidias $m ili- 
nere patitur periculosas. 

Audiens igitur prefatus princeps quod ea inten- 
tione dominus rex adveniret, nolens se dubiis bello - 
rum submittere casibus, soluta obsidione, prius 
tamen urbe, quam violenterexpugnaverat, igni suc- 
censa et suffossa, ad propria reversus est; suam 
tamen, quam semel collegerat, non passus ab in- 
vicem discedere militiam, sed eam secum detinens 
et ampliorem convoeans, in nemoribus finitimis 
(quasi mentem habens przsagam) latebat in insidiis, 
rei exitum preslolaturus. Rex vero ad urbem acce- 
dens, et optatum obsessis prestitit. solatium, et 
tam diu presentem se exhibuit, quoadusque lapsa 
erigerentur, consolidarentur fracta, et civitas in 
pristinum, reparatis mcenibus, reformaretur statum. 
Convocatis enim ex urbibus finitimis, et de regno 
universo oementariis, et quicunque architectura 
aliquam habere videbantur experientiam, instantia 
diligenti turres ac mcenia reparant, renovant ante- 
muralia ; et intra murorum ambitum civibus instau- 
rant ex integro domicilia, et publicis edificiis sta- 


ium restituunt pristinum : que omnia Noradinus C 


eo tempore, quo eam obtinuerat, funditus dejecerat 
studiose, ut prediximus. His ita peractis, arbitratus 
rex cum suis principibus, moram suam in urbe 
predicta, civibus non multum deinceps esse neces- 
sariam ; quippe restitutis jam in integrum universis, 
municipio quoque, armis, victu, hominibus quoque 
diligenter satis pro tempore communito: dimissis 
peditum manipulis, ipse cum solis equitum turmis 
Tiberiadem redire proposuit. Egressus ergo ex ea- 
dem urbe et in austrum iter dirigens, secus lacum, 
cui nomen Meleha, castrametatus est, ubi nocte illa 
longe aliter quam disciplina militaris exigeret, et 
imprudenter se habens, non observata castrorum 
lege, requievit exercitus. Solet enim usu inter homi- 
nes evenire, uL in prosperis et pro voto successibus 
circumspecte minus se consueverint habere. Nam mi- 
seris regulariter solet adesse solertia rebus. Unde 
fortasse dictum est: Cadent a lalere luo mille, si- 
nistro videlicet ; e£. decem millia a dextris tuis 
(Psal.xc, 7); plures enim,acti prosperis et suc- 
cessibus elati, solent in preceps ruere : e diverso 
vero dispendiis et adversis casibus defatigati, pro- 
priis edocti periculis, didiceruntse in dubiis habere 
circumspectius;etsempertimere fortunam,quam s&- 
pius expertisunt in suis negotiis amaram. Rex igitur 
inente recolens, quod tantum principem ab impu- 
gnatione urbis obsesse dimoverat, ratusqueeumcum 


D 


suam autsuorum injuriam iterum tot nationes in 
unum convenire posse arbitratus, imprudentius 
aliquantulum, et pro singulorum arbitrio indulgen- 
tius cepit se, ut prediximus, habere. Nuntiatur 
porro hostibus in insidiiscommorantibus, quod di- 
missis pedestribus alis domini regis excercitus cir- 
calaeum Meleha secure nimis et imprudentius se 
haberet; quodque de principibus ejus nonnulli, 
Philippus videlicet Neapolitanus ,et quidam alii cum 
suis eomjitatibus discessissent : videntes rem pro 
votis accidere, castra movent subito ; eteorum pru- 
dentissimo principe rem (prout expedire noverat) 
accelerante, ad partes illas contendunt, et ad Jor- 
danem, qui medius erat inter eos, usque perve- 
niunt ; quod transito, in eo loco qui vulgari appella- 
tione vadum Jacob appellatur, eis Jordanem, qua 
regius exercitus crastina transiturus erat die, se 
locant in insidiis. At vero loce terris reddita, ite- 
rum ad proficiscendum noster exercitus, nocturna- 
rum insidiarum nescius, et eorum quc&ab hostibus 
interim prestructa fuerantignarus, versus eas par- 
tes quas Turci clam occupaverant, iter arripiunt ; 
dumque securi, et mihil prorsus sinistri formidan- 
tes proficiscuntur, ecce subito ex insidiis prodeunt, 
qui ad hoc specialiter convenerant, utincautos ag- 
grederentur; securisque, et nihil tale verentibus, 
strictis se offerunt gladiis, more hoslium vulnera 
el mortem ministraturi. Nosti porro, licet sero, 
expergefaeti, dimissis diversis confabulationibus, 
videntes rem agi serio, equos armaque corripiunt ; 
sed antequam ad resistendum przpari et conve- 
nire posseut, ex ordine, dissoluta sunt (hostibus 
importune instantibus, et gladiis cominus slrenue 
decertantibus) agmina, ilà ut nusquam de nostris 
nisi paucissimi cohererent, 


CAPUT XIV. 

Rex apud castrum Saphet, fugiens de przlio, se re- 
cipit; prosternilur exercitus, et de principibus 
plurimis capiuntur. 

Rex autem cum paucis qui ei adheserant, videns 
acies dissolutas, confusum exercitum hostibusun- 
dique patere ad predam; hostes undique invales- 
cere, nostros vero jam non deficere, sed ab initio 
potius defecisse ; ut. saluti consuleret, prudenter 
subiitin montem qui vicinus eral : unde cum sum- 
mis periculishostes nunc a dextris nunc a sinistris, 
equi cui insidebat beneficio, declinans, in castrum 
cui Sephet nomen, quod in eodem monte situm 
erat, vixel cum multa difficultate se recepit. Ca- 
pta est illa die de principibus nostris maxima mul- 
titudo, cesi vero pauci; nam omnes indifferenter, 
tam quirei militaris dicebantur habere prudentiam, 
et usum precipuum, quam gregarii, hostibus tan- 
quam vilia mancipia ignominiose servitutisjugum, 
et perpelue infamie notam non abhorrentes, ut 
misere vite consulerent, sine contradiclione se 
iradebant. Captus est inter caeteros ibi vir nobilis 
et inclytus, dominus Hugo de Ibelim ; Oddo quoque 


yum ? "Uw 


128 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUINUS IlÍ REX. 


126 


de Sancto Amando, regius marescalus, Joannes A eos qui intus se receperant, vices prohibet exer- 


Gotmanus, Rohardus Joppensis, et Ballianus fra- 
ter ejus : Bertrandus de Blanquefort, magister mi- 
litie Templi, vir religiosus et timens Deum, et alii 
multi, quorum nomina non tenemus. Refudit nobis 
Dominusjuxta meritum viarum nostrarum fructum ; 
et qui innocentes et de nostra presumentes fide, 
spretis humanitatis legibus, oppresseramus inde- 
bite, equa lance pensam reportavimus confusionem. 
Dati sunt enim inclyti nostri, gentibus in opprobrium ; 
et hostium expositi ludibrio, peccatis nostris evigen- 
(ibus, traditi sunt in commotionem capitis in populis 
( Psal. x;xur, 16) ; zelus Domini exerciluum fecit 
hec (lsa. 1x, 7 ). Bene tamen et misericorditer, 
non oblitus misereri, nec continens in ira sua mise- 
ricordias suas, nobiscum fecit ; providens ut regem 
salvum faceret, qui si illa die defecisset, regnum 
omne procul dubio in supremum, quod Deus aver- 
tit, descendisset periculum. In milite enim, quan- 
tumvis eximio, unius sors est; in rege vero, uni- 
versorum periculum ; quod satis attendit diligenter 
qui pro rege sollicitus erat, David fidelis, dicens: 
Damine, salvum fac regem ( Psal. xix. 10), Rumor 
interim de rege varius longelateque regionem pro 
ea sollicitam afficiebat, dicentibus aliis, quia gla- 
diis confossus interierat; aliis, quod inter conca- 
ptivos vinctus, hostibus id ignorantibus, abductus 
erat; aliis, quod divina eum protegente clementia 
illesum, bellicis tumultibus se subduxerst. Anxie 
ergo nimis, et quasi mater unicum habens filium, 
piam pro eo gerit plebs universa sollicitudinem ; 


cere resistentis. Cives autem loci illius, memores 
quomodo in proxime preterita obsidione, civitatem 
tueri cupientes, in proposito defecerant, prevenire 
cupientes, in presidium sponte se receperant uni- 
versi. Prefecerat autem eidem loco et curam supre- 
mam tradiderat constabularius, abiens, et aliis tra- 
clus negotiis, cuidam consanguineo suo, Guidoni 
videlicet de Scandalione, rei militaris experientis- 
simo ; sed modice fidei, el Deum prorsus ignoranti. 
Is cum mandantis intuitu, fum pretextu propric 
existimationis, ne quos in rebus bellicis egregie 
gestis titulos offuscaret, verbo simul et exemplo 
alios ad resistendum animabat ; nec defuturum in 
proximo subsidium, et perennem gloriam bene me- 
rentibus certius promittens: unde erat, quod om- 
nes quasi pro re propria dimicantes, stupendos se 
et admirabiles, pro indeficientibus vigiliis et conti- 
nuis laboribus, hostibus darent. Qui nihilominus, 
omnino resistentibus omnino adversari parati, sine 
intermissione molestiasinferunt ; et majores haben- 
tes numeros, qui alternatim sibi succedere precipie. 
bantur, eos qui unde vires repararent, penitus non 
habebant, ad defectum, anxietalibus quotidianis 


. compellebant. Nuntiatur interea domino regi, sed 


et principes qui residui erant in regno non latebat 
quantis anxietatibus, qui in civitate obsessi erant, 
premerentur. Unde missis legationibus tam ad 
principem Antiochenum, quam ad Tripolitanum 
comitem, ut, mora postposita, ad subveniendum 
maturarent; rex vero, quod residuum erat in reg- 


et dum ignorat quid cirea eum geratur, quidquid C no militie missis convocat preconibus ; et. accidit, 


deterius accidere polest, id eum passum affectuosis- 
sime compatiens suspieatur. [pse vero, regione ab 
hostibus aliquantulum expedita, cum paucis admo- 
dam, qui cum eo in predictum oppidum se contu- 
lerant, adjunctis sibi nonnullis qui casu de hester- 
nis evaserant periculis, ad Acconensem properans 
urbem, cum plausu populi et exsultatione non mo- 
dica, quasi redivivus exceptus est. Factum est hoc 
anno regni domini Balduini quarto decimo, mense 
Junio, xim Kal. Julii. 


CAPUT XV. 


Noradimus iterum Paneadem obsidet, sed rege rur- 
sum occurrente non proficit. 


Noradinus vero, sicut erat vir strenuus, et suc- 
cessus suos continuare impiger, transcursis uni- 
versis regionibus, et predis hinc inde comportatis, 
factus loeupletior; convocatis iterum militaribus 
copiis ; et lege edictali ex Damasco et omnibus fini- 
bus ejus, accitis amplioribus, adjicit iterum ut Pa- 
neadem obsideret; nihil minus suspicans quam 
quod per regem vel ejus principes, quorum vires 
attriverat, obsessis ministraretur subsidium. Lo- 
cata igitur secundum propositum, circa sepedi- 
ctam urbem obsidione,more iterum hostili, machi. 
nis frequentibus et ordine congruo dispositis, tur- 
res concutit, menia debilitat, et crebra sagittario- 
rum opera, et telorum instar grandinis immissione, 


Divinitate propitia, ut intra paucos dies, et exspec- 

tato citius, uterque predictorum illustrium, cum 

honesto comitatu, regiis se castris, eub Castello 
novo, in loco qui dicitur Nigraguarda, unde civi- 
tatem obsessam erat cominus intueri se intule- 
rint. Audiens ergo Noradinus, quod principes pra- 
dicit cum domino rege convenerant el in procinctu 
erant,ut ad urbem accedere; sicuti vir providus 
eral et in negotiis suis oircumspectissimus, licet 
oppidum jam ex partibus pluribus eífregisset, et 
jam obsessis nulla spes esset resistendi, tamen bel- 
lorum declinans insidias et casus preliorum anci- 
pites obsidione gBoluta, in ulteriores gui regni par- 
tes se contulit. 

CAPUT XVI. 

Comes Flandrensium Theodericus applicat. Mittuntur 
nuntii Constantinopolim, qui domino regi uxorem 
petant. 

Cum hae igitur in regno ita varie multiplieiter- 
que geruntur, el captivatis nostris ex maxima 
parte principibus, regnum in desolatione jaceret, 
accidit, divina nos respiciente clementia, comitem 
Flandrensium, dominum Theodoricum, inclytum et 
magnificum virum, cujus introitus in regno sepe 
fuerat utilis et necessarius, cum uxore Sibylla, que 
domini regis ex patre saror erat, in portu Beryten- 
sium applicuisse ; cujus adventum, tanta mentis 


121 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


728 


exsultatione universus suscepit populus, ut jam À nissent, eis in civitate predicta, dum deliberant 


quasi presagire videretur, regni pressuras impor- 
tabiles, ejus et suorum introitu, ex parte plurima 
relevandas fore ; nec fraudati sunt a desiderio suo, 
qui pro regni tranquillitate erant pie sollieiti. Nam 
statim post ejus ingressum, adfuit magni consilii 
Angelus, qui nostrorum vias dirigens ad regni com- 
pendia et Christiani gloriam nominis, eos miseri- 
corditer precessit, sicut consequenter dicetur. In- 
terea tamen videntes regni principes, tam ecclesia- 
stici quam seculares, quod rex virilem jam nactus 
etatem, sine conjuge hactenus fuerat, et pro liberis 
solliciti, prout oportebat, uteifilius tanquam h«res 
legitimus in regnum succederet, consuluerunt in 
medium, ut regi liberos non habenti, in honesto 
matrimonio provideatur. Tandem post multas deli- 
berationum partes, multiplici concurrente ratione 
visum est omnibus expedientius esse, cum domino 
Constantinopolitano imperatore, super hujusmodi 
negotio verbum tentare ; tum quia nobilium virgi- 
num et proxima consanguinitate junclarum, in pa- 
latio suo non deerat ei copia; tum quia princeps 
potentissimus et inter mortales locupletior, de suis 
copiis,nostram, qua regnum maxime laborabat, po- 
teral relevare inopiam et tenuitatem mutata condi- 
tione reddere superabundantem. Missi sunt ergo de 
communi consensu, ad explendum,auctore Domino, 
quod eonceperant, Attardus Nazarenus episcopus, 
dominus quoque Henfredus de Torono, regius con- 
stabularius ; qui dispositis pro tempore rebus 
mare ingressi, navigio illuc iter arripuerunt, 


CAPUT XVII. 

Rex cum universis regni viribus et comilo Flandren- 
sium Antiochiam properat. Noradinus desperatam 
incurrit. 2agritudinem. 

Interea ne tanti principis totque nobilium for- 
tiumque qui cum eo venerant, deses etsine fructu 
jaceret adventus, adjiciunt de. communi consilio, 
divina eis aspirante gratia, cum omnibus militari- 
bus copiis ad partes se transferre Antiochenas ; 
significatoque eo ipso, tam domino principi quam 
domino comiti Tripolitano, suggeritur utriquefami- 
liarius, ut certa die preparatam habeat uterque 
eorum militiam, ut subitus in terras hostium, die 
condicta, eorum possit esse introitus. Factum est 
autem, previo ccelesti favore, quod in Tripolitanis 
partibus, in eo loco qui vulgo appellatur La Bo- 
quea, licet ex partibus diversis, convenerunt una- 
nimes. Inde hostium fines ordinatis agminibus vio- 
lenter sunt ingressi. Sed tamen prima fronte, non 
multo letati suntsuecessu ; nam hostium oppidum, 
eui vulgaris appellatio est castrum Rugium, multa 
expugnantes instantia, penitus non profecerunt. Sed 
debile principium melior fortuna secuta est ; sug- 
gerente enim domino Rainaldo Antiochenorum 
principe, et ad id obtinendum plurimum pro viri- 
bus elaborante, universi principes qui convenerant, 
cum suis expeditionibus ad partes Antiochenas 
auspiciis se dirigunt felicioribus. Quo cum perve- 


C 


quid protempore sit expedientius, moram facienti- 
bus : ecce gratissimi rumoris nuntius regem adit et 
principes, cerlo certiusasserens quod Noradinus ho- 
stium nostrorum potentissimus, qui juxta castrum 
Nepam cum multa militia castra locaverat, aut 
mortuus erat, aut in ineurabilem et desperatam 
deciderat sgritudinem.In argumentum autem sud 
assertionis allegabat quod pridie castra ejus adeo 
turbata viderat, ut servos ejus et maxime familia- 
res, resque domesticas passim et sine delectu diri- 
pere volentibus, data esse ad predam assereret ; et 
cur ejulatu et fletu maximo, et eum intimi doloris 
evidentibus argumentis, soluta agmina, et confu- 
sum exercitum; ad partes diversas secessisse. Erat 
autem vero consentaneum, quod predictus nuntius 
attulerat ; namin :egritudinem inciderat desperatis- 
simam, ita ut extra ordinem solutis agminibus 
rapina in exercilu impune fierent, et nullius cohi- 
beretur violentia, sicut apud eos, defuncto domino, 
solet ancidere. Ipse autem in lectica, quasi mem- 
bris officia negantibus, corpore impotens, per ma- 
nus fidelium suorum usque Halapiam delatus est. 
Comperto igitur nostri rerum statu, videntesque 
omnia ad propositum cooperari, communi voto et 
approbato consilio, nuntios ad potentissimum Ar- 
menicorum principem dominum Toros dirigunt, 
rogantes intime, et modis quibus possunt id per- 
suadere laborantes ut, omni excusatione postpo- 
sita, cum militaribus auxiliis, Antiochz cum eis 
adesse procuret et tam fructuosi laboris tantis prin- 
cipibus se dignetur adhibere consortem. Ille vero 
suscepía legatione gavisus, sicut vir impiger erat 
et strenuus, convocatis suorum ingentibus copiis, 
maturato itinere, Antiochiam pervenit; quo re- 
cepto, nostri gaudentes plurimum, eductis expedi- 
tionibus urbem egressi, veraus Cesaram castra di- 
rigunt, 
CAPUT XVIII. 
Obsidelur Caesarea, et post modicum violenter effrin- 
giur, 

Est autem Cwsara civitas, super Orontem flu- 
vium, qui Antiochiam preterlabitur, sita; hanc 
vulgari appellatione quidam Cesaream appellant et 
putant eam esse, que est Cappadocie metropolis 
eximia; cui beatus et egregius doctor preefuit Basi- 
lius ; sed a vero, qui hoc credunt, exorbitant. Nam 
priediota metropolis ab Antiochia distet plus quam 
itinere dierum quindecim, vel circa id. Haec autem 
est in Syria Celes, qua alia provincia est, a Cappa- 
dociana dicecesi multis mediis provinciis disjunocta ; 
neo Cesarea dicitur, sed potius Cesara; una de 
suffraganeis urbibus Antiocheni patriarchatus. Est 
autem civitas satis commode sita, cujus pars infe- 
rior in plano jacet, superior vero in sui fastigio 
presidium habet munitissimum, longum satis, sed 
angustum admodum; cui ex altera parte civitas, 
ex altera fluvius, preter naturalem munitionem, 
robur prestant et accessum reddunt impervium 





129 HIST. RERUM TRANSMARIN. — 


Ad quam nosiri, ordinatis juxta rei militaris disci- 
plinam agminibus, accedentes, urbem primo ad- 
ventu, locatis ordine congruo singulorum princi- 
pum agminibus, obsidione, claudunt.Obsessa igitur 
civitate et civibus hostium metu iníra urbem col- 
lectis, rex et qui deforis castra locaverant, locatis 
machinis et jaculatoriis instrumentis, urbem non 
cessant molestiis quibus possunt, opera continua et 
coutinuis laboribus fatigare. Certant principes quis- 
que pro sua portione, que ab initio sorte obtigerat, 
suos invitando et pollicendo premia, urbem vehe- 
mentius impugnare ; dumque certatim priores ur- 
bem effringere cupiunt ; dum quisque sibi palmam 
de prima irruptione vindicare querit, tantam civi- 
bus inferunt molestiam, ut ex parte qualibet, mor- 
tem sibi arbitrentur imminere, Erant enim cives 
loci illius rerum militarium expertes, negotiationi 
dantes operam ; preterea et presentis casus ignari, 
nihil minus unquam quam obsidionem formidabant, 
presumentes et de domini sui, quem sospitem ar- 
bitrabantur, potentia, et de loci munitione. Erant 
ergoad hujusmodi portanda onera, propter pre- 
dicta, impares ; et assultus continuos simul et Mar- 
lios congressus ferre non valentes. Factum est igi- 


tur ut, post dies aliquot deficientibus omnino civi- . 


bus, ad impugnantium jugem instantiam effractis 
mcenibus irruerint nostri in urbem mediam ; et 
capta violenter civitate, oppidanis in presidium se 
recipientibus, tradita sunt eis qu»cumque in infe- 
rioris civitatis parte erant residua et omnia indiffe- 
renter sunt ad predam concessa; usi ergo pro ar- 
bitrio et civitum domiciliis, e& qua in eis reperta 
sunt per dies aliquot. Cum satis in expedito videre- 
iur esse, ut et presidium nihilominus cum omni- 
bus qui evadendi gratia in illud se receperant, si 
debita adhiberetur instantia, facilius occuparetur, 
orta est inler principes nostros,frivola satis, sed 
tamen multum noxiacontentio. Dominus enim rex, 
volens patrie saluti consulere, videns quia domi- 
nus comes Flandrensium cum militibus, tum pe- 
cunia sufficienter instructus, locum poterat contra 
hostium vires et insidias indemnem conservare, ei 
civitatem ab initio destinaverat ; eaque intentione 
et presidium instantius decreverat impugnare, ut 
utrumque receptum domino comiti traderet con- 
servandum et jure perpetuo hareditarioque nihilo- 
minus possidendum assignaret. Hoc autem cum 
ceteris principibus valde videretur idoneum, et ad 
hoc gratuito unanimiter convenirent assensu, prin- 
ceps Rainaldus ambages intexuit, dicens : Urbem 
illam cum suis pertinentiis ab initio haereditatis An- 
tiocheni principis portionem esse ; ideoque oportere ut 
quicunque eam possideat, Antiocheno principi fideli- 
tatem exhibeat. Gomes. autem supradictus pro ea- 
dem possessione domino regi fidelitatem devote 
paratus erat exhibere; principi autem Antiocheno, 
sive domino Rainaldo, qui in presenti administra- 
bat principatum, sive adolescenti Boamundo, qui 
in proximo sperabatur princeps futurus, omnino se 


LIB. XVIII. DALDUINUS III REX. 130 


A exhibiturum negabat, asserens Se nunquam nisi 


regibus fidelilatem | exhibuisse. Orta ergo, peccatis 
nostris exigentibus, super hujusmodi questione, 
inter principes controversia, neglecto, negotio, quod 
utile plurimum, ad obtinendum facile imminebat, 
suffarcinati spoliis et preda usque ad satietatem 
onusti, Antiochiam eum suis legionibus reversi sunt. 


CAPUT XIX. 

Noradini prater ad mos transil. Hierosolymitanus 
patriarcha Fulcherus moritur. Spelunca trans Jor - 
danem mostris restituitur. Rez. in partibus. Antio- 
Pia castrum. Harenc obsidet ; et obsessum occu 
pat. 


Eodem tempore Noradini frater, Mirmiram audito 
fratris defectu, credensque eum in fata concessisse, 
Halapiam pervenit, eamque tradentibus civibus, si- 
ne difficultate obtinuit; dumque circa presidium 
vehementius instaret ut ei traderetur, cognito quia 
frater ejus adhue viveret, solutis agminibus ab urbe 
discessit. Per idem tempus, dominus Fulcherus 
Hierosolymitanus patriarcha, Latinorum octavus, 
religiosus ac timens Deum, patriarchatus ejusanno 
duodecimo, xi Kal. Decembris, viam  universme 
carnis ingressus est. Eodem nihilominus tempore, 
Studio et industria domine Milisendis regine, el 
opera eorum qui in regno residui erant, et maxime 
Balduini de Insula, cui dominus rex abiens curam 
regni commiserat, sollicitudine et vigilantia rece- 
ptum esta nostris presidium, trans Jordanem in 
finibus Galaad situm, spelunca videlicet munitissi- 
ma, quam a nostris incaute se habentibus, paucis 
ante annis hostes fraudulenter subripuerant. Super 
quo missus ad dominum regem nuntius universas 
lzelificavit cohortes, et audito successu, reddiderat 
hilariores. 

Interea principes nostri qui Antiochie demora- 
bantur, etsi prius apud Ceesaram aliquantulum dis- 
soni, ut premisimus, inventi fuerant, habentes tan - 
dem, Domino largiente, unanimitatem spiritus, in 
vinculo pacis, iterum  adjiciunt erigere se.ad opus 
insigne aliquod et memoria dignum perpetua. Pla- 
cuit enim omnibus et de communi processum est 
conniventia,ut castrum urbi Antiochie vicinum, 
vix ab ea distans milliaribus duodecim, predicte 
urbi damnosum valde, et cujus larga insuburbanis, 
que vulgo casalia appellant, potestas et jurisdictio 
erat, obsideant. Factumque est ut in die Nativita- 
D tis Dominice, universus circa predictum munici- 

pium unanimiter se locaret exercitus. Noradinus 

autem ea qu& eum occupaverat adhuc detinebatur 
egritudine, ita ut ex omni Orientali tractu con- 
vocati prudentiores physici, adhibitis remediis 
quae illius infirmitas minus exaudire videbatur, 
de vita ejus desperarent penitus. Hoc autem 
nostris, favorabili ccelestis numinis  dispen- 
satione, ad propositam maxime cooperari vide- 
batur. Nam vix esse poteral ut, sospite predicto 
principe et incolumitatis prerogativa gaudente, 

noster exereitus in regionibus eli subditis ita li- 

beras ageret ferias. Rex vero, et qui cum eo erant 


C 


731 


trahentes compendium, tanto ferventius proposi- 
tum urgent et cepto simul instant operi, quanto 
predictum magnificum virum certo cerius norunt 
non posse suis superesse negotiis. Municipio igitur 
predicto in gyrum obsidione vallato, machinas 
erigunt, et ea parant instrumenta, quibus solent 
in presidiis obsessi amplius molestari. Erat autem 
predictum castrum in colle non multum sublimi 
situm, ita ut videretnr agger, cui superpositum 
eral, comportaticius et manufactus. Unde maxi- 
mam dabant, qui in exercitu erant prudentiores, 
operam, ut scrophas materia competenti intexe- 
rent, in quibus libere delitescerent, qui ad suffo- 
diendum aggerem introducerentur. Videbatur enim 
eis, nec erat a vero dissimile, quod aggere per oc- 
cultos suffosso cuniculos, edificiorum qua super- 
posita erant, partem  nonnullam corruere oporle- 
ret: crates quoque vimineas, scalas etiam medie 
quantitatis, etomniaquaeinhujusmodi solent usum 
prestare, maturato accelerant studio. Quibus cum 
omni diligentia preparatis, manipulorum quoque 
pedestrium, turmarum  primiceriis, equitumque 
magistratibus voce preconia et secretioribus sug- 
geslionibus indicant, omnes ut prompta opera et 
vigilantiore studio, ad molestandum obsessos ope- 
ram darent. Sic igitur certis parlibus singulis 
principibus designatis, quisque cum domesticis et 
familiaribus tanquam sibi soli universum incum- 
beret negotium, instabat vehementius,et dum quis- 
que optimos ostentare cural se habere satellites, 
tanta opus continuis assulfibus et quotidianis con- 
gressionibus prosequuntur instantia, ut multorum 
opus dierum infra duos menses vigili sollicitudine 
eomplerent. Accidit sane quadam die quod, ma- 
china jaculatoria, que in presidium diebus pene 
ac noctibus molares immittebat, casu in castri 
primicerium, et cui omnis commissa erat cura, 
decidit, subitoque oppressum, in fragmenta con- 
irivit : quo defuncto, tanquam pastore percusso, 
disperse sunt oves,et tanquam arena sine calce, 
sibi invicem non cohsrentes, destiterunt ab illa 
quam prius habuerantresistendi pertinacia. Nostri 
aulem eo cognilo, tanto cceperunt instare vshe- 
mentius, quanto interiores eis videbantur ad resi- 
stendum esse remissiores ; nec mora, paucis inter- 
jectis diebus missa ad dominum regem legatione, 
sub conditione ut liberum et tranquillum habeant 
ex tum et cum rebus suisad propria reditum, mu- 
nicipium domino regi restituunt, datis eis ducibus, 
qui eos sine molestia usque ad locum quem ipsi 
expetieranl, securos perducerent. Sic ergoexpu- 
gnato castro et domino principi, cujus jurisdi- 
ctionis fuerat, resignato, felici clausula consum- 
matis negotiis, Antiochiam sunt reversi, ubi vale- 
dicentes ab invicem, dominus rex, cum magnifico 
Flandrensium comite, in regnum est reversus, do- 
mino comite Tripolitano usque Tripolim eos offi- 
ciosissime prosequente. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


in predicto exercitu, occasionem temporis ad suum A 


132 

CAPUT XX. 

Hierosolymis Amalricus prior ecclesie Dominici Se- 
puleri in patriarcham | eligitur ; de. ejus electione 
inter episcopos oritur contentio. 

Per idem tempus, cum Hierosolymitana, mortuo 
domino Fulchero bone memoriz, vacaret Ecclesia, 
contigit ecclesiarum prelatos Hierosolymam con- 
venire, ut de substituendo tante sedis antistite, 
secundum statuta canonum traciaretur; Factum 
est autem, ut dicitur, quod contra juris regulas, 
tam per interventum domine Milisendis sorore 
quam domina Flandrensium comitissa Sibylla, do- 
mini regis itidem sorore, electus est dominus 
Amalricus, ecelesie Dominici Sepuleri prior, na- 
tione Francus, de episcopatu Noviomensi, de op- 


p pido Neella, vir commode litteratus, sed simplex 


nimium et pene inutilis; promotus est autem, 
contradicenlibus domino Hernesio Cesariensi ar- 
chiepiscopo et domino Radulpho Bethlehemila 
episcopo, et appellationum voces exhibentibus. 
Tandem ille sede potitus, domino Frederico Àcco- 
nensi episcopo nogotium committit, qui ad Roma- 
nam accedens Ecclesiam, apud. dominum Adria- 
num, qui tunc preerat, absentibus adversariis, 
multa, ut dicitur, interveniente munificentia, ei- 
dem gratiam Romane sedis obtinuit ; et pallium 
plenitudinem videlicet pontificalis officii, secum 
tulit rediens. 


CAPUT XXI. 

Noradinus in regione Suilz,speluncam obsidet no- 
siram ; rez occurrens obsidionem solvit ; pugnat 
cum nostris Noradinus, et vincitur. 

Convaluit interim medicorum diligentissima No- 
radinus cura, et domino rege in regnum reverso, 
ipse quoque sospitatem plenam adeptus, in partes 
se contulit Damascenas ; ubi, ne otium tereret et & 
consueta diceretur destitisse vigilantia, wslate se- 
quenti presidium quoddam nostrum, in regione, 
qua dicitur Sueta, situm, congregato exercitu el 
ingentibus convocatis auxiliis repente obsidet. Erat 
autem presidium spelunca, in latere cujusdam 
montis arduo et admodum devexo sita; ad quam 
non erat vel a superioribus vel ab inferioribus par- 
tibus accessus ; sed ex solo latere, calle nimis an- 
gusto, et propter precipitiumimminens periculoso, 
ad eam veniebatur. Habebat autem interius man- 
siones et diversoria, quibus suis habitatoribus ne- 
cessarias poterat prebere commoditates ; sed nec 
etiam aque vivie et indeficientis eis vena deerat 
ut quantum loci patiebatur angustia,locus satis 
aptus et regioni plurimum utilis haberetur. Quod 
postquam domino regi fida relatione compertum 
est, assumpto sibi domino comite Fandrensium et 
convocatis regni viribus, illuc cum omni celeritate 
contendit; jam enim qui intus erant, obsidionis 
onera ferre non valentes, conditiones interposue- 
rant, quales necessitas extorquere solet; videlicet, 
quod nisi intra decem dies eis subsidium ministra- 
retur, municipium pro certo deinceps resignarent 


133 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUINUS III REX. 


734 


Porro id ipsum domino regi notum erat; unde et A plexis ambagibus respondere solent, pro votis im- 


quantum poterat maturans subsidium, juxta Tibe- 
riadem secus pontem, unde de lacu Genezar Jor- 
danis fluenta se dividunt, cum exercitu suo castra 
. locat. Audito igitur Noradinus nostrorum adventu, 
consilio tractus Syracuni principis militie sus, 
viri strenui et de se plurimum presumentis, soluta 
obsidione, cum suis expeditionibus nostris obviam 
se facit. Rex vero audiens quod Noradinus occur- 
rere proposuerat,in castra convocatis summe di- 
luculo principibus, adorato suppliciter vivifics cru- 
cis ligno, quod dominus Petrus predecessor noster, 
Tyrensis archiepiscopus, pite in Domino recorda- 
lionis gestabat, de communi consensu, concur- 
renle omnium favore gratissimo, bellum indici, 
tur. Motis igitur expeditionibus et arrepto itinere, 
exsultantes animo, tanquam de victoria securi, ad 
locum properant, ubi hostium dicebatur esse exer- 
eitus ; tandemque pro votis eos habentes in proxi- 
mo, armati ad unguem, et instructis ordine militari 
cuneis, quos acies vocant, irruunt in hostes una- 
nimiter, et gladiis instant atrocius, rem pro capite 
gerentes. Hostes vero nihilominus nostrorum im- 
pelus constantissime et imperterrite sustinentes, 


gladiis vices referunt ; et resistendo viriliter, illatas: 


injurias a se repellere contendunt animosius. Tan- 
dem vero post varios eventus, nostris est divinitus 
concessa victoria, et hostibus non sine multa suo- 
rum strage in fugam conversis, rex cum suis vi- 
etor campum obtinuit, Factum est autem hoc Idi- 
bus Juliis, anno regni ejus decimo quinto, in loco 
eui nomen Puthaha. Inde progressus, sicut ne- 
cessarium videbatur,ad presidium quod obsessum 
fuerat, cum universo contendit exercitu, ubi lapsa 
reparans, et locum armis, victu et viris pruden- 
tibus diligenter communiens, feliciter impleto 
proposito, soluto exercitu et ad propria dimisso, 
reversus est. 


CAPUT XXII. 

Redeunt nuntii, qui Constantinopolim pro regio ma- 
Irimonio missi fuerant ; et regi uxorem ducunt, ne- 
ptem imperatoris. 

Porro de nuntiis, unde superius fecimus men- 
tionem, qui gratia conjugii domini regis Constan- 
tinopolim ierant, mortuus est dominus Attardus 
Nazarenus archiepiscopus, corpusque ejus ad pro- 
priam, studio et vigilantia suorum fidelium, dela- 
tum est ecclesiam. Cui successit dominus Letar- 
dus, ejusdem ecclesie prior, vir mansuelus admo- 
dum, affabilis et benignus, qui hodie etiam eidem 
preest Ecclesie, vicesimum tertium habens in pon- 
tificatu annum. Qui autem de predictis nuntiissu- 
perfuerunt, dominus videlicet Henfredus consta- 
bularius. Joscelinus quoque Piselius, et Willelmus 
de Bariis, inclyti et nobiles viri, et in secularibus 
exercilati admodum, pro injuncto sibi verbo, apud 
dominum imperatorem debita instantes diligentia, 
tandem post innumeras dilationes, et verborum 
enigmata, qualia Greci quelibet cavillantes, per- 


D 


petrant : eonditionibus interpositis, tam de dote 
quam de donatione propter nuptias, destinatur 
regi uxor virginum illustrissima, que in saeris im- 
perii penetralibus nutriebatur. Erat autem ejus- 
dem dominiimperatoris neptis, domini Isaaci fratris 
ejus natu se prioris filia, Theodora nomine, annum 
agens tertium decimum, forme venustate singula- 
riter conspicua, vultus elegantia, et totius corpo- 
ris habitudine intuentibus favorabilis. Dotis autem 
quantitas erat in centum millibus Hyperperorum, 
justi ponderis, exceptis decem aliis ejusdem mo- 
nete millibus, quos dominus imperator ad opus 
nuptialium expensarum liberaliter concessit : ef 
excepto mundo virginali, in quo tam in auro quam 
in gemmis, vestibus et margaritis, tapetis et holo- 
sericis, vasis quoque pretiosis, quadraginta millia 
justa aestimatione poterant computari. Rex autem 
proprio scripto apud dominum imperatorem se obli- 
gans, quod quidquid ejus nuntii cum eo precise 
firmarent, ratum esset habiturus, per legatos 
spondet firmissime, quatenus post ejus obitum 
urbem Acconensem cum omnibus ejus pertinentiis, 
tota vita sua nomine donationis propter nuptias 
cum omni tranquillitate, sine contradictione esset 
habitura. Peractis itaque et ad consonantiam red- 
actis utrinque pactis, designatis eidemillustri puelle 
de majoribus imperii principibus paranymphis, qui 
ejus iter usque ad dominum regem comitarentur, 
cum regiis legatis iter arripit, in Syriam, ad ma- 
ritum profectura. Accidit autem ul, Septembre 
proximo, cum omni comitatu suo sospes etinco- 
lumis apud Tyrum applicans, infra paucos dies 
Ilierosolymis (ut regni obtinuerat consuetudo) con- 
secrata, et regio insignita diademate, peractis so- 
lemniter nuptiis, viro tradita est. Et quoniam per 
idem tempus Hierosolymitanus electus consecra- 
tionis suse munus nondum obtinuerat, nec missi 
8b eo proprie cause patroni, a sede apostolica 
fuerant reversi: asciscilur de mandato regio An- 
tiochenus patriarcha Aimericus, qui et regine 
unctionis gratiam regis conferret et conjugii usi- 
lata solemnia celebraret. Hic demum uxore tradu- 
cía, omnem illam levitatem, qua usque ad illum 
diem justo amplius dicebatur laborasse, ita penitus 
deposuit, ut cum Apostolo videretur posse dicere : 
Cum essem parvulus, sapiebam ut parvulus, loquebar 
ut parvulus; ex quo autem factus. sum vir, evacuavi 
que sunt parvuli (I Cor. xur, 11). Nam et uxorem 
postmodum commendabili dilexisse dicitur affectu, 
et tori fidem usque ad extremum ei creditur con- 
servasse illibatam : postpositis itaque levibus acti- 
bus quasi mutatus ab illo, seria ccepit amplecti, 
et attentius tractare salubria. 
CAPUT XXIII. 


Imperator Gonstantinopolitanus Antiochiam venil ; 
princeps Raynaldus de eo quod in Cyprios commi- 
serat satisfaciens , ei reconciliatur. 


Eodem anno, dominus imperator Constantino- 


133 


politanus, convocatis pro imperiali magnificentia A. 


ex omnibus imperii finibus, militaribus copiis ; et 
ingenti exercitu ex omnibus tribubus et populis et 
linguis et nationibus congregato, transito Helle- 
sponto, in Syriam descendere proposuit, transcur- 
sisque mediis eum omni celeritate provinciis, ex 
improviso,ita ut vix cuipiam credibile videretur, 
eum exercitibus suis in Ciliciam, cirea Decembris 
initium, subitus advenit. Hujus autem tam matu- 
rati itineris causa erat precipua, quod quidam Ar- 
menorum potentissimus princeps, Toros nomine, 
de quo superius fecimus mentionem, universam Ci- 
liciam, que montibus, in quibus ille habebat castra 
munitissima, subjacebat, ab urbe murata usque ad 
extremum suburbium violenter occupavit, Tarsum 
videlicet prima et Anavarzan secunde Cilicie me- 
tropoles; et alias civitates, Mamistram, Adamam, 
Sisium, ejectis inde imperialium negotiorum pro- 
curatoribus, in suam redegerat potestatem. Ut au- 
tem eum incautum possel opprimere, et iter acce- 
leraverat, et occultaverat intentionem. Moverat eum 
etiam nihilominus et Cypriorum causa lugubris et 
favore digna, in quos tanquam in hostes fidei et 
detestabiles parricidas, princeps Antiochenus, ut 
premisimus,tam inhumane suam exercuerat ty- 
rannidem. Tam subitus autem, ut preediximus, fnit 
imperialium exercituum adventus, ut predictus To- 
ros, qui Tarsi tune morabatur, vix liberas ferias 
habuerit, ut ad montes vicinos, gratia salutis, se 
conferret, cum ecce legiones, et primi de exercitu 
campis jam infuderant se patentibus. Quo audito, 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


princeps Antiochenus Rainaldus stimulis conscien- C 


liv agitatus, eo quod non multo anteejus adventum 
tempore, in Cyprios innocentes et immeritos tanta 
desevisset insania, el tam eis, eorumque uxoribus 
et liberis, Deo et hominibus abominabilem intu- 
lisset injuriam; timens ejus adventum, ne forte 
predictorum vociferantium querulis vocibusexcitus 
ad uleiscendas eorum injurias descendisset, ccepit 
anxius deliberare, nunc secum, nune si quos ha- 
bebat magis familiares adhibitis, quid eum facere 
oporteret; et quo satisfactionis genere imperiali se 
posset de tanta offensa reconciliare amplitudini. 
Tantaque eum, ut dicitur, de domini imperatoris 
adventu formido corripuerat, ut. nec domini regis; 
quem tamen in proximo venturum sperabat, vellet 
exspectare presentiam; eum tamen certo cerlius 
nosse potuerat, ejus intervenlione et studio, et 
maxime nove affinitatis gratia, in causa prediota, 
longe meliores se inventurum conditiones. Usus 
ergo domesticorum consilio, assumptis ex eis pro 
arbitrio nonnullis, domino quoque Girardo venera» 
bili Laodicensium episcopo, sibi facto itineriscon- 
sorte, in Ciliciam, ubi dominus imperator erat cum 
suis expeditionibus, obtenta tamen prius quorum- 
dam familiarium domini imperatoris gratia, qui 
verbi hujus interpretes discurrebant,ad urbem Ma- 
mistram pervenit : ubi post multos circuitus, cum 
summa ignominia et populi nostri confusione im- 


D 


136 


periali reconciliatus est excellentis. Nudis enim, 
ut dieitur, pedibus, indutus laneis manicis usque 
ad cubitum decurtatis, fune circa collum religato, 
gladium babens in manu nudum, quem mucrone 
tenens, cujus capulum domino imperatori porrige- 
ret, eorum universis legionibus, domino imperatori 
praesentatus est : ibique ante pedes ejus ad terram 
prostratus, tradito domino imperatori gladio, tam 
diu jacuit, quousque cunctis vertereturin nauseam, 
et Latinitatis gloriam verteret in opprobrium, et 
in delinquendo et satisfaciendo vehementissimus. 


CAPUT XXIV. 


Rex ad patres illas properans, ab eodem imperatore 
honeste suscipitur, et infinita reportat munera. 


Dominus quoque Hierosolymorum rex, audito 
domini imperatoris adventu, assumpto sibi fratre 
et de regni principibus electissimo comitatu, relicto 
domino comite Flandrie, qui in proxime futuro 
transitu ad propria decreverat redire, versus An- 
tiochiam festinus contendit: quo perveniens, nun- 
tios ad dominum imperatorem, dominum videlicet 
Gaufridum abbatem Templi Domini, Greca lingue 
habentem commercium, et nobilem virum domi- 
num Joscelinum Pessel dirigit, debitae salutationis 
affatum per eos officiosissime dependens, et de ejus 
sciscitans beneplacito, utrum eum ad se velit acce- 
dere, et domini regis sibi habere presentiam. Qui- 
bus datum est in responsis, ut. regem moneant el 
invitent, ul ad eum venire non pigritetur. Insuper 
et de imperiali latere mittitur illustris apocrisiarius, 
qui et litteris et viva voce, tanquam imperii dile- 
clissimum filium, regem sollicitet, ut ad eum acce- 
dere non recuset. Statuta ergo die, assumpto sibi 
egregiorum equitum selecto comitatu, illuc perve- 
niens, honestissime susceptus est; nam statim in 
occursum ei ab eo diriguntur duo nepotes ejus, 
fratres uterini, Joannes videlicet Protosevasto et 
Alexius Protostrator, qui inter illustres saeri palatii 
primum obtinebant locum, cum maximo nobilium 
comitatu. Deinde ipsis eum  ducentibus usque ad 
ostium tentorii, ubi dominus imperator eum suis 
illustribus residebat, cum multa gloria introductus, 
humanissime ab eo salutatus, et ad osculum pacis 
erecius, secus eum in sede honesta, humiliore ta- 
men, locatus est. Ubi el ejus consortibus tam de- 
bite salutationis affatu, quam pacis osculo ab eo 
humanissime honoratis, de incolumitate tam do- 
mini regis quam suorum, qui cum eo advenerant, 
diligenter querit; et vultum exhibens solito letio- 
rem, verbo et toto corporis gestu significat eorum 
seadventum gratissime suscepisse, et oblata tanti 
principis et suorum deleotari presentia. Crebris 
itaque collocutionibus tam secretis quam in coetu 
procerum, ei grata circa dominum imperatorem con- 
versatione per dies decem, quibus apud eum jugem 
se exhibuit, sicuti vir gratiosus erat, tantum domini 
imperatoris et principum suorum favorem meruit, 
el tanto charitatis vineulo eorum cordibus conglu- 
tinatus est, ut et viventem unice de cetero tanquam 


181 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUINUS III REX. 


738 


filium dilexerint, et defuncti, apud eos ejus memo- 'À ralibus deliciis operam dedisset, effusa in populum 


ria usque hodie non desinat esse in benedictione. Et 
neapud dominum imperatorem mora ejus esset 
infruetuosa, sicuti virargumentosus erat, etoculum 
in secularibus habens perspicacem ; videns quod 
dominus imperator extra urbem castra locari pre- 
ceperat, ut contra predictum Toros, quem odio per- 
sequebatur insatiabili, dirigeret exercitus, impe- 
irata prius licentia, «ccpit traclare diligentius, 
quomodo predictum principem domino imperatori 
reconciliare posset. Vocaloque eo et presente con- 
stitulo, resignatis presidiis que dominusimperator 
reposcebat, in gratiam eum restituit pleniorem ; ita 
ut fidelitatem ligiam, per ejusdem domini regis in- 
terventionem, antequam ^ad propria reverteretur, 
manualiter eidem exhiberet. Tandem a domino im- 
peratore, prout. magnificentiam decebat imperato- 
riam, cum suis principibus donis uberioribus, et 
immensa munerum liberalitatre cumulatas, prose- 
quente eum universorum gratia, Antiochiam rever- 
sus est, Audivimus a quibusdam, omni exceptione 
majoribus et fide dignis, quod exceptis illis, que 
ejus consortibus prodiga liberalitate contulerat, 
qu: infinita credebantur, soli domino regi viginti 
duo millia hyperperorum, et tria millia marcarum. 
argenti examinatissimi, exceplis vestibus et holo- 
sericis, et vasis pretiosis, decebatur largitus. An- 
tiochiam vero veniens, fratem suum dominum 
Amalricum Joppensem et Ascalonitanum comitem, 
cum domino Hugone de Jebelino, qui nuperrime 
de hostium vinculis redemptus,postliminio reversus 
fuerat, ibidem reperit. Qui et ipsi dominum impe- 
ratorem adire cupientes, illueque postmodum pro- 
fecti, ab eodem domino imperatore benigne sus- 
cepti, tractali honestius, de more imperiali, donis 
uberioribus honorati, gaudentes ad dominum regem 
remissi sunt. 


CAPUT XXV. 

Imperator Antiochiam  ingreditur,in cives multam 
liberalitatem exercens ; unde postmodum ad propria 
revertitur. 

Peracta igitur in Cilieia Dominiese Pasche solem- 
nitate; transcursis diebus celebribus, versus An- 
tiochiam exercitus dirigit, et legionibus usque ad 
urbem applieatis, pro foribus ejus astitit in infinita 
multitudine formidabilis; ubi dominus patriarcha 
cum universo clero et populo, cum textibus Evan- 
geliorum et omnimodo ecclesiarum ornatu, obvius 
adfuit. Rex quoque, cum principe ejusdem loci, 
et Ascalonitano comite, cum universis tam regni 
quam Anliocheni principatus proceribus ei obviam 
exiens, ceumsumma gloria, imperiali diademate lau- 
reatum et Auguslalibus decoratum insignibus, cum 
tubarum stridore et tympanorum strepitu, cum 
hymnis et canticis in urbem introducunt, et usque 
ad cathedralem ecclesiam, ad basilicam videlicet 
aspostolorum principis, deinde ad palatium cum 
eadem patrum et plebis prosecutione deducunt. 
Ubi cum per aliquot dies balneis et ceteris corpo- 


civitatis, more solito, roga liberalissima, proposuit 
venandi gratia urbe exire ; et ad loca venatui apta, 
gratia tollendi exire fastidii, dominum regem secum 
trahens, ejusdem operis consortem. Accidit autem 
ut, predicto studio insistentes, die solemni Ascen- 
sionis Dominice», dum saltus more cireumeunt ve- 
nalorio, rex equi cui insederat raptus impelu, per 
loca humilibus frutetis et sentibus obsita, casu ra- 
ptus in preceps et ad terram cum equo provolutus, 
brachium fregit ; quod ut domino imperatori inno- 
tuit, ei multa humanitate compatiens, chirurgico- 
rum implens officium, flexo ante cum genu, tan- 
quam unus de popularibus operam ministrabat dili- 
gentem ; ita ut cum indignatione stuperent et mi- 
rarentur ejus principes et consanguinei, quod ma- 
jestatis oblitus imperatoriae, et Augustalem negli- 
gens dignitalem, regi se exhiberet ita devotum et 
familiarem, quod etiam eorum cuilibet videretur 
indignum. Redeuntes ergo inde ob casum qui acci- 
derat Antiochiam, per dies singulos visitationis 
gratia dominum regem adibat, et cataplasmatibus 
innovatis cum unguentis necessariis fascia iterum 
diligenter involvebat ; tanta cirea eum cura solli- 
citus, qua majorem vix posset cgrotanti adhibere 
filio. Domino igitur rege plenam convalescentiam 
asseculo, precipit imperator, et voce praeconia no- 
tum fieri mandat primiceriislegionum, ut. certa die 
versus Halapiam .acies dirigant et machinas cum 
bellicis instrumentis ante se faciant deportari ; ipse 
vero cam domino rege et utriusque principibus, 


C cum tubis et tympanis, et preliorum incentoribus 


lituis, urbe postmodum egressus, in eo loeo qui 
vulgo appellatur vadum Balenz, substitit, et exer- 
citus universus. [nde missis nuntiis ad Noradinu:n, 
qui forte Halapie tunc erat, obtinet per legatos, 
quemdam Bertrandum comitis Sancti /Egidii natu- 
ralem filium, cum quibusdam aliis coneaptivis sibi 
dari. Ipse vero postmodum non multo interjecto 
temporis intervallo, revocantibus eum curis do- 
mesticis, ad propria reversus est. Rex etiam post 
domini imperatoris discessum, cum suis quos se- 
cum eduxerat, in regnum se recepit. 


CAPUT XXVI. 


Adriano defuncto, in Ecclesia Romana schisma ori- 
tur periculosum. 


D Per idem tempus, domino Adriano papa apud 


Anagniam,urbem Campanie, morbo squinancie de- 
funeto, corporeque ejus Romam translato et in ha- 
silica Beati Petri apostolorum principis honorifice 
sepulto, dum de substituendo pastore inter cardi- 
nales haberetur tractatus, sicut in talibus solet fre- 
quenter contingere, divisa sunt eligentium deside- 
ria ; ita ut pars eligeret. dominum Rolandum ejus- 
dem ecclesie presbyterum cardinalem, tituli Beati 
Marci, qui idem erat sedis apostolica cancellarius, 
eui manus imponentes et ordinantes episcopum, 
Alexandrum appellaverunt. Alii vero dominum Oc- 
tavianum, virum secundum carnem nobilem, ejus- 


739 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


140 


dem Ecclesie presbyterum cardinalem tituli San- A sexum discreta femineum, que regnum tam vivente 


cta Cecilis trans Tiberim ; cui etiam nihilominus 
manus imponentes, episcopum constituerant, vo- 
cantes eum "Victorem. Cujus schismatis occasione, 
universa Latinorum Ecclesia, peccatis nostris exi- 
gentibus, paulo minus habuit dividi et irrevocabili- 
ter ab invicem separari, majoribus orbis principi- 
bus certatim partibus gratiam suam et favorem 
ministrantibus.Tandem anno nono decimo, redeunte 
ad unitatem Ecclesie domino Frederico Romano- 
rum imperatore, qui parti opposit:e auxilium sug- 
gerebat, ei consilium ; et domino Alexandro papa 
plena charitate reconciliato, reddita est pax Eccle- 
sie, et depulsis errorum tenebris, resplenduit tran- 
quillitas, quasi stella matutina in medio nebule. 


CAPUT XXVII. 

Noradinus lcon£ensis soldani fimes ingressus, partem 
ejus violenter occupat. Rec Damascenorum [ines 
depopulatur. 

Iuterea Noradinus laetus ad modum de imperatoris 
discessu, cujus adventus magnum, presentia majo- 
rem eiterrorem incusserat, securus jam de cetero 
de tanti principis suspecla nimis potentia, videns 
eliam dominum regem ad propria reversum, occa- 
sionem se arbitratus reperisse, qualem a multis re- 
irotemporibus desideraverat; convocata ex universis 
finibus suis militia in terram soldani Iconiensis, 
quam sibi habebat conterminam, expeditiones diri- 
git,et urbem Mares, simul et oppida Cressum et 
Behetselin, in suam satagit redigere potestatem. 
Soldanus autem, ab illis remotus partibus, non fa- 
cile suis poterat ministrare subsidium ; unde et ea 
fiducia contra fortiorem se, hoc presumpserat ag- 
gredi Noradinus. Cognito autem dominus rex, quod 
circa partes illas cum omnibus viribus suis detine- 
retur occupatus, volens illiusoccupationes ad suum 
trahere compendium, sciens Damascenorum fines 
absque militarium virorum robore, hostium facile 
patere insidiis, congregalo exercitu, regionem Da- 
mascenorum ingreditur, et cuncta pro arbitrio in- 
cendiis tradens et prede, ab Offro, prim» Arabie 
famosa metropoli usque Damascum, nemine con- 
»radicente, libere contraducebat exercitum. Erat 
aulem Damasci quidam nobilis Negemedinus no- 
mine, cuiob plurimam rerum secularium quam 
habere dicebatur experientiam, negotiorum suorum 
curam commiserat, et urbem cum suis perlinentiis 
pro ejus arbitrio eidem tradiderat gubernandam. 
Hie videns dominum suum in regione re ota magis 
oceupalum negotiis, seque virorum militarium co- 
pias non habere, quibus regiis viribus posset resi- 
stere, tanquam vir providus, et instantia pericula a 
se quarens propellere, oblatis quatuor millibus au- 
reorum, pacem trium mensium postulat, et multi- 
plicatis sibi data pecunia intercessoribus, impetrat 
postulatam, datis insnper sex gregariis militibus, 
quos in vineulis detinebat. Sic ergo regem cum suo 
exercitu a patria sua prudenter amovit. Interea 
domina Milisendis regina, mulier provida, el supra 


B 


C 


D 


marito, quam regnante filio, congruo moderamine 
annis triginta, et amplius, vires transcendens femi- 
neas rexerat, egritudinem incidit incurabilem, de 
qua usque ad obitum salutem non recepit, licet 
utraque sororum ejus tam domina Tripolitana co- 
mitissa, quam domina abbatissa Sancti Lazari de 
Bethania,omnem circa eam impenderent diligen- 
tiam ; et accitis medicorum undecumque peritissi- 
mis, remedia qualia videbantur necessaria, non 
cessarent ministrare; ipsa vero aliquantisper lesa 
memoria, corpore quasi consumpto, loco decum- 
bens, multo tempore, paucissimis ad eam reserato 
accessu, jacebat quasi dissoluta. Rex autem inte- 
rim effiluxo tempore, quod Negemendino Damasce- 
norum procuratori constituerat, temporeque fosde- 
ris quod initum fuerat decurso, Noradino adhuc 
circa partes predictas, nondum completis negotiis 
occupato, hostium fines violenter ingreditur, et pro 
arbitrio regionem discurrens, predas trahit libere, 
incendia procurat, manubias agit sine coniradi- 
ciore; et depopulata regione, effraclis suburbanis, 
captivalis locorum incolis, iterum sospes ad pro- 
pria reversus est. 
CAPUT XXVIII. 


Princeps Antiochenus Rainaldus ab hostibus capitur, 
et apud Halapiam vinculis mancipatur. 


Non multo autem interjecto tempore,accidit quod 
princeps Antiochenus Rainaldus, cognito per ex- 
ploratores, quod in partibus illis, quae et aliquando 
fuerant comitis Edessani, inler Maresiam et Tulu- 
pam absque militaribus viris, terra armentis et 
gregibus referta, locorum incolis armorum usum 
nescientibus, facile posset patere ad predam ; cre- 
dulus aurem  prebet dictis eorum facilem, et 
collecta ingenti militia, infaustis avibus iter aggre- 
ditur. Perveniensque &d loea predicta, dictorum 
plenam invenit fidem ; nam procul dubio armento- 
rum et gregum slupendam reperit multitudinem ; 
sed populus cujus hec erant, populus fidelis erat. 
Tota enim illa regio non nisi in presidiis Turcos 
habet, paucos admodum, qui el presidia tuentur, 
el rusticorum prestationes colligunt, dominis ma- 
joribus quorum procuratores sunt, conservandas. 
Suburbana autem soli Christiani. Suriani et Ar- 
meni inhabitant, et agricultura operam dant, et 
rura colunt. Collecta igitur ex diversis partibus 
preda et manubiis nemine prohibente comporta- 
tis, onusti spoliis et multimoda supellectile locuple- 
tati, sospites et cum omni tranquillitate reverteban- 
tur; cum ecce Megedin praefectus Halapiensis, No- 
radino familiaris, et fidei sinceritate conjunctissi- 
mus, assumpta sibi universe regionis expediliore 
militia, ejus precognito reditu, maturai ei exire ob- 
viam, ut sarcinis et preda oneratos, aliquibus loco- 
rum angustiis, aut impeditos opprimeret, aut saltem 
impedimenta relinquere compelleret violenter. Fa- 
etumque est, utjuxta prudentis viri conceptum, pro- 
perantes illiobviam, ducibus itineris qui de exercitu 


741 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVII. BALDUINUS III REX. 


142 


principis advenerant,ad locum perveniunt destina- A tur, utpote causam fovens potiorem ; quorum prin- 


ium, proximum satis regioni, ubi princeps cum 
universas preda castra locaverat. Qui cognito hos- 
tium adventu, cum suis deliberat quid eum in pre- 
senti necessilate oporteat facere ; relictoque saniore 


- consilio, videlicet. ut preda dimissa, expeditiores 


sine multa difficultate redirent ad propria ; elege- 
runt ut, predam et spolia non deserentes, cum 
hostibus, nisi per eoS staret, slrenue decertarent. 
Mane itaque facto et die jam aliquantulum adulta, 
concurrentibus agminibus pugna commitlitur, in- 
stantibus hostibus arcubus et gladiis, studio valde 
pertinaci. Nostri autem, etsi prima facie animum 
resistendi visi sunt habuisse, novissime temen 
mente consternati, terga dederunt, fugam dimissis 
spoliis eligentes. Princeps autem, peccatis suis 
exigentibus, omnes quas commiserat impielates 
corporaliter luiturus, captus est et compedibus 
religatus, Halapiam eum aliis concaptivis, specta- 
culum factus populis infidelibus, cum summa igno- 
minia deductus est. Factum est autem hoc anno 
regni domini Balduini decimo octavo, mense No- 
vembre, ix Kal. Decembris, inter Cressum et Mares, 
in loco qui dicitur Commi. 
CAPUT XXIX. 


Joannes quidam Romana Ecclesize presbyter cardina-- 


lis, in Syriam descendit legatus ; de ejus susceé- 
ptione inter episcopos oritur dissonantia. Amalríco 
Joppensi comiti, fratri regis, filius nascitur. Bal- 
duinus. 


Per eosdem dies, quidam Joannes vir admodum 
litteratus, Romane Ecclesie presbyler cardinalis, 
lituli Sanetorum Joannis et Pauli, missus a domi- 
no Alexando papa ad partes orientales legatus, 
apud Biblium, eum quibusdam Januensibus appli- 
cuit. Volens igitur, impetrata licentia, tanquam 
legatus in regnum introire, pretentavit domini 
regis et aliorum regni principum, tam ecclesiasti- 
corum quam secularium mentes, quidam de cujus 
ingressui sentirent. Divisus enim erat, ut predixi- 
mus, oceasione schismatis oborti, pene orbis uni- 
versus : aliis domino pape Alexandro, aliis parti 
opposite faventibus. Unde post multam delibera- 
tionem, mandatum est ei ex parte, ut subsisteret, 
necinregnum presumeret ingredi, quousque ha- 
bita cum prelatis ecclesiarum et regni principibus 
pleniore deliberatione, ei de communi consilio 
mandaretur quid eum facere oporteret. Interim 
ergo convocatis apud Nazareth, tam domino pa- 
triareha quam reliquis ecclesiarum prelatis, de 
principibus quoque nonnullis cum domino rege 
assistentibus, coeperunt deliberare quid in tanta 
ambiguitate facto esset expedientius. Omnes enim 
Orientis pontifices, de utroque palriarchatu, in 
neuiram partium manifeste declinaverant, in oc- 
culto tamen, aliis huic, aliis illi suum favorem 
prestantibus. Factum est autem, sicut in talibus 
solet contingere, quod dissentientes ab invicem, 
et votis eorum in plura distractis, alii dicerent 
quod dominus Alexander et ejus legatus suscipere- 


p 


D 


cepserat deminus Petrus, pie in Dominum recorda- 
tionis, praedecessor noster, Tyrensis archiepisco- 
pus; alii e converso domini Victoris causam pre- 
ferentes, et eum semper regno amicum et tutorem 
fuisse asserentes, legatum nullo modo recipiendum 
esse censebant. Rex autem mediam quamdam viam 
sequens,cum suis principibus et de ecelesiarum 
prelatis quibusdam, timens ne episcopi inter se 
dividerentur et scinderetur Ecclesia, persuadebat 
neutram partium recipiendam esse; legato vero, 
si tanquam peregrinus, orationis gratia, absque 
insignibus legationis, ad loca sancta vellet acce- 
dere, dandam esse licentiam et concedendam li- 
bertatem moram in regno faciendi, usque ad pri- 
mum transitum, extunc redeundum ei esse. Alle- 
gabat etiam, et dictorum suorum causam subjun- 
gebat et rationem, dicens: Schisma recens est ; 
necdum orbi innotuit, uter eorum causam foveat po- 
tiorem ; periculosum autem esse, in re dubia partem 
sibi ex sententia deligere, et de incerta diffinitivam 
pracipitare senlenliam. Przlerea, nec legato. opus 
esse in regno, qui ecclesias et monasteria gravet im- 
pensis, extorsionibus atlenuet. Hec erat domini 
regis sententia ; qui, licet utilior videretur, tamen 
praevaluit eorum sententia, qui legatum esse reci- 
piendum asserebant. Vocatus igitur in regnum 
venit, multis quibus adventus ejus placuerat, post- 
modum onerosus. Per illud tempus natus et do- 
mino Amalrico. Joppensium comiti, ex Agnete filia 
comitis Edessani, filius, quem patris rogatu, rex 
de sacro fonte suscipiens, suum ei nomen impo- 
suit; cumque ab eo jocose quereretur Quidnam 
nepoli, eL filio de sacro fonte suscepto donaret ? re— 
spondit, sieuti homo jucundi et urbani sermonis 
erat: Regnum. Hierosolymorum. Quod verbum qui- 
busdam prudentibus, qui hoc audierant, altius 
descendit in peclus, notantes quod licet juvenis 
esset admodum, et uxor ejus adolescentula, pre- 
sagire videbatur, quod absque liberis foret ex hac 
luce subtrahendus : quod et factum est. 


CAPUT XXX. 

Rez ab Antiochenis vocatus, illuc properat ; imperia- 
les legati adsunt, uxorem domino suo, unam de 
consanguineis domini regis postulantes. 

Capto igitur prineipe et Antiochena provincia re- 
ctoris solatio destituta, populus iterum regionis, 
timore et anxietate corripitur ; et diebus singulis 
regionis desolationem, nisi Dominus eos custodiat, 
animis suspensis expectat; tandemque visum est 
ad solitum recurrere auxilium, et ab eo contra 
mala imminentia petere solatium, unde sine re- 
pulsa sepius obtinuerant postulatum. Missa igitur 
legatione et adjunctis precibus lacrymosis, dominum 
Hierosolymorum regem suppliciter invitant, ut ad 
subveniendum genti desperate, populo pereunti, 
honorem et glorium ab hominibus, et a Domino 
premia relaturus zterna, venire non moretur. Rex 
autem miserabili regionis illius casu cognito, pra- 


1143 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


144 


decessorum suorum vesligiis inhaerens, eorum an- A politani sororem, domino suo suscipiantin uxorem. 


xietatibus compatiens, laborem devolus am plecti- 
tur ; eL assumpta secum honesta militia, ad partes 
acceleral Antiochenas, ubi cum omni gaudio et 
animorum exsultatione, ejus a patribus et plebe 
susceptus est adventus. Residens ergo in eadem 
civitate quantum temporis et loci deposcebat neces- 
sitas, negotiis principatus tanquam suis propriis 
exactissimam adhibet diligentiam ; et regionis pro- 
curatione domino patriarche ad tempus, usque 
dum redeat commissa, honestisque sumptibus do- 
mins principisse constitutis, rerum domesticarum 
sollicitudine revocatus, reversus est ad propria. 
Porro domino rege in regnum reverso, ecce adsunt 
dominiimperatoris Constantinopolitani, viri specta- 
biles,et in sacro palatio praeclari, legati imperiales, 
litteras cum aurea bulla, simul et. verba secretiora 
ad dominum regem deferentes. Horum autem pri- 
muserat, vir illustris Gundostephanus, ejusdem do- 
mini imperatoris consanguineus : secundus erat 
maximus palatinorum interpretum, Triffillus, homo 
vafer et pro negotiis imperialibus valde sollicitus ; 
qui, ut prediximus, sacros apices detulerunt, quo- 
rum tenor erat, ut in summa dicatur, talis : Nove- 
ris, nobis dilectissime et imperio nostro acceptissime, 
quod feliz et inclytae in.Domino recordationis Hirene, 
sacri imperii nostri consors, diem vitz? clausit extre- 
mum, electis spiritibus socianda, unica mobis filia 
communis imperii haerede relicta. Nos autem de im- 
perii successione sollicili et melioris sexus sobolem 
non habentes, de secundés votis cum illustribus sacri 
palatii diligentem sepius habuimus tractatum. Tan- 
dem de universorum principum favore et consensu 
placuit, ut de sunguine tuo, quem unice diligil no- 
strum imperium, nobis in consortium jungamus im- 
perii; et utram. consobrinarum tuarum seu illustris 
viri comitis Tripolitani sororem, seu magnifici viri 
principis Antiocheni germanam juniorem nobis elege- 
ris, nos pro tua optione, sinceritati tug? omnem fidem 
habentes, eam nobis in. tori sociam et imperii parti- 
cipem, auctore Domino, assumemus. 

Cognita ergo rex dominiimperatoris, tum ex ejus 
litteris, tum ex nuntiorum viva voce, intentione, 
spondet obsequium, operam promittit, et gratias 
multiplices imperatorie solvit majestati, tum quia 
de sanguine ejus in tantam eminentiam sibi asso- 
ciare proposuit ; tuin quia ejus fidem commendans, 
in ejus ponit arbitrio, utram ipse delegerit, eam in 
tori participem et imperii consortem assumpturum. 

CAPUT XXXI. 


Rea sororem comilis Tripolitani, virginem illustrem 
Milisendem nomine, ei deputat ; sed post annum 
eam repudiat imperator, et uxorem. ducit Mariam, 
principts Raimundi filiam. 

Rex ergo habita deliberatione cum suis familiari- 
bus, quid sibi et imperiali celsitudini, in presenti 
facto magis conveniat, convocalisimperialibus nun- 
tiis persuadet, et precipit, quatenus Milisendem 
bone indolis adolescentulam, domini comitis Tri- 


Illi vero eum summa reverentia domini regis am- 
plectentes verbum, preestiterunt assensum ; conte- 
stantes tamen quod hoc ipsum domino imperatori 
per nuntios et litteras significari oporteret. Prepa- 
rantur inlerea virgini tanto culmini destinate, a 
matre et amita, fratre et amicis omnibus, immen- 
sorum sumptuum ornamenta, et modum nescientia, 
supra vires regias ; murenulz, inaures, spinteres et 
periscelide, annuli, torques et corone ex auro pu- 
rissimo ; vase quoque argentea, immensi ponderis 
et magnitudinis ; inaudile ad usum coquine, esca- 
rum et potuum, et lavacrorum obsequium prepa- 
rantur, exceptis frenis, sellis, et ut breviter dica- 
tur omnimoda supellectile ; que omnia tam infini- 
tis preparabantur impensis, et tanto studio procu- 
rabantur, utipsa etiam opera suum prediearent 
"excessum et regium luxum facile superarent. In- 
terea, dum Grecisingula ad unguem perscrutantur 
et rimantur interius de moribus puelle, de occul- 
tarum corporis parium dispoitione, dum nuntios 
frequentes ad imperatorem diriguntet eorum pre- 
stolantur recursum, annus effluxit: quod valdemo- 
leste ferentes tam dominns rex et omnes, quam re- 
liqui ejusdem virginis cognati et amici, imperiales: 
nuntios publice conveniunt, alterutrum duum pro- 
ponentes. Ut aul precise a verbo diu traclati desi- 
nant matrimonii, et expensas resarciant ; aut desi- 
nantmorarum perplexitatesintexere,et consummato 
negotiojuxta conventiones initasfinem imponant.Co- 
mes autem multiplicibusgravabaturimpendiis; nam 


C et duodecim galeas fieri jusserat, et eas instruxe- 


rat usquead plenum, quibussororem usque ad mari- 
tum prosequi decreverat, etam de principatu quam 
de regno omnes rnajores apud Tripolim convene- 
rant, exspectantes dominz, in proximo futurum 
exitum ; quibus comes ex tolo, aut ex parte pluri- 
ma, providebat necessaria. Greci aulem more suo 
amphibologice respondentes, rem adhuc protrahere 
nitebantur ; verum dominus rex eorum sophisticis 
occurrens moliminibus, specialem super eo nego- 
tio, ad dominum imperatorem, dominum Ottonem 
de Risbergis dirigit nuntium, obnixe postulans ut 
ei per eumdem voluntatem suam precise declaret ; 
qui sperato citius ad dominum regem rediens, el 
viva voce et litteris edocet domino imperatori quse 


]) tractata erant, de predicto matrimonio, omnia dis- 


plicere : quod intelligens rex, a verbo destitit, pro 
multa ducens ignominia, quod id quod ejus inter- 
ventu credebalur esse tractatum et pariibus suis 
absolutum, in irritum devenisset ; et procul dubio 
in suam videbalur redundare injuriam. Porro do- 
mini imperatoris nuntii, comitis Tripolitani indi- 
gnationem formidantes, inventa casu navicula, in 
Cyprum se fecerunt deportare. Soluto itaque coetu 
optimatum, qui apud Tripolim convenerant, do- 
minus rex in partes secessit Antiochenas, quarum 
curam, ut prediximus, a populo regionis diligenter 
expetitus, sibi assumpserat; ad quas cum perve- 


145 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XVIII. BALDUINUS III REX. 


146 


 nisset, eosdem imperatoris nuntios reperit, quos a À sura reddere tilionem. Hae ei cogitanti, ex diverso 


Tripoli credebat abiisse. Hi cum domina principissa 
pro filiarum ejus novissima, Maria nomine, quoti- 
dianum et familiarem habebant tractatum. Insuper 
et domini imperatoris auro signatas in presenti ha- 
bebant litteras, quibus ratam se habiturum, quod 
per eorum manum de presenti matrimonio, cum 
domina principissa vel amicis ejus firmaretur, pro- 
mittebat. Presens ergo factus rex, communicato ei 
verbo,etsi in priore facto laesus videretur, eatenus 
ut merito in presenti operam, et studium domino 
imperatori posset subtrahere, tamen gratia consan- 
guines, qua pupilla erat, et patris destituta solatio, 
partes interponit suas; et post multas dilationes, 
effectui satagit mancipari. Completo itaque negotio, 
galeis in faucibus Orontis fluminis, in loco qui di- 
citur portus Sancti Simeonis, preparatis, tradita 
paella, prosequentibus eam de magnatibus regionis, 
qui ad hoc videbantur idonei, et usque ad maritum 
vie consortibus, iter arripiunt. 


CAPUT XXXII. 

Rex circa Antiochiam. casirum regdificat, quod. dici- 
tur Pons Ferri. Regina. Milisendis mater ejus mo- 
ritur. 

Interea dum rex in partibus illis moram faceret, 
ul ejus presentia regioni esset utilis, castrum quod 
super pontem fluminis Orontis (qui vulgo dicitur 
Pons Ferri) aliquando fuerat, ab urbe Antiochena 
quasi sex aut seplem distans milliaribus,resdifica- 
vit, uliliter satis, ad cohibendum hostium diecur- 
sus et latrocinantium introitus occultos. Occupato 
ergo eo cirea partium illarum negotia, pia mater 
ejus longo macerata languore et continuis exhausta 
cruciatibus, r1 Idus Septembris viam universe car- 
nis ingressa est; quod postquam ad ejus pervenit 
notitiam, veris contestans argumentis quanta eam 
sinceritate dilexisset, in lamenta se dedit, et per 
dies multos nullam prorsus recepit consolationem. 
Sepulta est autem inclyte recordationis domina 
Milisendis, angelorum choris inferenda, in valle Jo- 
saphat, descendentibus ad sepulerum beate et inte- 
merate Dei genilricis et virginis Marise ad dexte- 
ram,in crypla lapidea, januis ferreis presepta, al- 
tare habens vicinum, ubi tam pro remedio anime 
ejus, quam pro spiritibus omnium fidelium defun- 
ctorum, acceptabiles Creatori quotidie offeruntur 
hostia. 


CAPUT XXXIII. 


Comes Tripolitanus pro repudio sororis iratus, impe- 
ratori quantas potest irrogat mjur1as. 


Interea eomes Tripolitanus dolore cordis tactus 
intrinsecus, et egre ferens, quod ab imperatore sic 
erat delusus, videns se occasione imperatoris enor- 
mes fecisse impensas, sororem suam,tanquam gre- 
garii alicujus filiam, ab eo sine cause coguitiode 
repudialam esse, anxius apud se gemit, et ex corde 
ducit suspiria, cogitans si qua via posset impera- 
tori reddere vices, et pro illata injuria eadem men- 

ParRoL. CCI. 


occurrebat, quod princeps inter mortales erat po- 
tentissimus, nec ejus vires sufficere poterant, ut 
eum vel in aliquo lzdere posset ; tamen ne illatam 
injuriam aut non sentire videretur,aut negligentius 
dissimulare, galeas quas ad alium usum prepara- 
verat, dolore compulsus, armari precipit; et voca- 
tis piratis, et nefandorum scelerum artificibus eas 
tradit, precipiens, ut. predicli imperatoris terras 
obambulantes, omnino nec etati parcerent, nec 
sexui, eb conditionum etiam nullam haberent diffe- 
rentiam ; sed passim et sine delectu tam monaste- 
ria quam ecelesias, omnia traderent incendiis, et 
rapinas ubique,sive homicidia libere perpetrarent, 
pro justa. causa arma et vires illaturi. Illi autem 
dieto parentes, mare ingressi, regiones imperatoris, 
tam qua in insulis erant quam que in terra mari 
contermina perlustrantes, verbum comitis interpre- 
lantes largius, ubique rapinas, ubique incendia, 
ubique homicidia procurant; ecclesias violant, ef- 
fringunt monasteria,locorum venerabilium omnino 
nullam habentes differentiam. Sed et peregrinis 
loca sancta adeuntibus, vel inde reversis, viaticula 
sua diripientes, nullos et inopes, aut mori, aut in 
mendicitate vitam protrahere compellebant ; nego- 
tiatoribus, nihilominus victum eo commercii genere 
sibi, uxoribus et liberis propagantibus, bona que 
congesserant diripientes, vacuog domum redire, 
sorle cum lucro deperdila, cogebant. 


CAPUT XXXIV. 


C nex apud Antiochiam pharmacum bibit ; unde in su- 
premam deductus aegritudinem, quzrebat ad pro- 
pria reverti, sed invalescente egritudine,in itinere 
apud Berithum vitam finit. 


Dum heec comes Tripolitanus, zelo proprie du- 
clus injurie procurat, rex apud Antiochiam ante 
ingruentem hiemem, prout consueverat, pharmaco 
uti volens, per manum Barae, medici Tripolitani 
comitis, pillulas accepit, et quas in instanti sume- 
ret, et quas postmodum modico interjecto tem- 
pore esset accepturus : Vostri enin, Orientales prin- 
cipes, maxime id efficientibus mulieribus, spreta no- 
strorum Latinorum physica et medendi modo, solis 
Judsis, Samaritanus, Syris et. Saracenis fidem ha- 
bentes, eorum. curae se subjiciunt imprudenter, el eis 
se commendant, physicarum rationum prorsus igna- 
ris. Dicebantur autem predict pillule venero in- 
fectze, nec erat a vero multum dissimile ; nam resi- 
duum quod regi secundo sumere mandatum fuerat, 
postea experimento apud Tripolim in pane infuso, 
cuidam datum canicule, mortem sibi infra paucos 
dies propinaverunt. Ab ea igitur die, qua predictam 
rex bibit medicinam, cum dysenteria febriculam 
incurrit, qu:& postea in hecticam versa est, nec ab 
ea, usque in diem obitus, remedium sensit, aut 
convalescentiam, Sentiens igitur apud se doloris 
instantiam et egritudinis augmentum, ab Antiochia 
discedens usque Tripolim pervenit. Ubi mensibus 

24 


741 


aliquot decubuit, de die in diem exspectans reme- 
dium.Ubi autem egritudinem cognoscens invalesce- 
re, et salutis nullam superesse fiduciam, Berythum 
deportatus, ecclesiarum prelatos, simul et regni 
principes ad se cum omni celeritate precipit evocari; 
quibus in presentia sua conalitutis, fidem suam pie 
ac religiose articulatim aperiens, in spiritu con- 
trito et humiliato, presentibus pontificibus peccata 
confitens, carnis solutus ergastulo, animam ccelis 
intulit, cum electis principibus, auctoré Domino, 
coronam immarcessibilem percepturus. Obit autem 
anno ab Incarnatione Domini 1162, regni ejus anno 
vicesimo, 1v Idus Februarii, setatis vero tricesimo 
tertio ; liberis non exstantibus, fratre regni herede 
instituto.IndeHierosolymam cum summa reverentia 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 
A tot doloris intimi argumenta in nostro vel in alio 


et regalibus exsequiis, cum universorum gemitu et B 


lacrymis deportatus, occurente ei clero et universo 
populo civitatis, in ecelesia Dominiei Sepulcri ante 
Calvarie locum, ubi pro salute nostra crucifixus est 
Dominus, honorifice inter suos predecessores se- 
pulture traditus est. 'l'antam autem mostitam et 


5-4 0 RUNE SERIE A E E EORR MTS EE 


148 


regno, pro defectu alicujus principis exstitisse, 
nulla tradit historia ; nulla presentium hominum 
tenet memoria ; nam exceplis civibus, in quorum 
urbes funus introducebatur regium, quorum luctus 
et dolor sine exemplo videbatur, descendebat de 
montibus fidelium multitudo, cum ejulatu prose- 
quens precedentes exsequias. Sicque a. Berytensi 
urbe Hierosolymam diebus quasi octo continuis, 
non defuit lamentum juge, et luctus horis pene sin- 
gulis renovatus. Dicuntur nihilominus et hostes de 
ejus morte doluisse ; ita ut quibusdam suggeren- 
tibus Noradino, quod fines nostros ingrediens inte- 
rim dum exsequiis operam daremus, terram depo- 
pularetur, dicatur respondisse : Compatiendum est, 
et humane indulgendum justo eorum dolori: €o quod 
principem amiserint, qualem reliquus hodie non habet 
orbis. Nos autem de operibus ejus hunc librum con- 
summantes, oramus, ut cum piis et electis, ejus 
anima sancta requie perfruatur. Amen. 





INCIPIT LIBER NONUS DECIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 
Domino Balduino fratri Amalricus succedit, 
regno. 

Domino igitur Balduino tertio, Latinorum Hie- 
rosolymis rege quarto, absque liberis, ut dictum 
est, defuncto, successit ei in eadem civitate sancta, 
Latinorum rex quintus, dominus Amalrieus, frater 
ejus unicus, comes Joppensis et Ascalonitanus, an- 
no ab Incarnatione Domini 1162 ; a liberatione 
vero ejusdem Deo amabilis civitatis, sexagesimo 
secundo ; presidente sancte Romane Eocelesiz do- 
mino Alexandro, pontificatus ejus anno tertio ; 
sancta vero Resurrectionis Ecclesie, domino Amal- 
rico, Latinorum patriarcha nono, pontificatus ejus 
anno quarto ; sancte autem Antiochene Ecclesie, 
domino Aimerico, Latinorum in eadem eivitate pa- 
triarcha tertio, anno pontificatus ejus vicesimo ; 
sancte vero Tyrensi Ecclesise, domino Petro, La- 
tinorum in eadem civitate post urbem captam, ar- 
chiepiscopo terlio, pontificatus ejus anno tertio de- 
cimo.Post fratristamen obituin dissonantibus inter 
se regni principibus, el de regis substitulione aliter 
et aliter affectis, paulo minus se interposuit ingens, 
eum periculo ex schismate ortum scandalum. Sed 
optato adfuit divina clementia, que rebus pericli- 
tantibus competentia novit aptare remedia ; subito 
enim, favente sibi potissimum clero et populo, pau- 
cisque de magnalibus, evacuatis aliter affectorum 
moliminibus, in ecelesia Dominici Sepulcri, a su- 
pradicto domino Amalrico patriarcha, presentibus 
e! cooperantibug archiepiscopis, episcopis et uni- 


D 


versis ecclesiarum prelatis, regie unctionis gra- 


in C tiam, et diadematis insigne adeptus, et in regni so- 


lium hzxreditario sibi jure debitum, xir Kal. Martii 
sublimatus est, die octava post fratris obitum. Hic 
statim, ex quo miles factus, arma cepit gestare 
militaria, factus est comes Joppensis, cui postea 
fraterejusinelytze recordationis dominus Balduinus, 
eximiam Philistinorum | metropolim Ascalonam, 
diebus suis expugnatam, et Christiano post longa 
tempora nomini restitutam, regia liberalitate con- 
cessit; sicut superius, dum de regno ejusdem do- 
mini Balduini dissereremus, diligentius comprehen- 
sum est. Viginti septem annorum erat dominus 
Amalricus, cum regnare coepisset. Regnavit autem 
annis undecim, mensibus quinque. 

CAPUT II. 
Describitur qualis moribus fuerit; et de vita et conver- 

satione ejus. 

Fuit igitur via experientia preditus seculari, 
prudens admodum, et in agendis circumspectus : 
lingue aliquantulum impeditioris, non adeo tamen, 
utei multum pro vitio posset imputari; sed ita, 
ut illam sponte fluentis eloquii non haberet elegan- 
tiam. Consiliis longe melior, quam verborum af- 
fluentia, vel ornatu. In jure consuetudinario, quo 
regebatur regnum, sublilis plurimum, et. nulli se- 
cundus ; imo qui regni principes et mentis acumine 
el discretionis priiret sinceritate universos. In pe- 
riculis e& summis necessilatibus, quas frequenter 
incurrit, dum pro regno ampliando virilitec et sine 
intermissione decertat, fortis et providus ; etani- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. 


mum regia quadam constantia conservans imper- 
lerritum. Modice litteratus erat, et fraire multo 
minus ; sed ingenii vivacitate, et tenacis memorie» 
beneficio, interrogatione frequenti, legendi studio, 
cum aliquid otii regni occupationes indulgebant, 
juxta id quod regibus solet contingere, satis come 
mode erat instructus ; in questionibus argulior, in 
earum solutionibus plurimum recreabatur. Histo- 
riarum, pre ceteris lectionibus, erat avidus audi- 
tor, memor perpetuo, promptus et fidelissimus re- 
eitalor. Totus erat in seriis; in mimicis vel alea 
nunquam. Accipitrum et herodiorum volatu et 
prada, libentius delectabatur. Patiens erat laboris ; 
Sicut erat corpulentior e pinguis nimium, algoris 
calorisque inclementia non multum angebatur. De- 
cimas, in ea parte vir evangelicus, cum omni inte- 
gritate, et sine molestia Ecclesie dari precipiebat. 
Missam omni die (nisi egritudo aut ingruens pre- 
pediret necessitas) audiebat devotus. Maledicto- 
rum conviciorumque quain eum et publice sepius, 
ei clam ferebantur, etiam a vilibus et contempti- 
bilibus personis, patientissimus exceptor et dissi- 
mulator erat egregius, ut nec qus audierat, ea au- 
disse videretur. In cibo potuque sobrius, in utroque 
ebrietatem abominabatur. Procuratoribus etiam 
suis tantam dicebatur habere fidem, ut ex quo eos 
negotiis prefeceral suis, nec rationem ab eis exi- 
geret, nec de eorum infideliiate suggerentibus au- 
rum praeberet; quod tamen quidam ducebant pro 
vitio ; quidam;viriuti ascribentes, argnmentum sin- 
cere fidei asserebant esse. His animi dotibus et 
bonis potioribus, detrabebant quaedam in eo nota- 
bilia, quae prius diclis nubem quamdam inducere 
videbantur. Taciturnus enim erat ultra decens, et 
eximie urbanitatis expers. Affabilitatis gratiam, 
quie maxime principibus subjectorum corda conci- 
liat, penitus non habebat. 'Raro unquam quempiam 
alloquebatur, nisi compulsus necessitate, aut ser- 
mone prius lacessitus ; tantoque in eo notabilior 
occurrebat iste defectus, quanto in fratre fuerat 
sermonis jucundi et amplectende affabilitatis gratia 
cumulatior. Lubrico etiam carnis, ut dicitur, impa- 
lienter laborans (quod ei clementer indulgeat Do- 
minus) aliena attentare matrimonia dicebatur. Li- 
bertatis quoque Ecclesiarum vehemens impugnator, 
earum patrimonia crebris et indebitis exactionibus, 
diebus suis, usque ad supremam exinanitionem 
attrivil, ita quod sare alieno gravari compelleret 
loca venerabilia, supra suarum obventionum vires. 
Pecunie cupidus supra quam regiam deceret hone- 
statem. Interventu munerum auferebat sepe, differe- 
rebat sepius, aliter quam censurz rigor, et juris 
modeslia pateretur. Avaritie tamen sue excusatio- 
nem pretendens, mihi etiam familiarius colloquen- 
ii, causas nitebatur assignare, dicens: Principem 
quemlibet, et mazime regem, semper hanc debere penes 
se providentiam habere, ne egeat, propler duo : tum 
quia tuta est opulentia subjeclorum, ubi non eget im- 


» perator ; tum quidem ut pre manibus habeat, unde 


— LIB. XIX. AMALRICUS REX. 750 


À necessitatibus regni sui, si forte inopinata occurrant, 
consulat ; et in eo casu, regem providum, oportere esse 
abunde munificum, e sumptibus omnino non parcere, 
ut non sibi, sed regni usibus, quidquid id est, videa- 
tur possidere. Horum alterum in eo fuisse, nec in- 
vidi ejus possunt negare. Nam in regni necessitati- 
bus nec expensis parcebat, nec proprii corporis 
fatigatione revocabatur. Sed non erat tuta omnino 
subjectorum opulentia : ad quorum exhaurienda 
patrimonia, sumpta qualibet levi occasione, frequen- 
lius recurrebat. 


CAPUT III. 


De corporis habitudine; et de quadam quasti one, 
quam cuidam suo familiari solvendam obtulit. 


Corporis autem quadam favorabili statura quasi 
p Proportionaliter erat modificatus, ut mediocribus 
major, et longissimis minor esset. l'acie venusta, 
et qua ignotis etiam reverendi principis merito 
pretenderet dignitatem. Oculis fulgentibus, medias 
quantitatis; naso instar fralris aquilo decenter; 
capillo flavo, refugoque pusillum. Barba, genas 
mentumque grata quadam plenitudine vestitus. 
Risum tamen habebat incompositum, et quo totus 
in ridendo concutiebatur. Prudentibus et discretis 
. viris, et remotorum locorum peritiam habentibus, 
et externarum consuetudinum tenentibus experien- 
liam, libentissime confabulabatur. Memini me se- 
mel, ab eo familiariter evocatum, dum in castello 
Tyrensi, febricula lenta, non multum periculose 
laboraret, horis quietis et lucido iutervallo, sicut 
in interpolatis febribus solet contingere, secretius 
cum eo multa contulisse ; et ad quasdam ejus que- 
stiones, quantum pro tempore occurrebat, adhi- 
buisse solutiones ; multum enim nostra collatione 
recreabatur. Inter quas unam nobis obtulit que- 
stionem, unde me multum monit interius: tum quia 
inusitatum erat illud queri, quia nec questione 
dignum videbatur, quod fides universalis edocebat, 
et firmissime tradiderat credendum ; tum quia ani- 
mo graviter vulnus 3mprimebat, si princeps ertho- 
doxus et orthodoxorum filius, in re tam certa pate- 
retur scrupulum, et in conscientia dubitaret. Quee- 
sivit sane : SZ prater doctrinam Salvatoris et sancto- 
rum quà Chrislum seculi sunt, de qua non dubitabat, 
possel ralio. inveniri, qua possel. probari argumentis 
evidentibus el necessariis, resurrectionem fuluram ? 
D Ad quod novitate permotus verbi, respondi : Suffi- 
cere Domini ac Redemptoris nostri doctrinam, qua 
manifestissime multis locis in Evangelio, carnis 
resurreclionem futuram edocet ; venturum se judicem, 
judicare vivos et mortuos et seculum per ignem pro- 
milli; daturum se electis regnum, praeparatum a 
constitutione mundi ; impiis autem ignem atternum, 
qui paralus est diabolo et angelis ejus, pollicetur. 
Sanctorum quoque apostolorum, et Patrum etiam 
Veteris Teslamenti sufficere piam assertionem. Ad 
quod ille : Hec omnia firmissine teneo ; sed rationem 
quaro, qua alicui hac neganti, et doctrinam Christi 
non recipienti, fu(uram resurrectionem et aliam vitam 


154 


posl. istam morlem, probari possit. Cui ego: Assu- A 


mite ergo vobis hujus hominis sic affecti personam, et 
tentemus aliquid circa, hoe invenire. Placet, inquit, 
Turm ego : Deum justum, confiteris esse? Tum ille: 
Nihil verius, confiteor. Tum ego : Justi autem est, 
pro bonis, bona, pro malis mala'retribuere ? Tum ille : 
Verum est. Ego : In presenti vita autem non fit istud. 
Nam et boni quidam, in prasenti soculo, nonnási 
molestias patiuntur, et advérsa; mali vero quidam 
felicitate gaudent. continua, sicut rerum quolidiana- 
rum exempla nos edocent. Tum ille: Certum est. 
Ego vero processi: Ergo in alia, vita fiel ; quia non 
potest Deus non esse justus retributor ; ergo alia vita 
erit et hujus carnis resurrectio ; in. qua meruit quis 
bonum vel malum, in. ea debet recipere promium et 
remunerari. Tum ille: Placet supra modum ; et om- 
nem. detersisti de corde meo dubitationem. His et si- 
milibus plurimum recreabatur collationibus. Sed 
ad propositum redeamus. Pinguis erat supra mo- 
dum, ita ut more femineo mamillas haberet, cingu- 
lo tenus prominentes : ceteras autem corporis par- 
tes, manu traxerat natura letior benigniore, ut 
non solum mediam pratenderent venustatem, verum 
quadam gauderent forme prerogativa: In sumenda 
quoque corporis refectione sobrium, vinique absti- 
nentissimum, nec inimici negare possunt. 


CAPUT IV. 


Quod antequam coronaretur, coactus est ab uxore sua, 
quam contra, sacros duxerat canones, discedere. 


Denique dum adhue frater ejus in rebus ageret 
humanis, et regnum feliciter administraret, uxorem 
duxit Agnetem, Joscelini junioris comitis Edessani 
futam, ex qua vivente fratre, prolem suscepit 
geminam, filium videlicet Balduinum, quem patruus 
de sacro fonte suscepit, et filiam natu priorem, 
nomine Sybillam, comitisse Flandrensis, sororis 
utriusque, equivocam. Hane tamen uxorem, defun- 
cto jam fratre, dum regnum ad se jure hereditario 
devolutum vindicaret, coactus est abjurare. Nam et 
in initio dum eam duxisset, invito domino patriar- 
cha Fulehero bone memorie, et contradicente, 
sibi eam matrimonio copulavit ; eo quod quarto 
eonsanguinitatis gradu se dicebantur contingere 
sicut postea in facie Ecclesie per communes con- 
sanguineos solemniter est probatum. Presentibus 
enim domino Amalrico, bone memorie patriarcha, 
domino quoque Joanne, sanetorum Joannis el 
Pauli presbytero cardinale, et apostolice sedis 
legato, juxta juris ecclesiastici solemnitatem, con- 
sanguineis utriusque corporaliter juramenta prae- 
stantibus et asseverantibus sic esse, ut dicebatur, 
interveniente divortio, solutum est matrimonium. 
Hoc addito tamen, ut qui ex ambobus nali erant, 
legitimi haberentur etin bona paterna successionis 
plenum jus obtinerent. Quasivimus sane nos postea 
diligenter, tanquam circa talia curiosi, quoto con- 
sanguinitatis gradu se contingerent ; quia nondum 
de scholis redieramus, sed trans mare adhuc, circa 
liberalium artium detinebamur studia, quando 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


152 


Hierosolymis hae facta sunt. Et tandem invenimus 
per dominam Stephaniam, abbatissam ecclesie 
Marie majoris que Iierosolymis ante Sepulcrum 
Domini sita est, quce domini Joscelini senioris, co- 
mitis Edessani filia fuit, ex sorore domini Rogerii, 
filii Richardi Antiocheni principis, religiosam et 
nobilem carne et moribus feminam, jam natu gran- 
devam, sed memoriter hec tenentem, quod eorum. 
generatio sic erat. Dominus Balduinus de Burgo, 
secundus Hierosolymorum rex, vir pér omnia ma- 
gnifieus (de cujus vita et moribus, et tam dextris 
quam sinistris eventibus, latius disseruimus, dum 
de regno ejus traetaremus) et dominus Joscelinus 
senior, quarum sororum filii fuerant. De domino 
Balduino nata fuit Milisendis regina : ex Milisende 
vero nati sunt dominus Balduinus tertius, et domi- 
nus Amalricus reges. Item ex domino Joscelino 
seniore Joscelinus junior, ex quo predicta Agnes 
comitissa, domini Amalrici de facto, non de jure, 
uxor; et tertius Joscelinus, nunc regius senescal- 
cus, e. domini regis Balduini, qui hodie regnat, 
avunculus, nati sunt. Porro, domino Amalrico rege 
absque conjugio adhuc perseverante, illa statim no- 
bili e£ magnifico viro domino Hugoni de Ibelim, 
senioris Baliani filio, Balduini Ramatensis (qui nunc 
predictam urbem, post fratrem sine liberis defun- 
ctum, possidet) et Baliani junioris, qui viduam do- 
mini Amalrici regis hodie habet uxorem, fratri, 
copula conjuncta est maritali. Eoque defuncto, do- 
mino Amalrico adhuc superstite, apud dominum 
Rainaldum Sidoniensem, domini Gerardi filium, 
eadem aflectione se contulit; eum quo minus lici- 
tum, quam cum domino Amalrieo prius, dieitur 
habere contubernium. Nam predictus pater ejus 
dominus Gerardus tanquam utriusque consangui- 
neus (sicut et pro certo erat) consanguinitatem 
inter predicta personas esse, sicut a majoribus 
suis audierat, proprio jure jurando firmavit : unde 
et secutum fuit divortium, ut prelibatum est. 


CAPUT V. 


Rez in 4Egyptum descendit ; cum Dargan soldano 
pugna committitur. Savar Syraconum introducit 
in Egyptum ; Dargan ad regem, pacem postulans, 
legatos dirigit. 


Confirmato igitur domino Amalrico in regni solio 


Dp primo ejus regni anno, negantibus /Egyptiis an- 


nuam tributi pensionem persolvere, quam cum fratre 
$uo pepigerant: congregatis militaribus copiis, et 
exercitu copioso,Kal.Septembris manu forti descendit 
in ZEgyptum ; ubi cum innumera multitudine occur. 
rensjei regni illius procurator, qui lingua eorum sol- 
danus dicitur, Dargan nomine, circa JEzyptumin soli- 
tudine cum eo congredi nonest veritus; verumtamen 
nostrorum impetus non valens sustinere, plurimis 
suorum interfectis, captis nonnullis, in fugam eom- 
pulsus, in urbem proximam, qua lingua eorum 
Belbeis dicitur, cum residuo coactus esl se recipere. 
Timentes autem /Egyptii, ne dominus rex eo con- 


193 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


fecto. ad ulteriora regni eum exercitu suo vellet À 


contendere, nullum aliud arbitrati se habere contra 
impetus nostrorum remedium, ruptis aggeribus, 
qui fluvium restagnantem usque ad certa tempora 
cohibere solent, Nilum, qui jam consuela suscepe- 
rat inorementa, exuberantem inducunt; ut saltem 
vel his repagulis nostrorum cohibebent incursus, 
et se fluminis beneficio restagnantis tuerentur. Do- 
minus vero rex, habito ex hostibus triumpho, rebus 
feliciter compositis, inde victor in regnum suum 
cum gloria reversus es!. Porro Dargan iste, quem 
totius /Egypti procuratorem diximus, et soldanum, 
quemdam alium potentem admodum, Savar nomine, 
paucis ante diebus ab eadem administratione partim 
dolo, partim viribus expulerat; qui cum amicis et 
familiaribus el copiis quas secum potuit deportare, 
fuga elapsus, ad Arabes contribules suos, auxilium 
ab eis postulaturus, se contulit. Expectans igitur 
rei exitum, et eventum bellorum operiens, latebat 
apud suos, ut diximus, tempore opportuno aliquid 
contra emulum moliturus. Audiens ergo, quod 
dominus rex in regnum suum redierat, et quod 
suus adversarius, in sua administratione solito in- 
solentior, et quasi gloriosior, eo quod tantum prin- 
cipem in prelio sustinuerat, quodque regno non 
multum leso abierat, in eodem principatu potens 
et fortis perseveraret; ad Noradinum potentissimum 
principem, Damascenorum regem, properat, im- 
plorans ab eo auxilium, quo fretus in /Egyptum 
rediens, excluso &mulo regnum resumere posset. 
.QGui Noradinus muneribus et promissis illectus, 
sperans quod si semel exercitus ejus /Egypti fines 
posset introire, regnum sibi posset comparare vio- 
lenter, facilem prebuit assensum ; tradensque ei 
principem militie suse, virum industrium, et in 
armis strenuum, liberalem supra vires patrimonii 
sui, glorie cupidum, et in re militari admodum 
exercitatum,militibus charumefficiente munificentia 
et acceptum, Siraconum nomine, cum ingenti mili- 
iia direxit in ZEgyplum. Erat autem homo jam 
senior, pusillus statura, pinguis multum et corpu- 
lentior, ex humili locupletior factus, et suffragan- 
libus meritis, ex servili condilione princeps consti- 
tutus; in altero oculorum habens albuginem ; labo- 
ris patientissimus, sed et sitim et famem «equani- 
miter tolerans, supra id quod etas illa soleat susti- 
nere. Verum intercurrentibus nuntiis, el fama 
publica soldanus Dargan edoctus, hostem quem 
prius expulerat, cum infinitis Turcorum millibus 
adventare, diffidens rebus propriis, ad emendicata 
recurit suffragia. Legatos enim cum verbis pacifi- 
cis, ad dominum regem dirigit, orans et petens 
contra ingruentes hostes auxilium ; tributum autem 
non solum, quale cum domino Balduino rege fuerat 
conatitutum, verum multo majus, et pro domini 
regis arbitrio prestandum, policens subjectionem 
perpetuam, fcedusque perenne firmare datis para- 
tus obsidibus. 


— LIB. XIX. AMALRICUS REX. 154 


CAPUT VI. 
Pelrus archiepiscopus Tyrensis defungitur; succedit 
ei dominus Fredericus Acconensis episcopus. 

Per idem tempus dominus Petrus, venerabilis 
Tyrensium archiepiscopus pie in Domino recorda- 
tionis, anno predicti domini regis secundo, mense 
Martio, prima die mensis, viam universe carnis 
ingressus est. Cui intra paucos dies, eodem mense 
substitutus est, domino rege plurimum ad id aspi- 
rante, ejusdem ecclesic suffraganeus, dominus vi- 
delicet Fredericus, Acconensis episcopus; vir se- 
cundum carnem nobilis, corpore procerus admodum 
natione Lotharingus, modice litteratus, sed milita- 


ris ultra modum. 


CAPUT VII. 


B pargan soldanus in. Zgypto, dolo suorum occiditur. 
Savar soldamus efficitur. Regem. invitat ; Te tn 
ZEgyptum. descendi; Siraconus violenler expellt- 


tur. 

Dum hec cum domino rege predioli legati tra- 
elarent, penequeeorum desideriis esset satisfactum, 
antequam ad propria redirent, prenominati Savar 
et Siraconus, in Zgyptum cum suis auxiliis jam 
descenderant; et cum soldano Dargan hostiliter 
congressi, primo conflictu inferiores, et graviter 
prostrati ; antequam secundo eadem lege conveni- 
rent, sepedictus Dargan, a quodam ex suis clam 
sagitta percussus, suis ugendus interiit. Quo mor- 
tuo, Savar tanquam victor, voti compos, Cahere 
ingressus, quoscunque de amicis, consanguineis, 
ei familiaribus illius reperire potuit, gladio con- 
fossis, iterum sua potitus et dignitate. Nam summo 
eorum prineipi pro minimo est, uter de conlenden- 
tibus aut succumbat, aut. obtineat, dummodo non 
desil, qui sua et regni negotia;procuret, et se illius 
mancipet servituti. Siraconus vero civitatem inva- 
dens finilimam, Belbeis, nomine, eam sibi quasi 
propriam coepit constanter vindicare, significans 
opere, et fortasse sermone id ipsum contestans, 
quod reliquas ejusdem regni partes suz ditioni, 81 
ita daretur, invito soldano el calipha, vellet man- 
cipare. Timens ergo Savar, ne hospitem talem in- 
troducendo, suam et domini sui conditionem fecis- 
setdeteriorem ; neve talem suscepisset, quitanquam 
mus in pera, et serpens in gremio, male remunera- 
ret hospites suos; cum omni festinantia legalos et 
verbum pacis dirigit ad dominum regem in Syriam, 
qui juxta conventiones inter dominum regem et 
Dargan soldanum, prius initas, non solum verbo, 
sed et opere satim adimplerent, et gi opus esset, 
supererogarent ampliora. Pactis igitur hine inde 
firmatis, rex cum universo suorum exercitu, anno 
regni ejus secundo, iter arripiens, descendit denuo 
in Zgyptum. Ubi occurrens ei Savar cum /Egy- 
ptiis, smpedictum Siraconum in civitate Belbeis, 
quasi in proprium presidium se receptantem, obse- 
derunt, diutinaque obsidione et alimentorum inoplà 
fatigatum, ad de detionem compulerunt, interposilis 
conditionibus, quod cum suis omnibus liberum et 


C 


D 


195 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


156 


sine molestia haberet exitum et reditum ad propria : A undecunque potuerunt peditum equitumque suffra- 


quod ei concessum est: quo obtento, civitatem 
deserens, per solitudinem reversus est Dama- 


scum. 
CAPUT VIII. 


Noradinus circa partes Tripolitanas vincitur, et fuga 
viz nostrorum manus effugit. 

Noradinus interea circa partes Tripolitanas, in eo 
loco qui vulgo appellatur La Bochea, moram fa- 
ciens, dum prosperis elatus, aliquantulum se gerit 
incaulius, damnum incurrit pene irreparabile. Ad- 
venerant illa tempestate quidam nobiles, de partibus 
Aquitanicis, Gaufridus videlicet, qui cognominatus 
est Martel, domini comitis Engolismensis frater, et 
Hugo de Liniziaco senior, qui cognominatus est 
Brunus, orationis gratia. Hi completis de more 
orationibus, ad partes se contulerunt Antiochenas. 
Cognito ergo quod Noradinus circa partes Tripoli- 
tanas, in loco supradicto, cum suo exercitu moram 
faceret, nimisque secure et sine sollicitudine, otio 
resolutus quiesceret, convocatis militaribus auxi- 
liis, super ejus exercitum irruentes subito, moltis 
captis, pluribus gladio peremptis, exercitum ejus 
pene usque ad supremam exinanitionem deleverunt. 
Ille vero relicto gladio et omissis impedimentis 
universis, nudus altero pede, jumento insidens, 
confusus nimium et de vita desperans, vix fuga 
elapsus, nostrorum manus evasit. Nostri vero spo- 
liis et multiplicibus locupletati divitiis, victores, ad 
propria redierunt. Fuerunt aulem hujus expedi- 
tionis duces, Gilbertus de Laci, vir nobilis et in 
armis exercitatus, preceptor fratrum militie Tem- 
pli in partibus illis; et duo magni predicti viri, et 
Robertus Mansel, qui Galensibus in eadem expe- 
ditione pr&eral, et alii pauci. 


CAPUT IX. 

Noradinus in parlibus Antiochenis castrum. Harenc 
obsidet; princeps Antiochenus, comes Tripolitanus, 
Calamannus Cilicie, procurator, capiuntur. 
Noradinus autem casu consternatus sinistro, ira 

succensus, indutus confusione et reverentia, infa- 

miam abolere cupiens, ad uleiscendam suam suo- 
rumque injuriam, proximos et amicos sollicitat, 
universos pene Orientis principes nunc prece nunc 
pretio supplex invitat, vires reparat, militaria 
suffragia colligit undecunque. Collectis igitur im- 
mensis copiis et innumeris millibus conglobatis, 
oppidum quoddam nostrum in finibus obsidet An- 
tiochenis, Harene nomine; et ordinatis per gyrum, 
ut mos est, machinis, oppidanos ccpit acriter, 
nullaque data requie incessanter urgere. Quod fa- 
ctum, postquam principibus nostris innotuit, do- 
minus Boamundus tertius, Raymundi filius, Antio- 
chenus princeps; dominus quoque Raimundus ju- 
nior, comes Tripolitanus, Raimundi comitis filius ; 

Calamannus etiam preses Ciliecie, domini impera- 

toris consanguineus, etimperialium in illa provin- 

eia procurator negotiorum ; Toros quoque Arme- 
niorum princeps potentissimus, sociatis sibi que 


C 


D 


giis, ordinatis agminibus et in aciem dispositis, 
obviam ire festinant, et obsidionem solvere invitis 
hostibus aggrediuntur. Sane Noradinus, et qui cum 
eo erant Parthorum principes, communicato con: 
silio, tutius opinantes, obsidione sponte soluta 
discedere, quam cum hostibus pene jam instantibus 
incaute congredi, compositis sarcinis, recedere 
moliebantur: nostris vero nihilominuseis instantes, 
dato successu et prosperis abutentes, dum eis non 
sufficit, quod oppidanos obsidione tantorum princi- 
pum expedierant, dum incaulius insequuntur, dis- 
solulisque agminibus, et conira militarem discipli- 
nam passim discurrentibusevagantur, recurrentibus 
subito, animumque et vires resumentibus Turcis; 
quibusdam locorum palustrium angustiis compre- 
hensi, primo franguntur impetu; quibusque prius 
fuerant formidini, ludibrio satis miserabiliter ex- 
ponuntur. Proffigali enim et fracti, turpiter hostium 
gladiis, victimarum more, caduntur. Non est qui 
vigoris meminerit preteriti, qui paternae memor 
virturis, aut proprie, propulsare studeat injuriam, 
aut pro merenda libertate et honore patrio gloriosus 
decertare; precipites ergo, et suc dignitatis im- 
memores, armis depositis, vitam indigna supplica- 
tione merentur, quam pro patria viriliter decer- 
tando, excellentius fuerat impendisse, et exempli 
ad posteros favorabilis. Porro Toros Armenius 
videns hoslium prevalere cuneos nostrorum vero 
e converso acies corruisse, fuga saluti consulens, 
bellicis se exemit tumultibus. Displieuerat sane ab 
initio sibi, quod hostes ab obsidione discedentes, 
fuerant insecuti; et dissuadere adorsus fuerat, sed 
prevaluit inutilior aliorum sententia. Dominus 
autem Boamundus princeps Antiochenus, dominus 
quoque Raimundus comes Tripolitanus, Calamanus 
etiam Cilicie procurator, Hugo quoque de Liniziaco, 
de quo superius fecimus mentionem; Joscelinus 
etiam tertius, comitis Edessani secundi Joscelini 
filius, et multi alii nobiles, ut vitaa cum probro et 
ignominia consulerent, hostibus se tradentes, vin- 
culis tanquam vilia mancipia, miserabiliter alli- 
gantur; et Halapiam traducti, spectaculum faeti 
sunt populis infidelibus el carceribus maucipati. 

Successibus tandem et prospera nimium fortuna, 

Noradinus, et qui cum eo erant, erecti castrum 

quod prius obsederant confidentius repetunt, et 

obsidione iterum vallantes, infra paucos dies expu- 
gnant et potenter occupant violenter expugnatum. 

Factum est hoe anno ab Incarnatione Domini 1165, 

regni vero domini Amalrici anno secundo, iv Idus 

Augusti, dum ipse adhuc in /Egypto detineretur 

propriis negotiis occupatus. 

CAPUT X. 

Comes Flandrensium Theodoricus in Syriam de: 
scendit. Noradinus Paneadem et'obsidet, et occupat 
obsessam. 

Rebus interea nostris tanta rerum mutatione tam 
que sinistris eventibus usque ad supremam exinani. 


731 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


tionem pene afflictis, cum neque saltem Spei resi- 
duum superesset, jam animo consternati, per singu- 
los dies deteriora formidarent universi, ecce comes 
Flandrensis Theodoricus, domini regis sororius, 
cum uxore religiosa et Deum timente femina, et ali- 
quanta militum manu applicuit ; cujus tanta letitia 
suscepit adventum omnis populus, ut quasi post 
immoderatum solis ardorem, auram gratissimam et 
praesens remedium videretur suscepisse ; sperabant 
enim, quod ejus freti auxilio, domini regis et Chri- 
stiani exercitus possent adventum prestolari. Sed 
hoc qualequale serenum, orta subito nubes caligi- 
nosa, mutilavit miserabiliter, el convertit in tene- 
bras. Noradinus enim rebus secundis et casu prospe- 
riore factus sublimior, videns regnum solitis carere 


solatiis e& majoribus regni principibus, quos ipse p 


captivos tenebat, destitutum ; ad hoe et dominum 
regem et militie robur abesse universum sumpta ex 
tempore occasione opportuna, apposuit ut Panea- 
densem obsideret civitatem. Est autem Paneas urbs 
antiquissima, ad radicem Libani famosissimi pro- 
montorii sita, antiquissimis temporibus et Israeli- 
lici populi diebus, Dan dicta; terminus a septen- 
trionali plaga possessionis eorum, sicut et Bersabee 
ab austro. Unde quoties longitudo terre promissio- 
nis describitur, ducitur a Dan usque ad Bersabee 
(1 Reg. nr, 20). Diebus autem Philippi, senioris 
Herodis filii, qui erat Tetrarcha Iturece et Traco- 
nitidis regionis, sicut in Luca legitur[(cap. ii,) qui 
eam ampliavit in honorem Tiberii Cesaris, et in 
perpetuam sui nominis memoriam, Cesarea Philippi 
dicta est. Dicitur autem et Paneas ; sed nostri La- 
lini corrumpentes nomen, sicut pene omnium alia- 
rum urbium, Belinas vocant. Est autem ab Oriente 
agro Damasceno contermina, juxta quem fluentorum 
suorum Jordanis habet originem. Hec est illa civi- 
tas de qua in Evangelio legilur : Quo venit Jesus. in 
partes Casarez Philippi, et interrogavit discipulos 
suos (Matth. xvi, 13). Ubi et Petrus apostolorum 
princeps, ob egregie confessionis meritum, regni 
claves ccelestis Domino tradente, susceptit (ibid., 
19). Hanc obsidens eti immunitam  reperiens, 
absente domino Heníredo regio consiabulario et 
cum domino rege moram in /Egypto faciente, cujus 
erat hereditaria possessio, episcopoquoque ejusdem 
loci absente, populo quoque imminuto, machinis et 
tormentis bellicis in gyrum collocatis, suffosso mu- 
ro, turribus assiduo lapidum jactu ex parte maxima 
debilitatis, intra paucos dies expugnat; eos qui inlus 
erant, ad deditionem compellens, pactis interve- 
nientibus, quod cum rebus suis omnibus egredien- 
tes, liberum haberent et pacificum exitum ; civita- 
tem recepit, anno ab Incarnatione Domini 1167. 
Regni vero domini regis Amalrici anno secundo, xv 
Kal. Novembris. Commiserat autemeamidem civita- 
tem, in /Egyptum proficiscens dominus constabula 
rius, cuidam militi fideli suo, qui dicebatur Galte- 
rus de Quaisneto, quem in custodia loci quidam di- 
cuni negligentem fuisge. Addunt etiam, et in dedi- 


— LIB. XIX. AMALRICUS REX. 158 


A tione cum quodam sacerdote Rogerio nomine, qui 


canonicus erat illius ecclesi, sumpta pecunia, ma- 

litiose versatum ; unde et in reditu domini regis ex 

/Egypto, limuerunt admodum, verentes ne imputa- 

retur eis ad mortem. Nos autem horum nihil pro 

certo compertum habemus, nisi hoc, quod civitas 
illa hostibus tradita est. 
CAPUT XI. 

Rex a6 JEgypto rediens, Anliochiam proficiscitur. 
Princeps data pro se pecunia, restituitur libertati. 
Spelunca Swoniensis hostibus traditur. Item trans 
Jordanem aliam speluncam hostes accipiunt. 

His interea sic gestis in Syria, dominus rex, Sira- 
cono de /Egypti finibus excluso, Savar vero soldano 
in administratione sua confirmato, ad propria cum 
gloria victoriosus remeavit : ubi, etsi ita prius au- 
dierat, comperlis quz in regno acciderant tristibus, 
et calamitatibus ex integro cognitis, vocatus ab An- 
tiochenis ut rebus eorum pene desperalis subveni- 
ret, vocantibus eis fraterna miseratione compatiens, 
assumpto secum comite Flandrense, maturatis iti- 
neribus Antiochiam , properat, eorum afflictioni 
optata solatia prastiturus. Adveniens ergo, pre- 
sensque factus, negotia domini principis tanta dili- 

gentia, tantaque sollicitudine, quanta vix propria 
tractare consueverat, fideliter prudenterque admini- 
strans, nobiles et plebeios multa mansuetudine pro- 
vidoque moderamine regens ; dispositisque per ur- 
bes singulas prudentibus viris, qui res ad dominica- 
lia principis pertinentes, bona fide sanoque consilio 
proeurarent; ad propria reversus, non desinens 

C tamen, sed cum ejusdem fidelibus et amicis sata- 
gens, de ejusdem redemptione tractare. Effectum 
est autem ;per ejus industriam, quod in eadem 
estate, multo lamen interveniente prelio, vix per 
annum integrum apud hostes delentus, libertati 
simul et honori pristino restitutus est; qui Antio- 
chiam reversus, non quievit deses, sed vivacitate 
qua potuit, ut obsides quos dederat soluto pro eis 
pretio, recipere non moraretur, ad imperatorem 
Constantinopolitanum festinat, qui paucis ante die- 
bus sororem ejus juniorem Mariam uxorem duxerat. 
Unde ab eo honorifice susceptus, benigne tractatus, 
munificentissime donis imperialibus cumulatus,in- 
tra paucos dies Antiochiam est reversus. Videtur 
autem mirum,quod Noradinus tam prudens, tamque 


p providus princeps ; et qui captivos nostros tam in- 


vitus a suis dimittebat carceribus, et in hoc maxime 
gloriabatur, quod multos ex nostris, et praesertim 
nobilibus, suis haberet vinculis mancipatos, cui 
Antiochenum principem tam cito permisit libertati 
restitui. Super quo duse nobis occurrunt solutio- 
nes: vel quia domini imperatoris preces timebat, 
ne forte gratis ab eo dominus imperator vellet eum 
habere, cui aliquid tale negare verecundaretur ; vel 
quia cum esset juvenis, nihilque bone spei de se 
promitteret, verebatur ne si diulius eum teneret, 
Antiocheni fortiorem subrogando, sibi consulerent, 
et ei durior objiceretur adversarius; tutius enim 


159 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


160 


videbatur viro discreto, et cireumspeeto plurimum, A tem, longa quiete dissolutum; adjiciens et inculeans 


quod hic, de quo non multum bene sperabatur, An- 
liochene preesset provincie, quam vice ejus ali- 
quis prudentior robustiorque eamdem ad ministraret 
regionem, cum quo periculosius esset negotia 
partiri. Hec nobis videtur viri vigilantissimi mens 
fuisse. 

Eadem tempestate, Siraconus, unde sxpius feci- 
mus mentionem, vir in nostram argurm:entosus per- 
niciem, municipium quoddam nostrum in territorio 
Sidoniensi situm, speluncam videlicet inexpugnabi- 
lem qui vulgo dicitur Cavea de Tyrum, corruptis, 
ut dicitur, pretio custodibus, subitis et improvisis 
occupat machinationibus. Argumentum est, quod 
per consensum illorum quibus custodienda tra- 
diia fuerat, in manus hostium devenisset, quia 
statim tradito municipio, qui inlus erant, om- 
nes ad hostium fines declinaverunt, excepto eo- 
rum domino, qui casu fortuito comprehensus, 
suspendio apud Sidonem, vitam infelicem finivit. 

Eodem auno, dominus Willelmus inelytz recor- 
dationis, Sieilie rex, domini Rogeri regis filius, ex- 
iremum clausit diem, morte preventus. 

Per idem quoque tempus, ejusdem generis presi- 
dium, spelunca iterum inexpugnabilis, ultra Jorda- 
nem in finibus Arabiesitum, fratrum militie Templi 
diligentie deputalum, eidem Siracono traditur ; ad 
quam eripiendam dominus rex properansecum multa 
militia, dum supra Jordanem castrametatus esset, 
recepitnuntium, quod presidium in manus jam de- 
venerat inimicorum ; quo audito, dominus rex con- 
fusus et ira succensus, de íratribus Templi, qui 
hostibus castrum tradiderant, patibulo fecit su- 
spendi cirea duodecim. Sicque rebus nostris eo 
anno, qui erat regni domini Amalrici tertius, pec- 
catis nostris exigentibus, plurimum accessit detri- 
menti ; ita ut regnum universum in arcto nimis esset 
constitutum. 


CAPUT XI. 

Describitur compositoris hujus historiz in patriam 
reditus ; et de .ejus processu aperiuntur nonnulla. 
Siraconus in. "Egyptum | descendit, multam secum 
trahens militiam. 

Dum hse circa nos aguntur, rumor frequens per- 
sonuit, el fama celebri divulgabatur, quod sepe di- 
etus Siraconus cum magnifico apparatu, convo- 
calisinfinitis militibus, ab orientaliet septentrionali 
iractu, in ZEgyplum denuo parabat descensum ; nec 
erat vana opinio. Adierat enim illum maximum Sa- 
racenorum principem, qui quasi singularis monar- 
cha, cunctis excellentior, omnibus preesse intelli- 
gitur, calipham, videlicet de Baldac ; ad quem per- 
veniens, exhibita solita reverentia, ccepit exponere 
diligenter, innumerabiles /Egypti divitias, bonorum 
omnium, et singularium commoditatum copias ad- 
mirabiles ; principis illius inzestimabiles thesauros, 
;census, vectigalia, de terrestribus et maritimis ur- 
bibus, annuas obventiones quantitatis infinite ; ad 
hac populum deliciis deditum, rei militaris exper- 


et ad memoriam frequenter revocans, quomodo tam 
hic, qui modo regno illi preerat, quam ejus proge- 
nitores, contra eum suosque praedecessores sedem 
sibi erexerant &emulam, singulari eorum excellen- 
ti» imprudenter se parificantes ; quod etiam legem 
eliam, contradictoriasque traditiones docere pre- 
sumpserant. His et aliis caliphe anima reverbe- 
rans, qua intendebat persuasit. Scripsit ergo uni- 
versis erroris sui principibus, districte precipiens, 
ut vires conferant, impendant auxilium, eumque 
sequantur. Audiens hec dominus Amalricus, volens 
illius molimina prevenire, curiam apud Neapolim 
convocat generalem ; ubi presentibus domino pa- 
triarcha, archiepiscopis, episcopis et aliis ecclesia- 


p rum prelatis, principibus et populo, necessitates 


regni docet ex ordine, omnium suppliciterimplor&ns 

auxilium. Decretum est ergo, et communi voto 

susceptum, ut omnes generaliter, nemine excepto, 
ad regni subsidium, universarum rerum mobilium 
decimas darent ; quod el factum est. Rumor interim 
erat non remissior, quod procul dubio Siraconus, 
sumptis necessariis ad dies multos alimoniis, utri 
busque aquam deferens, per solitudinem, qua z0- 
pulus Israel ad terram venerat promissionis, iter 
arripuerat. Rex aulem collestis, quos habere pote- 
rat, militibus, obviam exiens, usque ad Cadesbarne, 
qua est in solitudine, cum omni celeritate prope- 
rat, ut euntem impediret ; eoque non invento, cele- 
rius revertitur. 

CAPUT XIII. 

Rex Siraconum subsequens, similiter descendit in 
ZEgyptum, ZEgyptiis auxilium ministraturus. 
Convocatis ergo ex urbibus singulis per vocem 

preconiam, tam equitum. quam peditem viribus 

universis, et apud Ascalonam unanimiter congre- 
gatis, r1 Kal. Februarii, coeptum aggredientes iter, 
assumptis sibi ad dies constitutos necessariis ali- 
mentis, vastitatem solitudinis, que interjecta esl 
media inter Gazam, ultimam regni nostri civitalem; 
et ZEgyptiacam diocesim, recensito suorum nume- 
ro, et novissimis exspectatis, apud Laris, antiquis- 
simum ejusdem solitudinis oppidum, maturatis 
transeunt itineribus ; tandem apud eam qua hodie - 
dicitur Belbeis civitatem, unde frequentem fecimus 
mentionem, qus olim dicla est Pelusium, cujus 
frequens memoriam esl in prophetis, universus ap- 
plicat exercitus. Cognito ergo domini regis adventu, 
Savar soldanus, de subito nostrorum stupefaetus 


.Occursu, timens ne adversus cum sirueretur omnis 


apparatus et de fide nostrorum dubitans,formidine 
nimia corripitur ; nam, licet alias vir prudens et in- 
dustrius, providusque plurimum haberetur, in ea 
tamen parte tam supinus, tamque crassa laborans 
ignorantia repertus est, ut vie causam noslrorum 
edoctus, vix crederet; peneque sero, lentusque mi- 
serit exploratores per solitudinem, qui ei certa de 
hostium exercitu nuntiarent. Redeuntes autem qui 
missi fuerant, Turcorum expeditiones, ad eum lo- 


161 


HIST. RERUM TRANSMARIN, — LIB. XIX. AMALRIGUS REX. 


769 


cum qui dicitur Attasi, pervenisse denuntiant. A hemet trecentesimo sexagesimo primo, regni vero 


Tuac vero soldanus fidei nostre admirans, et lau- 
dibus attollenssinceritatem, diligenter considerans, 
quantam pro amicis sollicitudinem Christianus im- 
pendisset exercitus, universas regni et caliphe, 
regis obsequiis exponit divitias, universorumque 
mandatorum ejus sedulum ab illa die se prebuit 
exsecutorem ; ejusque dominus rex, ad omnia ne- 
cessariis utebatur ministeriis. 


CAPUT XIV. 


Describitur Cahere ; et quis ejus loci primus fundator 
fuerit, aperitur. 


Transeuntes igitur Pelusium et Cahere, ubi regni 
solium et totius /Egypti culmen magnificis decora- 
tum edifieiis monstratur, ad levam habentes no- 
bilem et egregiam metropolim, qua vulgo Babylonia 
dicitur, lingua vero Arabica Macer appellatur, su- 
pra ripam fluminis castra locaverant. Hujus civi- 
tatis nomen non potuimusreperire antiquius; nam 
Babylon, sive Babylonia, civitas fuit antiquissima in 
Oriente. Juxta enim veteres et vetustissimas etiam 
historias, nuila unquam in Egypto hujus nominis 
audila est civitas. Unde verisimile est, post tem- 
pora Pharaonum, qui primi in ZEgypto regnaverunt, 


et Piolemaorum qui posteriores; sed eliam post : 


Romanorum teinpora, qui regnum /Egypli in pro- 
vinciam redegerunt, hanc urbem conditam, sicut de 
Cahereconstat, quod Johar princeps militie Meheze- 
dinalla, qui tunc in Africa regnabat postquam do- 
mino suo AEgyptiacam omnem diccesim acquisivit, 
fundasse dignoscitur: quod qualiter acciderit, in 
sequentibus dicemus, Aliqui tamen confidenter as- 
serunt, quod ista sit illa antiqua et nobilis et famo- 
sissima Memphis, cujus in veleribus historiis et in 
prophetis multa est memoria, que totius regni il- 
lius, eL multarum finitimarum provinciarum caput 
et moderatrix dicitur fuisse, Usque hodie tamen, 
ultra Nilum, qui hanc, de qua loquimur, urbem 
preterfluit, quasi ad decem milliaria apparet urbs 
annosa, infinita, vetuste nobilitatis et eximie ma- 
gnitudinis argumenta preferens; quam etiam in- 
cole regionis Memphim veterem fuisse, pro certo 
asseverant. Probabile est ergo, aut necessitate com- 
pulsum, aut majoribus commoditatibus tractum, 
Mempheos populum, citra flumen domicilia transtu- 


sui vicesimo ; sicut alibi in historia, quam de prin- 
cipibus Orientalibus contexuimus, diligentius est 
digestum, 

CAPUT XV. 


Accedenti Siracono, rex occurrit obviam ; ille. regem 
praeveniendo, transit. flumen. 


Locatis igitur nostris super ripam fluminis, vix 
8 predicta urbe stadiis duobus, communicato con- 
silio libratisque multa deliberatione partibus, po- 
lissimum ducunt Siraeono suisque aatequam flu- 
vium transeant, occurrere; eumque regni finibus 
arcere, quam fluminetransmisso cum eis conserere, 
quos postea ipsa remeandi difficultas redderet acer- 
biores. Solutis igitur castris, ad locum ubi hostes 
esse dicebantur, festinant. Is autem ab eo, ubi no- 
stri prius castrametati fuerant, quasi milliaribus 
decem dicebatur distare. Postquam vero ad predi- 
etum conveniunt loeum ipse jam tanquam dux vi- 
gilantissimus, eum universo pene exercitu flumen 
transierat, paucis relictis, quos nostri oapientes, 
vinculis alligarunt. Interrogati tamen de transitu 
ejus, de militum numero, de multis necessariis no- 
stros instruxerunt : quiddam sane quod nostris 
erat incognitum, eorum patuit relatione ; videlicet, 
quod in solitudine, postquam Syriam Sobal trans- 
ierant, oborto subito ventorum turbine immanis- 
simo, tantus ex arena pulvis in modum nubium 
et dense caliginis per aera dispersus est, ut oculos, 
vel ora, ut sibi colloquerentur, qui in exercitu 
erant, aperire omnino non auderent, de equis de- 
scendentes, ad terram prostrati, manibus quanto 
altius arene imprimere poterant adherentes solo, 
ne vi turbinis raperentur in sublime, iterum ad 
terram recasuri. Solent enim in illa solitudine in- 
star maris, arenarum quasi quidam fluctus attolli 
deponique, in modum procellarum ; ita ut non mi- 
nus quam per aquas navigantibus, periculosum sit, 
per illa et importuna loca transire. Amissis ergo 
camelis et alimentorum parte maxima, vix de vita 
sperantes, exstinctis pluribus, multis etiam per va- 
Slitatem late patentium arenarum dispersis, red- 
dita demum aeris clementia, incertis itineribus, 
magis deviantes quam de via cerli, post dies ali- 
quof, ut przedictum est, pervenerunt in Agyptum. 


lisse, nomenque vel tune, vel postea, mutasse pri-,; Porro videns exercitus noster, quod ille cum guis 
stinum. Caeterum fixum tenemus, quod Johar, ut.[) flumen transierat, recursa per quam venerant via, 


supra diximus, qui exercitibus magni principis Me- 
hezedinalla, ad expugnandam /Egyptum ab Africa 
missus fuerat, juxia hanc eamdein civitatem, sub- 
aeta universa regioue et populis tributariis consti- 
lutis, Cahere construxit, quasi domino suo preci- 
,puum futurum et familiare domicilium, anno a re- 
gno Mehemet trecentesimo quinquagesimo octavo ; 
quem Mehezedinalla tertio postea anno, relicta Ca- 
rea, ubi regni sui sedes per aliquot annos fuerat, 
secutus, juxta principis sui dispositionem, predi- 
ctum locum regni solium constituit, et domestica 
inhabitatione reddidit gloriosum, anno.a regno Me- 


juxta eamdem urbem, quam prius dimiserant, su- 
per fluminis ripam castra iterum locaverunt. 


CAPUT XVI. 


Savar soldanus, ul regem detineat, pactis innovatis, 
elaborat. 


Videns igitur soldanus, quod hostem infra regni 
precordia susceperat, quem; nullatenus aut susti- 
nere, aut a regni finibus nisi per dominum regem 
poterat expellere sollicitus ferat, quo pacto domi- 
num regem posset in /Egypto detinere ; verebatur 
enim, ne laboris immensitate fatigatus, redire ad 
propria disponeret; nec alia ratione, quod dominus 


163 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


164. 


rex in terra moram faceret, posse fieri penitus illi A novitate, intuentium aspectus non sinerent satiari. 


videbalur, nisi major ei tributorum summa statue- 
retur, et sufficientes sibiet suis principibus desi- 
gnarentur impense. Placuit ergo sibi, et id ipsum 
nostris visum est expedire, vetera innovare pacta, 
pacisque perpetue fcedera inviolabili stabilitatein- 
ter dominum regem et calipham firmare; annua 
quoque, tributi ampliata possessione, domino regi 
certa stipendia de «rario caliphe constituere. 
Videbatur enim res non facile inem habitura, sed 
laboris exgire diuturnitatem, et temporis pluri- 
nium postulare. Conventionum autem et facti hujus 
mediatores, pretentatis binc inde partium deside- 
riis et voluntate precognita, decernunt domino regi 
quadringenta aureorum millia; ducenta millia sta- 
tim solventes, reliqua ducenta millia, placitis tem- 
poribus sine difficultate soluturos se spondentes,ea 
conditione, eoque tenore : (uod dominus rex bona 
fide, sine fraude et malo 1ngenio, propria manu fir- 
maret, quod regno /Egypli non egrederetur, nisi prius 
Siracono, omni ejus exercitu penitus exsLincto, aut 
de omnibus. /Egypti finibus expulso. Placuit autem 
partibus conditio. Dominus rex his qui a calipha 
missi fuerant,super placitisconventionibus dexteram 
dedit. Missus est autem dominus Hugo Caesariensis, 
mire prudentis juvenis, et supra id quod solet eelas 
illa ministrare, cireumspectus, et cum eo quidam 
alii,in cujus manu calipha, juxta consonantiam 
placitam paota firmaret ; non enim sufficiens vide- 
batur, $i in eo soldanus se solus obligaret 
CAPUT XVII. 


Mittuntur ad calipham qui fedus innovent; et descri- 
bitur regie domus magnificenlia. 


Et quoniam singularem, et seculis nostris inco- 
gnitam habet illa principis domus consuetudinem, 
libet diligenter adnotare, qua fida relatione eorum 
qui ad illum tantum principem sunt ingressi, de 
statu et magnificentia, et immensitate divitiarum, 
et glorie multiplicitate comperimus ; non enim erit 
minimum profecisse, hec intellexisse diligentius. 
Predietus ergo Hugo Cesariensis, e& cum eo Gau- 
fridus Fulcherii frater militie Templi, in principio 
obeunde legationis, ducente soldano, Cahere in- 
gressi, ad palatium, quod lingua eorum Cascere 
dicitur, ascendentes cum apparitorum numerositate 
maxima, qui cum gladiis et strepitu pracedebant, 
per angiportus, et loca luminibus egentia ducti, ad 
singulos introitus armatorum ZEthiopum cohortes 
crebre salutationis officium certatim soldano exhi- 
bentes, repererunt. Transeuntes autem primam el 
secundam custodiam ad qvedam diffusa et magis 
spatiosa loca, soli pervia et divo exposita, intro- 
missi deambulatoria inveniunt, columnis subnixa 
marmoreis, auratis laquearibus et prominentibus 
celata operibus, pavimento strata vario, ita ut omni 
suo ambitu, regiam pretenderent dignitatem; qui- 
bus tanta inerat materie et operis elegantia, ut 
transeuntium etiam invitos detinerent oculos, et 
quadam videndi aviditate, invilante operum eximia 


B 


D 


Erant ibi piscine, marmores, aquis redundantes 
limpidioribus ; erant avium multimodarum, quas 
nosler non novit orbis, varii garritus, forme inco- 
gnite et coloris peregrini, figurarum quantum ad 
nos prodigiosarum, cuique gustus juxta speciem 
guam, et edulium cuique varietati eorum consenta- 
neum. Inde ad ulteriora, previis eunuchorum prin- 
cipibus, admissi, iterum edificia tanto prioribus 
elegantiora inveniunt, quanto que& prius viderant 
vulgaribus et usitatis prestantiora videbantur. Hic 
quadrupedum stupenda varietas, qualem pictoru m 
solet manus lasciva depingere ; qualem solel poetica 
licentia mentiri, aut somniantis animus visionibus 
imaginari nocturnis: qualem orientis, et austri so- 
lent diciceses ministrare; occidens autem videre 
nunquam, audire vero rarius consuevit. Videbatur 
procul dubio, quod ex iis locis, Solinus noster Po- 
lystoris sui deduxerit historiam. 


CAPUT XVIII. 


Complentur pacta; el in eorum confirmationem ca- 
lipha dexteram dat. Hugoni Casarienst. 


Et jam per multos anfractus et varia diverticula, 
quz etiam negotiosos poterant sui contemplatione 
detinere, ventum est ad ipsam regiam, ubi majores 
armalorum cunei, satellitum quoque stipatus nu- 
merosior, habitu et frequentia domini gloriam in- 
comparabilem fatebantur; ipsa quoque locorum 
facies domini opulentiam, et supereminentes divitias 
pratendebant. Ingressis porro eis el in interiorem 
partem palatii admissis, soldanus de more consue- 
tam domino exhibens reverentiam,semel et secundo 
humi prostratus, quasi nemini debitum cultum, 
et quoddam adorationis genus ecpit supplex im- 
pendere; tertio iterum prostratus ad terram, gla- 
dium quem de collo gerebat suspensum, deposuit. 
Et ecce subito contractis mira velocitate velariis, 
margaritarum varietate auroque contextis, qud me- 
dia dependebant, et obumbrant solium, revelata 
facie, throno sedens aureo, habitu plus quam regio, 
paucis circa eum de domesticis et familiaribus eu- 
nuchis, apparuit calipha. Tunc accedens cum omni 
reverentia soldanus, sedentis pedibus osculum hu- 
militer imprimens, adventus legatorum causam et 
tenorem pactorum, regni etiam urgentissimam ne- 
cessitatem, hostes immanissimos in mediis astare 
visceribus; quid etiam ab eo exigatur, quidve ei 
a domino rege impendatur, sub verborum compen- 
dio aperit. Ad hac ille benigne multum et placida 
tranquilli vultus hilaritate respondit : se juxtainitas 
et utrinque admissas conventiones, dilecto suo do- 
mino regi, larga interpretatione cunela adimplere 
paratum esse. Petentibus nostris, ut haec propria 
manu firmaret, sicut dominus rex fecerat; prima 
facie visi sunt, qui ei familiarus astabant, auricu- 
lares et cubicularii, penes quos consiliorum regio- 
rum erat auctoritas, rem nimis tanquam in seculis 
inauditam, abhorrere; tandem vero, post multam 
deliberationem, et soldani diligentem | instantiam, 


165 


HIST. RERUM TRAÀNSMARIN. — LIB. XIX. AMALRICUS REX. 


166 


manum porrigit, invitus nimium, sed velatam ; cui A qui eam more aliorum regnorum redegerunt in 


predictus Hugo de Cesarea, multum admirantibus 
et stupentibus /Ezyptiis, quod tam libere summo 
principi loqueretur, dixit: Domine, fides angulos 
mon habet; sed in fide media, per quam se solent 
obligare principes, omnia debent esse nuda ; et aperta 
cum sinceritale, et colligari, et solvi convenit universa, 
qua fidei interpositione, pactis quibuslibet inseruntur. 
Propterea aut nudam dabis, aut. fictum aliquid, et 
minus puritatis habens, ex parte tua cogemur opinari. 
Tune demum invitus plurimum, et quasi majestati 
detrahens, subridens tamen, quod multum egre- 
tulerunt /Egyptii, dexteram suamin manum domini 
Hugonis nudam prebuit, eumdem Hugonem, pacto- 
rum formam determinantem, eisdem pene syllabis 
sequenstenorem conventorum bona fide, sine fraude 
et malo ingenio se observaturum econtestans. Erat 
autem, sicut dominus Hugo nobis retulit, juvenis 
prima pubescens lanugine, fuscus, procerus corpore, 
facie venusta, liberalis plurimum, innumeras habens 
uxores ; nomen ejus Elhadech, filius Elfeis. Quibus 
dimissis, regie liberalitatis insigne, munera legatis 
dirigit, quee tanlum principem sua quantitate et 
specie commendarent ; ut a facie tanti principis ju- 


cundum haberentegressum et ad suos remilteretla- 


tiores. 
CAPUT XIX. 


Dicitur quare princeps Agyptius dicatur Mulene. 

Et quoniam de magnificentia ejus, secundum quod 
audivimusab his qui viderunt et oculata fide in- 
spexerunt, dictum est, de nomine quoque dignitatis, 
et ortu et processu ejus, quantum nobis nosse da- 
tum est, tum ex lectione veterum historiarum, tum 
ex multorum veridica relatione, in medium profe- 
ramus ; non enim erit absque historia compendio, 
in hac parte lectorem reddidisse doctiorem.Princeps 
igitur /Egyptius, apud suos duobus appellatur no- 
minibus ; dieitur enim calipha, quod interpretatur 
successor vel hzres ;eo quod summi eorum prophetae 
vicem et successionem, jure teneat hereditario.Di- 
eitur et Mulene, quod interpretatur Dominus noster. 
Pusterioris nominis ratio inde videtur traxisse ini- 
lium, ex quo Joseph noster, tempore Pharaonis 
omnem JEgypti regionem,vendentibus 7Egyptiis prae 
angustia famis possessiones suas, emit ; subjecitque 
eas Pharaoni, et cunctos populos eos a novissimis 
terminis /Ezypti, ad exiremos fines ejus, dicens 
agrorum eultoribus : Quintam partem regi dabitis, 
quatuor reliquas permilto vobis in sementem, et in 
cibos familiis vestris et liberis. Emil ergo prius pos- 
sessiones, deinde personas ; unde est quod aretiore 
vineulo tenentur ZEgyptii domino suo, et amplius 
sunteiobligati, quam aliarum habitatoresregionum 
magistratibus suis. Quippe qui et eos et eorum pos- 
sessiones pretio interveniente comparavit : undeet 
servili nexu, et extrema conditione ei tenentur 
annexi. Ita ergo per optimi procuratoris sui egre- 
giam sollicitudinem temporibus Pharaonum, deinde 
Ptolemeorum, et postea temporibus Romanorum, 


C 


D 


provinciam, consuetudo hec obtinuit, ut servi sint 
JEgyptii et ea reverentia consueverint appellare. 
Nihilominus autem et veteris consuetudinis portio 
est, quod idem princeps otio vacans perpetuo, et 
delieiis deditus, tumultuum ignarus, et sollicitudinis 
expers, procuratorem habet, qui universa admini- 
strat regni negotia, tanquam alter Joseph ; et pote- 
Statem gladii, et omne vice domini jus implet. Hic 
soldanus dicitur, et in hac administratione erat 
Savar, unde nobis verbum est tam frequens. 


CAPUT XX. 


Subjungilur quare idem ipse dicatur calipha ; et quo 
modo sit adversarius, Baldacensi caliphae. 


Prioris autem nominis hec est ratio: Mehemeth 
propheta eorum, imo subversor, qui primus Orien- 
tales populos ad hujusmodi traxit superstitionem, 
successorem habuit statim post se quemdam de 
cooperatoribus suis, Bebecre nomine. Post quem 
successit in regno Homar, filius Chata ; post hunc 
Vbemen ; post quem Hali, filius Bithaleb. Hi omnes 
dicti sunt caliphea, sicut et deinceps omnes qui eis 
successerunt; eo quod eorum magistro preoipuo 
successerunt, el ejus erant heredes. Iste tamen ab 
eo quintus, Hali videlicet, cum esset ceteris qui 
eum precesserant, magis in armis strenuus et in 
re militari supra homines illius temporis exercita- 
tus, et ipsius Mehemet patruelis, indignari coepit 
plurimum, quod illius diceretur successor ; et non 
magis propheta eximius, et multo major illo habe- 
retur. Nec satis visum esteiitade se, vel se, vel alios 
opinari, nisi etid ipsum publice predicaret ; adjecit 
etiam illud blasphemis plenum dicere et per vulgus 
disseminare, quod angelus legis lator Gabriel, ad 
se missus fueratdivinitus ; sed errore deceptus eam 
Mehemet contulisse.: unde fuit graviter a Domi- 
no correptus. Hac, etsi absona quibusdam eorum 
et ab eorum traditionibus multum dissentire vide- 
bantur, invenit lamen populum qui sibi crederet ; 
sicque in gente illa, exortum est schisma, quod po- 
stea non defecit usque in presentem diem, aliis di- 
centibus Mehemet majoremesse, etomnium eximium 
prophetarum, el hi lingua eorum dicuntur Sumni ; 
aliis dicentibus, Hali solum esse prophetam Domini, 
et isti dicuntur Ssia. Occisus est aulem predictus 
Hali, et obtinuit pars adversa principatum, et fuit 
penes sequaces Mehemet monarchia in Oriente ; et 
alios contrarie opinionis viros opprimebant, tan- 
quam potestatem habentes. Annoigitur286 a regno 
sepedicti seduetoris, surrexit vir quidam nobilis, 
nomine Abdalla, filius Mehemet filii Japhar, filii 
Mehemet, filii Hali, filii Hussen, filii Hali majoris, 
de quo premisimus. Hic egressus de Selemia civi- 
tate, qua estin Oriente, transivit in Africam, et 
occupatis universarum illarum partium regnis, vo- 
cavit se Mehedt, quod interpretatur complanans ; 
quasi qui universa ad quietem dirigit, et sine offen- 
diculo vias populo effecit planiores. /Edificavitque 
civitatem de nomine suo maximam, Mehediam. 


161 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


168 


quam regnornm suorum voluitesse caput et supe- À ctumest. Sed postquam domino regi innotuit, hostes 


reminentem metropolim. Hic,.elasse ordinata, cepit 
Siciliam, et quasdam Italie partes depopulatus est. 
Hic primus omnium post Hali atavum suum, ausus 
est dicere et se nominare calipham ; non quod Me- 
hemeth se diceret successorem, quem exsecrabatur ; 
sed maximi et eximii prophete Hali, de cujus stirpe 
descenderat, ut pramisimus. Ausus est etiam nihilo 
minus in Mehemeth et sequaces ejus, maledicta 
publiee jaculari, et alium ritum, aliumque modum 
orandi tradidisse. Hujus abnepos Ebuthemia, co- 
gnomento Elmebedinalla, subjugata sibi /Egypto, 
per Johar principem militie suce, constructoque 
Cahere, quod interpretatur vincens, eo quod domini 
eorum preeipui et summi principis omnia vincen- 
tis, futurum erat domicilium ; egressus de Carcea, 
que est in diccesi Africana, in qua predecessores 
ejus quatuor habitaverant, descendit in JEgyptum 
:et predictum locum constituit regni solium. Ab illa 
igitur die usque :in presens, non defuit caliphe 
Orientali, qui tot annis fuerat monarcha, emulus in 
JEgypto regnans, cum eo de paritate contendens, 
imo etiam se preferens. Hsc si quis plenius scire 
voluerit, illam legat historiam, quam deOrientali- 
bus principibus et eorum actibus, a temporibus 
predicti seductoris Mehemet, videlicet per annos 
quingentos septuaginta septem, usque in presen- 
tem diem, qui est annus ab Incarnatione Domini 
1182, cum multa seripsimus diligentia, instante et 
rogante domino Amalrico inclyte memorie el ex- 
emplaria Arabica ministrante. 


CAPUT XXI. 


Rea super Nilum pontem zdificat. Siraconus in In- 
sulam descendit : rez eum insequitur. 


Pactis igitur, ut praediximus, renovatis, et ulrin- 
que.ad consonantiam redactis, ad opus conceptum 
unanimiter se accingunt, parati hostem insequi, et 
de regno expellere universo. Nox interim irruens, 
causam porrexerat quietis ; mane facto rerum in- 
veniunt aliquam mutationem. Nam Siraconus illa 

"nocte veniens, supra ripam fluminis ejusdem 
oppositam, te regione nostri exercitus castra po- 
suerat. Comportatis igitur navibus el trabibus pal- 
maceis, quales illaregioconsuevit habere, dominus 
rex pontem precipit ordinari; jungebantur naves 
bine, defixisque anchoris, reddebantur stabiles ; 


C 


desuperque trabibus ordinatis terra supponebatur ; [) 


denum turribus ligneis, machinis supererectis, ar- 
mabantur. Sicque per dies aliquot, usque amnis 
medium, productum est opus ; nam reliquum exse- 
qui, et ad ulteriorem ripam procedere, hostium 
formido vetabat. Hic jam per mensem eteoamplius 
omnis belli eventus, suspensus tenebatur, nostris 
non valentibusamnem transire; hostibus non auden- 
libus, ne nostri a tergo irruerent, ulterius evagari. 
Dum heec circa Cahere aguntur, misit Siraconus par- 
tem de suis qui insulam, qua vicina erat, omnibus 
referta copiis,si possent occuparent, et nostros ali- 
quando illuc descensuros prevenirent ; quod et fa- 


in insulam descendisse, misit illuc dominum Mi- 
lonem de Planci, et Chemel soldani filium, cum 
parte militie ; qui ad insulam tandem pervenientes 
Turcos in ea reperiunt, in loci illius habitatores 
immanissime sevientes ; quibus tandem faeti ob- 
viam, commisso inter eos prelio, viriliter hinc inde 
pugnatum est. Sed tandem nostri,juvante Domino, 
superiores facti, compulerunt eos in flumen proxi- 
mum se dare precipites ; ubi qui gladios evaserant, 
submersi sunt in aquis vehemenlibus. Perierunt 
ergo ex eis illa die variis casibus equites quingenti. 
Quod postquam Siracono nuntiatum est, ccpit de 
proposito amplius diffidere, animo plurimum con- 
sternatus. His ita se habentibus, quidam de nostri 
regni principibus, Henfredus videlicet de Torono, 
regius constabularius, item Philippus de Neapoli, 
qui cum domino rege ex causis familiaribus, mo- 
ram domi facientes, egressi non fuerant, cum 
multa velocitate exercitum secuti, castris nostris 
se applicant ; quorum adventum cum multa hilari- 
tate et plausu nostre susceperunt cohortes. Erant 
enim viri fortes ét in armis strenui, in re quoque 
militare a primis annis plurimum exercitati. Inito 
ergo consilio, deliberant quid faeto sit opus; tan- 
demque communi voto decernunt, classem univer- 
sam intempesie noctis silentio, clam hostibus in 
insulam, que inferius erat, vix octo milliaribus ab 
eo loco, in quo castra erant, remota, deducere ; ex- 
ercitumque omnem, cirea primam noctis vigiliam, 
illuc transfrelare ; eo videlicet intuitu, ut hostibus 
ignorantibus, flumine transito, de nocte super in 
cautos irruerent, damna quanta possent irrogaturi. 
Mandatur ergo exsecutioni consilium, et classis, 
nescientibus adversariis, ad predestinatum locum 
descendit. Exercitus vero cum summo silentio se- 
quens, et navibus subitotransvectus, insulam occu- 
pat ; e& dum alteram fluminis partem, eodem modo, 
juxta condictum exsuperarenituntur, exorto repente 
ventorum turbine, opus implere prohibiti - sunt, 
unde et in ea parte, qua ulteriorem ripam respicit, 
castrametari coacti sunt. Reliquerunt tamen de 
nostris, qui pontem ccpitum perficiant, et perfe- 
ctumtueantur; eisque preeficiuntdominum Hugonem 
de Ibelim, virum magnificum et potentem qui, ut 
prediximus, relielam domini regis uxorem duxerat. 


CAPUT XXII. 

Describitur insula, et quot et quibus ostiis mare in- 
grediatur Nilus. Nosiri ejectis hostibus insulam 
occupant ; fugit Siraconus in solitudinem. 

Insula hec, unde nobis sermo est, apud eos Ma- 
heleth dicitur, bonis omnibus copiosior, et gleba 
uberiletissima, ex divisione fluentorum Nili fit ; ibi 
enim dividitur fluvius, partes, quas ab invicem se- 
parat, usque ad mare iterum non recepturus; sed 
tamen iterum non eonveniens, quatuor ostiis ma- 
ri se immiscet. Prima pars quae nostram Syriam 
respicit, inter duas antiquissimas urbes maritimas 
mare ingreditur, inter Tafnim et Pharamiam ;.sed 


- 


769 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XIX. AMALRICUS REX. 


T10 


alterius mdificiis vicinior, locum preterfluendo A amnem transire lentarent, ipsi eorum conatibus 


alluit; ab altera aliquantulum, quasi milliaribus 
tribus aut quatuor, distat; secunda apud Damiatam. 
urbem antiquam et nobilem, fretis adjungitur ; 
tertia apud Sturionem; quarta apud Ressith (qui 
locus Alexandrie conterminus est, vix ab ea dis- 
tans milliaribus quatuor aut circa id) marinis flu- 
ctibus excipiuntur.Querentibus sane nobis et inve- 
stigantibus diligenter, nulla alia amnishujus occur- 
runt ostia; unde miramur plurimum, antiquos 
Nilum septemfluum dixisse, quasi septem ostiis 
mare ingrediatur. Nec aliud nobis pro solutione 
occurrit, nisi aut serie seculorum antiquissima lo- 
corum faciem alteratam, fluviumque, sicut aliis 
etiam amnibus solet crebrius accidere, alveum mu- 
tasse; aut pristine statis viros, rei veritatem non 
esse assecutos; aut fortasse exuberante flumiae, et 
solitis incrementis facto redundantiore, vias preter 
islas quatuor, tumoris sui tempore, aquarum de- 
cursus reperit, per quas postmodum infra alveum 
receptus, pelagus desinit introire; quas si que 
sunt, quia juges non habent aquas, sed more tor- 
rentium, certis tantum temporibus defluunt, inter 
ostia non compulavimus. Occupata igitur insula, 
minor pars fluminis restabat ; jamjamque inclare- 
scenle die, hostes sommo soluti, nostros videntes 
abiisse, classe abducta, ad arma convolant, subi- 
tum nostrorum timentes incursum. Inde cum cele- 
ritate secuti, secus fluvium agmina trahentes, no- 
stros conspiciunt insulam occupasse, eamque qua 
transeunda restabat fluminis portionem, classe im- 
missa quasi propriam vindicare. Castra igitur lo- 
cant ex adverso, longe tamen a crepidine alvei ali- 
quantulum, unde non habebant prorsus liberum ad 
aquas aecesum ; unde eliam equos adaquatum 
trahentes, inferius descendebant. Sequenti igilur 
die, propositum fuerat modis omnibus fortunam 
tentare et aperire ferro viam ; cum ecce nocte illa, 
nobis ignorantibus, hostes descendunt; mane au- 
tem faeto, videntes eos abiisse, flumine celerius 
transmisso, hostes insequi nostri festinant. Hic 
sane, accelerandi gra!ia, quo expeditius equites 
proficiscerentur, relictis pedestribus auxiliis, domi- 
nus rex cum solis equitibus ad iter accingitur. Di- 
misit tamen dominum Hugonem de Ibelim, et Che- 
mel soldani filium cum multa tum nostrorum tum 
. AEgyptiorum militia, qui Cahere, pontemque quem 
nostri perfecerant, a subitis hostium ineursibus 
tuerentur. Hic tradite sunt nostris turres et univer- 
sse nobilis illius urbis munitiones, domusque cali- 
phe nostris hactenus incognita, eis pervia facta est, 
ita utet ipse dominus et omnis ejus familia, salutis 
spem omnem in nostris tantum haberent. Tunc re- 
velata sunt nostris illa Sancta sanctorum a seculis 
abscondita; et stupenda prius, et paucis familiaria 
patuerunt arcana. Misit etiam dominus rex Gerar- 
dum de Pugi, et alterum soldani filiumtn, Mahadam 
nomine, in ulteriorem fluminis ripam, iterum, cum 
utriusque geniis expeditione; qui si forte hostes 


B 


D 


reniterentur. Depositis igitur, ui prediximus, ex 
maxima parte impedimentis, dominus rex hostem 
insequitur, contra decursus aquarum ; ipsa enim 
regionis forma, certum dabat insequentibus de ho- 
stim itinere argumentum. 
CAPUT XXIII. 

Describitur Zgypli regio, el qualis sit aperitur. 

Omnis enim Z/Egyptiacus traetus, a prioribus 
auspieiis suis, quibus ZEthiopum rezioni continuari 
dicitur, inter duas solitudines jacet arenosas, per- 
petua sterilitate damnatas; nec aliquando sentit 
aut prestat fructuarios proventus, cujuscunque 
generis, nisi quantum de beneficio exuberantis Nili, 
certis temporibus fecundatur. Fluvius autem non 
nisi quantum locorum adjacentium opportunitas 
permittit, sua reddit irrigatione frugibus aptam 
regionem ; nam ubi circa se planiorem reperit su- 
perficiem, liberius effusus, latius etiam terram 
cultui praebet habiliorem, et factus diffusior diffu- 
siorem glebz porrigit übertatem. A Cahere ergo 
inferius, versus mare, planiora penitus inveniens 
loca, excursus habet liberos ; unde et fecunditatem 
liberius latiusque procurat, et regno maximum dans 
incrementum, fines ejus dilatat. Nam ab eo oppido 
quod dicitur Facus, quod Syriam respicit, usque 
Alexandriam, quae novissima illius regni civitas, 
arentem contingit Lybiam, centum et amplius mil« 
liaribus culti feeundique commoditas diffunditur. A 
Cahere vero supra, usque quo perveniatur Chus, 
"Egypti: diccesis ultimam civitatem, que regno 
/Ethiopie dicitur esse contermina, tantas patitur 
collum arenosorum objectu angustias, ut raro 
septem aut octo milliaribus, frequentius quatuor 
aut quinque, aut altrinsecus, aut ex una tantum 
parte diffusus, ad sue exundationis modum; regni 
fines laterales vel contrahat, vel producat ;nam qua 
loca nonirrigat fluvius, solis ardoribus el perpetua, 
ut diximus, sterilitati deputantur. Superior igitur 
regio lingua eorum Seith appellatur. Cujus nominis 
nullam aliam adhuc potuimus invenire rationem, 
nisi quod priscis temporibus in superioribus /Egy- 
pti partibus legitur fuisse civitas una antiquissima 
Sais nomine, cujus mentionem Plato noster in Ti- 
mo, sub persona Critie discipuli sui, Solonem 
precipue auctoritatis virum introducentis faeit ; 
cujus verba ad majorem evidentiam ponenda judi- 
cavimus, ne quid deesse auctoritati videalur. Est, 
inquit, regio /Egypti, Delta nomine, cujus e vertice 
Nili scinduntur fluenta, juxta quam Sais nomine, 
civitas magna fuit, quam regit mos vetus, qui iex 
Satyra nuncupatur. Ex hac urbe Amasis fuit impe- 
rator, etc. Est tamen quedam alia regio ad eamdem 
pertinens /Egyptum, a Cahere distans itinere diei 
unius, per terram inhabitabilem, quz ejusdem flu- 
minis benefici per quosdam meatus visitata, opimum 
et fertile nimis habet solum, agrorum et vinearum 
multa gaudens opulentia. Hanc /Egyptii lingua sua 
Phium vocant ; hanc, ut veterum tenet traditio, pru- 


TIÀ 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


dentissimus procurator Egypti, et optimus utilium A 


provisor Joseph, cum prius solum inutile, aratri 
prosus ignarum, et culture et curi expers omnino 
a mundi jacuisset initio, sicat ejusdem solitudinis 
partes alize, considerato loci sito : quia cireumad- 
jacentibus locis finitimis humilior videbatur, et 
quod solutis quibusdam aggeribus, qui medii erant 
inter habitalem. tractum et earadem solitudinis 
partem, facile posset fluminis recipere beneficium ; 
positis aggeribus et media qua interjacebat super- 
ficie complanata, Nilum restagnantem, paratis aqua 
ductibus introduxi!, el a. seculis solo incognitam 
familiarem fecit fecundilatem. Nos autem antiquum 
ejus vocabulum non tenentes, opinamur, priscis 
temporibus Thebaidam dictam, unde sanctorum 
Thebsorum legio (que sub Diocletiano et Maximia- 
no Augustis apud Agauno martyrio coronata est) 
fuisse dicitur, cujus primicerius magnus martyr 
Mauritius legitur fuisse. Et aliud argumentum acce- 
dit, quod optimum opium quod usquam invenitur, 
quod medici Thebaicum vocant, ibi nascitur. Nam 
terra Gessen, que fratribus Joseph data fuisse legi- 
tur, in ea parte /Egypti est, que Syriam respicit, 
sicut ex lectione libri Geneseos esse deprehenditur, 
quod diligens facile lector inveniet: hec autem, 
oppositam ZEgypli partem et ulteriorem fluminis 
ripam habet viciniorem que Lybiam respicit. Est 
autem regio non modica; imo trecenlas sexaginta 
sex tam urbes quam suburbana, finibus suis dici- 
tur coercere. Hac igitur, ut diximus, lege loci, quia 
regnum eral ita angustum, nec ad dexteram, nec ad 


levam poterant declinare ; et etiam crebris explora- C 


torum internuntiis edoctus dominus rex et soldanus 
de itinere hostium, per triduum continuum secuti, 
quarla demum die, Sabbato videlicet, que illam 
Dominicam precedit, qua in Ecclesia Dei cantatur 
Latare, Hierusalem, nuntiatur hostes esse in pro- 
ximo. 
CAPUT XXIV. 
Inter regem el Siraconum pugna committitur in soli- 
udine, maximo utriusque partis periculo. 

Communicato itsque ad debitum compendium 
consilio (nam ferias liberiores, instans non patie- 
batur necessitas) prudenti consilio et animositate 
provide opus esse dicunt ; omniumque desideriis 
bellum decernitur, gladiis conserendum acclama- 
tur. Verum impar nimis erat accinctorum ad pre- 
lium distributio. Siraconus enim habebat Turco- 
rum duodecim millia, ex quibus novem millia lori- 
cis galeisquetegebantur, reliqua tria millia arcubus 
tantum et sagittis utebantur ; preterea Arabum aut 
decem aut undecim millia lanceis pro more uten- 
tium. Nostri vero equites vix erantcccrxxiv absque 
Agyptiis vilibus el effeminatis, qui potius impedi- 
mento el oneriessent quam utilitati. Erant praterea 
nobis equites levis armature, quos Turcopulos vo- 
cant, sed nescimus ad quem numerum ; multorum 
quoque relatione audivimus, quod iila die in tanto 
conflictu ex majore parte, prorsus fuerunt inutiles. 


D 


T12 


Compertum ergo habentes tam nostri de hostium. 
vicinitate, quam ipsi de nostrorum adventu, prout 
rex exigere videbatur, acies ordinant, cuneos dispo- 
nont, arma exerunt ; qui rei militaris exercitatione 
pristina erant prudentiores, alios hortantur, rudes 
instruunt, sermonibus exhortatoriisinflammant ani- 
mos, promittunt victoriam, victoriae fructum, lau- 
dem immortalem. Erat autem locus in quo commit- 
tendum erat, in confinio culte terre et solitudinis, 
locus inequalis, arenarum collibus vallibusque me- 
diis interpolatus, ita ut neque advenientes de 
remoto videre, nec abeuntes longius liceret intueri. 
Nomen loco Beben, quod interpretatur porig; eo 
quod inter colles oppositos transitus arcetur. Nam 
Lamonia, unde quidam hujus diei prelium solent 
denominare, ab eo loco decem milliaribus erat 
remota, At vero hostes sollicitudine |non pigri, ni - 
hilominus instructis aciebus a dextris el a sinistris 
colles occupaverant, ad quas tum propter clivum, 
tum propter arenarum mollitiem nostris durum erat 
cum impetu accedere; eamque cui Siraconus pre- 
erat, mediam posuerant cohortem, caeteris utrinque 
collocatis. Et jam ventum erat ad hoc, ut cominus 
rem agi oporterel; egressique nostri qui in acie 
regis erant, unanimiter cohortem cui Siraconus pra&- 
erat, viriliter prosternunt; prostratos, gladiis ob- 
truncant; ipsum etiam in fugam versum insequun- 
tur. Porro Hugo Czesariensis in eam aciem cui prae- 
erat Salahadinus, Siraconinepos, impetum faciens, 
a suis destitutus deficit, deficiens eapitur; multi 
eliam cum eo capti, plures interfecti. Ibi cecidit 
vir nobilis, et in armis strenuus, Eustachius Cholet 
de regione Ponti. Hoc successu elati cohortes alie, 
convenientes ad invicem, et undique vallantes, 
aciem illam qua impedimentis et sarcinis conser- 
vandis depulata erat, aggrediuntur, stalimque dis- 
solutam prosternunt; ibi occubuisse dicitur vir 
nobilis, Siculus natione, probus et honestus juvenis 
Hugo de Creona. Dissipata igilur acie, mortuis 
pluribus, qui gladios evadere potuerunt, fuga saluti 
consulunt. Hostes vero impedimenta et sarcinas 
libere occupant, et secum trahunt occupata. Inte- 
rim dissolutis hine inde agminibus, et per dictas 
valliculas dispersis, variis eventibus pugna commit- 
titur, testibus his solis qui conserebant; nam aliis 
non dabatur id videre; erat autem anceps prelium, 
et nunc ii, nunc illi fiebant superiores, ignari quid 
alibi ageretur, Utrique alibi reputant se victores, 
alibi vietos. Venerabilis quoque frater noster, do- 
minus Radulphus Bethlehemita episcopus, domini 
regis cancellarius, cui postmodum nos in eodem of- 
fieio successimus, graviter vulneratus, universa 
impedimenta sua in eodem tumultu amisit. Anceps 
diu prelium, certum de victoribus judicium diffe- 
rebat ; donec inclinatajam dies, dispersos ad signa 
hortabatur redire; tunc demum noctis irruentig 
metu, jam incipiunt, qui liberi erant, ad suos festi- 
nare ; regemque studiose quaerendo, ex variis par- 
tibus prodeuntes, iterum se colligunt. Dominus 





113 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


autem rex, in eo loco in quo pugnaverat, victor, 
feliciter rem gesseràt; alii autem sorte varia in di- 
versis partibus Martem experti sunt, hic prospera, 
ibi adversa usi fortuna; unde neutram partem 
certa coronavit victoria, Rediens vero cum paucis 
admodum,collem quemdam occupans, aliquantulum 
sublimem, erecto vexillo, ut ad eum recolligerentur 
qui dispersi erant, socios operiebatur. Quibus pro 
parte revoeatis, hostes aute se in collibus geminis, 
qui impedimentorum dissolverant aciem, et partim 
occiderant, partim oceupaverant, conspiciunt disso- 
lutos. Nec aliunde nostris patebat ai redeundum 
via, nisi inter medium collium predictorum per- 
transirent. Habentes igitur redeundi propositum, 
in aciem ordinati per hostes medios, quos a dextra 
levaque contuebantur, iter agunt, gradu lento; 
contra quos eum tanta constantia profisciscentes, nil 
ausi sunt adversitatis hostes moliri; sed juncto ag- 
mine, viris fortioribus et armatis optime per gyrum 
locatis, ad quamdam fluminis portionem pervene- 
runt,et eam vado pertransierunt incolumes nostri. 
Ea igitur nocte tota abeuntes nostri, per viam unde 
prius venerant, redeunt. Pervenientibus autem La- 
moniam, occurrit eis Gerardus de Pugi, qui cum 
quinquaginta equitibus et Turcopolis centum, et 
Mahadan filio soldani, oppositam fluminis partem 
lenuerat, ut hostes si forte fluvium transire vellent, 
impediret. Venit autem optato ; nam plurimum eis 
dominus rex timebat, ne seorsum inventos, sive 
ultra sive citra fluvium hostes aggrederentur. Sed 
et pro pedestribus turbis, quas post se dimiserat, 
ut prediximus, nihilominus erat sollicitus, timens 
ne hostibus subito et incaute occurrerent. Unde 
apud predictum oppidum per triduum, eos susti- 
nens operiebatur, quibus preerat nobiliis homo et 
prudens Joscelinus de Samosato. Quarta vix die 
receptis paulatim nostris, et peditum manu iterum 
sibi sociata, continuatis itineribus, Cahere perve- 
nientes, ante Babylonem secus pontem castra me- 
tantur. Recensito igitur militum numero, centum 
ex eis deesse reperiunt, de hostibus vero mille 
quingenios asserunt cecidisse. 


CAPUT XXV. 


Siraconus infra Alexandriam se recipit. Rex. illuc 
properans, urbem obsidet. 


At vero Siraconus, suis nihilominus qui super- 
erant, in corpus unum revocatis, per solitudinem, 
nostris ignorantibus, Alexandriam tendit, cui pro- 
tinus Alexandrini civitatem tradunt. Rex autem ut 
primum rumorem comperit, vocatis ad se principi- 
bus, soldano quoque et filiis ejus, et nobilibus 
JEgyptorum, quid facto opus sit, studiosius querit. 
Ubi post multas disceptationes, sicut in rebus du- 
biis solet contingere, quoniam Alexandria ex se ali- 
mentorum non habet copiam,nec frugum quid piam, 
nisi quantum sibi de superioribus /Egypti partibus 
navigo ministratur, placuit classem in flumine ad 
. eustodiam locari, ut inde Alexandrinis commeroio- 
rum omnino nihil possit inferri, Quo facto, ipse 


— LIB. XIX. AMALRICUS REX. 


À cum universo exercitu ad partes illas descendens, 


11A 


inter locum qui dicitur Toroge et Demenehul, ca- 
sira componit; qui locus ab Alexandria octo distat 
milliaribus ; inde loea finitima et etiam remota per 
solitudinem, missis excursoribus, penetrans et 
discutiens, ne forte aliquis aut opem ferat obsessis, 
aut inde veniens aliquos exteriores ad eorum admi- 
niculum sollicitet. Nihilominus et classis, quoslibet 
transire volentes, aut transitum prorsus inhibet ; 
aut cognitum non nisi diligenter qu:zsitum, descen- 
dere permittit. Evoluto igitur unius mensis spatio, 
cum civitas illa nihil omnino alimentorum medio 
tempore aliunde suscepisse, ccepit conqueri popu- 
lus quod defecerat panis in cistartiis, et quod vi- 
etum non haberent ; quod intelligens Siraconus, ti- 
mens ne-eum aliis ipse cum suis inedia tabefieri 
compelleretur, relicto nepote Salahadino, quasi 
cum mille equitibus in civitate, ipse nocturnis iti- 
neribus per solitudinem, prope tamen nostram ex- 
peditionem, evadit in superiores /Egypti partes, 
unde paulo ante descenderat; quod, postquam regi 
innotuit,impigre subsequitur,quousque Babylonem 
pervenit. Hic jam cum in procinctu universus esset 
exercitus, compositisque sarcinis sequi decrevisset, 
repenie nobilis et potens ZEgyptius Benecarselle, 


regem adiit ; Alexandriam summa inopia laborare 


docet ; consanguineos in eadem se urbe asserit ha- 
bere potentissimos et civitatis moderatores, qui fa- 
cile possint populum fame afflictum,in quam par- 
tem velint trahere, et civitatem eum omnibus Tur- 
eis qui in ea relieti erant, in manu domini regis 
dare. Motus itaque rex ad hoc verbum, querit a 
principibus, quid eis videatur; tandemque conso- 
nantibus omnium desideriis, approbante etiam sol- 
dano, Alexandriam redeunt, eamque gemino cir- 
cumdant exercitu. 
CAPUT XXVI. 
Describitur Alexandriz situs. 

Alexandria totius /Egypti: dioecesis, in ea parte 
qua Lybiam respicit et in occidentem protenditur, 
omnium civitatum est novissima, in confinio culti 
soli et arentis solitudinis sita, ita ut extra civitatis 
menia versus solis occasum, vasta protinus ere- 
mus adjaceat, culture et cur: omnino non sentiens 
beneficium. Hanc,ut antique tradunt historie, Ale- 
xander Macedo, Philippi filius, cujus etiam nomen 
appellatione sua praetendit, condidisse dicitur. Con- 
dita est autem, ut ait, Julius Solinus, duodecima 
centesima Olympiade, Lucio Papyrio L. filio et 
Caio Petilio, Gai F. Goss. quam metatus Dinocra- 
tes architectus, secundum post conditorem inter 
memorabilia locum obtinet, Sita est autem non 
longe ab ostio Nili, quod Heracleoticon quidam, 
alii Canopicon appellant. Hodie vero locus a quo 
denominatur ostium illi conterminum civitati, de- 
letis antiquis nominibus, Ressith appellatur ; distat 
autem a fluminis alveo quinque aut sex miliaribus ; 
sed tamen quibusdam meatibus, tempore soliti in- 
crementi, fluvii pars urbem influit; quam aquarum 


715 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


116. 


influxionem cisternis amplissimis, ad hoe speciali- A immissi molares graves et magni, muros cedebant, 


.ler deputatis, ad usus proprios toto anno diligenter 
servant ; sed et ad pomeria, que sunt extra urbem 
procuranda, occultis traconibus portionem ex ea 
dirigunt necessariam. Sita est autem, quantum ad 
celebranda commercia, commodissime. Portus ha- 
bet duos, lingua quadam interjacente, valde angu- 
sta, disjunctos. In capite autem illius interstitii, tur- 
ris est mire aliütudinis, que Pharos appellatur, 
quam Julius Cesar ad usus necessarios dicitur ere- 
xisseet illuc deduxisse coloniam. De superioribus au- 
tem /Egypti partibus per nuenta Nilij,omnimodorum 
alimentorum copiam,et rerum pene omnium suscipit 
ubertatem. Verum et de regionibus transmarinis, si 
quasuntque /Egyptus non habet,navigio omnisopu- 
lentia ministratur ; undeamplius qualibet urbe mari- 
tima omnibus commoditatibus dicitur abundare.Ad 
hac ex utraque India,Saba, Arabia, ex utraque etiam 
nihilominus /Ethiopia, sed et de Perside et aliis cir- 

cum adjacentibus provinciis, quidquid aromatum, 
margaritarum,Orientalium gazarum et peregrinarum 
mercium, quibus noster indiget orbis, per mare Ru- 
brum, unde gentibus illis ad nos iler est, in supe- 
riores partes /Egypti, ad eam urbem quse Aideb 
dicitur, super ripam ejusdem maris sitam infertur, 
id totum ad flumen, et inde Alexandriam descendit. 
Sic ergo Orientalium et Occidentalium illuc fit con- 
cursus populorum: estque eadem civilas forum pu- 
blicum utrique orbi. Clara sane,et antiquis titulis 
et modernis ; sed et beati Marci, Principis aposto- 
lorum spiritualis filii, divinitus ad eamdem ecocle- 
siam missi, illustrata predicatione et verbo; et san- 
etorum Patrum Athanasii et Cyrilli prelatione, et 
tumulis decorata, secundum inler palriarchas lo- 
cum obtinens ; /Egypti, Lybie, Pentapolis et mul- 
tarum provinciarum reverenda metropolis. Deduci- 
turilluc clessisuniversa,portiasqueetomnem aditum 
obsidentes, nemini accedendi licentiam permittunt. 
CAPUT XXVII. 


Rea obsidionem continuans, cives Alexandrinos mo- 
lestat gravissime. 


Interea qui in Syria remanserant, audientes quia 
dominus rex Alexandriam obsederat, et quod na- 
vigalione continua infra paucos dies illuc possent 
pervenire, certatim iter arripiunt, et correptis ar- 
mis, navibus victui imponunt necessaria, et se ipsos 


congruis stationibus locate, intolerabilem civibus, 
horis pene omnibus inferebant terrorem. Erant 
circa eamdem civitatem, ad instar silvarum et fron- 
dosi nemoris, grata amoenitate et plena fertilitate 
arboribus consita fructiferis, et herbis referta salu- 
taribus pomeria, que et sui contemplatione trans- 
euntes, merito invitarent ad ingressum, et ingressos 
hortarentur ad requiem. In hec ingressus noster 
ex magna parte exercitus, prius occasione colli- 
gende erigendis machinis materiem, deinde solo 
nocendi affectu, et damni inferendi consideratione, 
aromaticas et multis usibus aptas, tanto studio ad 
terram prosternunt arbores, quanto vix labore ab 
initio fuerant procurat. Fitque subito ut solo com- 
planalo, prioris status prorsus nulla remanerent 
vestigia ; idque fuit, in quo se maxime lesa civitas, 
et ejus damnificatos habitatores, post adepta pacis 
federa conquerebantur. Instabant ergo nostri, et 
arles quibus obsessis possent officere, satagenles 
invenire, omnem attentabant nocendi aditum ; et 
argumentis quibus poterant,in eorum lesionem se 
instruebant. Assultus quoque assidui requiem ne- 
gabant fatigatis. Erant sane cives negotiationibus 
assueli, rerum militarium expertes, quique usum 
preliandi non haberent; unde molestius insuetum 
laborem poterant portare. Turci autem qui illie 
remanserant, tum quia pauci erant, tum quia civi- 
bus varii et inconstantis animi non eum multa fi- 
ducia se committebant, rari ad confflictus, et in 
congressionibus remissiores, non multum alios ani- 
mabant. Quid plura? Quotidiani confflietus, caedes 
suorum continus, vigilie perenes, nocturni timo- 
res alimentorum super omnia defectus, populum 
attriverant, dejecerant animos, ut jam urbem de- 
serere et libertatis immemores, quibuslibet populis 
mancipare magis eligerent, quam in domesticis la- 
rinus cum parvulis et uxoribus famis acerbitate 
consumi. Serpebat ergo murmur in populis, jamjam 
ad plures sermo manifestus diffundebatur: urbe pel- 
lendos esse hospites pestilentes, qui. tantum civibus 
intulerant afftictionem ; querendum quocunque pacto 
esse,quomodo civitas, depulsis ingruentibus molestiis, 
obsidione soluta, pristinis commoditatibus, eL solita 
restitueretur. libertati. Sensit hoc Salahadinus, et 
occultis citatisque nuntiis, statum urbis miserum, 


invitantes laeti nimium proficiscuntur. Inter quos et ]) populia se deficientis propositum, alimentorum su- 


dominus Fredericus Tyrensis archiepiscopus, pre- 
decessor nosler, zelo motus aliorum et speciali erga 
dominum regem tractus affectu, cum honesto satis 
comitatu, navigio descendit in Egyptum ;sed aquis 
Niliacis causam prestantibus, dysenteria ccepit pe- 
riculosissime laborare; unde antequam domino 
regi traderetur [Alexandria], coactus est, invale- 
scente egritudine, domum redire. Hie demum sum- 
píis navium malis immense quantitatis, vocati ar- 
tifices, lignorum cesores, castellum erigunt mire 
altitudinis, unde totam erat despicere civitatem ; 
machine quoque, quas vulgc petrarias vocant, unde 


premam inopiam, patruo suoex ordine pandit : ut- 
que rebus desperatis priesens remedium satagat in- 
venire, et pereuntibus consulere, modis omnibus, 
implorat. Interim populum simul cum Patribus al- 
loquitur; monet pro uxoribus et liberis usque ad 
mortem  decertandum ; hortatur ut legis et paterna- 
rum traditionum sint. cemulatores ; pro. foribus salu- 
tem adesse ; Siraconum quoque patruum suum, pro 
eorum liberatione et. pro amovendis hostibus. /Egy- 
ptum circuire, in proximo cum infinitis copiis adfu- 
iurum. At dominus rex cognito quod inter cives es- 
set dissenaio, civitatem urgeri monet incessanter; 


TU HIST. RERUM TRANSMARIN. 


quantoque eos amplius novit afflictos, tanto acrius A 


instare precipit. Soldanus quoque succincius, ad 
omnia impiger, sedulus, plena sollicitudine circuit 
principes universos ; manu profusa, impensas por- 
rigit ad construendas machinas, et sumptus ad om- 
nem belli usum liberales ; artificibus competentia 
salaria largitur ; pauperibus et egenis, presertim 
sauciis, utsui curam haberent, munera donat ; bel- 
lieosis quoque, et quos in prelio novit strenuos, 
aliquid distribuit. 


CAPUT XXVIII. 


Siraconus hac audiens, cum Hugone Qazsariensi de 
pace loquitur. 


Dum hec apud Alexandriam aguntur, superiores 
ZEgypti Siraconus peragrat regiones; perveniensque 
usque Chus, tentat expugnare civitatem ; vidensque 
quod non proficeret, et prolixiora hujusmodi expo- 
scerent tempora, ipsum autem ad alia nepotis ne- 
cessitas urgeret negotia, sumpta ad urbibus illis 
pecunia, maturat reditum et ad inferiora revocat 
exercitum quem trahebat. Cumque regrediens Ba- 
bylonem pervenisset, videns quod rex Cabhere et 
ponti Hugorem de Ibelim dimisisset tutorem, et 
longe secus quam arbitratus esset, omnia se habe- 
rent, Hugonem Caesariensem, quem captivum te- 
nebat, familiari compellat alloquio ; utque vir elo- 
quenseturbane facundus, sermone composito ecpit 
eum convenire: Magnus princeps es, mobilis, apud 
tuos clarissimus, nec est de vestris principibus quis- 
piam, si libera mihi daretur optio, cui magis hoc 
meum communicare secretum cupiam, eL verbi hujus 
participem constituere. Obtulit sponte fortuna, et 
evenlus donavit bellicus, quod alias muitis conatibus 
essel querendum, ut tuc experientiz mihi ab. opus 
przsens fieret copia. Faleor sane, quod gloriz cu- 
pidus, sicut morlalibus solet contingere, et regni 
traclus opulentia, de indigenarum quoque imbecil- 
slitate confisus, spem aliquando concepi, ut in manus 
meas regnum hoc aliquando traderetur. ldeo cum 
sumptibus et laboribus infinitis, infructuosis tamen, 
ut video, cum equitatu copiose nobilium, qui omnes 
eadem trahebantur, per tot pericula descendi in 
"Egyptum, aliter ratus de rerum eventu quam occur- 
rit. Adversa enim, ut video, fortuna ingressus sum ; 
utinam prospera vel redire liceat ! Homo noVilis es, 
ut dixi, regi charus, sermone potens et opere; esto 
inler nos pacis mediator ; prosperum fiat im. manu 
iua verbum ; dic domino regi : Otium. terimus, et 
effluunt tempora sine fructu, domi multa restant; 
ipsius eliam regno suo plurimum essel necessaria 
regis prassentia ; nunc aliis consumit operam ; nam 
postquam nos repulerit, miseris civibus, et vix vita 
dignis, hujus regni relinquit opulentiam. Recipiat 
Su0$, QuO0s in vinculis habeo ; ipse quoque obsidione 
soluta et quos in. vinculis habet, et quos in. civitate 
cohibel Alexandrina, restituat ; el ego suscepla prius 
at eo securitate, quod in itinere per. suos nihil nobis 
difficultatis occurrat, paratus sum exire. 


ParRor, CCI, 


— LIB. XIX. AMALRICUS REX. 


CAPUT XXIX. 
Hugo cum rege et principibus [ederis complet 
lenorem. 

Audito hoc verbo, dominus Hugo sicut erat vir 
providus et discretus, multo apud se libramine 
verba oblata compensans, licel utilem nostris pacis 
formam et tenorem fcderis non dubitaret, tamen 
ne videretur plus libertatis proprie rapi desiderio 
quam utilitati publice hoc verborum tractatu pro- 
videre, honestius judicat per alium primos tentari 
aditus. Hane suam intentionem ipse nobis postmo- 
dum familiariter exposuit. Missus est verbi bajulus, 
qui similiter captivus tenebatur, quidam regis fa- 
miliaris, Arnulfus de Turuassel, qui eum domino 
Hugone, de quo prediximus, in eodem prelio 
captus fuerat; qui, suscepto verbo, ad regem pro- 
perat; legationis causam diligenter aperit ; convo- 
calo coetu, in principum consistorio, presente sol- 
dano et filiis ejus, conceptum verbum et compo- 
sitionis formam proponit. Placet omnibus pacis te- 
nor, et sufficere videtur ad gloriam, et ad plenam 
pactorum inter regem et calipham initorun fidem, 
ut civitas per deditionem in domini regis transeat 
potestatem ; et tam hi de hostibus, qui obsidione 
elaudebantur, quam qui Siraconum seculi, per 
ZEgypti fines erant dispersi, solutis quoque captivis, 
quos de nostris trahebant in vinculis, suis etiam 
nihilominus receptis, de universis /Egypti finibus 
compeliantur exire. Savar soldanus cum universis 
JEgypliorum satrapis pactum approbat, feederis 
consonantiam libens amplectitur ; dummodo hostis 
suspectissimus et regni emulus excludatur, sibi 
plenius dicit esse salisfaclum. Tandem dominus 
Hugo, suam exhibens praesentiam, verbis hinc inde 
tractatis novissimam manum et placitum finem 
apposuit. 


T18 


C 


CAPUT XXX. 
hesignatur regi. civitas, et. pax indicitur Alexan- 
drinis. , 

Indicitur ergo voce preconia cohortibus singulis 
et omnibus generaliler preliandi finis, et perlegem 
edictalem ne Alexandrinis inferatur molestia inter- 
dicitur. Egrediuntur igitur concessa pace, latantes, 
qui diuturna fuerant obsidione macerati ; angustias 
qua pertulerant fastidientes, deambulationes tzedii 
relevandi gratia, amant et appetunt liberiores. In- 

D venta etiam alimentorum copia, et commerciorum 
libertate permissa, inedia tabefaetorum corporum 
ruinam restaurare satagunt, et refocillare animas 
jam labentes.Juvat agmina videre pacata, que paulo 
ante horruerant et oderant; et eorum colloquiis 
perfrui, quos ante modicum timuerant, periculo- 
rum suorum rninistros et mortis procuratores. 
Nostri quoque, non segnius urbem ingrediuntur 
optatam ; et liberis discursibus, vias, portus, monia 
lustrantes, diligenter videndo colligunt, unde ad 
propria reversi, suis aliquando texere possint histo- 
rias, et audientium animos gratis confabulationibus 
recreare, Huic splendide civitati turris imminet 

28 


119 


mire altitudinis, Pharos dieta ; ad quam facibus A 


accensis, et igne copioso, more sideris micantem, 
ignari locorum, nocturnas navigationes dirigunt. 
Nam Alexandria ececo mari, et periculoso nimis ac- 
cessu, et vadis fallacibus aditur ; quo antequam in- 
grediantur navigantes, ignibus, qui eontinuo fomite 
et sumptibus publieis super eum nutriuntur,edoeti, 
imminentia vitant naufragia, et ad cursus se eri- 
gunt salutares.Super hanc victoris signum, domini 
regis vexillum erigitur ; et quod prius paucis inno- 
tuerat, fit omnibus signo contuito manifestum.Quo 
viso, qui cautius se habentes ad prima tracti feede- 
ris verba, nostris se committere pertimuerant, jam 
de pace facti certiores, non timent se nostris adjun- 
gere et de fidei nostre presumere sinceritate ; 
unum preomnibus admirantes, quod tantam civium 
multitudinem, tantamque advenarum numerosita- 
tem, qui omnesad tutelam civitatis fideliter operam 
ministrabant, tam modicus exercitus intra urbis 
monia faeile coercuerat et ad ignominiosam juxta 
libitum compulerant deditionem ; vix enim de no- 
stris equites erant quingenti, peditum quatuor aut 
quinque millia; obsessorum autem, qui arma pote- 
rant educere, supra quinquaginta millia. 
CAPUT XXXI. 


Rez victoria potitus, receptis suis universis, ad pro- 
pria revertitur. 


Egressus igitur Salahadinus ad dominum regem, 


|I E Rumes CE E CE DE D EMEN 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


780. 


quousque iter ad redeundum arripuit, in castris | 
mansit, dato sibi custode, qui eum tractaret ho- 
neste et temerariorum ab eo propulsaret injurias. 
At vero soldanus cum tubarum clangore, et tym- 
panis, et choris, et omni genere musicorum in- 
strumentorum, stipatus agminibus, precurrente 
innumera apparitorum manu, vociferantibus arma - 
torum turmis, per portas civitatis, cum triumpho 
tanquam vietor ingressus, terrore cives concutit ; 
hos damnat, illos absolvit; et delicta discutiens po- 
tenter, omnibus distribuit premia meritorum. Tan- 
dem in certa pecunie quantitate civibus condemna- 
tis, procuratores tributorum ordinat, vectigalium et 
civilium funetionum instituit exactores. Exacta 
itaque infinita pecunia, fidelibus suis curam injun-. 
gens civitatis, in castra gloriosus se recepit. At 
vero nostri ad reditum aspirantes, qui navigio ve- 
nerant, sumptis ad iter necessariis, naves con- 
scendunt, et se flatibus committentes, ad propria 
cum gaudio revertuntur. Rex quoque incensis ma- 
chinis, et compositis sarcinis, versus Babylonem iter 
dirigit. Adjunctis ergo sibi quos ibi dimiserat, sol- 
dano in sua adiinistralione confirmato, exclusis 
hostibus, suis qui capti fuerant receptis, xi Kal. 
Septembris Ascalonam ingressus est, anno regni 
ejus quarto; ab Incarnatione Domini vero 1167. 





INCIPIT LIBER VIGESIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Dominus Hernesius Casariensis archiepiscopus, et 
Odo de Sancto Amando, regius pincerna, a. Con- 
stantinopoli redeunt, uxorem futuram regi secum 
ducentes. Rex in ecclesia Tyrensi coronatur, et 
uxorem ducit. 


Interea dominus Hernesius, bon: memorie, Ce- 
sariensis archiepiscopus, Odo quoque de Sancto 
Amando, tune regius pincerna, procurata tam pru- 
denter quam fideliter domini regis legatione, pro 
qua missi fuerant, apud dominum Manuelem impe- 
ratorem Constantinopolitanum, impetrato quod pe- 
iierant post actum biennium, navigio redeuntes, 
domini imperatoris Protosevasto filiam, domino 
regi uxorem futuram ducentes, apud Tyrum appli- 
cant. Quo cognito, dominus rex cum celeritate Ty- 
rum pervenit, convocatisque ecclesiarum prelatis, 
et regni principibus, eamdem Mariam, regie unclio- 
nis et consecrationis munus adeptam, ipse quoque 
habitu regio insignis et avito diademate laureatus, 
per manum domini patriarchis Amalrici, bonc me- 
morie, in ecclesia Tyrensi, cum debita magnificen- 
tia v Kal. Septembrisuxorem duxit. Hic Joannes 
Protosevasto, cujus filiam, ut diximus, rex duxit, 
ejusdem domini imperatoris ex fratre natu priore, 
orius est nepos. Misit autem dominus imperator 


(1 cum predicta nepte sua, viros illustres el magnifi- 


cos, imperialis eminentie familiares, dominum 
Paleologum et Manuelem Sevaston, consangui- 
neum suum, cum multis aliis, qui magnifice eam 
domino regi traderent, et de injunctis solemnitati- 
bus nihil sinerent preteriri. Tyrensi autem Eccle- 
sie preerat, in qua hec facta sunt, dominus Fre- 
deriecus, qui ex Acconense Ecclesia ad illam fuerat 
translatus. Hic, triduo postquam rex in eadem ci- 
vitate coronatus fuerat et nuptias celebraverat, prae- 
sente et rogante domino rege, et aliis multis hone- 
slis viris, archidiaconatum ejusdem Ecclesiz, unde 
dominus Willelmus ad Acconensem Ecclesiam fue- 
rat vocatus, nobis liberaliter contulit. 


CAPUT II. 


Andronicus quidam imperatoris consanguineus, Theo- 
-doram. Balduini regis viduam, secum per terras 
hostium abducit. 


Per idem tempus, Andronicus quidam nobilis 
Graecus et potens, domini imperatoris Constantino- 
politani consanguineus, de partibus Cilicie adve- 
niens, cum multa militia, dum dominus rex in 
/Egypto adhuc detinerelur, usque ad ejus adventum 
apud nos moram fecit nobis consolatoriam ; sed 


Ps ? Pp 
» 


E 
T8 
more serpenlis in gremio, et muris in pera, 
remuneravit hospites suos, verum esse docens, 
quod a Marone dictum fuerat : 
Timeo Danaos et dena ferentes. 
Cui dominus rex statim post reditum suum urbem 
dedit Berythensem ; ad quam gralia videndi civi- 
tatis, dum dominam Theodoram, domini Balduini 
regis viduam, que urbem Acconensem nomine do- 
nalionis propter nuptias possidebat, nepotis sui fi- 
liam, apud quem diu fuerat hospilatus, invitasset, 
fraudulenter, ut dicitur, abduxit, et in terram hos- 
tium, Damascum prius, deinde in Persidem,favente 
Noradino, transvexit. 
CAPUT III. 

Petracensis Ecclesia et Ebronensis, episcopis datis or- 
dinantur. Stephanus regis Siciliz cancellarius, et 
Panormitanz Ecclesiz electus, in. Syrium descen - 
dunt. Comes Nevernensis Willelmus apud nos de- 
fungitur. 

Eodem anno nihil pene memoria dignum in regno 
accidit, nisi quod cirea quadragesimale tempus due 
Ecclesie in regno, susceptis episcopis, ordinalz 
sunt: quarum altera ab ingressu Latinorum in 
lerram promissionis, Latinum non habuerat pon- 
tificem, videlicet Petracensis, qu: ultra Jordanem 
in finibus Moab sita est, secundz Arabie metropo- 
lis; allera vero, Ebronensis videlicet, ut dicitur, 
nunquam ; sed tempore Graecorum prioratus fuerat, 
sicut et Bethlehemitica fuisse dignoscitur Ecclesia. 
Sed Bethlehemitica ob nativitatis Dominicz reveren- 
tiam prius meruit, statim post sanct» et Deo ama- 
biliscivitatis liberationem, tempore domini Balduini 
regis primi, cathedrali gaudere prerogativa. Ebro- 
nensis quoque intuitu servorum Dei, quorum me- 
moria in benedictione est, Abraham videlicet, 
Isaac et Jacob, eadem tunc dignitate primum me- 
ruit insigniri. Preficitur ergo Petracensi Eeclesis, 
et secunde Arabie metropolitanus efficitur do- 
minus Guerricus, canonicus regularis in templo 
Domini ; Ebronensi vero, dominus Rainaldus, do- 
mini Fulcherii pie recordationis patriarche nepos. 
4Estate igitur sequente, vir nobilis dominus Ste- 
phanus, domini regis Sicilie cancellarius, et Pa- 
normitanzc electus Ecclesie, adolescens bone in- 
dolis, et egregius forma, domini Rotoldi comitis de 
Percio frater, agitantibus eum et adversus eum 
conspiratis regionis illius principibus, invito rege 
puero, et matre ejus renili non valente, regno ex- 
pulsus, cum paucis vix eorum evasit insidias, et 
ad nos navigio pervenit; qui non multum postea, 
valida correptus wgritudine, mortuus est, et Iliero- 
solymis in templi Domini capitulo honorifice sepul- 
ius est. Per idem quoque tempus, dominus Willel- 
mus Nevernensis comes, magnus princeps, nobilis 
et potens, de regno Francorum, cum honesta mili- 
tia Ierosolymam venit, propositum habens, in ser- 
vitio Christianitatis contra hostes fidei nostre, suis 
expensis militare; sed ejus pia et honesta studia, 
mors immatura, felicibus ejus invidens actibus, mi. 
serabiliter praevenit; nam subito et diuturno lan- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XX. AMALRICUS REX: 


B 


C 


D 


182 


male A guore correptus, post longas corporis molestias, 


in primo gratissime juventutis flore cum mul- 
tis omnium suspiriis et gemitu vitam finivit. 


CAPUT IV. 


Imperatoris legati ad. regem accedunt, pacta qua- 
dam a domino rege postulantes. Mittitur Tyrensis 
archidiaconus, et pacta. proposita cum mperatore 
complet. 

Eadem estate, comes Alexandre de Gravina, et 
quidam Michael Hydrontinus, domini imperatoris 
Constantinopolitani familiares et legati, ad domi- 
num regem missi, Tyrum pervenientes, dominum 
regem, adhibitis quos rex desuis verbis participes 
voluit fieri, secretius conveniunt, vie causas expo- 
nunt, et super his omnibus scripta porrigunt impe- 
rialia. Summa autem legationis hec erat : Senserat 
dominus imperator, quod Zgypti regnum, potens ad- 
modum hactenus, et opulentum valde, in manus per- 
venerat debilium et effeminatorum ; et quod. finiti- 
mis populis in notitiam venerat, tam domini quam 
principum suorum impotentia, infirmitas et insuffi- 
cientia. Unde quia non videbatur quod. posset diu in 
statu se continuare prasenti, quin ad. gentes alienas 
ejus dominium et moderamen oporteret transire, con- 
cepit apud se, quod auxilio domini regis facile possel 
illud in suam jurisdictionem recipere. Unde super 
hoe przedietlos miserat legatos. Sunt nonnulli qui 
dicunt, quod super eodem facto prius fuerat a do- 
mino rege per nuntios et frequentes epistolas solli- 
citatus, quod verisimilius est, ut militaribus copiis, 
classe quoqueet impensis eum juvaret, certas par- 
tes tum regni tum manubiarum sub interpositis con- 
ditionibus recepturus. Hac ergo gratia, memorati 
legati regem adeuntes, firmatis conventionibus ad 
placitam utrinque consonantiam, adjunctlus sum. 
ego comes de regio mandato, ut regis et regni uni- 
versi consilium, eum eorum litteris ad dominum 
imperatorem, properans deferrem ; et pactis mediis, 
quale a me exigeretur, sub certa tamen forma, ro- 
bur imponerem. Assumptis igitur praefatis domini : 
imperatoris apocrisiariis, qui apud Tripolim, ut eis 
rex litteris suis signaverat, nostrum prewstolaban- 
iur adventum, ad urbem regiam profecti sumus. 
Detinebatur porro eo temporis articulo imperator in 
Servia quc regio montosa et nemoribus obsita, diffi- 
ciles habens aditus, inter Dalmatiam et. Hungariam 
et Illyricum media jacet, rebellantibus Serviis et con- 
fidentibus de introituum ad seangustiis et de imper- 
via eorum regione. Habent vetuste traditiones hunc 
omnem populum, ex deportalis et deputatis exsilio, 
qui in partibus illis ad secanda marmora et effodien- 
da metalla damnati fuerant, originem habuisse, et 
inde etiam nomen traxisse servitutis. Est autem 
populus ineultus, absque disciplina, montium el 
silvarum habilator, agriculture ignarus: gregibus 
et armentis copiosi, lacte, caseo, butyro, carnibus, 
melle et cera uberius abundantes. Hi magistratus 
habent, quos suppanos vocant ; etdomino imperatori 
aliquando serviunt ; aliquando de montibus et silvi 


183 


egredientes, omnem circa seregionem, ut sunt auda- 

ces et bellicosi viri, depopulantur. Ob heecergo intole- 

rabilia vicinis eorum maleficia, ingressus erat ad eos 
in virtute multa et innumera manu dominus impe- 
rator. Quibus subactis et preccipuo eorum prineipe 
maneipato, redeunti domino imperatori, post multi- 
plices viarum labores, in provincia Pelagonia, in 
civitate quie vulgo dicitur Butella, occurrimus, juxta 
illam antiquam et domini felicissimi et invictissimi 
et prudentis Augusti patriam, domini Justiniani ci- 
vitatem, videlicet Justiniam primam, quee vulgo ho- 
die dicitur Acreda ; ubi a domino imperatore hono- 
rifice suscepti, benigne et imperiali clementia tra- 
ctati, legationis et vie causam, formamque pacto- 
rum diligenter exposuimus ; quc omnia leta mente 
suscipiens et gratanter ampleeteas,quod preordi- 
natum, fuerat approbavit Prebitis ergo corporali- 
ter hinc inde juramentis, ejus auctoritate interpo- 
sita, confirmata sunt que prius per nuntios fue- 
runt ordinata. Receptis ergo imperialibus litteris, 
pactorum formam ex integro continentibus el con- 
summaía feliciter legatione, munificentissime de 
more solito dimissi, Kal. Oetobr. iter ad reditum 
arripuimus. 

CAPUT V. 

Rez in Zgyplum cum suis descendit ; el. contra fa- 
deris formam, quam cum 4Egyptiis peregerat, eis 
bellum infert. 

Interea statim post exilum nostrum, antequam 
reverleremur ad propria, antequam de auxilio 
domini imperatoris per nostram legationem «cer- 
tus fieret rex, fama publica personuil, ut dicitur, 
quod Savar soldanus JEgyptius, frequentes ad Nora- 
dinum dirigebat legationes el ejus occulte implora- 
bat subsidium, dicens : Quod a paclis que cum rege 
pepigerat, vellet. recedere ; et quod, invitus cum ini- 
mico populo, aliquo pacis [edere jungeretur ; quod si 
de ejus auxilio certus foret, pacta frangeret, ab eo 
penitus recedens. Unde rex, ut dicitur, justa iadig- 
natione motus, convocato regno universo, collectis 
equitum peditumque copüs, in ZEgyptum festinat 
descendere. Sunt qui dicant, predicta omnia ficta 
fuisse, et quod Savar soldano innocenti, et nihil 
tale merenti, pacta et conventionum tenorem bona 
fide servanti, contra fas e pium, illatum sit bellum ; 
ged ut factum tam notabile aliquam haberet excusa- 
tionem, hic color videtur quisitus ; unde et Domi- 
num, justum secretorum et conscientiarum arbi- 
trum, omnem nostris conatibus subtraxisse favo- 
rem, asserunt, et predictis moliminibus, justitia 
vacuis, prosperos negasse successus. Causam porro 
el incentivum hujus mali, ut aiunt, ministrabat 
Gerbertus, cognomento Assallit, magister domus 
Hospitalis, quz est Iierosolymis, vir magnanimus 
et quadam liberalitate donandi profusus ; tamen in- 

.gtabilis et mente vagus. Hic omnes ejusdem domus 
thesauros exponens, insuper et infinite quantitatis 
pecuniam mutuam sumens, omnia militibus eroga- 
vit, quoscunque invenire poluit, sibi alliciens; unde 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 
À prediciam domum tanta eris alieni mole grava- 


ET. 
78A 


vit, quod non erat spes solutum irit. Ipse etiam 
postmodum desperans, officium suum deserens et 
administrationi renuntians, incentum millibus au- 
reorum dimisit domum obligatam. Eatamen consi- 
deratione tol et tantas misisse dicitur. expensas, 
quod capta et subjugala Ajgypto, Belbeis, que& 
olim dicta est Pelusium, cum universo territorio 
suo, juri ejusdem domus, ex pacto prius cum rege 
inito, cederetin perpetuum. Fratres autem militie 
Templi, eidem se subducentes facto, aut quia eis 
contra conscientiam suam videbatur; aut quia ma- 
gister, emule domus, hujus rei auctor et princeps 
videbatur, vires penitus ministrare, aul regem se- 
qui negaverunt. Durum enim videbatur eis, amico 
regno et de nostra fide presumenti, contra te- 
norem paclorum et conira juris religionem, 
immeritis et fidem servantibus bellum indicere. 


CAPUT VI. 


Obsidelur cwitas Belbeis ; et expugnatur obsessa. 
Soldanus regem infinita promissa decipit pecunia. 


Accinetus igitur et preliari instructus apparatu, 
regni viribus convocatis, anno regni ejus quinto, 
mense Octobri, descendit in ZEgyptum; el irans- 
cursa eremo, qui media jacet, quasi itinere die- 
rum decem, Pelusium applicat, quam mox ob- 
sidione cingens, infra triduum violenter expu- 
gnat, expugnatamque ferro aperit, et suos immittit 
ineunctanter. Accidit autem hoc, tertio Nonas No- 
vembris. Capta igitur civitate, civibus ejus ex parte 
maxima gladio peremptis, non pascitur eetati, aul 


C sexui; et qui mortem quocunque casu invenieban- 


tur declinasse, jacturam libertatis, qui honestis 
viris omni genere mortis suspectior est, incurren- 
tes, misere servituti subjugabantur. Capti sunt in- 
ter ccteros ejusdem conditionis Mahazam, filius 
soldani et quidam ejus nepos, qui urbi preerant, 
exercitus illic congregati curam habentes. Effracta 
igitur civitate, irruentibus passim et sine delectu 
cuneis, penitiores domiciliorum penetrant aditus, 
reserant penetralia, et eos qui mortem delitescendo 
effugisse videbantur, compeditos educentes, igno- 
miniose ad necem protrahunt, quos alatis integre, 
et armorum potentes reperiunt, gladiis transverbe- 
rant: vix senibus parcitur et pueris, et secunda 
sorti non plenius indulgetur. Facta sunt desiderabi- 


D lia eorum, hostium preda; et queque speciosa in 


sortem, dum sibi dividunt spolia. His igitur rumo- 
ribus Savar mente consternatus, quid faciat ignorat, 
deliberat prout temporis et rerum inarcto positarum 
patiebatur angustia, an regem muneribus tentel ex- 
pugnare, el indignalionem ejus data emolliat pecu- 
nia, an finitimos superstitionis suz — principes, ad 
sui auxilium precibus pretioque sollicitet. Tandem 
placet, utrumque maturata provisionetentare. Missa 
ergo legatione ad Noradinum, implorat subsidium 
et impetrat imploratum; vocato enim Siracono, 
cujus sepius fecimus mentionem, partem exercitus, 
et nobilium suorum partem non modicam cum sa- 


pw. 
A 
uh 3 er 


785 HIST. RERUM TRANSMARIN. 


trapis qui partem sollicitudinis portarent, tradit ; 
 sumplisque alimentis ad iter necessariis, el came- 
lis ad devehenda onera sufficientibus, eos in /Egy- 
ptum dirigit. 

CAPUT VII. 


Rex ante Gahere 'castra locat, exspectans. promissam 
a soldano pecuniam. 


Rex interim eversa ;Pelusio, cum universis ag- 
minibus versus Cahere cohortes dirigit, sed lento 
nimis gradu, vix unius iter diei decem diebus con- 
ficiens ; tandemque ante urbem castramelatus, ma- 
chinas parat, crates erigit, et csetera ad tales usus 
profutura disponit. Videntur que foris struuntur 
promittere impetus proxime futuros, et obsessis 
incutere formidinem, et quamdam mortis imaginem 
intentare. Qui autem facti illius arcana norunt, hu- 
jus more causam fuisse asserunt, quod soldanus 

interea advenientis exercitus terrore concussus, 
prolixiores deliberandi haberet inducias, et pro 
amovendo exercitu pecuniam pacisceretur: tola 
enim illuc properabat regis intentio, ut a soldano 
pecuniam emungeret ; malebat enim pretio redem- 
ptus abire, quam urbes illas, sicut de Pelusio con- 
tigerat, popularibus ad rapinam exponere, sicut 
manifestius infra dicetur. Soldanus vero interea 
per suos et regis familiares omnem pretental ad- 
itum, omnem explorat subintrandi viam ; tandem 
regisanimum pecuniarum eupidum, promissionibus 
enervat, infinitam spondet pecuniam, quam vix uni 
versum regnum, corrasis undique copiis persolvere 
posset. Promitüit enim, ut aiunt, aureorum vigesies 
centena millia, ut redditis sibi filio ac nepote, amo- 
tisque expeditionibus, rediret ad propria. Hoc au- 
tem, ut postea patuit, non eo moliebatur intuitu, 
uL promissorum summam spes esset aliquando so- 
lutum iri; sed ne subito incursu accedens ad Ca- 
here, imparatum immunitumque reperiens, repen- 
tinis irruptionibus expugnaret, quod procul dubio, 
ut constanter asserunt qui interfuerunt, si citatis 
itineribus capta Pelusio, dejectis adhuc et stupidis 

8 recenli clade et insperata tante urbis calamitate, 

JEgyptiorum animis, illuc noster pervenisset exer- 

citus, accidisset. Verisimile enim videtur, quod viri 

molles et effeminati, deliciis a multo retro tempore 
dediti, rerum militariuu: expertes, adhue fumante 
vicine urbis incendio, et innumero suorum interitu 
consternati, sibi timentes quod aliis videbant ac- 
eidisse, nec inde animos vel vires habuisse resi- 
stendi. 

| CAPUT VIII. 

Classws nostra per Nilum immissa, nostro se adjun- 
gere exercitui conatur; sed re infecta, domum 
revertitur. 

Dum hec circa Cahere aguntur, esse nostra quam 
rex de nostris finibus exiens malurare precepit 
classis, per mare ventis usa prosperis, applicuisse 
dicitur, per illius fluminis ostium, quod vulgo dici- 
tur Carabes, ingressa. Civitatem antiquissimam su- 
pra illam fluminis ripam, Tapnim nomine, sitam, 


— LIB. XX. AMALRICUS REX. 186 


À violenter occupant; quo statim nostris in direptio- 


nem data est et predam. Dum ergo nostri per flu- 
minis alveum ad regem festinare contendunt, ZEgy- 
ptii navibus suis alveum fluminis obsidentes, trans- 
itum negabant. Misit ergo rex Henfredum de To- 
rono econstabularium suum, ut illuc cum leeta ve- 
niens militia, alteram saltem fluminis ripam, ut eis 
ex illa liber fieret transitus, violenter occuparet ; 
quod satis expedite factum esset, nisi quod interim 
rumor de adventuSiraconiconsilium mutaricompu- 
lit. Mandatum est ergo eis, ut ad mare descenden- 
tes, reditum maturarent ad propria ; quod et factum 
est : unam tamen galeam imprudenter amiserunt. 


CAPUT IX. 

Rex obsessa Cahere urbe, pecuniam a soldamo pro- 
missam exspectat. Soldanus vero a pactis resilire 
tentat, et Turcorum implorat auailium. 

At soldanus et sui interea moliri non cessant, 
quomodo regem a se repellant, dolisque peragunt, 
quod virtuti sentiunt deesse et fraudis commercio 
redimunt virium defectus. Promissa igitur pecunia, 
inducias pro solutione postulant; allegant quanti- 
tatem multam nimis esse, nec in uno loco posse 
totam reperiri ; tempus auctius indulgendum, ut 
paetis pareatur ; datis tamen in continenti centum 
millibus, filium recipit et nepotem soldanus : pro 
summa reliqua duos nepotulos suos adhuc impu- 
beres, obsides exhibet. Rex vero obsidione soluta, 
quasi per milliare recedens, circa hortum Balsami 
castra componil; ubi per dies octo, crebris sed 
inutilibus soldani legationibus usus, tandem ad 
cum locum qui cognominatur Syriacus, transfert 
exercitus. Soldanus interim frequentibus nuntiis 
universum regnum sollicitat, quidquid armorum 
ubique est congerit, undecunque auxilia convocat, 
alimenta inducit, infirma urbis circuit et consolidat, 
omnem resistendi viam percurrit;ad pugnam pro 
cervicibus, pro liberlate, pro uxoribus et liberis, 
sermonibus suasoriis invitat ; casum proxime ci- 
vitatis lamentabilem ante oculos ponit : captivita- 
tis acerbitatem, dominorum jugum importabile, 
servitutis exiremam omnium conditionem exponit. 


CAPUT X. 

Milo de Planci sinistro consilio regis mentem sub- 
vertit. Siraconus ab /Egyptiis vocatus accedit ; rex 
ei occurrit in solitudine ; sed eo non invento, in- 

D fecto negotio redit ad propria. 

Erat in eodem domini regis exercitu vir quidam 
secundum carnem nobilis, sed moribus degener, 
neque Deum timens, neque, ad hominem habens 
reverentiam, Milo videlicet de Planci, homo invere- 
eundus, clamosus, detractor, seditiosus. Hic immo- 
deratam domini regis cognoscens avaritiam, volens 
potius ei morem gerere quam salutaribus eum mo- 
nere consiliis, consilium dederat ab inilio, et ob- 
stinatle seduloque persuadebat, ut ad hoc potissi- 
mum daret operam, ut regno in predicta quantitate 
mulctato, cum calipha et soldano tentaret compo- 
nere quam Cahere et Babyloniam violenter effrin- 


B 


181 


sed ut elusis militibus, et ceteris qui ad predam 
inanus et animos intenderant, universum tanti labo- 
ris emolumenturn, in regis fiscum videretur intro- 
ducere. Expugnatis enim violenter urbibus, longe 
uberiores solent exercitus de spoliis reporlare fru- 
cius, quam ubi regibus et principibus sub quodam 
federis nexu, cerlis conditionibus, ipsis tantum 
dominis utilibus, mancipantur. Ibi enim, ulpote in 
tanto tumultu et depopulatione confusa, quod cui- 
que [quocunque casu occurrit, jure belli occupanti 
conceditur, et victoris auget peculium; ibl vero 
solis regibus tractantur utilia ; et qua sic accedunt, 
fisci juribus vindieantur. Et licet regibus et subli- 
mioribus potestatibus accedens incrementum, in 
subditorum videatur redundare divitias, et omnium 
opulentiam cumulare, tamen avidius queruntur, 
qui familiares ditant lares et domesticis inserun- 
tur rationibus. His ilaque altercalionibus disside- 
bant: pars maxima, diripi cuncta, et ferro decerni 
petebat ; rex autem cum suis parlem amplectebatur 
oppositam; prevaluit tamen sententia posterior, 
et regie satisfactum est voluntati. Locatis igitur 
nostris in vico prenominato, qui a Cahere quinque 
aut sex distat milliaribus, pene continuus el pro 
cujusque* erat interpretum et nuntiorum discursus. 
Dum igitur quasi succedentes sibi ad regem dirigit 
legationes, et quam sedulus sit in colligenda pecu- 
nia significat, orat etiam ne moram causetur, sed 
patienter exspectet; monet eliam et consulit, ne 
propius accedendo, calipham vel populum de con- 
iracio pacis federe plenius confidentem deter- 
reat: subito futurum, ut censu tradito, felicibus 
auspiciis redire valeat. Dumque hujusmodi, quasi 
delusoriis prestigiis, nostros deludit apparatus, 
et recta persuadentium consilia, et salubriores mo- 
nitus potiora suggerentium evaeuat; ecce rumor 
insonuit, quod Siraconus adveniens, innumeram 
Turcorum secum trahebat multitudinem ; quo eom- 
perto, solutis castris, compositisque sarcinis, rex 
Pelusium redit. Ubi sumplis ad iter victualibus, 
relictis qui civitatem tuerentur, tam equitum quam 
peditum copiis, virt Kal. Januarias, Siracono in so- 
litudinem obviam exit ; cumque jam aliquantulum 
esset in eremo processum, significatur regi per 
exploratores locorum gnaros, et quibus erat fides 
habenda, quod cum suis legionibus Siraconus jam 
transierat. Hic jam opus erat novo consilio. Nam 
duplicatis hostium viribus, non erat tutum diu- 
turniorem moram facere. Mora enim enorme secum 
trahebat periculum ; nam neque cum eis sane tu- 
tum videbatur conserere ; nec soldanus de cetero 
pactorum finibus stare volebat; nec nos eum ad 
legem placidorum observandam compellere potera- 
mus. Ad hoc enim de industria, et studiose dilato- 
riis ambagibus videbatur rem protraxisse, ut sic 
Tureis supervenientibus exire compelleremur. Re- 
deunt igitur nostri Pelusium, ibique recepta parte 
exercitus, qua ad urbis illius tuitionem relicta fue- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


Eere ; non quia, ut dicitur, posse fieri desperaret, A 


788 


rat, altera post Kal. Januarias die, ordinatis agmi- 
nibus, redeundi in Syriam iter arripiunt. 


CAPUT XI. 
Siraconus Egyptum occupat ; soldanum interficit 


eL ipse paulo post vita defungitur. 

Porro Siraconus videns temporum opportunita- 
tem votis suis consonare, el rege abscedente jam 
non esse quidpiam, quod ejus desideriis prestet 
impedimentum, quod prius mente conceperat, man- 
dat effectui. Castra igitur locat ante Cahere; et 
quasi pacificus esset ejus introitus, patienter per 
aliquot dies sustinet, tanquam vir prudentissimus, 
nihil spirans asperum, nihil 'pretendens amarum, 
versutia, qua plurimumecallebat, celans propositum. 
Egrediebatur ad eum Savarsoldanus in castra quo- 
tidie, cum multa gloria et maximo comitatu; et 
impenso quotidiane visitationis officio et devote 
salutationis affatu, datis etiam muneribus, reverte- 
batur. Jamque prosperi ingressus el regressus 
assiduitas securitatem videbatur polliceri ; et quod 
heri et nudiustertius cum reverentia fuerat susce- 
ptus, consuetudinem inducebat fidentiorem. Secu- 
rum igitur et nimis de Turcorum fide presumentem 
sceleris minister prevenit; occulte suis precipit, 
quod dum die sequenti, summo mane, quasi deam- 
bulaturus ad aquas egreditur, ea hora qua soldanus 
visitationis consuetudinem fecerat, venientem con- 
foderent. Savar vero, diei parte solita, ut consuetce 
visitationis et debit: salutationis dependat allo- 
quium, egreditur ad castra ; cui occurrentes mor- 
tis ejus ministri, exsecutioni mancipanti quod 


C fuerat imperatum. Dejectum enim ad terram, ca- 


pite minuunt, gladiis obtruneant. Quod videntes 
ejus filii, citatis equis in Cahere se recipiunt, ante 
calipham consternali, et gentibus provoluti pro vita 
supplicant. Quibus ille dicitur respondisse, ea eon- 
ditione de vita sperandum, si nihil occulte cum 
Turcis molirentur: qui pactorum formam statim 
violantes, clam per internuntios cceperunt cum Si- 
racono de pace lractare ; quod audiens calipha, 
utrumque jussit gladio interire. Sic ergo rege ab- 
sente, Savar de medio sublato, Siraconus volis 
satisfacit suis ; regnum occupat; et ingressus ad 
calipham, reverentiam impendit debitam. Ipse quo- 
que versa vice plurimum honoratus, dignitate el 
officio soldanatus insignitur; et gladii recipiens 


[ potestatem, /Egyptum sibi vindicat universam. 0 


ceca hominum cupiditas, e£ omni crimine major ! 
Q nefanda cupidae mentis eL insatiabilis animi rabies ! 
Ecce, a quam. quieto et tranquillo penitus statu, in 
quam turbulentum et anzielatibus plenum nos dejecit 
immoderatus habendi ardor ? Agypti copiae, opulen- 
tiarum immensilas nostris usibus famulabantur ; ex 
ea parte nostrum regnum tuta habebat latera ; non 
erat quem ab. Austro formidaremus. Mare volentibus 
adire vias prastabat pacatiores ; nostri quoque me- 
gotiationis et commerciorum gralia, sine formidine, 
bonis conditionibus in ZEgypli fines poterant introire. 
Ipsi quoque versa vice peregrinas inferentes. divitias, 


Ls Nan 





"89. 


commercia noslris incognita secun trahentes, utili- 
tati simul el. honori nobis erant, dum ad. nos ingre- 
diuntur. Preetere. census annui immensa. prastatio, 
lam [fisco regio, quam domesticis singulorum pevuliis 
vires przstabal, inferebat incrementum. At nunce 


. converso, cuncia caiculum sunt sortita deteriorem ; 


multatus esL color optimus, et versa est in luctum 
cithara nostra. Quocunque me vertam, suspectas in- 
venio parles. Mare pacatos negat adilus, omnis vicina 
per circuitum regio hostibus paret, el in nostram se 
accingunt perniciem regna contermina. Hec omnia 
hominis unius invexit cupiditas, et avaritia vitiorum 
radix nostra obnubilavit data, divinitus serena. Sed 
ad historiam redeamus. 


CAPUT XII. 
Saiahadinus ejus ex fatre nepos, defuncto succedit 
et regnum oblinet Agypti. 

Mortuo soldano et filiis ejus, quibus contra pie- 
tatis formam, necis indebite causas prebuimus, 
Siraconus voli compos obtinuit principatum ; verum 
hoc successu non diu est l:etatus ; nam vix anno po- 
titus imperio, rebus humanis exemptus est : cui suc- 
cessit Salahadinus fratris ejus Negemedini filius, 
vir acris ingenii, armis strenuus et supra modum 


liberalis. Hie primis auspiciis sui principatus ad 


calipham dominum suum, ut solitam illi exhiberet 
reverentiam, ingressus, clava quam gestabat in 
manibus, dicitur eum ad terram prostratum occi- 
disse, ompemque ejus gladio transverberasse pro- 
geniem, utad nullum superiorem habensrespectum, 
ipse sibi et calipha et soldanus esset: tirnebat enim, 
ne ad se ingredientem aliquando, quia jam Turci 
populo invisi habebantur, jugulari preciperet. Pre- 
venit ergo eum, et sibi more domini nihil tale ve- 
renti mortem intulit, quam eidem ille, ut dicilur, 
parabat intentare. Mortuo igitur calipha, regiam 
gazam et thesauros et cunc!a illius domus deside- 
rabilia, pro libero diripiens arbitrio, cuncta libera- 
liter nimis, militibus erogavit, ita ut intra paucos 
dies evacuatis vestiariis ipse mutuam sumens pe- 
euniam, gravi pondere se obligaret :wris alieni. Non 
defuerunt tamen, ut dicitur, qui de fillis caliphee 
occulte quosdam eriperent, ea intentione,ut, reddita 

JEgyptiis aliquando regni administratione, non 

deesset qui predecessoribus suis, nominis, digni- 

tatis et sanguinis heres existeret. 
CAPUT XIII. 

Bernardus monasterii monlis Thabor abbas, Lid- 
densi Ecclesicdo praficitur. Fredericus Tyrensis 
archiepiscopus ab Occidentalibus principibus pe- 
liturus auxilium, ad. partes dirigitur occiduas. 
Domino rege in regnum reverso, nil memoria di- 

gnum prima illius anni parte gestum est, nisi quod 

defuncto Raynero, bone memorie Liddensi epi- 
scopo, Bernardus abbas ecclesiae montis Thabor, in 
eadem ecclesia inthronizatus est. Vere tamen se- 
quente, quod erat sexti anni domini Amalrici ini- 


ilium, videntes regni prudentiores, quod in subju- 


gata Turcis /Egypto, plurimum nobis decesserat, 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XX. AMALRICUS REX. 


190 


À et multo deterior facta erat nostra conditio: nam 


violentissimus hostis noster, Noradinus per mare 
poterat, classe numerosa. ex /Egypto proticiscente, 
regnum nostrum arctare non modicum, et quamli- 
bet ex maritimis urbibus utroque vallare exercitu ; 
et quod formidabilius erat, peregrinis ad nos trans- 
1tum impedire aut negare penitus ; consulunt opus 
esse, ub de prelatis ecolesiarum viri venerabiles, 
prudentes et eloquentia prewediti, ad Occidentis 
principes dirigerentur, qu idoceant et diligenter 
insinuent regni pressuras importabiles; et populi 
Chrisliani afflictionem, et casus asperos fratribus 
imminentes. Electi sunt ergo de communi consilio 
in opus ministerii hujus dominus palriarcha, do- 
minus Ernesius Cxsariensis archiepiscopus, domi- 
nus Willelmus Acconensis episcopus ; sumptisque 
tam domini regis quam universorum episcoporum 
litteris, ad dominum Fredericum Romanorum im- 
peratorem, ad dominum Ludovicum Francorum re- 
gem, ad dominum Henricum regem Anglorum, ad 
dominum Willelmum Sicilie regem ; ad comites 
quoque, nobiles et inclytos Philippum Flandren- 
sem, Henrieum Trecensem, Theobaldum Carnoten- 
sem, et ad reliquos Occidentalium partium prin- 
cipes, navem concendunt. Sed subito sequenti 
nocte oborta tempestate maxima, nave quassasía, 
fractis remigiie, malis depositis, plurimum turbati, 
post triduum, vix evadentes naufragium, reversi 
sunt. Successit eis in eadem legatione dominus 
Fredericus Tyrensis archiepiscopus, multa precum 
domini regis et principum devictus instantia, du- 


C cens secum dominum Joannem Paneadensem epi- 


scopum, ejusdem ecclesie suffraganeum ; qui me- 
lioribus auspiciis navem ingressi, feliviter ad opta- 
tum portum navigaverunt; parum tamen in negotio 
quod eis injunetum fuerat, profieientes. Nam pra- 
dictus episcopus, postquam in Franciam pervenit, 
statim apud Parisios ultimum clausit diem ; domi- 
nus vero archiepiscopus completo biennio, omnino 
vacuus reversus est. 


CAPUT XIV. 

Imperator pactis volens satisfacere, classem im 
Syriam dirigit, et quosdam de suis principibus. 
'l'ranscursa illa :state, absque factis memorabi- 

libus, circa prima autumni sequentis initia, fidei 

memor, et pacta memoriter tenens, qu: cum domi- 
no rege per nostram mediationem et pér interposi- 
tum studium dominus imperator firmaverat, elas- 
sem dirigit promissam, in eo facto plurimum com- 
mendabilis ; nam imperiali magnificentia placido- 
rum legem plenius interpretatus, promissum ube- 
riore cumulavit solutione. Erant sane in preffato 
exercitu naves longe, rosirate, geminis ermorum 
instructae ordinibus, bellicis usibus habiliores, que 
vulgo gale: dicuntur, centum quinquaginta. Item 
his majores ad deportandos equos deputata, ostia 
habentes in puppibus, ad inducendos educendosque 
eos patentia, pontibus etiam quibus ad ingressum 
et exitum, tam hominum quam equorum, procura- 


191 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


batur commoditas, communite, sexaginta. Item ha- A tia miraculi, et de novo facte irruptionis interse- 


rum maxime, qus dromones dicuntur, alimentis 
varii generis armisque multiplicibus, machinis 
quoque et tormentis bellicis usque ad summum 
referte, decem aut duodecim. Misit autem cum 
classe de suis; principibus Megalducas consangui- 
neum suum, quem universis prefecit, et quemdam 
alium Mauresium nomine, sibi valde familiarem, 
de cujus experientia (sicut postea plenius patuit) 
plurimum confidebat; nam eumdem postmodum 
universo suo praefecit imperio. Comitem quoque 
Alexandrum de Conversana, nobilem de Apulia vi- 
rum ; quem ob insignem fidem, et multam erga se 
devotionem, dominus imperator charum habebat et 
acceptum. His curam sui committens exercitus, in 
nostrum dirigit Orientem ; qui prospera usi naviga- 
tione, circa finem Septembris portum ingrediuntur 
Tyrensem ; inde Accon profecti, inter fluvium et 
portum placida statione componunt. 


CAPUT XV. 

Rex in JEgyptum. descendit cum suis expeditionibus : 
Gracis quoque, tam navigio quam per terram eum 
sequentibus. 

Anno igitur ab Incarnatione Domini 1169, a libe- 
ratione vero urbis sexagesimo oclavo, regni vero 
domini Amalrici anno sexto, Idibus Octobris : com- 
positis regni negotiis, relicta etiam militia, que in 
regis absentia ab insidiis et incursionibus Noradi- 
ni, quem circa parles Damascenas commorantem 
reliquerat, regnum tueretur ; congregatus est uni- 
versus exercitus tam Latinorum quam Grecorum 
apud Asealonam, classe jam a portu Acconensi per 
dies aliquot egressa, et iter contra fines /Ezyptios 
agente *. Septimo igitur decimo Kal. Septembris, 
ab urbe pizdicta egredientes, per mansiones com- 

elentes, ubi aquarum non deesset commoditas, et 
ne peditum phalanges supra vires gravarentur, 
itineribus moderatis, Pharamiam urbem antiquissi- 
mam, nona demum die perveniunt. Mediam autem 
hanc viam, maritimam oram sequi volentibus, 
fortuitus quidam casus nuper reddiderat productio- 
rem Evietis namque verbere assueto el pene con- 
tinuo assullu quibusdam arenarum aggeribus, qui 
medii inter planiora quedam loca et fretum vici- 
num interponebantur, mare violenter fractis obi- 
cibus, viam sibi evicerat, et liberum sibi introitum 
ad illam ulteriorem vindicaverat planitiem ; quo 
licentia influens liberiore, stagnum effecerat ore 
quidem angusto, sed intus campos obtinens paten- 
tiores. Ubi ab illa die marinis influxionibus tanta 
solet piscium includi multitudo, ut non solum fi- 
nitimis, verum etiam remotis urbibus uberiores et 
inauditas piscium preestel commoditates. Occupatis 
igitur salo restagnante locis mari vicinioribus, vo- 
lentibus secus equoera transire littorea et in ZEgy- 
ptum descendere, objectum est dispendium, quod 
stagnum circumire, et milliaribus decem, vel eo 
amplius digredi, antequam ad littus iterum redea- 
tur, quadam necessitate compellat. Hc autem gra- 


ruimus; et quod pars solitudinis prius obnoxia 
solis ardoribus, nunc subjecta fluctibus, et natan- 
tium facta familiaris, navigiis patens, piscatorum 
implet retia, et preter solitum facta fecundior, 
fructus reddit prius incognitos. Pharamia vero, 
unde supra fecimus mentionem, civitas deserta, 
olim multo frequentata habitatore, juxta primum 
Nili ostium, quo marinis excipitur fluctibus, sita 
est, quod vulgo Carabes dicitur, eremo juneta, in- 
ter fluvium, mare et solitudinem posita ; distat ta- 
men ab ostio fluminis milliaribus tribus: ad quam 
nostri pervenientes, classem nostram reperiunt 
advenisse. Ubi aptatis navibus cum remige neces- 
sario, universus in ulteriorem ripam deportatur 
exercitus. Relinquentes igitur a leva Tapnim, exi- 
miam olim metropolim, nunc autem parvissimi ad 
instar redactam oppidi, inter loca palustria et ma- 
ris littus viam carpentes mediam, quasi milliaribus 
viginti, duobus diebus Damiatam perveniunt. 


CAPUT XVI. 

Rex Damiatam obsidet; et in ejus expugnatione 
tam Latinorum quam Graecorum inutiliter desudat 
exercitus. 

Est autem Damiata inter /Egypti metropoles anti- 
qua et nobilis plurimum, secus ripam Nili sita cite- 
riorem, ubi secundo ostio predictus fluvius mare 
ingreditur, inter fluminis alveum et mare, situ valde 
commodo posita ; a mari tamen, quasi milliario di- 
stans; ad quam vr Kal. Novembris noster perveniens 
exercitus, inter urbem et mare castrametati sunt, 
classem exspectanles, quie maris inclementia et 
ventorum adversis flatibus detinebatur; quae post 
triduum, pacata maris unda et ventis usa secundis 
alveum amnis ingressa, inter civitatem et mare, se- 
eus ripam, placita se statione locavit. Porro in ul- 
teriore fluminis ripa erat turris singulariter erecta, 
armatis sufficienter ad sui presidium munita. Ab 
hac usque ad civitatein catena protendebatur ferrea, 
qua nostris maximum dabat impedimentum, ita ut 
ad superiora nullus omnino pateret transitus, Ad 
eos vero de superioribus, a Babylonia et Cahere, li- 
bere et absque impedimento, poterant naves quzli- 
bet introire. Classe igitur composita, nostri quoque 
pomoeria quas inter castra et arbem media jacebant, 
transeuntes, urbi vicinioria figunt tentoria, unde 


D liberad monia erat discursus. Ubi dum pertriduum 


assultus differunt, experimento discunt quam ve- 
rum sit : 
Nocuit differre paratis. 

Advenientes enim de superioribus /Egypti partibus 
Turcorum infinit:zà multitudines, et armatis naves 
onusta, nostris videntibus, necimpedire valentibus, 
urbem prius pene vacuam, replebant, Et quam primo 
accessu vix primos impetus sustinere posse judica- 
verant, nune non nisi machinis et tormentis bellicis 
expugnandam asserunt. Eliguntur ergo artifices, et 
pro votis subjecta materia, sumptu numerosiore et 
labore maximo erigitur castellum mire altitudinis, 


192 


) 5 adii 


HIST. RERUM TRANSMARIN. 


septem habenssolia, undecivitas tota videri poterat. A 


Construuntur et allize varii generis machine que- 
dam, quibus magnis molaribus cedantur monia ; 
quaedam, quibus quasi caveis occultis, fossores 
muros urbis suffodiant, et subterraneis meatibus 
suífossos compellant ad ruinam. Fabrefaetis in- 
terim machinis, et per itinera complanata secus 
murum collocatis, qui in castello erant, urbanos 
sagitlis, saxis pugillaribus et armis qualia furor et 
loci angustia ministrabat, urgebant cum instantia ; 
qui vero sub jaculatoriis tormentis, missis molari- 
bus, certatim moenia, et juncta moenibus domicilia 
dejicere adoriuntur. Hoc videntes oppidani, ut arte 
artem deludant, et nostris moliminibus eadem sub- 
tilitate obvient, e regione nostri castellum educunt 
in sublime ; armatos imponunt, qui nostrisrenitan- 
iur a pari, et eis &equipollenti conatu respondeant; 
tormenta nihilominus tormentisobjiciunt ; et adno- 
Stra confringenda argumentis quibus possunt, tota 
sollicitudine se suspendunt. Fiunt ad suituitionem 
solerles, et ingenium a necessitate vires sumit. 
Quique prius arbitrabantur se ad hoc non suf- 
ficere, necessitatis pressi articulo,vias inveniunt 
prius incognitas, et ad proprie salutis tutelam 
fiunt ex obtusis subtiliores. Ibi erat experimento 
cognoscere, quam verum sit illud proverbialiter di- 
ctum : 


Miserisque venit solertia rebus. 
(Ovip.) 


Nostri vero cum instare acius debuissent, timide 
gelideque ceperunt cuneta ministrare; erant qui 
fraudi, erant et qui incuria et negligentie imputa- 
rent. Ibi profecto patuit statim, nostros aut minus 
experientis habuisse, aut a solita defecisse pruden- 
iia, aut exercitus moderatores malitiose versatos ; 
cum castellum quod erectum fuerat, per loca clivosa 
et pene invia muris applicari jusserunt. Nam cum 
essent in eadem partecivitatis mcenia in multis locis 
humiliora et infirma nimis et loca multa assultibus 
el expugnationi facilius pervia, castellum erexerunt 
in ea parte civitatis, qua firmior et magis munita 
habebatur, et ubi cum tanta difficultate mcnibus 
est applieatum, quanita alibi nusquam oceurrisset ; 
nec ibi civibus quidquam inferebat molestie, aut 
eorum «edificiis, sed soli basilic sanct: Dei Geni- 
tricis, quz juxta muros sita est. Illud sanenihil ha- 
bet ambigui, qui de malitia, more processerit, quod 
primo nostrorum adventu dilata est urbis impugna- 
tio ; nam vacuam reperientes eam, dum non nisi do- 
mesticos haberet suos, viros imbelles, effeminatos, 
preliorum ignaros, si pro debito animosius inslitis- 
sent, primis congressionibus eam occupassent vio- 
lenter. Concesse namque ferie tantum virium 
obsessis intulerunt, tantaque medio tempore vi- 
rorum fortium et egregiearmatorum accessit nume- 
rositas, ut non solum intra monia, sed etiam 
in campestribus nostrorum impetus possent susti- 
nere. 


— LIB. XX. AMALRICUS REX. 794 


CAPUT XVII. 


Oritur in castris fames, et nostra classis pene tota in- 
cenditur, tandem solvitur obsidio, opera consumpta 
inutiliter. 

Accessit prieterea miserabilequiddam, quod omnis 
illa qua in classe venerat Grecorum multitudo tan- 
ta cepit alimentorum inopia laborare, ut omnino 
panis eis omnibus deficeret, nec ciborum quidpiam 
apud eos inveniretur. Cedebatur ad usus varios 
silva palmarum castris contermina ; dejectisque ad 
terram certatim arboribus, in summoearum, unde 
rami habent originem, Greci fame laborantes, qua- 
rebant multo studio quamdam teneritudinem, unde 
ramis humor vivalis ministratur, esui quodammodo 
habilem ; unde suam, licet misere, consolabantur 
esuriem. Quarendi victus artem [ames auxerat; et 
ventris appetitus rugientis, solerliam induxerat am- 
pliorem. Hoc sane per dies aliquot edulio vitam mi- 
sere protrahentes, famem laborabant depellere. 
Quibusdam tamen, qui non penitus erant alimonia 
destituti, avellan;e, passe et siccse castane contra 
famis importunitatem solatia ministrabant, Nostris 
autem panis, et varii generis alimentorum non de- 
eratsuflicientia ; sed cogitantes decrastino, saeculis 
.parcebant, timentes ne si ipsi cibos non habentibus 
incaute dividerent, aliquando et ipsis deficeret ; ite- 
rum et de mora incerli, tempus prolixius habebant 
suspectum. Preterea tanta imbrium abundantia, 
tanta pluviarum intemperies per idem tempus incu- 
buit, ut neque tuguriis pauperiores, nec papilioni- 
bus divites arte qualibet arcere possent stillicidia, 

C imonimborum redundantiam. Vallo igiturcingentes 
tentoria, ut illuc pluviarui deflueret impetus, vix 
in tuto se poterant collocare. Accidit quoque per 
eosdem dies grande nimis infortunium. Nam cum 
galeas, et csteras diversi generis naves, a mari 
eductas, in fluminis alveum introduxissent, et juxta 
civitatem uta, ut videbatur, statione ordinas- 
sent; videntes oppidani quod ventus a superiori- 
bus descenderet, et quasi Nili fluenta sequeretur 
aliquantulumvehementior,quodeonceperant,inopus 
trahere nituntur. Aecipientes enim medie quantita- 
tis cymbam, lignis aridis, pice et liquamine, et om- 
nibus his que solent ignibusincentivum ministrare, 
eam usque ad summum ejus replentes, ignem sub- 
jiciunt ; et accensam, in classem nostram, flumine 
D eam gratis deferente, dirigunt; neo deerat austri 
flatus, qui suppositis. ignibus ministrabet irrita- 
mentum, sumpta occasione ex subjecta materia. 
Descendens igitur incensa navicula in classem, re- 
periensque eam quasi contiguam, transire non va- 
lens, hesit inter rates ; prebitoque quod gestabat 
incendio, sex ex rostratis navibus, quas galeas vo- 
cant,usque in favillas exussit : universamque clas- 
sem ignis invalescens penitus occupasset, nisi do- 
mini regis sollicitudo, qui comperto incendio, nudis 
adhue pedibus, equum velociter conscendens, nau- 
tasad resistendum ignibus, manu multisque clamo- 
ribus excitasset, Dividentes itaque eas ab invicem, 


195 


GUILLELMI TYRENSIS- ARCHIEP. 


196 


* 


late vagantis incendii furorem, declinaverunt. Si A obeundi itineris initio, exorla subito validissima 


quae vero vicini odore incendii couflagrare ccepe- 
rant, ignis fomitem, velin favilla, vel alio modo 
secum trahentes, beneficio fluminis et vicinarum 
aspergine aquarum, remedium consequebantur. 
Fiebant preterea, sed diebusinterpolatis, in urbem 
assultus, in quibus, secundum hoe quod bellorum 
dubius solet esse evenlus, nunc nostri, nunc hostes 
deteriorem caleulum reportabant; frequentius ta- 
men nostri pugnandi occasionem ministrabant. 
Nam hostes raro, nisi lacessiti, ad congressum pro- 
vocabant; nonnunquam tamen per adulterinam 
portam, qui: Grecorum respiciebat castra, in eos 
irruptiones subitas faciebant oppidani, nescimus 
qua fiducia adducti; aut quod nostris eos audie- 
rant naturaliter invalidiores, aut quia fame pericli- 
tantes, ad sustinendos impetus minus repulabant 
idoneos. Eorum tamen magistratus Megaducas, et 
alii viriliter et satis strenue, quoties opus erat, in 
acie decertabant. Unde eorum exemplo inferiores 
animali, plerumque etiam preter solitum, et in- 

' Stabantacrius, et animosiusresistebant, Augebantur 
porro civibus, tam per terras quam navigio, turbae 
militares, ut jam de cetero nostris, magis essent 
formidini qui infra menia tenebantur, quam mole- 
stie aliquid pati, qui dicebantur obsessi. Murmur 
ergo jam serpebat in populo, et eratomnium pene 
una sentenlia, nostros operam inutiliter consu- 
mere: irata Divinitate se hoc opus coepisse ; tutius 
esse redire ad propria, quam in Egypto fame 
tabescere, vel hostium gladiis deputari. Mediani- 
libus ergo nostris, et de satrapis Turcorum non- 
nullis, e£ maxime quodam eorum principe, fideli- 
ler operam dante, Jevelino videlicet, consonantibus 
in id ipsum Grecis, occultis quibusdam condi- 
tionibus feedus initur ; mox voce preconia pax in- 
dicitur. 


CAPUT XVIII. 

Revocatis expeditionibus, rex ad propria revertitur. 
Gracorum classis in redeundo pene tota deperit, si- 
nistris acta flatibus. 

Egrediuntur ergo tam de civibus, quam de his 
qui in eorum subsidium venerant, ad nostrorum 
castra, pro libero arbiirio ; nostris quoque volenti- 
bus urbem introire, liber introitus ei egressus sine 
difficultate patebat. Hic tandem mutuorum data est 
facultas commereiorum, et quod cuique libitum 
erat emere vel permutare, facta est licentia. Sic 
ergo quasi per triduum nostri communi cum ho- 
stibus usi rerum ven&lium foro, ad iter se accin- 
gunt. Depositis igitur machinis et igne succensis, 
qui terrestri venerant itinere, dominum regem se- 
euti, eadem qua venerant via in Syriam reverten- 
tes maturatis gressibus, xir Kal. Januarias Ascalo- 
nam pervenerunt. Dominus vero rex, gralia vici- 
ne festivitatis, Accon properans, in vigilia Nativita- 
tis Dominice, eadem attigit civitatem. Qui autem 
navigio venerant, omine sinistro et infaustis avi- 
bug.naves conscendunt; nam statim in primo 


tempestate, fretorum experti insuperabilem mali- 
tiam, confractis navibus et collisis ad littora, om- 
nes pene passisunl naufragium. Sic itaque de tan- 
ta classe, que ad nos descenderat, tam de majori- 
bus, quam de minoribus, pauce naves reservato 
sunt incolumes, qui ad redeundum ex se ipsis 
prestarent habilitatem. Infecto igitur negotio, om- 
ni tamen diligentia, qua compleri debebat, a nun- 
tiis domini imperatoris impensa, et debita sollici- 
tudine procurandis negotiis exhibita, domum re- 
deunt, dejecti animo, fati adversitate consternati ; 
timentes ne sibi, preter meritum, imperialis ex- 
cellentia sinistrum impütaret eventum ; et quod ca- 
sus attulerat inevitabilis, ira succensus eorum do-. 
minus, indebite eorum ascriberet aut malitie, aut 
neglectui, Meminimus tamen, post reditum no- 
strum, tam a domino rege, quam a quibusdam re- 
gni principibus, sollicite et diligenter quaesisse, 
quaenan causa fuerit quod tantus exercitus, tan- 
torum principum studio procuratus, ita in propo- 
sito defecerit. Nam nos eo anno, familiaribus tracti 
negotiis, et domini archiepiscopi nostri declinantes 
indignationem immeritam, ad Ecclesiam nos con- 
tuleramus Romanam; reversi autem, predicta 
quaestionis solutionem querentes, variis multorum 
relationibus de rei veritate cupiebamus edoceri ; 
nam longe a spe nostra dicebatur accidisse; qua 
sollicitudine nostra nos trahente, hec omnia scri- 
pto mandarejam conceperamus. Invenimus Grecos 
etiam in predicto negotio, non sine lata culpa fuis- 
se. Nam cum pecuniam ad alendum tantum exerci- 
tum sufficientem, se missurum firmissime promisis- 
set dominus imperator, in ea parte inventus esl 
sermo ejus minus soliditatis habuisse. Ex quo 
enim in ZEgyptum descenderant ejus archontes, 
ubi etiam aliis indigentibus, de imperiali magnifi- 
centia subvenire debuissent, cceperunt ipsi primi- 
ius indigere eti mutuam quarere pecuniam, unde 
suis legionibus tam ad victum quam ad stipendia 
providerent ; et nemo illis dabat. 


CAPUT XIX. 


Terramotus maximus pene universum concultt Orien- 
Lem, et urbes dejicit antiquissimas. 


AEstate vero sequente, anno videlieet domini 
Amalrici septimo, mense Junio, tantus tamque 
vehemens circa partes Orientales terremotus fa- 
ctus est, quantus qualisque memoria seeuli pre- 
sentis hominum, nunquam legitur accidisse. Hic 
universi Orientalis traetus urbes antiquissimas et 
munitissimas, funditus diruens, habitatores earum 
ruina involvens, edifieiorum casu contrivit, ut ad 
exiguam redigerel paucitatem. Non erat usque ad 
extremum terre locus quem familiaris jactura, do- 
lor domesticus non angeret: ubique luctus, ubi- 
que funebria tractabantur. Inter quas et provin- 
ciarum nostrarum, Syrie et Phonicis urbes quam 
maximas, el serie seculorum antiquitate nobiles, 
solotenus dejecit. In Colesyria, multarum provin- 





197 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XX. AMALRICUS REX. 


198 


ciarum metropolim, olimque multorum moderatri- A to cognovit, quod predictus magnus et potentissi- 


cem regnorum, Antiochiam, cum populo in ea 
commorante, stravit funditus; monia, et in eo- 
rum cireuilu turres validissimas, incomparabilis 
soliditatis opera, ecclesias, et quelibet cdificia 
tanto subverüit impetu, quod usque hodie multis 
laboribus et sumptibus immensis, continua sollici- 
tudine et indefesso studio vix possunt saltem ad 
Statum mediocrem reparari. Ceciderunt in eadem 
provincia urbes egregie de maritimis quidem, Ga- 
bulum et Laodicia ; de mediterraneis vero, licet ab 
hostibus detinerentur, Nerea, que alio nomine di- 
citur Halapia, Cesara, Hamum, Emissa et alim 
multe; municipiorum autem non erat numerus. In 
Phoenicia autem, Tripolis, civitas nobilis et popu- 
losa, n1 Kal. Julii, tanto terrzemotus impetu, circa 
primam diei horam, subito concussa est, ut vix uni 
de omnibus, qui infra ejus ambitum reperti sunt, 
salutis via pateret. Pacta est tota civitas quasi ag- 
ger lapidum, et oppressorum civium tumulus, et 
sepulerum publicum. Sed et Tyri, que est ejusdem 
provincie metropolis famosissima, terremotus vio- 
lenter, absque tamen civium periculo, turres quas- 
dam robustissimas dejectit. Inveniebantur, tam 
apud nos quam apud hostes, oppida semiruta, et 
insidiis et hostium viribus late patentia. Sed dum 
quisque districti judicis iram sibi metuit, alium 
molestare pertimescit. Sufficit euique dolor suus, 
et dum quemlibet cura fatigat domestica, alii dif- 
fert inferre molestias. Facta esl, sed brevis, pax, 
hominum studio procurata; et fedus compositum, 
divinorum judiciorum timore conscriptum ; et dum 
indignationem peccatis suis debitam exspectat quis- 
que desuper, ab iis qus solent hostiliter inferri, 
manum revocat et impetus moderatur. Nee ad ho- 
ram, ut plerumque solet, fuit isla ire Dei revela- 
tio; sed lribus aut qualuor mensibus, vel etiam eo 
amplius, ter aut quater vel plerumque sapius, vel 
in die vel in nocte, sentiebatur motus ille tam for- 
midabilis, Omnis motus jam suspectus erat, et nus- 
quam tuta inveniebatur quies. Sed et dormientis 
animus plerumque, quod vigilans timuerat, perhor- 
rescens, in subitum saltum, rupfa quiete, corpus 
agitari compellebat. Superiores tamen nostre pro- 
vincis, Palestine videlicet, horum omnium, Domi- 
no protegente, fuerunt expertes malorum. 


CAPUT XX. 


Salahadinus nostros fines ingreditur, et castrum cui 
est nomen Darum obsidet. 


Eodem anno, mense Decembri, anno videlicet 
domini Amalrici septimo, frequens fama circum- 
volat, et crebis nuntiis divulgabatur, quod Sala- 
hadinus convocalis ex universa /Egypto,et finibus 
Damascenorum militaribus copiis, ampliatoque ex 
plebeis et secundi classis hominibus militum nu- 
mero, regnum nostrum depopulaturus, ad partes 
Palestinas moliebatur accedere. Quo audito, do- 
minus rex sub omni celeritate in fines ascendit 
Ascalonitanas. Ubi fida suorum relatione, pro cer- 


mus princeps cum exercitu copioso valde, et solito 
ampliore, castrum, cui nomen Darum, per biduum 
obsederat ; tantamque illo biduo, obsessis nulla da- 
ta requie, intulerat molestiam, tantis tamque fre- 
quentibus sagittarum immissionibus eos, qui in 
presidio erant, lacessiverat, ut omnibus, pene sau- 
ciis, pauci pro loci defensione arma possent corri- 
pere. Muro etiam suffosso et effracto violentius, 
partem municipii jam occupaverat, oppidanis in 
arcem, que munitior videbatur, de necessilate se 
recipientibus : ejus quoque turris in partem infe- 
riorem, eífracto et incenso ostio, violenter irrupe- 
rant, militibus, qui intus erant, ejus partes supe- 
riores, udhuc tuentibus : ita domino regi nuntiaba- 
tur; et vere sic erat. Erat autem eidem presidio 
dux et custos datus, vir nobilis et in armis strenuus, 
religiosus ac timens Deum, dominus Ansellus de 
Pass ; cujus si forte presentiam illa die predictum 
castrum non habuisset, procul omni dubio in ma- 
nus hostium devenisset. Quo comperto, rex, tactus 
dolore cordis intrinsecus et. succensus ira, quan- 
tum angustia temporis et hostium vicinitas palie- 
bantur,convocatis undecunque tam equitum quam 


: peditum suffragiis, urbe Asealona egressus, octa- 


C 


và decima die mensis predicti, Gazam contendit. 
Adfuit ibicum eo dominus patriarcha, cum venera- 
bili et pretioso vivifice crueis iigno. Adfuerunt et 
viri venerabiles, dominus Radulphus Bethlehemita 
episcopus et regni cancellarius : item dominus Ber- 
nardus Liddensis episcopus,et de regni principibus 
pauci admodum. Recensitoque suorum numero, vix 
inveniunt equites ducentos quinquaginta, de pedi- 
tibus vero ad duo millia. lllam ergo noctem in pra- 
dielo loco pre sollicitudinis et curarum pondere 
insomnem trahentes, assumptis sibi fratribus Tem- 
pli, qui illue pro tuitione loei convenerant, circa 
ortum solis urbe unanimiter egrediuntur, iter suum 
ad predictum castrum dirigentes. Est autem, ut 
credimus, predictum castrum in Idum«ea (ipsa est 
Edom) situm, (rans torrentem illum qui dicitur 
Agypti, qui etiam terminus est Palestine et pre- 
dicte regionis.Hoc ipsum idem dominus Amalricus 
paucis ante annis, in loco aliquantulum eminente 
fundaverat, occasione vetustorum edificiorum, 
quorum ibi aliqua adhuc supererant vestigia. Tra- 


D ditur autem a senioribus illarum parlium incolis, 


quod priscis temporibus ibi fuerat monasterium, 
Grecorum unde et adhuc nomen tenet, Darum ; 
quod interpretatur Domus Grecorum. Fundaverat 
autem, ut. prediximus, dominus rex illic castrum 
modica quantitatis, vix tantum spatium intra se 
continens, quantum est jactus lapidis, forme qua- 
dre, quatuor turres habens angulares, quarum una 
grossior et. munitior erat aliis : sed tamen absque 
vallo erat et sine antemurali. Distat autem a mari 
quasi stadiis quinque,a Gaza vero milliaribus qua- 
tuor. Convenerant autem aliqui ex locis finitimis 
agrorum cultores, et negotiationibus quidam ope- 


199 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


800 


ram dantes ; sdificaverant ibi suburbium et eccle- A hortabatur. Erant porro ibi juvenes expediti et. ad 


siam non longe a presidio, facti illius loci habita- 
tores. Erat enim locus commodus, et ubi tenuiores 
homines facilius proficerent quam in urbibus. Con- 
diderat autem rex ea intentione predictum munici- 
pium, ut et fines suos dilataret, et suburbanorum 
adjacentium, que nostri casalia dicunt, et annuos 
redditus, et de transeuntibus statutas consuetudi- 
nes plenius el facilius sibi posset habere. 


CAPUT XXI. 

Reo cum modica militum manu 4lli occurrit ; plures 
ex nostris Lam in urbe Gaxa, quam in. itinere, ab 
hostibus obtruncantur. 

Egressus ergo Gaza noster exercitus, et in edito 
quodam loco, qui in ipso itinere erat, constitutus, 
oaslra videt hostium; et pre nimia multitudine 
territi, ceperunt se solito arctius comprimere, ita 
ut pre turbe densitate vix possent incedere. Illi 
statim in nostros irruentes, tenlabant, si unquam 
eos possent ab invicem separare; sed nostri, pro- 
pitia Divinitate, solidius inter se conglobati, et ho- 
stium sustinebant impetus, et iter maturatis gres- 
sibus coníiciebant. Tandem ventum est ad locum. 
destinatum, ibique defixis tentoriis, stetit universus 
exercitus ; dominoque patriarcha in arce locato, 
reliqui omnesextraet juxta suburbium castrametati 
sunt. Erat autem hora diei, quasi sexta. Habitis 
ergo illa die singularibus conflictibus et per turmas 
nonnullis, nostri et audacter institerunt, et restite- 
runt viriliter. Nocte autem accedente, Salahadinus, 
ordinatis agminibus,versus Gazam suos dirigit exer- 
cilus; nocteque illa secus torrentem quieverünt : 
facto mane, ante Gazam constituti, urbi eceperunt 
approximare. Fuit autem Gaza urbs antiquissima, 
Philisthiim metropolis egregia, cujus in historiis 
tam ecclesiasticis quam secularibus, multa fit 
mentio cujus etiam hodie, vetuste nobilitatis, in 
nobilibus edificiis,multa exstant argumenta.Jacuit 
autem mullis temporibus deserta, ita ut nec uno 
ineoleretur habitatore, quousque dominus Baldui- 
nus, illustris memorie Hierosolymorum rex quar- 
ius,ante captam Ascalonam, collectis regni viribus 
el publieis sumptibus, castrum in quadam parte 
civitatis munitum satis, zedificavit, constructumque 
statim fratribus militie Templi donavit, jure per- 
petuo possidendum. Castrum ergo totum collem, 
supra quem civitias fundata fuerat,ut prediximus, 
non potuit occupare ; sed convenientes quidam ad 
loci illius habitationem, ut tutius ibi morarentur, 
reliquam partem collis, portis et muro, sed humili 
et infirmo, tentaverant munire. Audito ergo hostium 
adventu, loci illius habitatores, cum uxoribus et 
parvulis, decreverant in presidium introire ; erant 
enim homines inermes, agrorum cultores, talibus 
inassueti ; reliquam vero civitatis partem, tanquam 
immunitam hostibus exponere. Sed Milo de Planci, 
quidam de regni magnatibus, sed vir nequam, vo- 
lens quasi populum animare, introire penitus prohi- 
bebat, et ad tuendam urbis partem invalidiorem 


C 


arma prompti, sexaginta quinque, de partibus 
Hierosolymitanis, de vico qui dicitur Macomeria. 
Hi ad exercitum properantes, casu nocte illa in 
eamdem urbem devenerant; qui dum de mandato 
predicti Milonis, secus portam exterioris civitalis, 
pro libertate et patria sirenue decertant, et hostibus 
viam ferro aperire volentibus fortiter resistunt, 
hostes ex alia parte in civitatem irruentes, inter 
presidium et dictam portam, adhuc introitum ho- 
stibus negantes, reperiunt; irruentesque a tergo, 
incautos vallant undique, et jam resistere non va- 
lentes,giadiis obtruncant. Sed tamen multis ex eis 
peremptis, vulneratisque pluribus, cruentam de eis 
vietoriam retulerunt, Volentes autem loci habitatores 
iterum in praesidium introire, receptis jam hostibus 
infra monia, et eos passim et sine delectu neci 
tradentibus,non est permissum ; nec ulla alia salutis 
oceurrebat via. Irruentes igitur Turci ubi civitatem 
occupaverunt, nec &tali parcunt, nec sexui; et va- 
gientes saxis allidentes, iram vix poterant satiare. 
Qui autem in presidio erant, hostes a turribus et 
muris lapidum jactu et creba telorum immissione 
longius arcentes, castrum, propitio Domino, servave- 
runt incolume. Sie ergo occupata civitate, civibus 
inleremptis, quasi palmam tenentes, versus Darum 
revertuntur ; dumque proficiscuntur, inveniunt de 
peditibus nostris quasi quinquaginta, qui ad exer- 
citum nostrum incaute properabant. Hos satis viri- 
liter se tuentes et resistentes fortiter gladiis ene- 
cant et interficiunt universos: 


CAPUT XXII. 

Salahadinus ad propria revertitur. Rex quoque, répa- 
rato castro, quod ex parte dirutum fuerat, rediit 
Ascalonam. 

Compositis igitur agminibus, et in aciem prout 
rei militaris exigit disciplina, digestis, quadraginta 
duas instruunt cohortes, quarum viginti duas littus 
jubent sequi marinum, ut inter Darum et mare 
proficiseantur ;reliquas autem iter mediterraneum 
tenere precipiunt,quousque castro preterite,omnes 
in unum corpus iterum se recipiant. Videntes ergo 
nostri, hostes instruclis redire ordinibus, ad con- 
flictum se preparant ; etlicet pauci sunt, confidunt 
tamen de ,Domini clementia ; invocatoque de su- 
pernis auxilio, accinguntur ad prelium, Domino 
ministrante vires et animorum constantiam, nihil 
putantes eerlius, quam eos ad hoc redire, ut cum 
nostris congrediantur : at illi longe aliud habentes 
propositum, nec ad dextram nec ad levam decli- 
nantes, in /Egyptum redire festinabant. Quod post- 
quam domino regi per certos constitit nuntios,quod 
iter arripuerant non redituri, relictis qui castrum 
semirutum rezdificent, rezedificatum muniant am- 
plius, et munitum fideliter custodiant, Ascalonam 
cum suis, Domino ducente, iterum reversus est. 
Dicebatur ab iis qui frequentius in regno expedi- 
tiones viderant, quod nulla etate tantam Turcorum 
multitudinem collectam audierant; reputabaturque 





8M 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XX. AMALRICUS REX. 


802 


hostium numerus, in quibus nonnisiequites erant, A cunt, ut. implorato Occidentalium principum auailio, 


ad millia quadraginta. 


CAPUT XXIII. 
Eodem quoque anno gloriosus Christi martyr, Thomas 
. Cantuariensis archiepiscopns, in propria occidi- 
tur ecclesia. 

Per idem tempus, iv Kal. Januarias, in Anglia 
apud Cantuariam, nobilem et eximiam ejusdem 
provincie metropolim, celebrata est passio beatis- 
simi et gloriosissimi marlyris Thome, ejusdem civi- 
tatis archiepiscopi. Hic fuit natione Londoniensis, 
et sub bone memorie Theobaldo Cantuariensis 
civitatis antistite, meruitinarchidiaconum ejusdem 
ecclesi: promoveri. Unde ab Henrico secundo, ejus- 
dem provineie rege, in partem regie sollicitudinis 
vocatus, facetus est ejus cancellarius, et universi 
regni fidelis et prudens, et maximus procurator. 
Tandem. suffragantibus meritis, et post predicti beati 
patrisobitum, ad Cantuariensem, ordinante Domino, 
voeatus ecclesiam, dum pro ecclesie suc justitia 
viriliter et constantissime contra tyrannicas de- 
certat impietates, eumdem regem persecutorem 
fugiens, exsilium compulsus est subire, quod in 
Francia, septennio continuo, mirabili et praedicanda 
tulit patientia. A quo dum pacem promissam ex- 
spectat, rediens, impiorum gladiis, intra eamdem 
ecclesiam, cui auctore Domino presidebat, contu- 
meliis affectus, pro persecutoribus, orans, capite 
caesus, proprio sanguine laureatus, felici commer- 
cio, martyrio coronatus est; per quem pius el mi- 
sericors Dominus, in sepedicta ecclesia et universa 
provincia, tot et tanta diebus pene singulis operari 
dignatur miracula, ut apostolorum videantur inno- 
vata tempora. 


CAPUT XXIV. 

Rex assumptis secum aliquot de principibus suis, Con- 
stantinopolim proficiscitur : imperator eum mul- 
tiplici honore pravenire satagit. 

Sequenti anno, qui erat regai domini Amalrici 
septimus, videns sepedictus rex, quantis molestiis 
regnum quotidie fatigabatur, et quod hostium in- 
cessanter augebatur numerus, virtus suscipiebat 
incrementum, in immensum quoque facultates eo- 
rum multiplicabanturet divitis ; regni nostri autem 
providi principes et discreti jam penitus defecerant, 
et in eorum loco soboles succrescebat perniciosa, 
qua locum tantorum virorum inutiliter occupabat, 
et bona paterna in usus dilapidabat detestabiles : 
unde regnum in tantam devenerat debilitatem, 
quantam cognoscere poterant, etiam qui sensus 
habebant minus exercitatos: convocat universos 
regni prineipes, ibique eis presentibus, regni ne- 
cessitales aperit, expetitab eis consilium :quomodo 
his malis, ne regnum depereat, possit obviari. At illi 
ex presente, deliberatione habita, quasi ex sen- 
tentia unanimiter responderunt: Regnum peccatis 
nostris exigentibns, in hunc devenisse articulum, 
quod neque ad impugnandam adversarios, neque ad 
sustinendos eorum impetus sufficiebat, Opus esse di- 


B 


Lentet his malis resislere ; aliam autem salulis viam 
asserunt sé omnino invenire non posse. Visum est 
demum, etid de communi consilio placuit, ut electas 
honestas personas ad sollicitandos, et de regni 
anxietabitus edocendos, dominum papam, et illu- 
stres doininos Romanorum imperatorem, Franco- 
rum, Anglorum, Sicilie et Hispaniarum reges, et 
inelytos duces et comites dirigant, qui ab eis contra 
imminentia pericula auxilium implorent. Decretum 
est etiam, ut domino quoque imperatori Constanti- 
nopolitano, quia nobis vicinior, et caeteris longe 
opulentior, facilius optata nobis posset ministrare 
suffragia, regni status anceps et periculosus signi- 
ficetur. Addunt etiam, ut talis ad eum persona 
dirigatur, que prudentia, faeundiaetauctoritatetanti 
principis animum ad nostra sciat et possit inclinare 
desideria. Dumque super hoc, quis ad tantam lega- 
tionem implendam idoneus esset, deliberaretur, rex 
habito cum paucis et familiaribus consilio, propo- 
situm pandit et coram omnibus mentis revelat con- 
ceptum, dicens : Istud per neménem posse fieri, nisi 
per eum ; adjecit etiam : Se paratum esse pro regni 
necessitatibus sublevandis, et labores et qualibet sub- 


: ire pericula. Hi cum stupidi et admiratione pleni 


majores regni dicerent: Durum est nimis, ut absque 
regis praesentia, regnum quasi desolatum inveniatur ; 
respondit: Regat Dominus regnum suum, cujus mi- 
nisler ego sum ; apud me fixwm est ut vadam ; non est 
qui ab hoc proposito me possil revocare. Assumpto 
ergo domino Willelmo Aeconense episcopo, et de 
regni magnalibus, Guarmundo Tyberiadense, et 
Joanne de Arsur, Gerardo de Pugi marescalco, 
Roardo Hierosolymitano castellano, Reinnardo de 
Nephins(nam Philippum Neapolitanum, qui jam mi- 
litie Témpli deposuerat magistratum, per terras 
premiserat), cum maximo comitatu, qualis re- 
giam decebat majestatem, vi Idus Martii iter aggre- 
ditur in galeis decem. Unde propitio Domino, pro- 
spera usus navigatione, fauces Abydenas et ostia 
Bosphori, quod vulgari appellatione Brachium 
Saneti Georgi dicitur, feliciter ingressus est. Au- 
diens ergo dominus imperator, vir magnificentissi- 
mus, providus et discretus, et per omnia commen - 
dabilis, quod tantus princeps, et tam famosiet Deo 
amabilis regni moderator, imperium suum preter 


D solitum ingrederetur, primum vehementer admi- 


rans, quenam tanti laboris et insueti itineris causa 
posset esse ; deinde glorie suc considerans incre- 
mentum, honoris amplitudinem, gratie coelestis 
donum incomparabile, quod sibi gratis videretur 
oblatum divinitus, quod nulli predecessorum suo- 
rum legitur accidisse, videlicet quod rex Hierosoly- 
morum, locorum venerabilium Dominice passionis 
et resurrectionis defensor et advocatus ad se vo- 
niat, plarimum exhilaratur, et advenientem eum 
multpliei disponit honore prevenire. Aecersitoque 


Joanne Protosevasto nepote suo, et inter sacri pa- 


latii principes eminentissimo, cujus filiam idem do- 


803 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


804 


minus rex uxorem habebat, ei dirigitin oceursum, A de salute domini regis et principum suorum quze- 


ut, juxta pristinam et inviolabilem imperii discipli- 
nam et incomparabilem magnificentiam, in urbi. 
bus et locis ad qu: perveniret, eum faceret haber! 
honestissime ; et instrueret tanquam (ilium, ut de 
introitu ejus in urbem regiam domini imperatoris 
uuntios exspectaret. Tunc idem magnificus prin- 
ceps cum honesto comitatu domino regi occurrens, 
usque Caliopolim pervenit,que estcivitas inlittore 

Bosphori sita, a faucibus non multum distans Aby- 

denis. Inde quoniam ventus ad urbem regiam vo- 

lentibus properare, non multum erat idoneus, de- 
scendens de galeis usque Heracleam, que in eodem 
maris est sita littore, cum suo familiari comitatu 
eques pervenit, ubi et classem suam, quas recepta 
aura seeundiore, prosperis usa flatibus, ejus iter 
prevenerat, in portu reperit. Unde iterum classem 
conscendens, vento prosequente favorabili, Constan- 
tinopolim usque pervenit. 

CAPUT XXV. 

Iniroductus ante imperatorem, honeste tractatur ; et 
frequentia cum eo de rebus necessariis miscet collo- 
quia. 

 Estautem in ipsa urbe super littus maris, ad 
orientem prospiciens, imperiale palatium, quod 

Constantinianum appellatur ; introitum habens ad 

mare, miro et magnifico tabulatu; gradus habens 

marmoreos, usque in idipsum mare; leones ha- 
bens et columnas, fastu erectas regio, ex eadem 
materia. Hinc soli Augusto solet introitus patere 
ad superiora palatii ; eed domino regi honoris in- 


tuitu precipui, praeter communes regulas aliquid C 


indultum est, ut ea parte ingredi permitteretur. Ibi 
verooccurrentibusei magni sacri palatii principibus, 
eum maximo curialium numero, in summa honori- 
ficentia receptus est: unde per angiportus et mire 
varietatis diversoria, mullis tam suorum quam pa- 
latinorum stipatus ordinibus, usque ad superemi- 
nentem regiam, ubi dominus imperator cum suis 
illustribus residebat, deductus est, Dependebant 
ante consistorium velaria pretiose maleria et ope- 
ris non inferioris, imo quibus illud Nasonis merito 
posset aptari : 
Materiam superabat opus. 

Extra quas majores principes domino regi occurren- 
tes, introduxerunt eum intra predicta velaria. Hoc 
aulem dicitur factum esse, conservande imperialis 
glorie causa et pro reconcilianda sibi domini regis 
gratia; nam in cctu procerum suorum, solis astan- 
libus inelytis, dicitur ei familiariter assurrexisse ; 
quod si presente generali curia faetum fuisset, ni- 
mis visus esset dominus imperator sue derogasse 
majestati. Ingresso ergo domino rege, contractis 
subito velariis, his qui extra vela fuerant relictis, 
apparuit dominus imperator throno sedens aureo, 
imperiali vestitus schemate; et juxta eum dominus 
rex throno sedens honesto, humiliore tamen. Hic 
nostris principibus et pacisosculumet debite salu- 
tationis cum multa humanitate dependens affatum, 


rens diligentius, verboet vultu significatcum multa 
mentis hilaritate eorum adventum suscepisse. Prc- 
ceperat autem dominus imperator domesticis suis 
et sacri palatii sui procuratoribus, quedam mire 
excellenticw diversoria infra palatiiambitum, domino 
regi suisque familiaribus aptari ; suis autem prin- 
cipibus singulis singula, honesta multum in urbe, 
non tamen longe a se, hospitia preparari. Sumpta 
igitur licentia a facie dominiimperatoris, dominum 
regem secuti, recesserunt ad tempus; statutaque 
hora, qua ad eum redeant, dominus rex principes 
suos jubet ad propria descendere hospitia. Singulis 
ergo diebus, horis ad hoo specialiter deputatis, tum 
cum domino imperatore, tum secum de negoliis 
pro quibus venerant, sollicitos habentes tractatus, 
omnimodam dabapntoperam,quomodo consummata 
tanti laboris et itineris causa, cum fineoptato re- 
dire possent ad propria, Habitis ergo frequenter 
cum domino imperatore tum seorsum, tum in ecetu 
illustriun suorum familiaribus colloquiis, vie cau- 
sam aperit, regni necessitates edocet, immortali- 
latem fame, quam dominus imperator in subju- 
gando sibi /Egypti regno comparare posset, dili- 
gentius exponit ; facilitatem quoque obtinendi pro- 
positi evidentibus astruit argumentis. Quibus per- 
suasus, aurem benignam dominus imperalor ejus 
assertionibus accommodat, et desideriis plenum et 
optatum pollicetur effectum. Interim munerum im- 
mensitate, juxta imperialem magnilicentiam tam 
dominum regem, quam ejus principes honorat mul- 
tipliciter; frequentibus visitationibusde eorum statu 
et incolumitate sollicitum se ostendit. Interiores 
etiam palitii partes, penetralia non nisi domesticis 
suis pervia, lares quoque secretioribus usibus de- 
dicatos, basilicas vulgaribus inaccessas, thesauros 
et universorum desiderabilium repositiones avitas, 
eis tanquam familiaribus suis precepit reserari. 
Sanetorum eliam reliquias, dispensationis quoque 
Domini nostri Jesu Christi pretiosissima argumenta, 
crucem videlicet, et clavos, lanceam, spongiam, 
arundinem, coronam spineam, sindonem, sandalia, 
exponi jubet: non est areanum, non est mysticum 
a temporibus beatorum augustorum Constantini, 
Theodosii, Justiniani, in abditis sacri cubiculi re- 
positum, quod eis non reveletur familiariter. Inter- 


] dum etiam feriis intermissis, dominum regem cum 


suis ad recreationes et ludorum novitates quie 
utriusque non dedeceant honestatem, aliquoties 
invitat; ubi et musicorum genera instrumentorum 
varia, et cantus admirande suavitatis, consonantiis 
distinctos artificialibus ; choreas quoque virginum 
et histrionum gesticulationes admiratione dignas, 
servata tamen morum disciplina, precipit exhi- 
beri. Sed e& spectacula quoque publica, que nos 
ludos theatrales, vel Circenses consuevimus appel- 
lare, urbanis, domini regis gratia, cum multis 
sumplibus et solita magnificentia precipit exhi- 
beri. 





CAPUT XXVI. 
Complelis negoliis el muneribus cumulati, tam rex 
quam ejus principes, ad propria revertuntur. 

Facta autem per dies aliquot in palatio Constan- 
liniano mora, causa inducende varietatis, que 
maxime solet relevare fastidium, ad palatium no- 
vum, quod Blachernas dicitur, se et dominum re- 
gem transtulit : ubi etiam plenis humanitatis legi- 
bus infra palatium suum honestis conclavibus de- 
putatis, in ipsis penetralibus patrum suorum, eum 
per dies aliquot benigne habuit. Sed et suis nihilo- 
minus, non longe ab eodem palatio, honesta simul 
el commoda fecit hospitia preparari. Ubi etiam, 
sicut et prius, impensas non solum necessarias et 
voluptuarias supereffluentes, vestiarite, et hi qui- 
bus id officii deputatum erat, magnifice et super- 
abundanter non cessabant ministrare.Sed et urbem 
lotam, tum interius, tum exterius, simul et eccle- 
sias et monasteria, quorum peneinfinitus est nume- 
rus, columnas etiam tropzorum argumenta, arcus 
quoque triumphales, ducentibus eum magnis pro- 
ceribus et locorum gnaris, dominus rex peragravit, 
et singulorum rationem et causam inquirens a viris 
antiquissimis et prudentibus, plenius edoctus est. 
Descendit etiam per eosdem dies idem dominus 
rex per Bosphorum, usque ad ostia maris Pontici, 
unde est introitus et initium hujus influsionis, qu» 
Bosphorus dicitur, in mare Mediterraneum. Circu- 
ibat itaque loca incognita, tanquam vir curiosus et 
causas rerum scire desiderans : quibus ad plenum 
cognilis, in urbem rediens, iterum ad familiares 
domini imperatoris recurrit affatus, negotiis quse 
vi: causam prebuerant, finem cupiens optatum im- 
ponere. Habitis ergo feriis competentibus, tractatis 
necessariis, completo feliciter et pro votis negotio, 
pactis hinc inde ad placitam utrinque consonantiam 
redactis, et scripto traditis utriusque bulla signato, 
sumpta licentia, et universorum gratia prosequente, 
ad iter se accingit. Ibii tunc primum in dominum 
regem et suos imperialis quasi prodiga, sed plane 
commendabilis, claruit munificentia ; nam immensa 
domino regi conferens auri pondera, holosericorum- 
que multitudinem, simul et peregrinarum eximia 
dona divitiarum, suos etiam usque ad puerorum 
novissimum donis ingentibus cumulavit. Sic et Pro- 
tosevasto in omnes, tanquam vir inclytus, suam ef- 
fudit liberalitatem. Sed et reliqui principes eodem 
zelo accensi, certatim se mutuo munificentia vin- 
cere cupientes, munera domino regi offerunt ; qui- 
bus et materie dignitas, et operis elegantia, et fa- 
vor non deerat in utroque. Composita ergo classe, 
negotio feliciter consummato, descendens in Bos- 
phorum, qui Europe Asiseque terminus esse dignos- 
citur, ducentis ab urbe milliaribus per illud fretum 
navigans, inter Seston et Abydon urbes famosissi- 
mas, Leandri Heroque domicilia, mare ingreditur 
Mediterraneum ; inde secundis actus flatibus, xvii 

: Kal. Julii, ad urbem applicat Sidon ensem. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. 


— LIB. XX. AMALRICUS REX. 


A CAPUT XXVII. 


Rex apud Sephorim exercitus convocat. Fredericus 
Tyrensis archiepiscopus ad. ultramontanis partibus 
redit. Dominus Willelmus Acconensis. episcopus in 
Romania occiditur. 


Ingressus itaque in regnum, audiens quod Nora- 
dinus in finibus Paneadensibus cum exercitu co- 
pioso resideret, timens ne in regnum irruptiones 
inde moliretur, sollicitudinem contra hoc, quan- 
tam expedire videbatur, objiciens, in Galileam 
descendit; el convocalis regni principibus, juxta 
fontem illum celeberrimum, qui inter Nazareth et 
Sephorim est, caslrametatus est, ut quasi in centro 
regni constitutus, commodius inde ad quaslibet 
regni partes, si vocaret necessilas, se transferret. 
Illuc enim tam ipse quam sui predecessores con- 
vocare exercilus eodem intuitu consueverant. Eis- 
dem diebus dominus Fredericus Tyrensis archiepi- 
Scopus, predecessor noster, missus ad hoe, ut a 
principibus Oceidentalibus nobis consilium et auxi- 
lium imploraret, completo biennio, spe frustratus, 
nihil obtinens eorum qua nostro nomine petierat, 
vacuus rediit. Comitem tamen Stephanum, virum 
quidem earne nobilem, moribus vero non ita, do- 
mini Theobaldi senioris Blesensium, Carnotensium, 
'Trecensium comitis filium, pramiserat, quem do- 
minus rex per eumdem archiepiscopum adhoc, ut 
ei filiam suam uxorem daret, evocaverat; qui in 
regnum perveniens, et super eodem verbo a do- 
mino rege benigne commonitus, oblatas et prius 
placitas renuit conventiones; et turpiter et im- 


306 


(| munde in regno conversatus per menses aliquot, 


per terras redire disposuit. Cumque Antiochiam 
pervenisset, et inde in Ciliciam, ut per terram sol- 
dani Iconiensis, impetrato prius ejus ducatu, Con- 
stantinopolim properaret, contigit quod juxta Ma- 
mistram urbem Ciliciae in insidiis, qu: ei preten- 
derat Milo Armeniorum princeps potentissimus, 
frater Toros, casu incidit. Et irruentibus in eum 
qui latebant in insidiis, universa qua: secum aspor- 
tabat pretosia et desiderabilia multum, prede da- 
tus, amisit; vixque a predonibus, equum vilem 
quo deferretur, multa obtinuit precum instantia. 
Inde eum paucis multo labore Constantinopolim, 
universorum Orientalium eum odio prosequente, 
ignominiosus pervenit. Eodem anno, comes quoque 
Stephanus equivocus ejus, sed morum honestate 
longe dissimilis, vir modestus, et plane commenda- 
bilis, filius comitis Willelmi de Sauna, et dux Bur- 
gundie Henricus junior, superioris Stephani ex 
sorore nepos, in regnum oralionis gratia et. devo- 
tionis intuitu ingressi, et moram modicam facien- 
tes, perimperatorem Constantinopolitanum ad pro- 
pria reversi sunt, ab eo suscepti honorifice et cum 
multis muneribus dimissi. Sequenti anno, qui erat 
regni domini Amalrici octavus, dominus Willelmus 
bone memorie, Acconensis episcopus, ab urbe 
Constantinopolitana, a domino rege in Italiam di- 
rectus, peragratis ejus partibus, et omni via ad ob- 
tinendum, quod petebat, prudenter fideliterque pre- 


807 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


808 


tentata, dum in redeundo ad propria remenso iti- A tem militie sus non modicani ei concederet; cu- 


nere ad dominum imperatorem ex condicto reditu- 
rus, apud Adrianopolim secunde Thracie claram 
metropolim pervenisset, casu sinistro mortem im- 
meritus subiit inauditam. Nam dum hora meridia- 
na, longo fatigatus itinere, post sumptum cibum 

"membra sopori concessisset, quidam Robertus de 
comitatu ejus, quem ipse ad sacerdotium provexe- 
rat et inter familiares receperat, in eodem in quo 
dominus episcopus conclavi jacens, jam de longa 
gritudine, qua plurimum  laboraverat, convale- 
scens, furia invectus, dominum episcopum dor- 
mientem,arrepto gladio, pluribus inflictis vulneri- 
bus, lethaliter confodit.Quemcum sui qui exterius 
erant clamantem audirent, et pre mortis angustia 
gemitus edentem et suspiria intelligerent, volentes 
irruere, ut laboranti ferrent opem domino, ostioab 
intus firmiter obserato ingredi non potuerunt. Tan- 
dem, effracto violenter ostio, dominum semianimem 
et adhue cirea przecordia modicum spiritus haben- 

-tem, repererunt. Volentes igitur predictum male- 
ficum vinculis mancipare, et homicidarum lege ad 
penas rapere debitas, voce et manu prohibuit, 
orans et pelens, ut pro remedio anime suz ei ple- 
nior fieret indulgentia ; nec ad mortem ei presens 
factum imputaretur, postulans enixius, ultimum 
Domino tradidit spiritum rrr Kal. Julii. Hujus au- 
tem tanti maleficii causam hactenus non potuimus 
certam deprehendere. Quidam enim dicunt, pre- 
dictum Robertum, tanti sceleris perpetratorem, 
"longa egritudine laborasse, et in convalescentia 
positum, phrenesis raptum violentia, in tam piacu- 
lare flagitium descendisse nescienter. Alii dicunt, 
odio cujusdam cubicularii ejus, qui de domini epi- 
scopi nimis preesumens gratia, tam eum quam reli- 
quos male dicebatur tractare, tam immane seelus 
perpetrasse. Eodem anno quidam Joscius ejusdem 
ecclesi: canonicus et subdiaconus, ix Kal. Decem- 
bris, in eadem ecclesia substitutus est. 


CAPUT XXVIII. 

Milo Armenius, frater domini Toros, Noradino, con- 
juncius, partes vexat. Antiochenas ; rex illud pro- 
perat, ut ejus compescat malitiam. 

Per idem tempus, defuncto magnifico et nobili 
viro, dequo frequenter fecimus mentionem, Arme- 
niorum principe maximo domino Toros, quidam 
frater ejus Melier nomine, vir nequissimus, ut fra- 
iris haereditatem sibi possel vindicare, accessit ad 
Noradinum, petens ab eo, et cum omni instantia 
postulans, ut militares ei concederet copias, quibus 
fratris hareditatera violenter sibi posset occupare; 
ejus autem fratre defuncto, quidam Thomas, com- 
munis ex utriusque sorore nepos, vocantibus eum 
regionis principibus, omnem avunculi principatum 
tranquille possidebat. Erat autem vir Latinus, sed 
minus habens industrie, nec multum prudens eis 
qui se vocaverant liberalem el conformem se exhi- 

' bere. Interpositis itaque conditionibus, quales No- 
radino videbantur posse placere, obtinuit, ut par- 


D 


jus fretusauxilio, preter morem patrum suorum, in 
paternam et avitam hereditatem primus infideles 
introduxit. Ingressus itaque violenter in terram 
patris, nepolem expulit, et sibi regionem vindicavit 
univeraam ; statimque potestatem consecutus, quid- 
quid fratres militie Templi in partibus habebant Ci- 
licie, licet eorum frater aliquando fuisset, primis 
auspiciis sui principatus funditus abstulit, tanto 
federe deinceps Noradino et Turcis conjunctus, 
quanto vix inter se solent fratres convenire. Factus 
ergo tanquam infidelis, lege Domini neglecta, Chri- 
stianis quanta poterat, inferebat dispendia, captos- 
que casu sive in praelio, sive in expugnatis munici- 
piis, vinculis mancipatos, in terras hostium infere- 
bat venales. Princeps ergo Antiochenus et de re- 
gione illius majores, videntes quolibet hostium 
protervius predictum nequam hominem in Christia- 
nos desevire, arma contra eum corripiunt, licet 
exemplum sit periculosum, fideles contra eos qui 
eadem professione censentur, arma corripere, in- 
starque belli civilis videatur habere; mala tamen 
confratribus illata, non audent dissimulare; sed 
bellum inferunt et hostem publicum denuniiant. 
Interea dominus rex audiens, quod in partibus illis 
exortum erat scandalum, partes suas in his que ad 
pacem sunt, interponere cupiens, cum familiari 
comitatu ad partes descendit Antiochenas; inde 
domesticos nuntios ad predictum immanissimum 
et a Deo destitutum Melier dirigit, petens ab eo el 
obnixe postulans quatenus cum eo in loco sibi 
beneplacito, die competente ad colloquium deseen- 
deret. Quod verbum cum ille quasi gratanter vide- 
retur accepisse, eorde tamen longe erat ab eo. Cum- 
que ter vel quater dominus rex id ipsum per nun- 
lios tentasset efficere, in fine tamen malitiosi ho- 
minis deceptus versutiis, in ea parte non profecit. 
Tandem, collectis de universa provincia militaribus 
copiis, in terram ejus omnis illarum partium Chri- 
stianus descendit exercitus ; ubi in campestribus 
Cilieie (nam conscendere in montes durum erat, et 
difficile) regionem obambulant, fruges incendunt, 
munieipia contendunt expugnare, ecce nuntius 
verbi sinistri bajulus ad dominun regem aecedit, 
signifieans, quod et verum erat, quod Noradinus 
secunde Arabie metropolim Petram, qua alio no- 
mine Crac appellatur, obsederat. Quo audito, do- 
minus rex anxius plurimum, eum suo familiari 
comitatu, sumpla a domino principe licentia, cum 
omniceleritaterevertitur ; sed, antequam in regnum 
se reciperet, principes regionis prudenter et stre- 
nue regni robur collegerant universum ; domino 
quoque Radulpho episcopo Bethlehemita crucem 
Dominicam deportante, domino Henfredo consta- 
bulario exercitus curam committunt. Dumque im- 
pigre et sine dilatione ad locum properant destina- 
tum, ecce nuntius proficiscentibus occurrit, dicens 
(sicut et verum erat) Noradinum salva urbe, obsi- 
dione soluta, ad propria reversum. Adveniens ergo 


809 HIST. RERUM TRANSMABIN. 


BE. ^ 
Texin regnum, praeter spem, votistamen consonam, 
invenit tranquillitatem. 


CAPUT XXIX. 


Salahadinus trans Jordanem castrum, cui nomen 
mons Regalis est, obsidet ; sed nihil proficiens, 
ad propria revertitur. 

Anno sequenti, Salahadinus cum ingentibus co- 
piis et infinito equitatu cirea initium autumni, in 
regiones nostras introitum parat, ex omni JEgypto 
copias educens innumerabiles ; transcursaque soli- 
tudine, ad eum locum pervenerat, qui dicitur Can- 
netum Turcorum. Rex autem ejus adventum pre- 
sentiens, exercitus suos collegerat ; et assumpto 
Sibi domino patriarcha, cum vivifico et venerabili 
-Dominies crucisligno, circa Bersabee castra loca- 

verat, utde vicino advenientibus hostibus commo- 

dius posset occurrere. Distabat autem locus, ubi 
ille eum suis expeditionibus dicebatur esse, a ca- 
stris regiis vix milliaribussexdecim ; nondumtamen 
apud dominum regem pro constanti habebatur, 
quod adillum pervenissetloeum. Verumtamen erat, 
quod aquarum commoditatem secutus, ibi castra- 
metatus erat. Habitaigitur deliberatione cum prin- 
cipibus suis, quasi de industria ejus occursum 
declinarent, diversasstudioseingrediuntur vias. Ex- 
peditionesigitur, etomnem populum versus Ascalo- 
nam dirigunt,ejusoccursum verboquerentes, quem 
in proximo positum declinaverant studiose. Deinde 

Darum venientes, indeque ad locum supra nomina- 

tum reducentes exercitum, inutiliter impensas et 

operam consumpserunt. llleenim Idumcce campe- 

"stria secutus, in Syriam Sobal cum suis cohortibus 

ascendens, castrum, quod universe regionis caput 

est, et singulare presidium, obsidet ; et quantum 
loci patituropportunitas, studiis impugnat ardenti- 
bus. Erat autem municipium in colle situm edito, 
turribus, muris etantemuralibus egregie munitum ; 
eratqueei suburbium extra presidium situm in de- 
elivo collis, in loco tamen adeo sublimi et arduo, 
ita ut neque assultus, neque arcuum vel machina- 
rum formidarent ictus ; erantque loci illius habita- 
tores fideles universi ; quo amplior eis fides haberi 
poterat. Preeterea armis et victu, et viris, procaptu 
loci sufficientibus, diligenter satis erat instructum. 

Ubi eum per dies aliquot inutiliter consumpsisset 

operam, videns quod non proficeret, indicto suis 

reditu, viam solitudinis ingressus, in /Egyptum re- 
versus esl. 
CAPUT XXX. 

Salahadinus terramtrans Jordanem universam de- 
populatur. Rez in loco cui nomen Carmeltus, ezer- 
cilum detinet. Comes Raimundus Tripolitanus de 
carcere revertitur. 

Sequenti anno, qui erat regni domini Amalrici 
decimus, videns idem Salahadinus quod anno pra- 
cedente contranostros non multum profecerat, vo- 
lens praeteritos redimere defectus, congregata ex 
universis /Egypti finibus infinita militia et ingen- 
tibus copiis, in regnum iterum introire disponit. Et 

ParRor. CCI. 


— LIB. XX. AMALRICUS REX. 810 


À ingressus solitudinem, ut magis occultus accedat, 
tantoque majorem nocendi inveniat habilitatem, 
eamdemregionem, inquamanno proxime preeterito 
ascenderat cum suis exercitibus, mense Julio, in- 
gressus est. Rex autem, ejus adventu precognito, 
universe regni militie robur secum trahens, illi 
usquein solitudinem occurrit ; ubicum einuntiatum 
esset, quod in Syriam Sobal, sicut anno predicto, 
declinasset, timens eumillue sequi, ne forteregem 
audiens post se venientem, ex opposita parte re- 
gnum depopulaturus ingrederetur, ascendit in mon- 
tem et locumsibideligens ad stationem congruum, 
secessit in Carmelum. Est autem hic Carmelus non 
ille mons, qui in maritimis situs est, Elise fami- 
liaris ; sed vieulus quidam, ubi olim stulti Nabal 

p domicilium legitur fuisse. Hunc ergo locum sibi 

prudenter delegit, propteraquarum commoditatem ; 

erat enim ibi vetus etingentis magnitudinis piscina, 
qua ad usum universi exercitusaquarum ministra- 
bat copias. Sed et vicinus eratei regioni que est 
trans Jordanem, locus predictus, ita ut sola vallis 

Illustris, in qua mare jacetMortuum, media utram- 

que disterminet regionem.Facilius ergo et crebrius 

erat nostris, de factis hostium audire nova, et eo- 
rum statum cognoscere. [Interea Salahadinus, dum 
rex propter predictam eausam ad predictas partes 
dubitat accedere, quidquid extra preesidia reperit, 
tradens incendiis, arbusta succidens et vineas, 
suburbana confringens, inregionem totam pro arbi- 
trio desevit. Tandem pro votis tyrannide potitus, 
in /Egyptum circa finem Septembris reversus est. 

Per idem tempus, dominus Raimundus junior, 

Raimundi senioris filius,comes Tripolitanus,octavo 
anno captivitatissuc,quibusin mendieitate et ferro 
apud hostes detentus fuerat, datis pro se aureorum 
millibus octoginta, pristina se restituit libertati, 
ad avitum rediens comitatum ; quem dominus rex 
benignesuscepitredeuntem ;etterram suam, quam 
medio conservaverattempore, sine difficultate resti- 
tuit. Insuperetiam, ut ad persolvendum redemptio- 
nis suce pretium esset idoneus, regia liberalitate in 
eum plurima contulit. Sed et principes suos et Ec- 
clesiarum prelatos, exemplo sui itidem facere, 
cum effectu persuasit. 


CAPUT XXXI. 


Describitur Assissinorum secta, et missio legati eo- 
rum ad dominum regem. 


C 


D 


Accidit eisdem diebus apud nos res periculosa 
nimis, et detestabilis, regno et Ecclesie, usque in 
presens tempus, et fortasse in perpetuum lugenda. 
Quod ut plenius innotescat, sumendum est altius 
narrationis exordium. In provincia Tyrensi, que 
Phenicis dieitur, cirea episcopatum Antaradensem, 
est quidam populus, castella decem habens cum 
suburbanis suis ; estque numeruseorum, ut sepius 
audivimus, quasi ad sexaginta millia, vel amplior. 
Hi non hereditaria successione, sed meritorum 
prerogativa magistrum solent sibi preeficere et eli- 

26 


814 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


812 


gere preceptorem, quem spretis aliis dignitatem A oblatum verbum penitus absolveretur, remisit. Qui 


nominibus, Senem vocant ; cui tanta subjectionis 
et obedientie vinculo solent obligari, ut nihil sit 
tamdurum, tam diffieiletamque periculosum, quod 
ad magistri imperium, animis ardentibus non ag- 
gredianturimplere.Nam inter c&etera, si quoshabent 
prineipes odiosos aut genti suse suspecto, data uni 
de suis, vel pluribus, sica, non considerato rei 
exitu, utrum evadere possit, illuc contendit, cui 
mandatum est ; et tam diu pro complendo anxius 
imperio, circuit et laborat, quousque casu injun- 
etum peragat officium, preeceptoris mandato satis- 
faciens. Hos tam nostri quam Sarraceni (nescimus 
unde dedueto nomine) Assissinos vocant. Hi etiam 
annisquadringentis Sarracenorum legem et eorum 
traditiones tanto zelo coluerunt, ut respectu eorum 
omnes alii quasi preevaricatores judicarentur, ipsi 
autem legem viderentur implere. Contigit autem 
diebus nostris, quod magistrum sibi preefecerunt 
virum facundissimum, subtilem, et acris valde in- 
genii. Hie, preter morem majorum suorum, ccepit 
habere penes se Evangeliorum libros et codicem 
apostolicum ; quibus continuato incumbens studio, 
miraculorum Christi et preeceptorum seriem, sed et 
Apostoli doctrinam, multo labore, aliquantisper 
assecutus erat. Inde conferens Christi ef suorum 
suavem et honestam doctrinam, eum iis qua miser 


B 


et seduetor Mahemet complicibus suis et deceptis - 


&b eo tradiderat, ccepit sordere quidquid cum laete 
biberat, et praedicti seduetoris immunditias abomi- 
nare.Eodem quoque modo populum suum erudiens, 
ab observantia illius superstitionis cessare fecit, 
oratoria quibus antea usi fuerant dejiciens, eorum 
jejunia solvens, vinum et suillas carnes suis indul- 
gens. Tandem ad interiora legis Dei volens proce- 
dere, virum prudentem, in consiliis providum, elo- 
quentem et magistri sui doctrinam redolentem, 
nomine Boaldelle, àd dominumregem dirigit, verba 
secreta deferentem ; quorum praecipuus et maxi- 
mus erat articulus, quod si fratres militie Templi, 
qui castella regioni eorum habebant contermina, 
duo millia aureorum, qui singulis annis de ho- 
minibus eorum quasi pro tributo solebant assu- 
mere, eis vellent remittere, et fraternam deinceps 
observare charitatem, ipsi ad fidem Christi et bap- 
tisma convolarent. 


CAPUT XXXII. 

Occiditur afratribus militiz Templi, Assissinorum 
legalus ; eL ingens in regno excitatur tumultus. 
Radulphus Bethlehemita episcopus vita decedit. 
Rex autem, eorum legationem leeto animo et gra^ 

tanter suscipiens, petitioni eorum sicut vir disere- 

tissimus erat, plenius annuens, aureorum duo mil- 

lia, quorum ipsi annuam prestationem relaxari 

postulabant, de suis propriis redditibus, preedietis 
fratribus refundere, ut dicitur, paratus erat ; nun- 
tiumque quem apud se pro verborum consumma- 
tione diu detinuerat, ad proprium magistrum, dato 
sibi duce itineris, et proprii custode corporis, ut 


dum cum itineris consorte et dato duce Tripolim 
pertransisset, fines suos ingressurus in proximo, 
subito defratribus supradictis, eximproviso strictis 
gladiis irruentes, hominem de regio ducatu, et no- 
stree gentis fideisinceritate preesumentem,incautum 
et nihil verentem tale, less majestatis crimen in- 
currentes, occiderunt. Quod audiensrex, prz facti 
alrocitate,ira etquasiinsaniasuecensus vehemen- 
ter, convocatis regni principibus,in injuriam suam 
quidquid acciderat, asserens redundare, instrui 
querit, quid eum oporteat facere. Tandemque de - 
communi principum consilio, consulitur, verbum 
quod acciderat non esse negligendum; nam in eo et 
auctoritas regia videbatur reperire ; et Christiani 
nominis fides et constantia immeritam contrahere 
infamiam, et Orientalis Ecclesia, Deo placitum, et 
jam paratumincrementum amittere.Mittunturergo 
de communi consilio nobiles quidam, Seiher de 
Mamedune et Godescalcus de Turholt, ad hoe spe- 
cialiter selecti, qui a magistro predietorum fra- 
irum, Odone de Saneío Amando, exigant, ui 
tanti excessus et tam piacularis, flagitii, regi et 
regno universo satisfactionem exhibeant. Dice- 
batur autem quidam frater eorum, Galterus 
videlicet de Maisnilio, vir nequam et monocu- 
lus, cujus spiritus in naribus ejus, omnino 
penes se nihil discretionis habens, de conscientia 
iamen fratrum, hoc fecisse. Unde, ut dicitur, ei 
preter debitum parcendo,domino regi per nuntios 
significavit, fratri qui hoc commiserat, se pceniten- 
tiam injunxisse, et ita cum injuncta pcnitentia,ad 
dominum papamse eum directurum ; inhibere au- 
tem ex parte domini papas, ne in predictum fra- 
trem manus quis auderetinjicere violentas.Adjecit 
etiam etalia a spiritu superbia, quoipse plurimum 
abundabat, dictata, quse presenti narrationi non 
multum necessarium est interserere.Rex autem pro 
eodem negotio apud Sidonem constitutus, eumdem 
magistrum cum multisex fratribus ejus, et eodem 
malefactore reperit ; habitoque consilio, eum iis qui 
ejus viam illue comitabantur, predictum majesta- 
tis reum, de domo eorum violenter educi fecit, et 
Tyrum in vineulis traductum, carcerifecit manci- 
pari. Tandem hujus verbi occasione paulo minus 
universum regnum habuit ruinam irreparabilem 


D sustinere. Rex tamen et apud Assissinorum ma- 


gistrum, cujustamsinistro casu legatus deperierat, 
de sua allegans innocentia, immunis apparuit ; et 
eum preedietis fratribus, temperato satis usus mo- 
deramine, usque ad obitus diem rem dimisit indi- 
scussam. Dicitur tamen, quod si de suprema illa 
convaluissetezegritudine, cum regibus et principibus 
orbis terrarum, quastionemillam proposuerat per 
honestissimos nuntios diligentius pertractare. Vere 
autem proximesubsecuto, venerabilis frater domi- 
nus Radulphus felicis memoria Bethlehemita epi- 
Scopus eíregius cancellarius, vir liberalis et beni- 
gnus admodum, diem fatalem ingressus est, in ca- 





HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


814 


pitulo ecclesise suce honoriflce sepultus ; post cujus A equitibus de nostro populo libertati restitutis, ani- 


obitum, dum in eadem ecclesia de pastore substi- 
tuendo tractatus haberetur, votis dissonis decide- 
runt in quistiones difficiles, que domini Balduini, 
successoris domini Amalrici et filii ejus, vix termi- 
nate suntapno secundo ; que prziedietam ecclesiam 
ad multa traxerunt dispendia. 


CAPUT XXXIII. 


Moritur Noradinus. Rex Paneadem obsidet ; et 
facta Ireuga recedit ; collecta egritudine Hiero- 
soLymam proficiscitur, ubi et infra paucos dies 
vita decedit. 

Eodem quoque tempore, vix unius mensis elapso 
spatio, Noradinus maximus nominis et fidei Chri- 
sliane persecutor, princeps tamen justus, vafer et 
providus, et secundum gentis sue traditiones reli- 
giosus, regni ejusanno vicesimo nono, mense Maio 
defunetus est. Hujus defectum rex audiens, con- 
festim sine dilatione universas convocans regni 
vires, urbem obsidet Paneadensem. Quod audiens 
praedicti uxor prineipis, vires transcendens femi- 
neas, missa legatione ad dominum regem, ut ab 
obsidione discedat, eique pacem concedat tempora- 
- Jem, certam pecunia in multa quantitate summam 
promitüt; quam rex, ut ampliorem extorqueret, 
prima fronte visus est respuisse, obsidionem nihil- 
ominus continuans. Cumque ibi per dies quasi 
quindecim, vigili opera et studio diligenti obsessos 
impugnasset, et tàm machinis quam modis aliis, 
multiplices eis molestias intulisset, videns eos ad 
resistendum,singulis diebus animosiores, et plenius 
cognoscens quod non proficeret, et preedietee nobilis 
mairone legati pro paceimpetrandainstarent vehe- 
mentius, suscepta pacta pecunia et viginti captivis 


B 


mo majora concipiens, soluta obsidione reversus 
est, apud familiares oonquerens, quod non satis 
sanis esset, nec in bona corporis habitudine. Inde 
dimissis expeditionibus, cum familiari comitatu 
Tiberiadem pervenit, ubi dysenteria ccepit perieu- 
losissime laborare. Inde morbum metuens, per 
Nazareth et Neapolim, eques tamen, nee ita prorsus 
invalidus, Hierosolymam ingressus est. Ubi ingra- 
vescente valetudine, febreetiam ccepit vehementis- 
sime laborare, cessante physicorum artificio, dy- 
senteria. Cumque per dies aliquot ea febre supra 
vires affligeretur, precepit ad se accersiri medicos 
Greeeos, Syros etillarum nationum homines, petens 
instantissime abeis, ut aliqua decoctiuncula alvum 
ejus solverent ; quod eum ab eis impetrare non 
posset, fecil ad se consequenter vocari Latinos, a 
quibus id ipsum exigens, adjiciens etiam, ut sibi 
omnis rei imputaretur eventus ; dederunt ergo ei 
decoetiuneulam unam, qua sumpta, sine difficultate 
assellavit aliquoties, ita ut sibi videretur quod ei 
esset melius ; antequam tamen corpus medicinae 
violentia exhaustum, sumpto cibo posset reficere, 
febre solita recurrente, in fata concessit. Mortuus 
est autem annoab Incarnatione Domini 14173, v Idus 
Julii ; regni vero duodecimo, mense quínto; setatis 
vero tricesimo octavo. Sepultus est autem inter 
praedecessores suos, secus fratrem, in eadem linea, 
antelocum Calvaris ; vir prudens et discretus, et 
ad regni gubernacula prorsus idoneus;cujus pre- 
cibus et instantia, gesta tam predecessorum suo- 
rum, quam sua, seripto mandare proposuimus pree- 
senti. 





INCIPIT LIBER VIGESIMUS PRIMUS. 


CAPUT PRIMUM. 


De primis auspiciis Balduini quarli, Hierosolymo- 
rum, regis sexti ; de moribus, atate et forma cor- 
poris. 

Sextus Hierosolymis Latinorum rex fuit domi- 
nus Balduinus quartus, domini Amalrici, illustris 
memorie regis, de quo prediximus, filius, ex 
Agnete comitissa, Joscelini junioris Edessani co- 
mitis filis, cvjus sepe in superioribus fecimus 
mentionem. Hanc, ut predictum est, dum ad re- 
gnum avitum et jure hereditario debitum vocare- 
tur, compellente domino Amalrico, bons: metnoris&, 
tunc Hierosolymorum patriarcha, domini Fulcherii 
predecessoris sui vestigiis inhierendo, coercitione 
ecclesiastica coactus estdimittere. Dicebanturenim, 
sicuti vere sie erat, proxima consanguinitatis linea 
se contingere, sicuti diligentius comprehensum est 
'& nobis, dum de regno domini Amalrici in ordine 


D 


tractaremus. Hunc, puerum adhué, annorum circi- 
ter novem, dum nos archidiaconatum administrà- 
remus Tyrensem, pater multum pro ejus eruditione 
sollicitus, multis precibus, et sub obtentu gratite 
suc, nobis erudiendum tradidit, et liberalibus stu- 
diis imbuendum. Dumque apud nos essel, etei vi- 
gilem curam, quantam regio puero convenit, tum 
in morum disciplina, tum litterarum studio sollici- 
tudinem impenderemus, accidit quod colludentibus 
pueris nobilium qui secum erapt, et se invicem, 
ut mos est pueris lascivientibüus, unguibus per ma- 
nus et brachia vellicantibus, alii sensum doloris 
clamoribus significabant ; ipse autem quasi doloris 
expers patienter nimis, quamvis ei costanei ejus 
non parcerent, supportabat. Hoe autem eum semel 
et sepius accidisset, mihique nuntiatum esset, cre- 
didi prius, de virtute patientiee, et non ex insensi- 
bilitàátis vitio procedere ; vocansque eum, percun- 


815 
ctari coepi, 
chiumejus dexterum manumque eadem, pro parte 
dimidia, obstupuisse, ita ut penitus vellicationes, 
aut etiam morsus non sentiret. Dubitare coepi, re- 
putans mecum illud Sapientis verbum : Certum est 
a saluteplurimum abstinere membrum quod obstu- 
puit ;et aegrum se non sentientem, periculosius labo- 
rare. Nuntiatum est hoc patri ; consultisque me- 
dicis, erebris fomentis, unctionibus, pharmaceis 
eliam, ut ei subveniretur, diligenter, sed frustra, 
procuratum est. Erat enim, ut processu temporis, 
ipsorerum experimento postea plenius cognovimus, 
amplioris et. penitus incurabilis doloris initium, 
quod premittebatur ; quodque siccis oculis dicere 
non possumus, cum ad pubertatis annos ccepit ex- 
surgere, morbo elephantioso visus est periculosis- 
sine laborare ; quo per dies singulosingravescente 
nimium, extremitatibus maxime lz&sis et facie, fide- 
lium suorum corda, quotieseumintuebantur, com- 
passionis affectu molestabat. Proficiebat tamen in 
studio litterarum ; singulisquediebus magis et ma- 
gis, bonsspei etamplectende indolis sucerescebat. 
Erat autem juxta illius conditionem eetatis, forma 
venusta, et praeter morem majorum suorum, equis 
admittendis regendisqueaptissimus ; memorie te- 
nacis et confabulationum amator; parcus tamen ; 
sed et benificiorum pariter et injuriarum valde re- 
colens; patri per omnia, non solum facie, verunt 
toto corpore, incessu quoque et verborum modifi- 
catione similis; ingenii velocis, sed verbi impedi- 
tioris ; historiarum more patris avidus auditor, et 
salubribus monitis valde obtemperans. 
CAPUT Il. 

Quo tempore injunctus et coronatus fuerit. 

Hic, defuncto patre, vix erat annorum tredecim, 
habens sororem Sibyllam nomine, natu se priorem, 
ex eadem matre, qua in claustro Saneti Lazari in 
Bethania, apud dominam Ivetam, ejusdem loci ab- 
batissam, patris ejus materteram, nutriebatur. De- 
functo igitur patre, convenientibus in unum uni- 
versis regni principibus, tam ecclesiasticis quam 
seecularibus, consonnate omnium desiderio, in ec- 
clesia Dominici Sepulcri solemniter et ex more, a 
domino Amalrico,bons memorias,Hierosolymorum 
patriarcha, cum ministrantibus archiepiscopis, epi- 
scopis et aliis Ecclesiarum praelatis, Idibus Julii, 
quarta die post patris obitum, inunoetus est et co- 
ronatus : presidente sanctce Romanae Ecclesie do- 
mino Alexandro, papa tertio, sancte vero Antio- 
chene Ecclesiee,domino Aimerico,Hierosolymitana 
domino Amalrico, Tyrensi vero domino Frederico ; 
imperante apud Constantinopolim, inclyte recor- 
dationis et pie memorie domino Manuele ; apud 
Romanos domino Frederico, apud Francos domino 
Ludovico, in Anglia domino Henrico Gaufredi co- 
mitis Andegaviensium filio ; in Sicilia vero domino 
Willelmo secundo, domini item Willelmi senioris 
filio ; Antiochiae autem praeerat dominus Boamun- 
dus, Raimundi principis filius ; Tripoli vero, domi- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIE P. 


quidnam esset; tandemque comperibra- À nus Raimundus junior, senioris Raimundi comitis 


B 


C 


D 


816 


filius. 
CAPUT III. 


Anno regni ejus primo, classis Siculorum regis, 
A lexandriamveniens, damnum incurrit enorme. 
Comes Tripolitanus regni procurationem, et regis 
tutelam, tanquam agnatorum proximus, poscit. 


Hujus domini Balduini, anno primo, circa Au- 
gusti initium, ducentarum navium classis a domi- 
no Willelmo Siculorum rege, ad impugnandam 
Alexandriam missa, honestas tam peditum quam 
equitum copias deferens, descendit in /Egyptum. 
Ubi dum ejus procuratores et primicerii incautius 
se habent, amissisex utroque ordinequampluribus, 
tam captivatis quam peremptis gladio, per moram 
quinque aut sex dierum, quam circa urbem fece- 
rant, confusi recesserunt. In regno vero nostro, 
procurante Milone de Planci regni negotia, obortze 
suntgravesinimicitate inter eumetquosdam regni 
principes ; invidebant enim et anxie movebantur, 
quod, ipsis ignorantibus nec vocatis, ipse solus, 
nimium de se preesumens, spretis altis, regisemper 
assisteret ; et ceteris a regia familiaritate seclusis, 
eis inconsultis, regni negotia procuraret. Interea 
comes Tripolitanus, ad dominum regem accedens, 
apud principes, qui tunc forte aderant, regni pro- 
curationem petit, allegans domini regis adhuc infra 
pubertatis annos degentis, tutelam legitimam, jure 
agnationis sibi deberi. Et hanc multipliei ratione 
sibi dicebatcompetere, tum quia consanguineorum 
suorum omnium erat proximus ; tum quia ditissimus 
et potentissimus erat omnium regis fidelium ; tertiam 
quoqueadnectebat rationem validissimam,quod dum 
ipse captus fuisset, ex ipso carcere, fidelibus suis,sub 
obtentu fidelitatis, praecepit, quatenus domino regi 
Amalrico patri hujus, universam terram suam;,arces . 
el castella traderent ; et ejus mandatis et omnimoda 
ditioni supponerent universa;hoe adjiciensetiam,in 
calce verborum, quod s? eum humanitus in carcere - 
vitam finire contingeret,pradictum dominumregem, 
quia consanguineorum suorum omnium esset prozxi- 
mus, ex asse constituerat heredem. Pro iis omnibus, 
hane sibi rependi vicissitudinem magis honoris | 
gratia, quam spe future alicujus utilitatis, postula- 
bat. Dilata est ad has domini comitis allegationes 
responsio, eo pretextu, quod paucos haberet domi- 
nus rex deregni majoribus secum, quorum consi- 
lio in presenti uteretur; promisit tamen, quod 
tempore opportuno eos citius et generalius convo- 
caret; habitoque eorum consilio, congruum, auxi- 
lianteDomino,super hisomnibus daretresponsum. 
His ita gestis, comes ad sua se contulit, favebat 
autem comiti populus pene omnis; de baronibus 
vero Henfredus de Torono, regius constabularius, 
Balduinus Ramatensis, Balianus frater ejus, Rai- 
naldus Sidoniensis ; episcopi vero omnes. 

CAPUT IV. 1 


Milo de Planci apud Accon occiditur. Turensis av- 
chiepiscopus Fredericus moritur. 


Preedictus vero Milo de Planci, unde prediximus, - 


t 


E. 
* 


t 


8T 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX, 


nobilis homo erat de Campania ultramontana, de A 


terra Henriei comitis Trecensis : fueratque domino 
Amalrico regi nimium familiaris et consanguineus, 
ita ut regnisuieum senescaleum constilueret; tan- 
dem morluo Henfredo juniore, senioris Henfredi 
filio, Stephaniam ejus viduam, Philippi Neapolitani 
filiam, uxorem ei dedit. Erat autem ex parte uxoris 
dominus Syriz Sobal, illius videlicet regionis que 
est trans Jordanem, que vulgo dieitur montis Rega- 
lis. Susceperat tamen ex priore marito sobolem 
geminam predicta vidua, filium videlicet et filiam. 
Hio, ut preediximus, confisus de nimia familiaritate, 
quam apud dominum regem hujus patrem habue- 
rat, regni principes, etiam se majores, despectui 
habebat. Erat autem homo ineircumspectus, super- 
bus quoque et arrogans, verborum inutilium prodi- 
gus,et de se plus equo presumens.Hic ut videre- 
tur aliorum quodammodo lenire invidiam, arte 
quadam, sed nimium manifesta, ad colorem qua- 
situm, alium quemdam Roardum nomine, arcis 
Hierosolymitauns custodem, gregarium hominem et 
minus suffieientem, subornaverat, tanquam is prze- 
esset, Milo vero obsequeretur ejus mandatis. Erat 
aulem versa vice; unus, nomen magis splendidum 
quam solidum gestabat ; ille autem, sub hoc colore, 
de regni negotiis pro sua voluntate tractabat. Dum 
ergo incaute se gerit, dum imprudentius loquitur, 
et omnia regni negotia, invitis aliis, ad suam re- 
vocat sollicitudinem, omnia disponit, omnia pro 
arbitrio dispensat, conflato adversus cum odio per- 
linaci, subornati sunt quidam, qui vite ejus insi- 
dias molirentur; quod eum ei nuntiatum esset, 
quasi frivolum pro nihilo duxit. Dumque more so- 
lito ineaute se habens, in Acconensi civitate mo- 
ram faceret, circa primum noetis crepusculum, in 
via publica gladiis confossus, turpiter et ignomi- 
niose tractatus, interiit. Porro de ejus nece varie 
sententie ferebantur in populo; dicentibus aliis, 
quia pro sua fidelitate, quam domino regi devotus 
exhibebat, hoc ei acciderat; aliis econtra, quod 
sibi regnum occulte parabat, missis nuntiis ad 
amicos et notos suos in Franciam, ut ad eum pro- 
perarent, quorum suffragiis regnum sibi videbatur 
posse obtinere. Nobis autem neutrum horum pro 
certo compertum est. Notorium tamen erat, Balia- 
num Joppensem, Roardi predietifratrem, ad partes 
transmontanas missum, cum regiis epistolis et mu- 
neribus, eujus in dies preestolabatur adventum. Per 
idem tempus, eodem mense, dominus Fredericus 
Tyrensis archiepiscopus, preedecessor noster, vir 
secundum carnem nobilis admodum, cujus supra 
fecimus mentionem, dum apud Neapolim sgritu- 
dine aliquandiu esset gravissima detentus, rm Kal. 
Novembr. viam universe carnis ingressus est. Cu- 
jus funus cum decentibus exsequiis et debita ho- 
norificentia Hierosolyma delatum est, et in capitulo 
Templi Domini, unde prius canonicus fuerat regu- 


laris, sepultum est. 


B 


818 


CAPUT V. 


Describitur comes Tripolilanus ; quis moribus, et ex 
quibus majoribus fuerit ; quomodo regni procu- 
rationem susceperit. Hujus historiz conscriptor, 
cancellarius regis efficitur. 


Eodem quoque tempore, convocatis regni princi- 
pibus et Ecelesiarum prelatis, dum rex esset Hie- 
rosolymis, comes Tripolitanus iterum rediit, audi- 
turus super petitionibus suis de obtinenda regni 
procuratione, quas porrexerat prius, responsum. 
Iteratoque verbo, dum eisdem insisteret, habita rex 
per continuum biduum deliberatione, novissime de 
communiomnium conniventia,in capitulo Dominici 
Sepuleri tradita est ei universa regni, post domi- 
num regem, populo acclamante, procuratio et pote- 
stas. Et quoniam de comite nobis sermo, rerum 
serie sic exigente, se obtulit, dignum est ut de eo 
qua pro certo comperimus, posteris memorie man- 
demus; non quod panegyricos propositum sit scri- 
bere,sed ut quantum compendiose historice sermo 
patitur suceinetus, quis qualisque fuerit edocea- 
mus. Hie de quo nobis sermo est, Raimundus co- 
mes, à domino seniore Raimundo, sementivam 
traxit carnis originem, qui in exercitu Domini, 
cujus opera et studio et laboribus, regnum orien- 
tale Christi servitio restitutum est, tantus princeps 
fuit, quemadmodum superius diligenteredocuimus, 
dum de primis principibus, qui in prima expedi- 
tione venerant, tractaremus. Predictus igitur do- 
minus comes senior Raimundus, bone memorie, 
filiumhabuit Bertrannum nomine, qui post mortem 
patris, et Guillelmi Jordani necem, qui preedieti co- 
mitis nepes erat. Tripolitanum obtinuit comitatum. 
Hic filium habuit Pontium nomine, qui eumdem 
comitatum postmortem patris hereditario jure pos- 
sedit, qui Ceciliam Philippi regis Francorum 
filiam, Tancredi viduam, duxit uxorem ; ex qua 
suscepit filium Raimundum nomine, qui eidem in 
comitatu successit. Hie Hodiernam, domini Balduini 
Hierosolymorum regissecundifiliam,duxituxorem, 
ex quibus iste Raimundus, de quo nobis in pre- 
senti est sermo, natus est ; qui patri in porta urbis 
Tripolitana, ab Assissinis repentinis invasionibus 
occiso, in eodem comitatu suecessit. Erat ergo pre- 
dietus comes domini Amalrici et domini Balduini 
regum, ex parte matris, consobrinus ; erant enim 


D aunarum sororum filii : ex parte patris erat uno 


gradu inferior; ejus namque avia, mater patris, 
videlicet, Cecilia, de qua prediximus, soror fuit 
domini regis Fulconis, patris dominorum Balduini 
el Amalrici regum, ex eadem matre, non ex eodem 
patre. Nam utriusque mater, soror domini Amalrici 
de Muntfort, Fuleoni seniori Andegavensium co- 
miti in uxorem tradita fuit;quae postmodum Fuleo- 
ne juniore jam edito, maritum deserens, ad Fran- 
corum regem, dominum Philippum, se conferens, 
hane Ceciliam cum quibusdam aliis filiis edidit. 
Rexautem nihilominus reginam uxorem legitimam, 
unde jam Ludovicum et Constantiam susceperat, 


819 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, 


820 


contra legem ecclesiasticam amore preedictze comi- A dum hee in partibus illis aguntur, dominus rex: 


tisse infatuatus, expulerat.Ita ergo ex utroque pa- 
rente, vinculis consanguinitatis sibi invicem erant 
connexi, dominus comes et preedieti reges duo. Erat 
autem predictus comes vir earne tenuis, submaci- 
lentus, statura modeste procerus, facie aquibus, 
capillo plano medioeriter fusco, acutis luminibus, 
erectus humeris, mente compositus, providus mul- 
tum, et in actibus suis strenuus, cibo et potu quasi 
suprahominem sobrius, alienis munificus, suis vero 
non ita affabilis admodum ; et quod in hostium 
vinculis summo labore collegerat, litteratus modi- 
ce, sed magis tamen, naturali mentis vivacitate, 
Scripturarum intelligentiam, more domini Amalrici 
regis, nitebaturapprehendere. Frequensin questio- 
nibus, si preesentem haberet quem ad earum solu- 
tionem arbitraretur sufficere. Is eodem anno quo 
regni proeurationem suscepit, dominam Eschivam, 
domini Galterii principis Galilee viduam, locuple- 
tem valde, filiis fecundam ex priore marito, duxit 
uxorem ; sed, postquam ad eum pervenit, causa 
oeeulta parere desiit; quam cum filiis ita tenere 
dieitur diligere, tanquam ei universos illos pepe- 
risset. Verum decursa breviter hac digressione, ad 
historie seriem redeamus. Per idem tempus, quia 
preecedente &estate dominus Radulphus bona memo- 
rie. Bethlehemita episcopus, regni cancellarius, ex 
hae luce migraverat, ut esset qui regiarum episto- 
larum euram haberet, de consilio principum suo- 
rum, nos ad predictum vocavit officium et cancel- 
larii nobis tradidit dignitatem. 


CAPUT VI. 


Salahadinus, vocantibus eum Damascenis, Damas- 
cum obtinet, et reliquas regionis partes. Dirigitur 
contra eum Tripolitanus comes, qui ejus obsistat 
moliminibus. 

Eodem anno Salahadinus Negemendi filius, Syra- 
coni ex fratre nepos, qui patruo suo Siracono in 
JEgypti regno successerat, vocantibus occulta eum 
Damascenis optimatibus, legitimo eorum domino 
Mehele Salah, filio videlicet Noradini adhue impu- 
bere,apud Halapiam commorante, commissa JEgy- 
pti eura euidam fratri suo Seifedin nomine, ut 
regnum Damascenorum occuparet, per vastitatem 
solitudinis in Syriam festinans, Damascum perve- 
nit. Unde non post multos dies, civitate, tradenti- 
bus civibus, recepta, versus (icelesyriam properat, 
speran$ quod omnes illius urbes in suam, sine 
bello, ditionem reciperet; nec spe frustratus est, 
Nam intra modicum tempus, tradentibus locorum 
incolis, et ultro reserantibus aditus, contra fideli- 
tatem domini sui, cujus servus fuerat, omnes illius 
provincie urbes recepit ; Heliopolim Greece videli- 
cet, que hodie Malbec dicitur, Arabice dictam Baal- 
beth ; Emissam, que vulgo Camela dicitur ; Ha- 
mam ; Cesar, quee vulgo dicitur Casarea magna. 
Presumebat autem preterea Halapiam, et ipsum 
puerum, per quorumdam proditorum operam sibi 
tradi; sed illud casu quodam impeditum est. Nam 


communicato consilio, quid in tam subito eventu 
el in tanta rerum permutatione opus esset facto, 
dum diu cum principibus suis deliberat, placuit 
demum universis, quod dominus comes cum exer- 
citu tam de regno quam de suo comitatu, ad partes 
Coelesyrie quantocius properet. Additur etiam in 
mandatis, quatenus omni conamine profectibus 
Salahadini contrarium seobjiciat, et merito. Suspe- 
ctum enim nobis erat omne ejus incrementum ; et 
quidquid ei accedebat, nobis totum decedere vide- 
batir, Erat enim vir consilio providus, armis stre- 
nuus, supra modum liberalis; in quo prudentiori- 
bus nostris maxime erat suspectus. Nam nullo alio 
hodie visco subjeciorum, et etiam quorumlibet alio- 
rum hominum corda magis solent principibus conci- - 
liari, nihilque alienos animos magis obligat, quam 
munificentia, mazime principalis. Suspectus ergo 
nimirum nobis erat, ne geminatis possessionibus, 
duplicato cum viribusimperio,aeriorin nosinsurge- 
ret et fatigaret vehementius. Quod tamen evacuatis 
nostris moliminibuset frustra cohibere volentibus, 
laerymosis hodie inspicimus oculis ; quod tantus 
terra marique in nos insurgit ; quod, nisinos miseri- 
corditer visitaverit Oriens ez alto (Luc.1, 78), nullasit 
spes resistendi. Tutius sane videbatur puero, adhuc 
infra annos constituto, ministrare subsidium ; non 
ui gralia ejus, aliquid humanitatis videretur ei 
prastandum ; sed ut suspectiori emulo nutriretur 
adversarius, quo remorante ejus proposila, in nos 


G fierent ejus impetus infirmiores. 


CAPUT VII. 
Assignantur causa,quare contingat quod super po- 
puluninostrum solito amplius hostes invalescant. 

Libet paulisper ab historie textu, non evagandi 
inutiliter gratia, sed ut inferatur aliquid non absque 
fruetu,discedere.Solet queri, et vere merito queren- 
dum videtur, quid causa sit, quod patres nostri in 
numero pauciore majores hostium copias in conflictu 
sape sustinuerunt fortius ; et frequentius, propria, 
divinitate,in manu modica majores eorum cuneos et 
innumeram plerumque multitudinem coniriverunt; 
ita etiam,quod ipsum nomen Christianum, gentibus 
Deum ignorantibus, esset formidini, et in operibus 
patrum nostrorum glorificaretur Dominus. Nostri 
autem temporis homines, versa vice, a paucioribus 
s&pius devicti ; et cum pluribus nonnunquam ad- 
versus pauciores frustva aliquid tentasse, et succu- 
buisse aliquoties reperiuntur. Considerantibus ergo 
nobis et statum nostrum diligenter discutientibus, 
prima oeeurriteausa, in Deum auctorem respiciens ; 
quod pro patribus nostris, qui fuerunt viri religiosi 
et timentes Deum, nati sunt filii perditissimi, filii 
scelerati, fidei Christiane pravaricatores, passim 
et sine delectu per omnia currentes illicita ; tales 
aut talibus pejores, qui dixerunt Domino Deo suo : 
Recede a nobis; scientiam viarum tuarum nolimus 
(Job. xxi, 14) ; quibus merito, peceatis eorum exi- 
gentibus, gratiam subtrahat Dominus, tanquam ad 





894 . HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


823 


iraeundiam provocatus. Tales sunt presentis A possidet: ex Kgypto et finibus adjacentibus auri 


seculi et maxime Orientalis tractus homines ; quo- 
rum mores, imo vitiorum monstra, si quis diligen- 
liori stylo prosequi tentet, materie immensitate 
succumbat, et potius satyram movere videatur, 
quam historiam texere. Secunda nobis causa ex 
latere occurrit; quod tempore preterito, cum illi 
viri venerabiles, zelo ducti divino, ardore fidei 
interius suecensi, primum ad orientales partes 
descenderunt, erant bellicis assueti disciplinis, 
praliis exercitati, usum habentes armorum fami- 
liarem. Populus vero orientalis econtrario, longa 
pace dissolutus, rei militaris expers, inexercitatus 
legibus preliorum, vacatione gaudebat. Unde non 
erat admiratione dignum, si pauci plures susti- 
nerent levius, aut eis devietis in bellicis eventibus 
meliorem caleulum, et cum palma victoriam repor- 
tarent. In talibus enim (ut melius me norunt, qui 
sensus circa talia habent plenius exercitatos) expe- 
rientia usu comparata long &vo et continuo,adversus 
indoctas vires et carentes industria, solet saepius 
oblinere. Tertia quoque causa non inferior, nec 
minus efficax, iterum nobis se ingerit ; quod pri- 
seis temporibus siugule pene civitates dominos 
habebant diversos, ut more Aristotelis nostri lo- 
quamur;non subalternatim positos qui raro, pa- 
ribus ; frequentius, contrariis studiis agebantur. 
Contra quos diversasapientes, vel sepius adversa ; 
sibique suspectos invicem, minore periculo decer- 
tabatur ; quippe qui nee ad communes injurias 
propulsandas facile possent aut vellent convenire; 
nec in nostram leviter perniciem armarentur, qui 
suos nimirum non minus quam nostros formidini 
haberent. At nunc omnia regna nobis contermina, 
in unius potestatem, Domino ita sustinente, redaeta 
sunt ; nam proxime preeteritis temporibus, virim- 
manissimus, et nomen Christianum abhorrens, 
quasi pestem aliquam, Saaguinus, hujus qui nuper 
obiit Noradini pater, post alia qua violenter occu- 
pavit regna, nostra memoria nobilem el egregiain 
Medorum metropolim Rages, alio nomine Edessam 
dietam, fidelibus qui in ea erant, neci datis, cum 
omnibus finibus suis occupavit violenter. Item 
Noradinus ejus filius, expulso Damascenorum rege, 
magis fraudesuorum quamviribus propriis,À regnum 
illius sibi vindieavit, atque ad paternam adjecit 
hereditatem. Novissime idem Noradinus per mini- 
sterium et industriam Siraconi, regnum /Egypti 
antiquissimum et opulentum nimis, sibi mancipa- 
vit; sicut superius, dum de regno domini Amal- 
riei tractaremus, latius disseruimus. Sie ergo, ut 
diximus, omnia vicina nobis regna, unius parent 
imperio, uniusnutibus serviunt vel inviti, ad unius 
vocem, quasi vir unus, innostram armantur l&sio- 
nem ; non estqui dispari rapiatur studio ; non est 
qui domini mandata impune preetereat. Haee sane 
omuia Salahadinus, de que sepius mentionem 
fecimus, vir genere quidem humilis, extrema 
. eonditionishomo, secunda nimis avridente fortuna, 


primi et purissimi, quod obryzum dieitur, inassti- 
mabilem habens copiam ; ex aliis provinciis equi« 
ium, pugnatorum, et aurum sitientium turmas 
habens innumeras; quas auri habentibus copiam, 
facile est satis congregare. Sed nunc ad historiam 
redeamus. Placuit igitur, ut premisimus, omnibus 
qui aderant, quod huie viro tam magnifico, et ita 
per successus continuos ad supremum culmen ac- 
celeranti, modis omnibus resisteretur;ne cum am- 
plius posset, in nos durior insurgeret adversarius, 
Assumplis igitur regniprincipibus, congregatisque 
undique uiilitaribus auxiliis, ad partes Tripolitanas 
dominus comes festinans contendit; ibique circa 
fines Archenses castrametatus, in ea regionis parte 
quae dieitur Galifa, consedit. 


CAPUT VIII. 


Mussulz dominus in nepotis subsidium properat. 
Salahadinus proficit; regionem occupat univer- 
sam. Comes cum eo paciscitur ; obsides recipit, 
Dum hee apud nos geruntur, audiens filii Nora- 

dini patruus, princeps maximus et inter Orientales 

gentis Parthorum potentissimus, nomine Cotobedi, 
quod fratre mortuo, Salahadinusspretis humanita- 
tis legibus, immemor factus suse conditionis ef 


- beneficiorum sibi a patre pueri collatorum ingra- 


tus, ita contra dominum suum adhuc impuberem 
insurrexisse, congregata equitum numerosa manu, 
quorum maxima dicitur esse illi copia, Euphrate 
transmisso, contra proditores suos, nepoti opem 
laturus advenit. Erat autem hic maximus princeps, 
dominus illius antiquissima et famosissim:e civi- 
tatis Ninive, que olim Jona prophete exhortatio- 
nis verbo, in cinere et cilicio dicitur egisse pceni- 
tentiam ; nunc autem mutato nomine, loco etiam 
non multum longe ab illa antiquiore remota, ex 
residuis wdifieiorum et populi restituta, Musula 
dicitur; retenta adhue metropoleos dignitate, in 
omni Assyria. Hie, postquam advenit, in campe- 
stribus circalHalapiam castra locavit. Salahadinus 
interea nihilosegnius Bostro prima Arabiae metro- 
poli maxima, Heliopoli quoque, quc hodie vulgo 
dicitur Malbee, spontanea civium traditione sine 
bello receptis, urbem Emissenam, qus dieitur 
Camela, obsederat ; et absque cunctatione aliqua 
tradita est ei acivibus ejusdem urbis pars inferior ; 
nam in collequodam aliquantulum edito erat civi- 
tatis praesidium, satis munitum, in quod fideles 
praedicti pueri secontulerant, quod tamen et armis, 
etLalimentis prius satis etattentius communierant. 
Susceperat eliam nihilominus ejusdem provincize 
urbes illi conterminas, tradentibus locorum inco- 
lis, Hamam, Caesaream et regionem universam 
usque ad ipsam Halapiam.Hi ergo qui in arce erant 
civitatis Emissena, missis nuntiis ad comitem Tri- 
politanum, et nostros qui erant in castris, ut pree. 
diximus, exspectantes ut ab alterutra parte, in 
tanto tumultu optatis conditionibus, evocarentur, 
rogant, ut ad eos venire non pigritentur, pollicen- 


823 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


824 


tes non esseabsqueemolumentoetcondignofructu, A septem vacasset mensibus continuis, consonante 


sisibi contrahujusmodi pestilentem hominem sub- 
sidia ministrarent. Porro domini comitis obsides 
in eodem municipio servabantur,quos pro suare- 
demptione et certa pecunia usque ad sexaginta 
millia aureorum, Noradino patri pueri dum acar- 
ceresolutus egrederetur, obligaverat. Erant etiam 
ibidem etdomini Rainaldi Sidoniensis, pro fratre 
suo Eustachio obsides nonnulli. Sperantes ergo, 
quodaliquo pacto eos pro spe subsidii, quod po- 
stulabant, a principe arcis, in qua erant, possent 
recipere, illuc celerrime cum omni militia conten- 
dunt ; ubi cum nihil ponderis in eorum verbis re- 
perissent, erat enim spes eis, per supradictum 
principem suum posse obsidionem solvi, post 
multas tamen deliberationis varietates, in castra 
unde prius exierant, revertuntur. Salahadinus 
interea videns, quod nostri quasi indignati reces- 
serant, factus inde erectior et de eorum absentia 
presumens plurimum, Halapis vicinius approxi- 
mans, exercitum predicti principis ccepit ad pu- 
gnam lacessere crebrisque irritare incursionibus ; 
quo sepius instigante, commissum estcominus et 
graviter inter eos. Tandem deficientibus Ninivitis, 
proditione suorun, ut dicitur, pecunia corrupto- 
rum, victoriam obtinuit Salahadinus. Inde Emis- 
sam rediens, sicut prius civitatem, ita demum et 
civitatis pressidium recepit. Inde ad comitem lega- 
tionem dirigens, dominum comitem orat, ne suis 
successibus se opponat, sed permittat se cum filio 
Noradini, et aliis qui in auxilium ejus venerant, 
experiri; ne autem et hoc ipsum sine condigna 
retributione contemnat, obsides suos et domini 
Rainaldi gratis offert restituendos. Placuit hoc 
verbum domino comiti, receptisqueobsidibus, pro- 
ut paclis fuerat insertum, ceteris quoque nobili- 
bus qui in eadem expeditione erant, non sine de- 
centi munificentia dimissis, solutis castris, ad 
propria remearunt. Dicebatur horum omnium ver- 
borum dominus Henfredus de Torono, regius con- 
stabularius, mediator fuisse, qui predicto Sala- 
hadino nimis familiaritatis affectu devinctus ar- 
guebatur. Factum est igitur contra propositum 
nostrum, ut qui penitusfuerat obviandum, ne con- 
ira nos factus potentior, solito vehementius insole- 
sceret, eidem favor noster accederet ; et de nobis 


auderet sperare, qui in nostrum continue amplia- . 


batur detrimentum. Egressi itaque a nobis circa 

Kal. Januarias, Kal. iterum Maii domum reversi 

sunt. 

CAPUT IX. 

Mainardus Berythensis episcopus moritur. Hujus 
conscriptor historie ad Tyronensem metropolim 
promoveltur. 

Iisdem diebus dominus Mainardus, bonze memo- 
rie, Berythensis episcopus, dum in urbe T yrensi 
languorecorreptusaliquantulum &grotasset,morte 
preventus est vu Kal. Maii, cujusanima requiescat 
in pace. Eodem mense, cum Tyrensis Ecoelesia 


cleri et populi voto, regis quoque, ut moris est, 
conveniente assensu, Dei patientia potius quam 
meritis nostris, ad regimen illius Ecclesie vocati 
sumus, et infra decem dies in Ecclesia Dominici 
Sepuleri, per manus dominiAmalrici Hierosolymi- 
tani patriarche, munus consecrationis, vi Idus 
Junii, auctore Domino suscepimus, licel indigni. 


CAPUT X. 


Rex Damascenorum regionem ingreditur : et eam 
depopulatur.Hernesius Casariensis archiepisco- 
pus defungitur. 

Per idem tempus Salahadino cirea partes illas 
arctius oceupato, nuntiatum est domino regi, Da- 
mascenorum fines, absque militia et sine rectore, 


B patere satis aperte ad predam et ad alia incom- 


moda sustinenda, qu& hostibus jure belli possant 
inferri. Quo comperto, congregatis militaribus co- 
piis, Jordanem transiens, per silvam qus Panea- 
densi adjacet civitati, etab ea nomen ducit, Liba- 
num famosissimum promontorium habens ad lze- 
vam, agrum Damascenum attingit, Erat autem 
tempore messis. Discurrentes ergo nostri, et totam 
regionem obambulantes libere, fruges sive in arcis 
comportatas, sive solo herentes, sive per agros 
manipulatim congestas, incendiistradunt.Homines 
autem, preecognito eorum adventu, ad loca muni- 
tiorà eum uxoribus et parvulis se contulerant. 
Sicque pro arbitrio nostri regionem habentes, per- 
veneruntusque Dariam.Is locus suburbanus est, 


C Damasco conterminus, vix ab ea distans milliari- 


bus quatuor; inde etiam Bedegene, qui locas ad 
radicem Libani situs, perspieuas emanat aquas, 
unde Domus voluptatis dicitur, perveniunt ; etin- 
vitis, et multum renitentibus incolis, occupant 
locum violenter ; spoliis indeditati,pradam et ma- 
nubias secum trahentes, cernentibus nec contra- 
dicere valentibus Damascenis, sani et incolumes 
post dies aliquot domum reversi sunt. Per idem 
tempus, dominus Hernesius bong memorie, Czesa- 
riensis archiepiscopus defunctus est ; inque loco 
ejus dominus Eracleus Hierosolymitanus archidia- 
conus electus et consecratus est. 


CAPUT XI. 


Rex iterum fines hostium Damascenorum ingressus, 
vallem cui cognomentum est Bachar, depreda- 
tur. Rainaldus de Castellione et Joscelinus regis 
patruus, a vinculis hostium solvuntur. 

Anno secundo regnidomini Balduini quarti, Sa- 
lahadino adhuc eirca partesHalapis negotiis occu- 
pato,mense Augusto, prima die mensis, convocatis 
regni magnatibus et collecta militia, iterum domi- 
nus rex hostium fines ingreditur, pertransiensque 
agrum Sidoniensem, etmontana, quz media sunt 
inter nostros et hostium terminos conscendens, 
pervenit ad locum bonistemporalibus commodum 
peneomnibus, glebam uberem, fontibus irriguum, 
cui nomen Messaara ; inde in vallem qua dicitur 
Bacar, descendens, terramreperit, ut legitur, lacto 





; 


835 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


826 


et melle manantem. Hane regionem existimant A numerata pecunia, libertati restitutus, simulque 


quidam dictam fuisseolim Ituream, cujus in Evan- 
gelio Luea (cap in) Philippus Herodis senioris 
filius, tetrarcha dicitur, simul et Traconilidis regio- 
nis ; antiquius autem, videlicet tempore regum 
Israel Saltum Libani nuncupatam, eo quod ad 
radices Libani porrecta distenditur vallis opimo 
solo, aquis salubribus, populorum numerositate, 
suburbanorum frequentia et aeris grata temperie 
commendabilis. In hujus partibus submissioribus 
civitas ostenditur usque hodie validis mcenibus 
cireumsepta, multa prztendens nobilitatis pristinis 
in edificiis argumenta, cui nomen est modernum 
Amegarra. Hane quidam antiquitatis perscrutato- 
res, arbitrantur esse Palmyream, nobilem quondam 
in Phoenice coloniam ; cujus memoriam facit Ulpia- 
nus Tyrius in Digesto novo titulo 10, De censibus. 
Hue pervenientes nostri, cceperunt omnem regio- 
nem libere, nemine contradicente, perlustrare in- 
cendiisque vastare universa ; incole autem regio- 
nis ad montes confugerant, ad quos non erat facile 
iter nostris pervium ; greges vero et armenta pro 
maxima parte in paludibus, quz erant in vallis 
medio, ubi pascua erant uberrima, adventu no- 
strorum precognito, colloeaverant. Interea comes 
Tripolitanus, ex condicto per agrum Bibliensem, 
juxta eastrum quod Manethera dicitur, subito in 
fines Heliopolitanos ingressus, in eadem valle, cum 
suis, cuncta incendiis cremare nuntiatur. Quod 
audientes nostri, obviam illis properantes, illi quo- 
que nihilominus occurrere nobis optantes, conve- 
nerunt quasi in vallis medio : quod audiens Sem- 
sedolus, Salahadini frater, qui Damasci residebat 
procurator, congregata militia, locorum etiam 
incolis convenientibus, resistere tentat, acies in- 
struit, nostris obviam ire parat. Nostri quoque 
ordinatis agminibus, animo proniore occurrunt ; 
decertatur utrinque viriliter; sed Divinitate propitia 
multis interfectis, captis innumeris, hostis in fu- 
gam versus est. Semsedolus cum paucis evadens, 
ad montis ardua se contulit. Nostri vero hostilibus 
onusti spoliis, cum armentis et preda maxima 
redeunt ; paucis tamen, imprudenter, qui paludes 
preliandi gratia fuerant ingressi, dum vias igno- 
rant, et nostrorum ita subitum non opinantur re- 
gressum, amissis. Reversus ergo dominus rex, et 
sui, cum omni sospitate, trahentes boum armenta 
oviumque greges et supellectilem omnimodam, vi- 
etori&e argumenta et felicitatis insignia, Tyrum 
auctore Domino pervenerunt. Comes quoque Tripo- 
litanus, eodem quo venerat itinere, secum 
etiam predam referens innumeram, ad propria 
feliciter cum suis omnibus secontulit. Eodem anno 
dominus Rainaldus de Castellione, qui domino Rai- 
mundo principi Antiocheno, in eodem principatu 
successerat, uxorem ejus, Constantiam nomine, 
ducens, post multos annos captivitatis suee, quam 
apud Halapiam duram nimis passus fuerat, interve- 


'nientibus amicis suis, et multee quantitatis pro eo 


cum eo Joscelinus, Joscelini comitis Edessani 
filius, dominiregis avunculus, studio et industria 
Agnelis comitisse, uxoris liainaldi Sidoniensis, 
sororis suci, matris videlicet regis, ereptus a vin- 
culis, in pristinam libertatem se recepit. 

Eodem anno, mense Maio, secunda mensis die, 
per nostrum minislerium, in ecclesia Tyrensi, 
munus consecrationis susceperunt, dominus Odo 
Sidoniensis electus, qui ejusderm eeclesie Tyrensis 
fuerat preecentor, et dominus Rainaldus, Berythen- 
sis electus. 

CAPUT XII. 
Dominus imperator Constantinopolitanus apud Ico- 
nium ignominiose conficitur. 

Eodem quoque tempore dominus Manuelimpera- 
tor Constantinopolitanus, illustris memoric et am- 
pleetendee in Christo recordationis, cujus beneficia 
et liberalitatem eximiam universus pene sentit 
mundus, dum contra immanissimam Turcorum 
gentem, et impium eorum ducem, Iconii soldanum, 
proampliando Christiano nomine,pietatiscommen- 
dabili motu decertat, peccatis nostris exigentibus, 
suorum stragem infinitam, et copiarum imperia- 
lium, quas secum suprahominumetiam opinionem 
Arahebat, enormia circaIconium passus estdispen- 
dia: ubi etiam de consanguineis ejus, viri illustres, 
et inelyta recordatione digni, in acie occubuerunt; 
interquosetJoaunes Protosevasto, ejusdem domini 
imperatoris exfrate nepos, viregregic liberalitatis 
etmemoranda magnificentis, cujusfiliam Mariam 
C dominus Amalrieus uxorem duxerat, dum strenue 

resistit hostibus, multis confossus vulneribus inte- 

riit. Ipse tamen ex plurima parte receptis exerciti- 
bus, sed sinistro casu, mente supra modum con- 
sternatus, in suos fines corpore incolumisserecepit. 

Dicitur aulem suorum ducura qui preibantagmina, 

magis imprudentia, quam hostium viribus id acci- 

disse. Nam, eum patentes ampla&que vice, ad produ- 
cendas acies, et sareinarum moles commodiustra- 
hendas, et impedimentorum omne genus subvehen- 
dum, quod et numerum excedere dicebaturet men- 
suram, non deessent, incaute nimis in perieulosas 
locorum augustias precipitesse dederunt, ubinee 
hostibus,quilocaeademjam oceupaverant,dabatur 
resistere ; nec referendi vicescopia ministrabatur. 
D Ab ea die, hujus tam sinistricasu praedietus domi- 

nus imperator, adeo menli perennem dicitur im- 
pressisse memoriam, ut de cetero nec solita 
mentis hilaritate, qua singulariter preminebat, 
laetiorem se suis,in admodum postulantibus, exhi- 
beret ; nec corporis sospitate qua plurimum polle- 
bat, usque in supremum vite diem frueretur ; ita 
sane continua facti refricatione urebatur, ut nee 
animo quies, nec menli consueta tranquilitas in- 
dulgeretur. 


B 


CAPUT XIII. 
Guillelmus junior, marchio de Monteferrato, in 
Syriam veniens, regis sororem uxorem duait. 
Tertioregniejusdem domini Balduini anno, eirca 


821 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, 


828 


Octobris initium, dominus Willelmus marchio, qui A infirmari ; illaquoque nihilominus, languore nimio 


cognominatus est. Longaspata, filius marchionis 
Willelmi senioris de Monteferrato,vocatus a domino 
rege et universis regni principibus, tam. sseculari- 
bus quam ecclesiasticis, apud Sidonem applicuit ; 
cui infra quadringata dies, postquam advenit, quo- 
niam anno precedente, dum ad hoc specialiter ci- 
taretur, id per manum domini regis et omnium 
principum juramentis corporaliter preestitis firma- 
tum fuerat, dominus rex sororem suam, natu se 
priorem, uxorem dedit ;etícumea Joppen et Asca- 
lonem urbes maritimas cum pertinentiis suis et uni- 
verso comitatu, sicut prius pactis insertum fuerat, 
eidem contulit ; invitistamen et palam contradicen- 
tibus quibusdam, quorum consilio vocatus fuerat, 
non satis attendentibus, quoniam varii et incon- 
stantis hominis est, adversus sua facta venire. Erat 
autem predictus marchio adolescens decenter 
procerus, forma commendabilis, crine flavus ani- 
mosus viriliter, iracundus, ita ut modum excede- 
ret ;liberalis plurimum ; profusus mente, et qui 
nihil unquam vellet occultare propositi ; talem se 
foris exhibens, qualemintus gerebat animum ; mul- 
tum in cibo, in potu quoque maxime superfluus, 
non usque tamen ad animi lesionem ; armorum 
usum et experientiam ab ipsa ineunte setate plenius 
dicebatur habere ; nobilis secundum seculi digni- 
tatem, ita ut in eo, aut nullum, aut rarissimum di- 
ceretur habere parem. Pater quippe ejus domini 
Philippi Francorum regis avunculus erat, matris 


ejus videlicet frater ; mater vero ejus, domini Con- ( 


radi, illustris Romanorum imperatoris soror fuerat, 
domini Frederici, qui nunc post dominum inclytee 
recordationis Conradum patruum suum, strenue 
Romanum administrat imperium, amitat ; et ita 
utriusque illorum illustrium regum, pari gradu con- 
sanguineus erat prefatus marchio. Ducta demum 
uxore, eum vix tribus mensibus cum ea fuisset 
corporeincolumis, deciditin egritudinem difficilem 
nimis; qua quasi mensibus duobus sine intermis- 
sione laborans, sequenti Junio, domino quoque 
regeapud eamdem Ascalonem graviter eegrotante,in 
fata concessit, uxore pregnante relicta ; cujus cor- 
pus Hierosolymam devectum, in vestibulo ecclesie 
domus Hospitalis, intrantibus ad leevam, magnifice 
satis per nostrum ministerium, tumulatum est. 
Circa id temporis Henfredus de Torono, regius 
constabularius, dominam Philippam, domini Rai- 
mundi Antiochis principis filiam, domini Boamundi 
tertii, qui nune eumdem regit principatum, et do- 
mins Marie imperatricis Constantinopoleos soro- 
rem, uxorem duxit, quam Andronicus, domini im- 
peratoris consanguineus, prius uxorem habuerat ; 
haequedimissatdominam Theodoram,dominiregis 
Balduini viduam,neptem suam impudenter nimis sed 
et impudice non minus, clam abduxit. Hiec de quo 
prediximus, dominus Henfredus statim ex quo 
illam in domum traduxitsuam, ecepitdesperabiliter 


B 


correpta, infra paucos dies vitam flnivit. 
CAPUT XIV, 
Comes Flandrensium, diu excspectatus, regnum in- 
greditur. à 

Quarto anno regni ejusdem domini Balduini 
quarti, mense secundo, circa Kal. Augustales, diu 
exspectatus Philippus comes Flandrensium, apud 
Acconensem applicuit civitatem ; cujus adventu 
dominus rex, qui ab Ascalona Hierosolymam, in 
lectica adhuc iegrotans se fecerat deferri, exhilara- 
tus plurimum, mittens de principibus suis etEccle- 
siarum prelatis, multiplici fecit cum honore preve- 
nire. Cui etiam, postquam Hierosolymam pervenit, 
ubi adhue rex graviterinfirmabatur, communieato 
consilio universorum, domini videlicet patriarchae, 
archiepiscoporum,episcoporum,abbatum etpriorum, 
magistrorum quoque Hospitalis et Templi,et omniuin 
prineipum laicorum, obtulit ei potestatem, et libe- 
ram et generalem administrationem super regnum 
universum, u£ et in pace et inguerra, intus et foris, 
super majores et minores plenam haberet jurisdictio- 
nem; et ut super thesauros. et reditus regni libere 
exerceret arbitrium suum. Quihabito cum suis con- 
silio, respondit : Quod ipse non veneratad hoc, ut 
potestatem aliquam acciperelL, sed ut servitio seman- 
ciparet divino, cujus gratia venerat; necerat ejus 
propositi, quod, alicui administrationi seobligaret, 
quin libere posset, cum eum sua revocarent negotia, 
ad propria redire. Sed dominus rez in regno suo pro- 
curatorem ordinaret quem vellet, et ipse, tanquam 
domino suo Francorum regi,ob regni utilitatem ei 
vellet obedire. Videntes ergo quodita penitus, quod 
obtuleramus, renueret, iterum per principes suos 
dominusrex eum fecit devotissime rogari,utsaltem 
expeditionis in proximo future, quem multo prius 
temporecum dominoimperatore Constantinopolita- 
no ordinaverat, et universi exercitus Christiani dux 
vellet esse, et praelia Domini contra JEgyptios pro- 
curaret. Ad quod verbum, sicut et ad prius respon- 
dit. Constituit ergo dominus rex, sicut etprius ante 
introitum comitis fecerat, regni etexercituum pro- 
curatorem dominum Rainaldum, quondam Antio- 
chic principem, virum approbate fidei et mirabilis 
constantic ; qui, sidominus rex in propria persona 


p Yénire non posset, administraret regni negotia, 


cum consilio tamen domini comitis per omnia re- 
geretur.Cumque hoe ipsum domino comiti nuntiatum 
esset, respondit : Quod non videbatur eitalis procu- 
rator necessarius ;sed talem ordiwaret, cujus et belli 
gloria, si Deusita provideret et dedecus, si Dominus 
itapateretur, esset proprium ; et cui regnum Egypti 
cederet, si Dominus illud innostram traderet ditio- 
nem, Ad hoe respondimus, qui missi a rege fuera- 
mus :Quodtalem non posset dominus rez constituere 
procuratorem, nisi eumdem regem crearet ; quod 
neque domini regis, neque nosiri erat propositi. His 
itasehabentibus, tandem aperuitevidentius mentis 





e 
i 
z 


— 


non habuit occultum, dicens : Mirum esse quod de 
matrimonio consanguinez sug nullus eum conve- 
niret. Audientes hoc verbum, admirati sumus ho- 
minis malitiam, et sinistrum mentis conceptum, 
quod quitam honeste a domino rege susceptus 
fuerat, contea leges consanguinitatis, hospitalitatis 
immemor, in supplantationem domini regis hec 
moliri attentaret, 
CAPUT XV. 
Qui cum comite venerant, seducunt eum, monentes 
ne regni principibus acquiescat. 

Libet paulisper digredi, ut plenius auditorum 
sensibus ingeratur, quidnam sit, inquo predictum 
comitem, malitiose versatum, tum ex multorum re- 
lationibus, tum etiam ex ejus confessione cognovi- 
mus. Quidam potens homo, cum domino comite 
peregrinationis illius comes venerat, advoeatus vi- 
delicet de Betuna, qui duos secum traxerat filios 
jàm adultos. llic, ut dicitur, suffragio usus comitis 
Willelmi de Mandavilla, qui eum eodem comite, 
eadem via venerat, dominum comitem circumve- 
niens, persuadere ccpit quod maximis sibi com- 
pendiis uti posset dominus comes, in facto regni ; 
dicensseamplissimum habere patrimonium,in ejus 
comitatu, quod universum domino comiti haeredi- 
tario jure possidendum daret, si elaboraret sepe. 
dietus comes, ut duse filie domini regis Amalrici, 
apud duos filios suos nuptui locarentur. Erant au- 
tem domini Amalrici profecto duze filie, una quae 
uxor fuerat marchionis; altera infra annos nubiles 
eonstituta, cum domina regina matre ejus apud 
Neapolim degens, His ergo verbis assensum prs&- 
bens comes, pronum se dabat, ut verbum hoc 
effectui mandaretur. Sed nunc redeamus ad propo- 
situm. Intelleeto ergo quorsum spiritus comitis 
anhelaret, respondimus: Quod domino regiid prius 
oporteret nunliari ; quodque illi videretur de com- 
muni consilio respondendum, die crastina renuntia- 
remus. Facto mane, prius tamen habito consilio, 
redeuntes ad comitem, respondimus : Quod apud 
nos consuetudo erat, usu approbata longzvo, quod 
viduam, et mazime pragnantem, infra annum luc- 
tusnonsit honestum, ad vota migrare secunda;et vix 
praterieranttres meuses a morte marili. Unde non 
essel nobis imputandum ad malum, si contra disci- 
plinam temporum et regionis nostra,de matrimonio 
praedictae doming nullum habuerimus tractatum. 
Tamen universis nobis gratumesse et acceptum, si 
cum ejus,ex quoprasens erat,consilio, deverbo pra- 
dicto tractaretur ; nam procerio dominusrea, et in 
hoc,etin omnibus aliis negotiis,ejus semper proposue- 
ratspecialiter regiconsilio, eLejus quantum cum suo 
honore posset, deservire voluntati. Prairet ipse in 
verbo, et nominaret aliquam personam ad hoc ido- 
neam ; et nos de communi voluntate, in facto pra- 
senti,paratieramus procedere.Quod verbum moles: 
teferens,dixit: Seid omnino non facturum, nisi prius 


universi principes Jurarent,quod sine contradictio- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV AEX. 


830 


 reanum ; el quo tota ejus properabat intentio, A ne, ejus starent verbo ; nam hoc esset personam ali- 


cujus nobilis dehonestare, si eo nominato, repulsam 
pateretur. Nos autem respondimus : Quod illud om- 
nino contra domini regis et nostram esset honesta- 
Lem, si ejus sororem persona ignota, et cujus etiam 
nomen ignoraretur, traderemus. Tandem cognita 
regis et principum omnium voluntate, licet pluri- 
mum indignans et iratus, ab hoc verbo destitit. 


CAPUT XVI. 

Imperatoris | Constantinopolitani adsunt legati 
petentes instanter pacta, qua cum domino eorum 
rez inierat, impleri ; et contra Zgyplum ezpe- 
ditiones praparari. 

Erant per idem tempus Hierosolymis, domini im- 
peratoris nuntii, viri inclyti et eminentes, dominus 
p Andronieus, qui cognominatur Angelus, domini 
imperatoris ex sorore nepos; Johannes vir magnifi- 
eus, megaltriarcha ; vir nobilis Alexander, comes 
Cupersanensis de Apulia ; Georgius Sinaites, impe- 
rialis aule familiaris. Hi ex praecepto imperiali ad 
dominumregem venerant, arbitrantes tempus esse, 
sicut et sperabatur, ut in adventu domini comitis 
Flandrensis, pacta, qua aliquando inter dominum 
imperatorem, et dominum regem Amalricum inita 
fuerant; postmodum inter eumdem dominum impe- 
ratorem, et dominum Balduinum qui in presenti 
regnat, non dissimilibus conditionibus fuerant in- 
novata,auctore Domino,coniraherenturad effectum, 
Et ob hoecuria generalis apud eamdem saeratissi- 
mam urbemindiota fuerat, convenientibus inunum 
universis regni magnatibus. Erat omnibus spes 
una, eaque quasi fovebat universos, quod auxilio 
et consilio predicti comitis et suorum regnum Deo 
amabile, optatum susciperet inorementum, et de 
conterendis Christi hostibus, diligens haberetur 
tractatus ;eum subito, ut preemisimus, in sinistrum 
latas mutatus est comes, etpromissorumimmemor, 
ad alia se convertit negotia, omne spei nostre fir- 
mamentum evaeuaus. Instant tamen imperiales 
apocrisiarii,ut pactisstaretur, allegaules,moram s$0- 
lere secum periculum trahere;per eos nonstare,quo- 
minus in concepto negotio procederetur ; verum se 
paráàtos asserunt, omnes pactis insertas conditiones, 
fideliter et. larga interpretatione velle adimplere. 
Nosautem audientes legatorum verba,deliberatione 
habita, visum est expedire, ut domino comiti ver- 
D bum ex ordine panderetur ; quo accito et preesente 
propositus fuit ei pactorum inter nos et dominum 
imperalorem in scriptis fideliter tenor, ejus aurea 
bulla munitus. Quo diligenter lecto, et intellecto 
plenius, quaesitum est ab eo, Quid sibi videretur ? 

Qui respondit: Se hominem peregrinum esse, loco- 

rumignarum;et mazime regionis Egypti,qua longe 

ab omnibus aliis regionibus, alterius dicitur esse 
conditionis ; qua certis temporibus aquis irrigetur,et 
occupetur universa. Nos autem melius nosse et loco- 
rum faciem. et abeundi opportunitatem ; (amen se 
audivisse ez eis qui frequenter in Egyptum descen- 
derant,tempus ad ejus impugnationem non conveni- 


831 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


832 


re.Adjecitque,quod hiems in proximo erat; ZEgyptus À nobis videretur optimum, sive in Egyptum, sive 


vero aquis Nili restagnantis operiebatur. Iterum in- 
finitam. Turcorum multitudinem illuc. confluxisse 
audierat.Timebat preeterea,et maxime,neiter agen- 
tibus, autetiampervenientibas, alimenta deficerent, 
et inedi» molestid conficeretur exercitus. Ad hoc 
nos, videntes quod calvas quiereret occasiones, ne 
sub hoe pretextu viam  declinaret, obtulimus ei 
sexcentos camelos, ad vietualia, arma et cetera 
impedimentorum genera per terrasdeportanda ; et 
naves quotquot haberet necessarias ad alimenta, 
sivebellieis usibus necessarias, machinarum moles 
per mare devehendas. Quibus omnibus spretis, 
subintulit : Quod omnino in Zgyptum non descen- 
deretnobiscum,neforteipse,et quieum sequerentur, 
fameperire compellerentur; adjecit etiam, quod ipse 
consueverat per opulentas regiones suos trahere exer- 
citus ; nec possent sui hujusmodi tolerare inopias ; 
sed eligeremus alias partes,ubi commodius et facilius 
ad Ghristiani nominis incrementum, et exercitus 
ducere, et hostes Christi conterere possemus ; et ad 
hoc ipse cum suis libenter se accingeret. 
CAPUT XVII. 

Comesfactum impedit,ab honesto alienus proposito. 
* Porro nobis nec tutum erat, nec honestum a pa- 
celis discedere. Nam domini imperatoris nuntii, 
preclari et nobiles viri, cum infinita pecunia pra- 
senteserant, paratos se asserentes, ut preemisimus, 
convenliones inter nos et dominum imperatorem 
initas fideliter adimplere ; habentes in portu Aeco- 
nensi septuaginta galeas, exceptis aliis navibus, 
ad iter et opus condiclum sufficientes ; item jura- 
mentis nostris obviare, inhonestum nimis et peri- 
culosum videbatur. Quod si etiam cum assensu 
imperialium nuntiorum resin aliud tempus differri 
potuisset, presens domini imperatoris auxilium 
deserere non reputabamus tutum, timentes indi- 
gnationem ejus, qu& nobis poterat esse nimis peri- 
culosa. lgiturjuxtacondietum nostrum, secundum 
quod prius convenerat, consentientibus partibus 
utrisque, iter nostrum firmavimus, ad opus nos 
accingentes, quod ante multo cum domino impe- 
ratore conslitueramus. Quo audito, comes Flan- 
dreusis iterum contra nos vehementius coepit 
inflammari,dicens:quod in ejus contumeliam totum 
hoc fuerat fabricatum. Et factum est post multa, 
ut ejus quocunque modosatisfaceremus voluntati, 
quodde communitam nostrorumquam Grieorum 
consilio, iterum expeditio dilata est, usque per 
totum Aprilem sequentem. His ita gestis, dominus 
. comes, cum Hierosolymis quasi per quindecim 
dies fuisset, completis orationibus et sumpta 
palma, quodest apud nos consummatee peregrina- 
lionis signum, quasi omnino recessurus Neapolim 
abiit. Unde post dies aliquol, ad nos misit Hiero- 
solymam advocatum de Betuna, cum quibusdam 
alis de suis hominibus; qui nobis ex parte do- 
mini comitis nuntiarunt quod comes paratus erat, 
et haec erat ejus deliberationis summa, quocunque 


ad alias parles nos sequi. Quo comperto, et si no- 
bis videretur ridieulum toties mutare sententias, 
et nimicinstabilitati videretur meritoimputandum, 
nulli certo herere proposito ; tamen Graecos, licet 
inviti convenimus, videntes comitis intentionem. 
Non enim erat ejus propositi dicta compensare 
operibus ; sed ad id summa ope nitebatur, quod 
nos in eulpam traheret, et scribere ultramontanis 
prineibus posset, per nos stetisse, quominus in 
negotio esset processum. Culpam ergo suam in nos 
retorquere volens, praedictos ad nos miserat ; nullo 
modo sperans quod Greci ad nostram iterum redi- 
rent voluntatem. 
CAPUT XVIII. 


B Imperatoris legati ad propria redeunt. Comes 


versus parles Antiochenas contendit. Balianus 

domini regis Amalrici viduam urorem ducit. 

Convenimus ergo Grecos, tentantes, si vellent 
iterum pactis stare prioribus: et si comes nobis- 
cum veniret, utrum vellent in /Ezyptum descen- 
dere ? Qui respondentes: Quamvis tempus esset ar- 
ctum nimis, ul exercitus possent praparare suos, 
tamen, sicomes propria manuvult jurare, quod ve- 
niat nobiscum ; et si contigerit eum, vel hic, vel in 
via infirmari, quod suos mittat ; et quod in tota ez- 
peditione bona fide, sine fraude, et malo ingenio, 
pro Christianitatis incremento laboret : et quod non 
sit in consilio vel auxilio, quod pacta inter domi- 
numvregem et dominumimperatorem tractata et con- 
scripta ex aliqua parte infringantur ; et idipsum 
homines suos urare fecerit, licet nobis nimis durum, 
et contra virilem constantiam videatur toties mutare 
consilia, tamen, ut regni hujus Deo amabilis, et 
dominiimperatoris amplietur gloria, venienus. Hiec, 
eum suum juramentum, advocatus et qui eum eo 
missi fuerant, super dictis conditionibus offerrent; 
nec omnia tamen predicta eum suo juramento vel- 
lentcomprehendere,nee comitis promitterent jura- 
mentum, noluimus amplius verbis inutilibus insi- 
stere; solutum est colloquium nostrum ; sumpta- 
que licentia, imperiales legati, negotium spe di- 
ctum, usque in tempus opportunum differentes, 
ad propria redierunt. Post hoe cceperunt nuntii 
comitis quarere, ex quo predicta non posset esse 
in presenti expeditio : Quid cum auxilio regni do- 
minus comes posset facere, eomnino videretur otio- 
sus? Placuit tandem iis quibus verbum erat hoc 
propositum, quod in terram Tripolitanam aut An- 
tiochenam proficiscererur,ibienim videbatur quod 
ad honorem suum et Christianitatis inerementum, 
aliquid posset operari. Eraut nonnulli, qui domino 
principi Antiocheno, qui presens erat, et domino 
comiti Tripolitano imputabant quod comes ita erat 
adversus profeetioni in /Egyptum; nitebantur 
enim, ut dieitur, ad suas eum partes trahere, 
sperantes ejus auxilio aliquid adoriri, ad incre- 
mentum suarum regionum respiciens ; sed spe sua 
fructrati sunt; quia nec apud nos, nec apud nos 


838 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


834 


quidpiam memoria dignum ei datum est divinitus A constantiam promittentes, casas componunt vimi- 


consummasse. Dignum quippe erat, ut cui Domi- 
nus suam subtraxerat gratiam, in nullo prospera- 


retur. Quiasuperbis resistit Deus, humilibus autem 


dat gratiam (1 Petr. v, 5). Promisit tamen do- 
minus rex, se cooperatorem et adjutorem futu- 
rum ; tradiditque ei illuc eunti, centum equites de 
suis et peditum duo millia. Et in hoc statu erant 
res nostre, cirea Kal. Octobris. Assumptis ergo 
suis, et domino comite Tripolitano, magistroque 
domus Hospitalis et multis et fratribus militite 
Templi, ad partes contendit Tripolitanas. Per idem 
tempus, dominus Balianus de Ibelim, frater domini 
Balduini de Ramis, viduam domini regis Amalrici, 
reginam Mariam, filiam Joannis Protosevasti, unde 
superius fecimus mentionem, domino rege id per- 
mittente, uxorem duxit ; cum qua etiam Neapoli- 
tanam urbem, quamilla possidebat nomine dona- 
tionis propter nuptias, in vita uxoris habendam 
suscepit. 
CAPUT XIX. 


Comes Flanarensis, una cum principe Antiocheno 
et Tripolitano comite, castrum Harenc obsidet, 
et sinefructu laborat. 


Perveniens igitur ad partes destinatas comes, 


neas, et propter ingruentem hiemem vallis castra 
muniunt, netorrentium impetu damna rerum susti- 
neant in aliquo. Porro ab Antiochia et suburbanis 
confinibus ruris incole, et illius professionis ho- 
mines, certatim student necessariam ministrare 
alimoniam. Erat s:pedictum castrum filii Noradi- 
ni, idque solum in partibus illis Salahadinus ei 
dimiserat. Vallatoigitur undique municipio, tempo- 
ribus certis, et per vices, more solito, oppidanis 
dabant assultus, et machinis ac tormentis mcenia 
quatientes obsessis negabant requiem. 


CAPUT XX. 


Salahadinus cum multitudine infinita ab ZEgypto 
veniens, regnum ingreditur ; ante Ascalonam se 
locat. Rex cum universis regniviribus illi obviam 
occurrit ; ante przdictam urbem conflictus cum 
hostibus habelur maximus. 

Interea, dum h:ee in partibus Antiochenis ge- 


' runtur, Salahadinus audiens quod comes et totius 


compositis ad iter necessariis, ordinatisque agmi- - 


nibus, cum Tripolitano comite et suis, terras ho- 
stium ingreditur, cirea Emissenam et Hamam, 
moram facientesaliquam, nonsinehostium damno. 
Salahadinus enim completis pro voto in illa re- 
gione negotiis, faeta cum filio Noradini pro suo 
arbitrio pace, in Aigyptum descenderat; timens 
ne ille de quo praediximus, apparatus et diu pro- 
missa expeditio, illuc, sicut dispositum multo an- 
te fuerat, properaret. Traxerat ergo secum, quos- 
eunque et undecunque eos corrogáre poterat, ma- 
ximas militum copias ; illuc robur congerens, ubi 
videbantur majora emergere posse negotia. Inve- 
nientes igitur comes et sui regionem viribus 
vaeuam, liberius poterantevagari; munieipiatamen 
el civitatum preesidia, alimentis, armis et custodi- 
bus satis erant et sufficienter munita. Cognito vero 
dominus princeps, quod hostium fines ingressi es- 
sent, sicut ex condieto inter eos convenerat, ipse 
vero alia via properans adjungit se illis. Conve- 
nientes itaque corpore, convenerunt et mente ; 
idque temporibus presentibus magis opinantes 
expedire, placuitut castrum Hareneobsiderent. Est 
autem predictus loeus, in territorio Chalcidensi, 
que civitas hodie vulgo appellatur Artasia, nobilis 
aliquando,nunc adinstar parvissimiredacta oppidi. 
Distat autem uterque locus ab Antiochia quasi 
milliaribus duodecim. Ad quemlocum ubi perven- 
tum est, locatis in gyrum castris, locum ex omni 
vallant parte, ut nec obsessis exitus.; nec ad eos, 
subsidium ministrare volentibus, liber pateret 
introitus. Proinde machinas, et quce ad usus hujus- 
modisolent esse necessaria, construunt ; et quam- 
dam quasi perpetuitatem obsidionis et propositi 


C 


D 


exercitus Christiani robur, quod ipse non sine 
timore vehementiin /Egypto preestolatusfuerat, ad 
partes se contulerat Antiochenas ; arbitratus non 
imprudenter, quodregnum viribus vacuumimpune 
posset invadere ; et duorum alterum facilius obti- 
nere, autobsidionem ab obsesso dimovere munici- 
pio ; aut hostibus illic perseverantibus, de his qui 
in regno remanserant, obtinere triumphum. Colle- 
etisigitur undique militaribus copiis, in multitudine 
gravi. et armiset omnibus penequse in bello solent 
usui esse, solito instructiore, egressus de Egypto, 
per vastitatem interjecte solitudinis, maturato 
itinere pervenitad urbem antiquissimam, desertam 
tamen, Laris nomine ; ubi deposita impedimen- 
torum parte, et sarcinarum onere sublevato, 
assumptis sibi qui expeditiores, et pugnandi peri- 
tiores videbantur, relietis post se oppidis. nostris 
Darum et Gaza urbe famosissimo, subito ante Asca- 
lonam, premissis quibusdam excursoribus, irruit. 
Dominus vero rex, aliquot diebus ante, de adventu 
ejus praemonitus, id quod residuum erat in regno 
militie, celeriter convodans, cum suis eamdem ur- 
bem, paucis ante diebus ingressus fuerat. Aberat, 
ut preemisimus, comes Tripolitanus eum centum 
ex nostris militibus, de multo numero electis ; ma- 
gister quoque Hospitalis cum fratribus suis, et pars 
maxima militiae Templi; reliqua vero pars fratrum 
in Gazam se receperat, timentes ne eam, quia pri- 
ma de urbibus nostris ei occurreret, Salahadinus 
obsideret ; item Henfredus regius constabularius, 
segritudine maxima, ut diximus, laborabat. Pau- 
cos igitur secum babens dominus rex, ut compe- 
rit quod per campestria nobis contermina libere 
et hostiliter vagarentur et discurrerent hostes, in- 
vocato divino auxilio, relictis qui civitatem tueren- 
tur, urbe cum suis egreditur, tanquam cum eis 
pugnaturus. Salahadinus vero prope civitatem 
gentem suam in unum collegerat. Egressus autem 
Christianus exercitus, inspecta partis adverse 
multitudine infinita, qui sensus habebant magis 


835 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIÉP. 


836 


exercitatos in talibus, tutiusesse dicebant n sesub- A montana conscendere disponebant. Hec erat facies 


sistere, quam dubiis belli eventibus inconsulte se 
commüiltere. lta ergo usque ad vesperam, habitis 
tamen interdum singularibus conflictibus, quamvis 
proxime essent utrinque acies, eorum impetus su- 
stinuerunt nostri. Advesperascente autem die, pe- 
riculosum credentes, in tam modica manu, castris 
se committere illa nocte, presertim cum tanta es- 
set hostium iramensitas, in civitatem Ascalonam 
iterum prudenter se receperunt. Quod factum in 
tantam Salahadinum cut suis erexit preesumptio- 
nem, ut jam non in se solide subsisteret, sed am- 
bularet in mirabilibus super se ; et jam quasi 
victor, commilitonibus suis regni subjugatiportio- 
nes certas designaret. Coeperunt ergo de cstero, 
quasi pro volis obtinentes omnia, incautius dis- 
eurrere, habere se imprudentius, passim per tur- 
mas inordinatis agminibus vagari. 


CAPUT XXI. 


Hostes regionem longe lateque depopulantur, urbes 
et suburbana succendunt. 


Nocte ergo 1lla opinati sumus,quod ante urbem 
castra locarentsua, inearegioneubi pridie fuerant; 
aut urbi vicinius se conferentes, ipsam obsidione 
clauderent, Verum ipse neque sibi neque ejus re- 
quiem indulgentes, catervatim universam perlu- 
Strantes regionem, prout euique impetus erat, ad 
diversarapiebantur. Eratautem inter eorum satra- 
pas quidam, Ivelinus nomine, vir bello strenuus, 
ad quielibet tentanda pronus; virapostata, quire- 
lietà mediatoris Dei et hominum fide, ad gentilem 
impietatem devia secutus, se contulerat, natione 
Armenius. Hie, cum aciecui preerat, usque Ramam 
urbem in campestribus sitam pervenit ; invenieus- 
que eam vacuam, succendit; diffidentes enim illius 
loci cives, eo quod non esset munita commode, 
partim cum domino Balduino regein expeditionem 
apud Ascalonam profecti fuerant ; pars cum infir- 
miore manu,eum mulieribuset parvulisin Joppen 
se contulerant ; pars in castrum in montibns, situ 
munitum satis, cui nomen Mirabel, ascenderant. 
Incensa igitur urbe, predictum Ivelinus Liddam, 
finitimam urbem, cum omni suo comitatu properat, 
locum partitis agminibus, subito vallat in circuitu ; 
deinde sagittarum immissa grandineetomniarmo- 
rum genere, inclusos aggredituret incessanter fati- 
gat. Contulerat sanese populus omnis super eccle- 
siam beati martyris Georgii. Porro tantus nostros 
invaserat timor, ut jam non esset spei residuum, 
nisi in fuga ; nec solum hisqui incampestribus ha- 
bitabant, ubi tam liberhostium erat discursus, ve- 
rum etiam et montium incolis tantus ineubuerat 
horror, ut civitatem sanctam prope desererent ejus 
cives, et de urbis tuitione diffidentes, in arcem quee 
dieitur David, reliqua parte civitatis neglecta, se 
certatim conferrent. Processerant quippe exeurso- 
res usque adlocum qui dicitur Calealia, et obtexe- 
rant pene universam superficiem terree eorum prse. 
ambuli ; et jam etiam dimissis campestribus, ad 


regionis desolatz, et oppressee amaritudine, in die 
quaobtexit eam caligine Dominus in furore suo, ad 
iracundiam provocatus: tamen non continuit in ira 
sua misericordias suas, nec oblitus est misereri ; 
sed conversus, consolatus est nos, et. apposuit ut 
complacitior sit adhuc (Psal. vxxvi, 7), et secundum 
multitudinem dolorum nostrorum, ín corde nostro 
consolationes ejus lzetificaverunt animas nostras 
(Psal. xcu, 19). 
. CAPUT XXII. 
Rez Ascalona egvessus,hostibusoccurrit; ordinan- 
tur utrinqueacies ; procinctus fit ad dimicandum. 

Nam,dum hse ita in partibus illis geruntur, do- 

minus rex audiens quod fines ejus longe lateque 


B hostium multitudo diffusa penitus occupaverat, ex 


C 


D 


Ascalona eum suis egreditur, ac hostibus obviam 
ire parat: satius ducens, cum hostibus etiam dubio 
eventu preliandi fortunam tentare, quam predam, 
incendia, suorum stragem sustinere. Egrediensigi- 
tur per maritimam oram, littus quoque secutus, ut 
subitoetoccultus-possetinimicis oceurrere, perve- 
nit ad eum locum, ubi Salahadinus e regione erat 
ineampestribus. Quo perveniens, acies omnemque 
apparatum bellicnm, tam equitum quam peditum 
adversus eum dirigit ; ubi adjunguntur ei fratres 
militie Templi, qui in Gaza remanserant. Inde in- 
struetis ordinibus militum, hostibusobviam ire pa- 
rant, dumque proficiseuntur unanimes injurias 
suas ultrum iri, incendiis qua& ex omni parte intue- 
bantur, et strage suorum audita, in virilem auda- 
ciam divinitus accensi, quasi vir unusfacti, prope- 
rant; eum ecée ex adverso non multum distantia 
hostium agmina contuentur. Eratautem hora diei 
quasi oetava. Salahadinus interea audiens nostros 
spepugnandiadventare, timensquem prius videba- 
tur optasse congressum, missis qui suos passim 
dispersos convoocarent ; clangore quoque buccina- 
rum et tympanorum strepitu, verbis quoque, sicut 
in talibus fieri solet, manipulos suos ad conflictum 
animabat, et dietis vires addere nitebatur. Erat ibi 
cum domino rege, Odo de Saneto Amando, magi- 
ster militie Templi, cum oetoginta ex suis; prin- 
ceps Rainaldus, Balduinus de Ramis, et Balianus 
frater ejus ; RainaldusSidoniensis, comes Josceli- 
nus, regis avunculus et senescalcus. Omnes vero 
quotquot erant promiseus conditionis, vix trecenti 
septuaginta quinqueinventi sunt. Hi omnes, invo- 
cato de supernis auxilio, previo vivifice crucis li- 
gno mirabili, quod dominus Albertus Bethlehemita 
episcopus gestabatin manibus, instructisordinibus, 
ad dimieandum viriliter se accingebant. At vero in- 
terea ad hostium cuneos, qui longius praedas secuti 
et proeurantes incendia diseesserant, certatim ex 
diversis partibus addebantur, fiebatque major nu- 
merus ; ita quod nisi Dominus, qui non derelinquit 
sperantes in se, nostros interiore quadam inspira- 
tione clementius erigeret, omnino non solum de 
victoria, sed etdesaluteet delibertate desperare co- 


TN 


be cA c v 


831 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


838 


gerentur. Ordinant et ipsi nihilominus acies suas, A tem, qui fuga fuerant elapsi, usque ad predictam 


etjuxta militarem disciplinam agmina digerunt, 
disponentes qui primi aggrediantur, ei qui eis sint 
subsidio. 
CAPUT XXIII. 
Commoittitur pugna ; vincitur Salahadinus, et infu- 
gam cum supremo periculo et ignominia vertitur. 

Interea, aecedentibus hine inde gradatim bella- 
torum ordinibus, commissum est prelium, prius 
casu dubio, sed viribus longe imparibus ; postmo- 
dum nostris animosius insistentibus, infusa ecelitus 
gratia, quae eos solito redderet fortiores, confra- 
elis eorum legionibus, post multam stragem hostes 
in fugam vertunt. Quis autem esset hostium nu- 
merus investiganti mihi et querenti diligentius, 
veridiea multorum relatione innotuit, quod viginti 
sex millia equitum éexpeditorum, exceptis iis qui 
summariis insidebant et camelis, intra fines no- 
stros immiserat ; ex quibus erantocto millia egre- 
giorum, quos ipsi lingua sua Toasstn vocant ; reli- 
qua vero decem et octo millia erant gregariorum, 
quos ipsi appellant Carnagolam. De egregiis autem 
erant mille, qui omnes induti eroceis super loricas 
examentis, Salahadino coneolores, eidem familia- 
rius ad tutelam proprii corporis assistebant. So- 
lent enim Turcorum satrape et majores principes, 
quosipsilingua Arabica vocant emir, adolescentes, 
sive ex ancillis natos, sive emptos, sive capta in 
preliis mancipia studiose alere, disciplina militari 
instruerediligenter; adultis autem, prout cujusque 
exigit meritum, dare stipendia et largas etiam pos- 
sessiones conferre ; in dubiisautem bellorum even- 
tibus, proprii conservandi corporis solent his cu- 
ram committere et de obtinenda victoria spem 


habere non modicam : hoslinguasua vocant Mame- 


lue. Hi assistentes domino suo perseveranter, una- 
nimiter ab eo nitebantur propulsareinjurias, et us- 
que ad mortem non destituere. Hi sane in conflietu 
perseverantes,quoadusque fugeret dominus eorum, 
unanimiter perstiterunt ; unde eontigit quod, esete- 
ris fuga elapsis, hi pene omnes occumberent. Con- 
versis itaque hostibus in fugam, insecuti sunt nostri 
usque dum, inclinata jam die, nox irrueret ; ab eo 
loco, qui dicitur Mons Gisardi, usque ad paludem 
illam, que vulgo dicitur Caunetum Esturnellorum. 
Toto autem illo fuge tempore et spatio, non desiit 
hostium strages fieri continua, per duodecim vel 
amplius milliaria; nee de omni numero superfuissent 
aliqui, nisinox importune irruens, persequentium 
gladiis eripuisset. Ut autem expeditius possent fu- 
giendo saluti consulere, abjectis armis et vestibus, 
sarcinis expositis, relietis infirmioribus, qui fortio- 
res erant et equorum velocium sessores, fugiendo 
pro viribus, beneficio noctis imminentis, neci sub- 
traeti sunt ; alii autem omnes aut capti, aut gladiis 
interempti, graviores exitus sunt consecuti. Deno- 
stris autem in primo conflictu quatuorautquinque 
occubuerunt equites ; pedites autem ad certum, 


' quem nos ignoramus numerum Pervenientes au- 


paludem, si quid residuum erat oneris, loricas vide- 
licet et caligasferreas,incarectum aque etin ipsam 
aquam projecerunt interius, ut et ipsi expeditius 
incederent, et arma in aquis projecta, nostris nullo 
tempore possent esse aut usui, aut victorie signo. 
Quorum tamen utrumque nostri posteasunt plenius 
assecuti ; nam inherentes eorum vestigiis et noete 
instante, et sequenti die,et predictam arundinetum 
diligentius perscrutantes, paludem quoque ipsam 
contis et uncis percunctantes, quidquid illi oceul- 
taverant, celeriusrepererunt. Audivimus a quibus- 
dam fide dignis, quod centuminde viderant una die 
loricas extrahi, exceptis galeis et ocreis ferreis, et 
minoris ponderis rebus, utilibus tamen etpretiosis. 


p Collatum autem nobis est hoc tam insigneet saeculis 


memorabile beneficium, divinitus, anno domini 
Balduini quarti tertio, mense. Novembre, vir Kal. 
Decembris, die festo Sanctorum martyrum Petri 
Alexandrini et Catherinz virginis. Reversus autem 
dominusrex Asealonam,exspectavitquousque suos 
reciperet, qui diversis itineribus insecuti fuerant 
fugientes, quos infra dies quatuor recollegit. Vi- 
dere erat redeuntes, manubiis onustos, mancipia 
trahentes, camelorum armenta, equos, tentoria 
 referentes,exsultantes secundum Prophetae dictum: 
Quasi victores capta prada, quando dividunt spolia 
(4sa. 1x, 5). 
CAPUT XXIV. 


Pluviarum intemperies et frigus insolitum eos qui 
QG  ezacie fugerant, fatigant supra vires ; occidun- 

tur ex eis innumeri, capiuntur quamplures. Rez 

Hierosolymam victor revertitur. 

Accessit et aliud, in quo manifeste innotuit 
presentem esse divinam nobis clementiam ; nam 
sequenti die, et per decem diescontinuos, tanta vis 
imbrium, tanta algoris pretersolitum violentia in- 
cubuit, ut vere eredi posset, etiam ipsa contra eos 
conjurasseelementa. Equos nimirum omnes amise- 
rant, quibus per illud triduum, quo in finibus no- 
stris moram fecerant, nec cibam, nec potum, nec 
ullam indulserant requiem ; item indumenta et ve- 
stium genera quilibet, ut premisimus, omnino a 
se rejecerant. Accedebat ad miserarium cumulum, 
quod nee victum penitus habentes, frigore, inedia, 
viarum tedio et laboris insueti pondere tabesce- 
bant. Reperiebanturex eis passim aliquando plures, 
aliquando pauciores, in quosquamvis etiam impo- 
tens etdebilis, impune poterat pro suo arbitrio de- 
seevire ; ignari enim locorum ex eis plerique, putan- 
tes domum redire, nostris se vicis aut viatoribus, 
aut eos querentibus offerebant. Arabes interea, 
infidum genus hominum, videntes quidem casum 
qui furcis acciderat, ad illos properant, quos su- 
perius eum sarcinis apud Laris civitatem diximus 
relietos, quosnuntiata suorum strage territos, in fu- 
gam vertunt; eos quoque nihilominus, qui quocun- 
que casu nostrorum manus evaserant, durius inse- 
quuntur; et qui à nobis elapsi videbantur, illis 


839 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


* 


840 


dabanturad predam ; ita utimpletum videreturillud A ibi jugeset assidui videbantur, negligentia torpen- 


prophetieum : Residuum locusta, comedit bruchus 
(Joel. 1, 1v). ld enim moris huie generationi ne- 
quam esse dicitur, ut sub quocunque duce ingre- 
diantur ad prelia, anceps soleant declinare certa- 
men; et quamdiu bellorum dubius est eventus, 
de remoto conspicere ; demumque adherere victo- 
ribus ; victos vero tanquam hostes insequi et de 
eorum ]locupletari spoliis.Igitur per dies multos de 
silvis, de montibus, de ipsa etiam solitudine edu- 
cebantur captivi; aliquando etiam sponte nostris 
occurrebant,satius arbitrantes carceri et vinculis 
mancipari, quam frigore et inedia tabescere et cru- 
eiari. Intereadominus rex preeda et manubiis, lege 
belli distributis, votivas gratiarum actiones pro 
collatis sibi a Domino beneficiis soluturus, Hiero- 
solymam properavit. Salahadinus autem, qui cum 
tanta superbia et tam multipliei equitatu ascen- 
derat, divina percussus manu, vix cum centum 
equitibus reversus est; ipse quoque camelo inve- 
ctus dicitur. Intueri libet et considerare interius, 
divini hujus muneris largitatem ; et quomodo in 
nobis exhibita nobis liberalitate, hane universam 
sibi voluit piusconsolator gloriam vindicare. Nam, 
si praesenti operi divinitus procurato, comes Flan- 
drie, princeps Antiochenus, comes Tripolitanus, 
et illa militie multitudo que aberat, interfuisset, 
more imprudentum, et. qui solet in prosperis irre- 
pere fastus, etsi non verbo, saltem cogitatione non 
vererentur dicere : Manus mostra excelsa, et non 
Dominus fecit hec omnia (Deut. xxxu, 2'I). At 
nune juxta verbum suum, quod scriptum est: Ego 
gloriam meam alteri non dabo (Isa. xvn, 8) ; re- 
servata sibi penitus auctoritate et gloria, non in 
multitudine, sed paucorum usus ministerio ; et Ge- 
deonis innovans clementer miracula, innumeram 
stravit multitudinem ; significans quod Zpse sif, et 
non alius, cujus beneficio unus persequitur mille,et 
duo fugant decem millia. Ei ergo ascribatur, a quo 
est omne datum optimum, et omne donum perfec- 
tum (Jac. 1, 47) ; quia non est in hoc presenti ar- 
ticulo, quod operibus suis imputare possit homo. 
Divine enim gratie munus est ei non meritis exhi- 
bitum : Tuum est opus, Domine, extendisii enim 
manum tuam, et devoravit eos terra (xod. xv,12) ; 
in multitudine gloriz tua deposuisti omnes adver- 
sarios meos (ibid., 7). 
CAPUT XXV. 
Qui in partibus Antiochenis castrum Harenc obse- 
derant, infecto negotio reversi sunt ad. propria. 

Cum hec apud nos peraguntur, comes, et qui 
cum eo erant, in obsidione supradicti castri perse- 
verabant, sed inutiliter ; nam in dissolutionem dati, 
aleis et ceeterisnoxiis voluptatibus majorem dabant 
operam, quam disciplina militaris aut obsidionis 
lex exposceret ; continuis itineribus Antiochiam 
properabant, ubi balneis, comessationibus, et 
ebrietatibus et caeteris lubricis voluptatibus dediti, 
desidiis obsidionem deserebant. Sed neque ii qui 


B 


tes aliquid utilitatis operabantur, terebant otia, et 
palustres trahebant dies. Ipse etiam comes singu- 
lis diebus minabatur, quod eum redire oporteret, 
quodque invitus ibi detinebatur ; quod verbum non 
solum eos qui in obsidione erant exterius, ad hone- 
sto revocabat proposito ; sed etiam obsessos redde- 
bat ad resistendum promptiores ; sperantes enim in 
vicino solvendam obsidionem, proponebanít hoe 
modico tempore melius esse cuncta tolerare, etsi 
dura viderentur quae possent infevri, quam muni- 
cipium fideisuc creditum, invisis prodere gentibus 
et proditionis notam incurrere perpetuam. Erat 
autem preedictum castrum in edito loco situm, in 
colle constitutum, qui ex maxima parte videbatur 
congestus, ex uno solo latere impugnantibus adi- 
tum praebens ; in reliquis autem etsi assultus dare 
volentibus minime pervius, tamen undique machi- 
nis libere poterat flagellari, Post varios igitur even- 
tus et frequentes assultus, quibus si ex animo res 
gesta esset, et propilia adesset Divinitas, posse capi 
videretur, decidit res in negligentiam, ut predixi- 
mus ; et-peccalis nostris exigentibus, ita omnis 
nostrorum emárcuit virtus, et evacuata est omnis 
prudentia, ut cum jam qui inclusi tenebantur, insu- 
premam desperationem incidissent,nostriceceperint 
de reditu ad propria tractare. Admirari non suffi- 
cimus (esse enim videtur amplius opinione homi- 
num) quod tantis principibus tantam induxit Do- 
minus mentis caliginem ; et ita in indignatione sua 
eos eccitate percussit, quod nemine compellente, 
castrum jam pene expugnatum, sola stimulante in- 
vidia, etnegligentia revocante, hostibus dimitterent. 
Videns ergo dominus princeps, quod ita comes 
Flandrie fixerat propositum, quodque in hoe verbo 
irrevocabiliter erat obstinatus, sumpta ab obsessis, 
in incerta nobis quantitate, pecunia, obsidionem 
solvit. Comes autem Flandrie Hierosolymam re- 
diens completisibisolemnibus sancte Pasche die- 
bus,adreditum se parat;aptatisque galeis etnavibus 
ad onera devehenda necessariis, per dominum im- 
peratorem Constantinopolitanum, ad propria redi- 
turus, a Laodicia Syrie, navigationis suc iter arri- 
puit, in nullo relinquens post se in benedictione 
memoriam. 

Eodemtemporedominus Fredericus Romanorum 
imperator, post vicesimum annum schismatis, cum 
domino Alexandro papa, apud Venetias pacificatus 
est. 

Per idem quoque tempus, cum sancte urbis Hie- 
rusalem, propter nimiam vetustatem, muri jam ex 
parte corruissent, facta collatione inter principes, 
tam saeculares quam ecclesiasticos, collecta est 
certe quantitatis peeunia annuatim persolvenda, 
quousque, auctore Domino, opus consummaretur, 
utimpleretur illud: Benigne fac in bonavoluntate, 
sic ut adificentur muri Hierusalem (Psal. x, 19). 





CAPUT XXVI. 


Roma generalis Synodus indicitur. Rex super 
fluenta Jordanis, infaustis avibus, castrum zdi- 
ficat, zdificatum templariis tradit. 

Anno ab incarnatione Domini, 1178 quierat regni 
domini Balduini quarti annus quintus, mense Octo- 
bri, cum anno precedente indicta esset per univer- 
sum Latinorum orbem Rome synodus generalis, ad 


eamdem synodum vocati, profecti sunt de nostro 


Oriente, ego Willelmus, Tyrensis archiepiscopus, 
Heraclius Csesariensis archiepiscopus, Albertus 
Bethlehemitaepiscopus, Radulphus Sebastenus epi- 
scopus, Joscius Acconensis episcopus, Romanus 
Tripolitanus episcopus, Petrus priorecclesie Domi- 
nieiSepulcri, Rainaldus abbasecclesie montisSion. 


. Pre dietus vero Josciusnon solum adsynodum pro- 


perabat nobiscum, verum a dominum Henricum, 
Burgundie ducem, legatione fungebatur, ul eum ad 
nos evocaret. Conveneramus enim unanimiter, ut 
domini regis sororem, quam prius marchio habue- 
rat, eisdem conditionibus eidem in matrimonio 
concederemus ; quod verbum cum idem dux per 
manum pres&dicti domini episcopi, prius gratanter 
suscepisset, et etiam, ut dicitur, juramento propria 
manus, se venturum firmasset, causis quibusdam 
adhue nobis incognitis, venire renuit, juramenti 
quod prebuerat immemor, et fidei qua se obliga- 
verat prodigus inventus. 

Eodem mense quo nos iter ad synodum arripui- 
mus,dominus rex cum omnibus regni viribus, ca- 
strum quoddam super ripas Jordanis, in eo loco 


- qui vulgo vadum Jacob appellatur, aggressus est 


s&difieare. Habent traditiones veterum, eum esse 
locum ubi Jacob de Mesopotamia rediens, missis 
nuntiis ad fratrem, factisque duabus turmis, dixit : 
In baculo meo transivi Jordanem istum, et nunc 
cum duabus turmis regredior (Gen. xxxu, 10). Est 
autem in pago Cades Nephtalim, inter Nepthalim et 
Dan, que alionomine appellatur Pancas, alioetiam 
Cesarea Philippi dicitur; quarum utramque Pheni- 
cis constat esse portionem, et Tyrensis metropolis 
urbes suffraganeas. Distatautem a Paneade milliari- 
bus decem.Porro collis eratibi mediocriter eminens, 
superquem fundamenta jacientes profundidate con- 
grua, murum mire spissitudinis,in quadrum eedifi- 
cantes opere solidissimo, ad convenientem altitudi- 
nem,infra sex menses erexerunt.Contigitautem,dum 
in vdificando ibi moram facerent, egressi sunt la- 
trunculi de partibus Damascenis, qui universas ita 
obsederant vias, quod non nisi cum periculo ire ad 
exercitum autinderedire, aut vias carpere quaslibet 
viatores possent.Erant autem preedietilatrunculide 
loco in mantibus Acconibus sito, cui Bacades no- 
men, qui vulgo Bucael dicitur. Hic locus in finibus 
Zabulon situs est, amcenus admodum ; et, licet in 
summis montium, tamen aquis irriguus est et ar- 
borum fruetiferarum frequentia censitus, habita- 
tores habens insolentes, armis strenuos et nume- 


'TOsilate superbos, adeo ut vicinorum agros et 


ParnRoL. CCI. 


-HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV REX. 


B 


842 


A suburbana finitima sibi facerent tribularia ; male- 


ficis et debita supplicia fugientibus, aggressoribus 
quoque et viarum effractoribus tutum apud se pre- 
bentes refugium, ob prede et vi raptarum rerum, 
quod eis dabatur, participium. Erant ergo omnibus 
per eireuitum propter intolerabilem eorum arro- 
gantiam, tam nostris quam etiam Sarracenis invisi 
et odibiles facti, ita ut se,epius fuerit attentatum 
eos funditus exstirpare; sed successum res non 
habuit ; unde et singulis diebus fiebant protervio- 
res. Quorum intolerabilem superbiam, furta com- 
missa, perpetrata homicidia, dominus rex non 
ferens, locum predictum subito et violenter oceu- 
pans, quos eomprehendere potuit, neci dedit ; 
sed fugerunt ex parte maxima, precognito domini 
regis adventu ; et ad partes Damascenas, cum 
uxoribus et parvulis se contulerunt.Inde frequen- 
les in provincias nostras, occulte tamen, irruptio- 
nes, veteris consuetudinis non immemores, facere 
consueverant. Nunc autem adjunctis sibi ejusdem 
factionis consortibus, fines nostros ingressi erant, 
ut premisimus. Quod audientes nostri, indignati, 
quod hujusmodi homines vias publicas ita fecerant 
periculosas, locis competentibus eis ponentes insi- 
dias, operam dabant sollicitam, quomodo eos pos- 
sent prevenire. Accidit autem nocte quadam, quod 
ipsi, facta preda, de montibus Zabulon descenden- 
tes, volentes se ad partes unde exierant conferre, 
in nostros, qui eis insidias paraverant, incidentes, 
viarum suarum fructum collegerunt; captis etenim 
ex eis novem, septuaginta et plures interfecti sunt. 
Accidit autem hoc, mense Martio, xir Kal. Aprilis. 

Per idem tempus, Romse celebrata est synodus 
in basilica Constantiniana, qui dicitur Lateranum, 
trecentorum episcoporum ; pontificatus domini Ale- 
xandrianno vicesimo, mense Martio, indictionis xi, 
quinta die mensis. Cuisi quis statuta et episcopo- 
rum nomina, numerum et titulos scire desiderat, 
relegat scriplum quod nos ad preces sanctorum 
Patrum, qui eidem synodo interfuerunt, confe- 
cimus diligenter ; quod in Archivo sancte Tyrensis 
Ecclesie, inter caeteros, quos eidem contulimus Ec- 
clesi: libros, eui jamsex annos prefuimus, jussi- 
mus collocari. 

CAPUT XXVII. 


Resin terras hostiumingressus, damna patitur enor- 
mia. Henfredus regius constabularius occasionem 
mortis ibi colligens, defungitur. 

Construeto igitur castro et ex partibus suis abso- 
luto, nuntiatum est domino regi, quod in eam 
silvam, que Paneadensi adjacet civitati, hostes in- 
caute pascua sequentes, greges immiserant et ar- 
menta, non habentes secum illas militum copias, 
quibus freti nostris irruentibus possent resistere. 
Arbitrantur ergo nostri quod immunitos eos, sicut 
nuntiatum fuerat et preliaribusauxiliis destitutos, 
facile possent opprimere, illue occulte tendunt ; et 
ut latenter et ex improviso, celatoque eorum ad- 
ventu possent irruere, de nocte inter aggrediuntur 


21 


843 


destinatum perveniunt ; ubi aliis ad alia preeliandi 
gralia properantibus loca, aliis lente nimis et de 
remoto subsequentibus, ea acies in qua rex erat, 
imprudenter nimis quibusdam septis lapideis se 
immergit, ubi ex hostibus latebant nonnulli; au- 
dito enim nostrorum adventu, latere disposuerant 
ut, declinato nostrorum impetu, proprie saluti eo 
modo possent consulere. Videntes nostros super 
eos irruisse incautius, licet inviti et de vita despe- 
rantes, facti sunt, ipsa necessitate urgente, for- 
tiores ; et subito exsilientes, videntes nostros inter 
angustias, instant animosius ; et quibus satis fue- 
rat prius latendo posse declinare adversarium, 
interfectis equis, sagittis eminus missis, nostros 
comprimunt violenter. Videns itaque dominus con- 
stabularius hostem ex improviso emersisse, eis 
eum multo impetü se ingerit medium ; dum de 
more viriliter dimicat, dominumqueregem in arcto 
positum, ne in eum periculosius irruatur, fideliter 
protegit, et ab injuriis vindicat potenter, crebris 
et violentis ictibus lacessitus, et lethalibus con- 
fossus vulneribus, tandem suis eum eripientibus, 
vix in equo revocatus est. Ceciderunt porro in eà 
congressione viri memorabiles et pia recordatione 
digni : juvenis quidam elegantis forme et honestis 
pollens moribus, nobilis et dives, Abraham de 
Nazareth, et Godescaleus de Turolte, qui etiam 
bonam sui reliquit existimationem ;et alii pauci in- 
ferioris manus. His ita se habentibus, de casu tam 
periculoso dominus rex suorum ereptus opera, ad 
castra unde exierat, reversus est; ubi suos qui ad 
varia inordinate dispersi fuerant recepit. Dominus 
veroHenífridus regius constabularius, ingravescen- 
tibus doloribus, ad Castellum. novum quod ipse 
adhuc sedificabat, delatus est. Factum est autem 
hoe, 1v Idus Aprilis. Decubans ergo ibi et per dies 
quasi decem, cum dolore vitam protrahens, su- 
premo judicio memoriter et prudenter ordinato, 
vir per omnia commendabilis, x Kal. Maii, patrie 
perpetuo lugendus, vivendi fecit finem ; et in ec- 
clesia Beatae Dei Genitricis et semper Virginis, 
apud nobile et famosum castrum ejus, Toronum 
videlicet, debita magnificentia sepultus est. Quo 
defuncto, statim intra eumdem mensem, Salaha- 
dinus predictum castrum, quod de novo fuerat 
constructum, vi Kal. Jun. obsidet ; crebrisque in: 
sultibus, et denso sagittarum nimbo fatigare caepit 
violeater inclusos; cum eece unus de interioribus, 
eui nomen erat, ut dicitur, Raynerius de Marum, 
unum de ditioribus admiratis sagitta saucium in- 
teremit ; procujus obituomnes ita consternati sunt, 
ut infecto negotio, soluta obsidione discederent. 


CAPUT XXVIII. 
Salahadinus regionem ingreditur Sidoniensem ; rez 
convocatis regni viribus, hostibus occurrit. 
Sequenti mense, cum jam predictus Salahadi- 
nus, bis jam vel eo amplius in pago Sidoniensi 
violenter esset ingressus et libere satis, nemine 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. - 


el de nocte accelerant. Mane igitur facto ad locum A cohibente, quadam incendia, hominum quoque 


844 


stragem exercuisset, adjecit iterato introire ; lo- 
catisque castris inter urbem Paneadensem, et flu- 
vium Dan, exeursores premiserat frequenter qui 
praedas agerent, incendia procurarent. Ipse autem, 
quasi pro subsidio, castra non deserens, eorum 
reditum etaggressionum eventum exspectabat. Nun- 
liatum est interea domino regi, quod ita per fines 
nostros Salahadinus deseviret ; qui, assumpto sibi 
Dominies crucis ligno convocatisque suis, quos- 
cunque colligere undecunque potuit, ad urbem 
properat Tiberiadensem :inde per oppidum Sephet, 
per urbem antiquissimam Naason, ad predictum 
Toronum eum suis pervenit. Ubi, frequentibus 
nuntiis intereurrentibus aro certo comperit Sala- 


B hadinum cum exercitu suo adhue in eodem perse- 


C 


verare loco ; suos autem levioris armature milites, 
qui premissi fuerant, agros Sidoniensium hosti- 
liter depopulari, ezdes, incendia, predas exer- 
cere. Habita itaque deliberatione, placuit omnibus, 
hostibus obviam ire. Inde ergo, juxta condietum 
contra Paneadem exercitum dirigentes, perveniunt 
ad vicum qui dicitur Mesaphar ; unde quia in sum- 
mis montibus situm est, prospicere erat totam sub- 
jectam regionem usque ad radices Libani ; castra 
quoquehostium dabatur eminus intueri. Patebant 
quoque nihilominus prospectibus singulorum, ini- 
micorum discursus et incendia. Descendentes igitur 
nostri per montis declivum cum festinatione, tur- 
mas peditum secum trahere non poterant; fessi 
enim erant oppido vie longinquitate, nec poterant 
equites passibus adeequare. Unde cum paucis pedi- 
tibus, qui agiliores inventi sunt, in planitiem que 
statim montibus subjecta est, devenerunt in eum 
locum, qui vulgo Mergium appellatur. Per aliquot 
igitur horas, ut plenius deliberaretur quid facto 
opus esset, ibi substiterunt. Interea Salahadinus 
de subito regis adventu aliquantulum perterritus, 
timens suis excursoribus, quos quasi a se et suis 
videbat exclusos ; timens item ne in castra irrue: 
rent,impedimenta, sarcinasetomnem supellectilem 
inter murum et antemurale vieinz urbis compor- 
tari precipit, ut ad quemlibet belli eventum expe- 
ditiorinveniatur. Succinetus ergo,et dubius pluri- 
mum, rei exitum prastolabatur. Verum excursores 


p qui predatum ierant, audito nostrorum adventu, 


perterriti, postpositis aliis optimum ducunt, si 
suorum agminibus possint aggregari. Transmisso 
ergo flumine, quod per medium dividit Sidonien- 
sium agros et predictam planitiem, in qua dixi- 
mus, nostros esse, occurrunt nostris : ubi inito 
cominus prelio, nostri statim, propitio Domino, 
fiunt superiores ; multisque interfectis et ad ter- 
ram dejectis, pluribus in fugam versis, hostes ad 
castra suorum se conferre nituntur. 


CAPUT XXIX. 


Committitur pugna ; nostrivincuntur ; capiuntur ez 
eis quamplures. 


Dum hae ita se haberent, Odo magister militie 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXI. BALDUINUS IV HEX. 


846 


Templi et cum eo comes Tripolitanus, deinde alii A adolescens bone indolis, et acceptus plurimum : et 


sequentes, collem quemdam sibi obvium ascende- 
runt, flumen habentes ad levam ; a dextris vero 
erat eis planities maxima et castra hostium. Au- 
diens ergo Salahadinus suos gravari, expositos pe- 
rieulo, neci quoque datos. parat eis subsidium 
ministrare ; in quo proposito dum fixus maneret, 
ecce suos qui evaserant, fugientes, videt : quibus 
occurrens, cognitio rei statu, animos verbis addit, 
in aciem revocat ; nostris quoque insequentibus 
et nimium securis, subito se immergit. At vero 
pedites nostri de spoliis eorum qui interfecti fue- 
rant, ditati, putantes nihil superesse ad consum- 
matam victoriam, secus ripam fluminis castrameta- 
ti, quieti consederant ; equites vero hostes super se, 
quos devietos putabant, reparatis viribus videntes 
irruere, non habentes ferias vel otium, ut juxta 
militarem disciplinam, acies instruerentur, ordina- 
rentur agmina, ordine confuso decertanles, resi- 
stunt ad tempus, et hostium perseveranter sustie 
nent impetus. Tandem viribus impares, nec se cum 
dispersi essent inordinatius, mutuo juvantes, in 
fugam versi succumbunt turpiter. Cumque satis 
commode hostes insequentes, per alia loca possent 
declinare et in tutum se locare, peccatis nostris exi- 
gentibus, deteriorem deliberationis partem secuti, 
in angustias scabris rupibus obsitas, et penitus 
exitum negantibus se immergunt : ubi nee ad an- 
teriora procedere, nec nisi cum mortis periculo, 
per hostium manus redire dabatur ; qui fluvium 
transierunt vite et saluti consulentes, ex maxima 
parte, in municipium proximum cuinomen Belfort, 
se contulerunt ; alii flumen transeuntes et ulterio- 
rem ripam secuti, versus Sidonem euntes, confusi 
prelii sestum periculosum declinaverunt. Quibus 
cum dominus Rainaldus Sidoniensis cum suis, qui 
ad exercitum festinabat, occurreret, intellecto quod 
acciderat infortunio, eis etiam monentibus, Sido- 
nem reversus est. Quod factum, in illa die, multi- 
plex damnum ereditur intulisse. Verisimileestenim, 
quod si in castrum suum continuato itinere se re- 
cepisset, cooperantibus oppidanis et rusticis loco- 
rum peritis, multos eripuisset hostibus, qui nocte 
illa in cavernis, in rupibus latentes, sequenti mane 
discurrentibus et cuncta perlustrantibus inimicis, 
inventi,ecapti, vinculis mancipati sunt. Dominus 
autem rex, quorumdam fidelium suorum fretus 
auxilio, evasit incolumis. Comes quoque Tripolita- 
nus, eum paucis Tyrum pervenit. Capti sunt ibide 
nostris, Odo de Sancto Amando, militiae Templi ma- 
gister, homo nequam, superbus et arrogans, spiri- 
tum furoris habens in naribus, nec Deum timens, 
nec ad hominem habens reverentiam. Hic, juxta 
multorum assertionem, damni preedicti et perennis 
probrioeeasionem dicitur dedisse ; qui eodem anno 
quo captus est, in vinculis et squalore carceris, 
nulli lugendus, dicitur obiisse. Balduinus quoque 
de Ramis, nobilis vir et potens ; Hugo quoque de 


'Tiberiade, domini comitis Tripolitani privignus, 


B 


alii multi, quorum nomina non novimus, nec nu- 
merum, capti sunt. 


CAPUT XXX. 


Salahadinus castrum quod denovo zdificatum fue- 
rat, obsidet ; obsessum occupal ; diruit occupa- 
tum. Henricus comes Trecensis, Petrus, regis 
Francorum Ludovici frater, in Syriam veniunt. 
Rebus igitur nostris sic se habentibus, et in imo 

collocatis, ecce dominus Henricus comes Trecensis, 

vir magnifieus, senioris Theobaldi comitis filius, 

(quem nos a synodo redeuntes, apud Brundusium 

Apulie civitatem dimiseramus) apud Acconensem 

civitatem, cum multo nobilium comitatu applicuit. 

Venerant, ut premisimus, nobiles multi in eodem 

transitu, dominus videlicet Petrus de Corteniaco, 

domini Ludovici Francorum regis frater; dominus 
quoque Philippus, domini comitis Roberti, ejusdem 
domini regis fratris filius, Belvacensis electus ; 
quorum adventu, nostri, anterioribus casibus plu- 
rimum consternati,aliquatenus tamenin spem erecti 
sunt, sperantes quod tot tantorumque nobilium 
patrocinio propulsare futuras, preeterilasque ul- 

eisci possent injurias ; verum adversa nobis divi- 

nitate, nec priores depulerunt, sed etiam in majores 


descenderunt molestias, Nam hostis noster imma- 


nissimus Salahadinus, dextris eventibus et prospera 
fortuna, in tantam est elatus superbiam, ut subito 
antequam nostris ad modicum respirare liceret, 
castrum nostrum, quod nuper Aprili proxime pra&- 
terito fuerat consummatum, obsideret. Traditum 
sane fuerat sepe dictum castrum fratribus militice 
Templi, qui omnemillam regionem de concessione 
regum sibi vindicabant, statim postquam fuerat 
consummatum eorumque diligentie commissum. 
Quod ubi domino regi fuit nuntiatum, convocans 
regni robur omne et .militiam universam, accito 
quoque domino Henrico comite et aliis nobilibus 
viris, qui advenerant, apud Tiberiadem properat ; 
ubi collectis universis regne principibus, opem ferre 
obsessis, hostes ab obsidione amovere proponit ; 
dumque exspectat et in diem apparatus differtur, 
nuntiatur castrum predictum, sieut vere erat, ab 
hostibus violenter captum, funditusque usque ad 
solum dirutum,oceisis omnibus aut captivatis, qui 
in eo ad tuitionem relicti fuerant. Sicque accessit 
damnis prioribus major confusio, ut vere dici 
posset : Aecessit ab eis Dominus Deus eorum. Vere 
judicia Dei, abyssus multa (Psal. xxxv, 7) ; vere 
terribilis est Deusin consiliis super filios hominum 
(Psal. uxv, 5). Nam qui tantam fidelibus suis, anno 
proxime preterito contulerat sui muneris immen- 
sitatem, tanta eosdem nunc indui reverentia passus 
est, el confusione. An quis novi sensum Domini ? 
aut quis consiliarius ejus fuit ? (Rom. xi, 34). Quid 
est, Domine Deus ? Quia hic prasens multitudo, et 
nobilium numerus erat, subtrazisti gratiam, ne sibi 
ascribant, quod meritis non datur, sed gratia ; aut 
quia de collato gratis priore beneficio, non satis 


E 


uberes tibi, benefactori suo, 
rant actiones ; aut quia ftagellas, Domine, filium 
quem recipis (Hebr. xu, 6) ; imples facies nostras 
ignominia, ut quarümus nomen tuum sanctum, 
quod. est benedictum in. secula. Scimus, Domine, 
et confitemur, quia tu non mutaris. Tu enim di- 
zisti : Ego Deus, ei non mutor (Mal., 6) ; quid- 
quid tamen id est, scimus quia justus es, Domine, 
et rectum judicium tuum. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. A 
gratiarum persolve- A — Per idem tempus renovatum est verbum, quod 


anno proxime preterito deduce Burgundie motum 
fuerat, cum domino comite Henrico, ejus avun- 
culo ; sperabatur in proxime futuro transitu ven- 
turus esse ; sed sicut postea evidenter patuit, cau- 
sis quibusdam occultis adhue, venire recusavit. 


De TOME EM Ll i El e 


INCIPIT LIBER VIGESIMUS SECUNDUS. 


CAPUT PRIMUM. 


Rem sororem suam, qua marchionis uxor fuerat, 
cuidam adolescenti, Guidoni videlicet de Lizi- 
niaco, uxorem tradit. Cum Salahadino, paribus 
conditionibus, preter solitum, treuga firmatur. 
Eodem quoque tempore dominus Boamundus Àn- 

tiochenorum princeps, etdominus Raimundus,cum 

militia in regnum ingredientes, dominum regem 
terruerunt, timentem, ne res novas moliri attenta- 
rent ; videlicet ne rege, regno privato, sibi regnum 
vellent vindicare. Premebatur enim solito acrius 
rex egritudinesua et singulis diebuslepre signum 
magis et magis evidens prominebat. Soror autem 
domini regis, quee marchionis uxor fuerat, adhuc 
in sua viduitate perseverabat, ducem, ut premisi- 
mus, exspectans. Cognoscens ergo rex illorum nobi- 
lium, etlicet uterque esset ejusconsanguineus, sus- 
pectum habens adventum, sorori maturat nuptias ; 
et quamvis nobiliores et prudentiores, ditiores 
etiam in regno, tum de advenis tum de indigenis 
potuissent reperiri, penes quos multo commodius, 
quantum ad regni utilitatem, illa posset locari : 
non satis attendens, quod : 

Male cuncta ministrat 
Impetus, 

tamen causis quibusdam intervenientibus, cuidam 

adolescenti satis nobili, Guidoni videlicet de Lizi- 

niaco, fllio Hugonis Bruni, de episcopatu Pieta- 
viensi, ex insperato traditur, infra paschalia, pre- 

ter morem, solemnia. Preediocti vero nobiles viri, vi- 

dentes quod eorum adventus, domino regi et suis 

suspectus habebatur, orationibus de more comple- 
tis, domum reversi sunt. Medio tamen tempore, 
dum ambo apud Tiberiadem, per aliquot dies mo- 
ram facerent, ignarusdeeorum presentia, in ipsam 
urbem impetum fecit Salahadinus ; nihil tamen 
damni civibus irrogans, iterum in fines Paneaden- 
ses se recepit; dumque ibi moram cum suis exerci- 


B dicitur, gratanter admisit ; non quiade viribus suis 


D 


tibus haberet, exspectans ut postea patuit, navalem - 


exercitum, quem tota hieme precedente, quinqua- 
ginta galearum parari fecerat, dominus rex suspec- 
tam ejushabens moram,nuntios mittit,qui de treuga 
haberent cum eo tractatum. Quod verbum ille, ut 


diffideret, aut nostros, quos toties eo anno confu- 
derat, aliquatenus haberet formidini ; sed quia ari- 
ditate nimia et propter pluviarum inopiam, omne 
alimentorum genus, tam equis quam hominibus, in 
regione Damascena, per continuum defecerat quin- 
quennium. Facte sunt igitur, tam per mare quam 
per terras, tam: advenis, quam indigenis et hinc 
inde juramentis interpositis roborate, humilibus 
satis quantum ad nos conditionibus inducis ; quod- 
que nunquam antea dicitur contigisse, paribus le- 
gibus fcedus initum est, nihil precipui nostris sibi 
in ea pactione reservantibus. 


CAPUT Il. 


Salahadinus partes  Tripolitanas hostiliter inva- 
dit ; et segetes et terra bona depopulatur. 

Eodem anno, sestate que proxime secuta est, 
idem Salahadinus, locata Damascena et Bostrensi 
in tuto provincia, equitum copias omnes, versus 
partes dirigit Tripolitanas ; ibique locatis castris 
turmas dispergit per universam regionem milita- 
res.Comesautem cum suisin urbem Archis se contu- 
lerat, operiens si ei daretur opportunitas cum hos- 
tibus absque gravi periculo committendi. Porro fra- 
tres militie Templi, cum essentin eadem regione, in 
suis municipiis clausi tenebantur, exspectantes 
omni pene hora vallari obsidione ; nec se congres- 
sionibustemerecommittere audebant.Identidem et 
fratres Hospitalis, timentes, in castrum suum, cui 
nomenerat Crach, se contulerant; arbitrantes satis 
esse, siin tanto tumultu prefatum oppidum ab in- 
juriis hostium possent vindicare. Erant ergo media 
hostium agmina inter preedietorum fratrum et do- 
mini comitis expeditiones, ita ut mutuum sibi non 
possent ministrare auxilium, nec etiam dirigere in- 
ternuntios, quide singulorum statu alterutros vale- 
rent instruere. At vero Salahadinus per campestria 
et maxime perlocaculta passim obambulans, etne- 
mine se opponente, libere cuncta perlustrans, fru- 
ges partim in areis jam congestas, partim per agros 
manipulatim collectas, partim adhuc solo heerentes, 
suppositis ignibus incendit, predas abigit, depo- 
pulatur universa. 


^ 


EI 


848 - 








: . CAPUT III. 

Classis /Egyptiorum ad insulam Aradum accedit. 
Comes Tripolitanus cum Salahadino fedus | init. 

Dum h&c in partibus illis geruntur, ecce circa 
Kal. Junias,navalis exercitus ejusin partibus subi- 
to apparuit Berythensibus; cujus exercitus primice- 
rii, postquam pro certoconstitit quod Salahadinus 
cum domino regefcedusinierat,reverentiam haben- 
tes ad leges pacis quas indixerat, timuerunt Bery- 
thensium finibus et infra totius regni terminos, 
jura fcederis violare. Audientes quoque, quod eo- 
rum dominus in partibus Tripolitaniscum suis ex- 
peditionibus moram faceret, illuc properant, et in- 
sulam Aradum (quee urbi Antaradensiopposita est, 
vix tribus milliaribus ab ea distans) galeis in portu 
commode locatis, occupant. Hanc insulam dicitur 
primus habitasse etin ea urbem munitissimam sui 
nominis ezdificasse Aradius Chanaan filius, nepos 
Noe, unde Arados dicta est. Huic ab oriente vicina 
est civitas iterum olim valde nobilis, qua ex eo, 
quod predicte civitati e regione opposita est,utsu- 
perius diximus, Antarados, hodie vero corrupta 
nuneupatione Tortosa dicitur; ubiapostolus Petrus 
Phoenicen circumiens, in honore Dei genitricis di- 
eitur Basilicam fundasse modicam,qus multo popu- 
lorum usque hodie frequentatur accessu ; et ubi di- 
vinitus,perejusdem semper virginis intercessionem 
multa dicitur indigentibus fidelibus preestaribene- 


fieia. Hie urbes amb: Tyrensi metropoli suffraga- 


nes, cum alia illis contermina, que Maraclee, 
provincie Phoenicis dicitur portio, intelliguntur. 
Applicati ad predictam insulam, regionem univer- 
sam terrore concutiunt, ibique mandatum domini 
suioperientes, domumsupra portum Antaradensem 
incenderunt, damna civibus majora, sed incassum 
inferre molientes. Interea Salahadinus regionem 
pro suo arbitrio depopulatus, classi mandat ut re- 
deat; ipsequoque revocatis agminibus, in suos se 
recepit fines. Paucistamen postmodum evolutis 
diebus, initio federe cum domino comite, interius 
in regionem se contulit Damascenorum. 


CAPUT IV. 

Tyrensis archiepiscopus a Constantinopoli regredi- 
tur ; dominus Ludovicus rez Francorum vita 
decessit. 

Per idem tempus, cum per menses septem con- 
tinuos, eum illustris memoria domino Manuele, 
Constantinopoleos imperatore maguifico, moram 
nobis et Ecclesice nostre perutilem fecissemus,quar- 
to post Pascha feria, licentiam redeundi ad propria 
per multam obtinuimus instantiam. Qui commen- 
datis nostre devotioni legatis suis, viris nobilibus 
et magnificis, in galeis quatuor, quas nobis more 
imperiali liberaliter nimis concesserat,transcursis 
Tenedo, Mutilene, Chio, Samo, Delo, Claros, Rho- 
do, Cypro, insulis ; a leva autem relictis Phrygia, 
Asia minore, Lycia, Lycaonia, Pamphylia, Isauria, 
Cilicia provinciis, fauces Orontis fluminis, et Seleu- 


'eie& portum, qui hodie dicitur Sancti Simeonis, 1v 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB, XXII. BALDUINUS IV REX. 


B 


C 


850 


À Idus Maias attigimus, propitia Divinitate,salvis re- 


bus etcorpore incolumes. Non videturtamen pre- 
lereundum, sed erit presentis historie articulus 
non modieus, quod dum in urbe regia moram, ut 
prediximus, tum ingruentis hiemis necessitate, 
tum felieissimi dominiimperatoris mandato facere- 
mus, contigit eum paterna provisione, et mente 
quodammodo prsisaga de maturo ex hac luceexitu, 
geminam sobolem suam, filium videlicet et filiam, 
matrimonii legibus alterum uxori, alleram viro co- 
pulare. Filio sane adhuc impuberi, vix annorum 
tredecim, Alexio nomine, avi paterni nomen refe- 
renti, illustris Francorum regis domini Ludovici fi- 
liam, vix annorum octo, Agnetem nomine, solem- 
niter contulit, imperialibus insignibus utrique 
collatis,-in palatio domini Constantini senioris, 
in ea parte palatii qua dicitur Trullus ; ubi et 
sancta et universalis synodus sexta, temporibus 
Constantini, filii Constantini, filii Heraclii, dici- 
tur fuisse congregata. Filiam vero nuptui col- 
Jocavit apud adolescentem nomine Reinerium, Wil- 
lelmi senioris marchionis de Monteferrato filium, 
domini item Willelmifratrem, cui nos regis nostri 
sororem contuleramus. Hune, quasi annorum de- 
cem et septem, per suos apocrisiarios dominus im- 


perator fecerat evocari,quiante nostrum adventum 


in urbem regiam diebus circiter quindecim descen- 
derat ; factaque moratamin urbe quam in expedi- 
tione cum dominoimperatore,redeunte quoque do- 
minoimperatorecirca Epiphaniarum dies in urbem, 
mense Februario in palatio novo, quod Blachernas 
dicitur, convocata curia sua, cum imperiali magni- 
ficentia,per manum Theodosii ejusdem urbis patri- 
arche,eidem filiamsuam nomine Mariam,uxorem 
dedit, et de nomine patris suiJoannem appellatum, 
Caesarem conslituit. Hane filiam, Hirene uxor ejus 
prior, imperatrix pie memorie, que ei de regno 
Teutonico in uxorem data fuerat, peperit ; nam ex 
Maria, quam secundo duxit, solum Alexium, qui 
hodie imperat, suscepit. Verum si ludos Circenses, 
quos cives illius urbis Hippodromos vocant, et va- 
riorum gloriam spectaculorum populo per illos dies 
cum solemnitate exhibitam ; si imperialem circa 
vestes, et proprii corporis indumenta in lapidibus 
pretiosiset margaritarum pondere et numero excel- 
lentiam;si palatiisupellectilem auream,argenteam, 
numero et pondere infinitam ; si velorum ad orna- 
tum dependentium pretium ; sifamulorum et euria- 
lium numerositatem scripto comprehendere tente- 
mus ; si apparatus, nuptiarum magnificentiam ; si 
effusam inomnes,tam suos quam exteros immensae 
liberalitatis munificentiam, per singula velimus 
prosequi, immensitate materie, sermo succumbe- 
ret, etiamsi specialis ad hoc deputaretur tractatus. 
Sed nunc ad historiam redeamus. 

Completis ergo apud Antiochiam, injunetis nobis 
ab imperiali excellentia, cum domino principe, et 
cum domino patriarcha mandatis, domino rege 
apud Berythum invento, eoque terrestri itinere 


851 


Tyrum properante,nos propitia Divinitate,continua A 


navigatione, pridie Nonas Julii, post annum et 
menses decem,ex quo ad synodum profecti eramus, 
ad Tyrensem reversi sumus Ecclesiam. 

Anno septimo regni domini Balduini quarti, xui 
Kal. Octobris piissimus et Christianissimus Fran- 
corum rex, vir virtutum et immortalis memorie 
dominus Ludovicus, onere carnis deposito, ccelis 
intulit animam, cum electis principibus premia 
possessurus eterna ; filio uno superstite etheerede, 
Philippo nomine, ex Ala regina, filia Theobaldi 
senioris, sorore domini Henrici comitis Trecensium, 
Theobaldi comitis Carnotensium, Stephani comitis 
Sainsorensium, domini Willelmi Remensis archi- 
episcopi: mortuus estanno regni ejus quinquage- 
simo, vite vero sexagesimo.Sequenti mense, pridie 
nonas Octobris, anno pontificatus sui vicesimo 
secundo, dominus Amalricus bone memorie Hie- 
rosolymorum patriarcha, vir simplex nimium, et 
pene inutilis, viam universs carnis ingressus est. 
In eujus loco, dominus Heraclius Caesariensis ar- 
chiepiscopus, intra dies decem substitutus est. 


CAPUT V. 

Rex sororem suam juniorem, Henfredo tertio uxo- 
rem tradit. Gonstantinopolitanus imperator vita 
def ungitur. 

Eodem mense, dominus rex sororem suam, vix 
annorum oeto, cuidam adolescenti Hentredo no- 
mine, despondit. Hic tertius Henfredus, junioris 
Henfredi filius fuit ex Stephania Philippi Neapoli- 
tani filia; qui secundus Henfredus, senioris Hen- 
fredi de Torono regis constabularii, cujus supra 
seepius fecimus mentiorem, fuit filius ; cujus avus 
maternus, videlicet Philippus, dominus fuit Arabice 
secunde, que est Petracensis, qui loeus hodie 
vulgo Chrach et SyrieSobal, quilocushodie montis 
Regalis ; quarum utraque est trans Jordanem.Hic 
postea conversus, factus est magister militis 
Templi. Tractante ergo et plurimum elaborante 
principe Rainaldo, matrisejusdem puerijam pube- 
ris,tertio marito, celebrata sunt Hierosolymis pre- 
dicti adolescentis et sororis dominis regis sponsalia. 
Commutavit praeterea patrimonium suum, quod in 
finibus Tyri per mortem avi paterni hereditario 
jure ad sefuerat devolutum, Toronum videlicet, et 
Castellum novum et Paneadem, cum pertinentiis 
suis, cum domino rege certis conditionibus ; qua- 
rum tenor in Archivis regiis, nobis dictantibus, 
perofficium nostrum, continetur introductus. 

Eodem mense, tertia mensis die, vir eminentis- 
simus el immortalis memorie, omnium principum 
terrze munificentissimus, dominus Manuel Constan- 
tinopolitanus imperator, onere carnis deposito, 
animam colo reddidit ; cujus memoria in benedi- 
ctione, cujus eleemosynus et beneficia largissima 
enarrabit omnis Ecclesia sanctorum. Defunctus 
autem dicitur anno imperii sui quadragesimo, vitae 
vero (quantum adhuc nosse datur) quadragesimo 
primo. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


CAPUT VI. 


Princeps Antiochenus occasione mpellicis, quam 
uxori viventi superduzerat, anathemati subjici- 
lur. In. Alexium imperatorem conspiratur. 

Per idem quoque tempus dominus Boamundus, 
Antiochise princeps, relicta domina Theodora uxore 
sua, dominiimperatoris nepte, quamdam sibyllam, 
maleficiis utentem, ut dieitur, eeclesiastica severi- 
tate contempta, inuxoreta ducere praesumpsit. Per 
idem tempus,cum dominus Joscelinus,regis;avun- 
culuset senescaleus, a domino rege missus pro 


. quibusdam regni negotiis, in urbe Constantinopo- 


litana, etdominus Balduinus de Ramis pro redem- 
ptione sua, adomino imperatore auxilium postula- 
turus, similiter eadem civitate moram facerent, 
mortuo jam domino Manuele, pie recordationis 
imperatore, Kal. Martii detecti sunt quidam nobi- 
les, viri magni et illustres, res novas molientes, 
contra dominum Alexium imperatorem,filium do- 
mini Manuelis, conspirasse; quos comprehensos, 
tanquam majestatis reos, vinculis mancipari,tradi 
carceribus, licet ejus quidam exeis essent consan- 
guinei, preecepit imperator, matris adhuc tutelae, 
juxta patris arbitrium, suppositus.Inter quos erant, 
quasi totius factionis opifices, Manuel senioris 
Andronici unde superius fecimus mentionem) fi- 
lius; Alexius quoque Protostrator, Theodore Calu- 
singe neptis domini imperatoris, filius ; item frater 
Logothete, qui Canaelivi utebatur officio ; et alii 
quidam magnates eximii, circiter duodecim. Sed 
et ejusdem domini imperatoris soror, domina Ma- 
ria, factionis ejusdem conscia, cum marito mar- 
chionis filio (cujus superius etiam feeimus mentio- 
nem)ad ecclesiam Sancte Sophice nocte confugiens, 
in pendulo sorlisdubie, septis Ecclesie conserva- 
batur; ubicum maritocontra imperatorem fratrem, 
eadem ecclesia armis et militibuscommunita,cum 
fautoribus suis, et ejusdem propositi complicibus, 
tentabat aliquid moliri, favente sibi ejusdem civi- 
talis patriareha. Sed tandem  convalescentibus 
imperatoris partibus, Latinorum maxime fretis 
auxilio, illa confractis viribus de vita desperans, 
supplex perintercessores veniam postulat ; et fratri, 
indulta gratia, reconciliata est. 


CAPUT VII. 


p Hierosolymitanus patriarcha Antiochiam dirigi- 


tur, ut rei periclitanti tentet afferre remedium. 

Alexander papa vita decedit. 

Eodem tempore, occasione pellieis, quam abjecta 
uxore legitima, Boamundus princeps Antiochenus 
superduxerat, turbatus est Orientalium Latinorum 
status, et maxime Antiochenarum partium princi- 
patus. Nam commonitus semel et secundo idem 
princeps, ut a tam manifesto adulterii commisso 
recederet, et uxorem ad se revocaret legitimam : 
more peceatoris, qui cum in profundum venerit 
vitiorum contemnere solet ; obturatis auribus, vo- 
cem noluit sapienter ineantantium exaudire, sed 
obstinate in peccato perseverans, sententiam in se 


852 






nans, tam dominum patriarcham, quam ejusdem 


regionis episcopos et alios ecclesiarum preelatos, 
hostiliter persequi ccepit, manus in eis injiciens 


violentas; et venerabilium locorum,tam ecclesiarum 
quam monasteriorum, septa violans, res sacras 
diripiens, et eorum, nefario spiritu et ausu teme- 
rario, perturbans possessiones ; ipsum etiam do- 
minum patriarcham cum clero, qui ad eum confu- 
gerat, inquodam eeclesie municipio, firmo tamen, 
armis quoque et militia simul et victualibus suffi- 
cienter communito, dicitur obsidere ; et frequenti- 
bus, more hostili, eosimpugnare congressionibus. 
Unde quidam de magnatibus regionis illius, ejus 
non ferentes insaniam, cognoscentes se plus debere 
Deo quam hominibus, ab eo mente et corpore 
recesserunt, ejus maleficia detestantes ; inter quos 
vir nobilis et potens Rainaldus, eogaomento Man- 
suetus, in presidium suum inexpugnabile et muni- 
lissimum (adjunctis sibi quibus cordi erat causa 
honestior, et timor Dei ante oculos) se recepit, in 
eo praebens presulibus a propriis ejectis sedibus et 
aliis indifferenter, ob eamdem causam profugis, 
tutum refugium. Ob quod factum tota regio in 
tantum descendit tamque periculosum discrimen, 
ut viris prudentibus et sensus habentibus exercita- 
tos, procul omni dubio videatur, ut nisi nobis 
mature divina subvenerit clementia, hostibus, ad 
nostram ruinam et Christiani nominis perennem 
injuriam, patere debeat introitus, et in eorum po- 
testatem universa redire provincia ; de quorum 
manibus, opitulante Domino, fidelium principum 
sollieitudine, et Christiane plebis multis laboribus 
et sumptibus, est erepta. Verus est enim Veritatis 
sermo, et omni acceptione dignus: Quia omne 
regnum in se divisum desolabitur, et domus supra 
domum cadet (Matth. xn, 25). Dominus autem 
Hierosolymorum rex una cum domino patriarcha 
et aliis ecclesiarum prelatis, simul et laicis princi- 
pibus, debitam gerentes sollicitudinem, convenien- 
tes apud se, et quid in tam periculoso rerum statu 
agendum sit, summa diligentia deliberantes, licet 
preedieti imprudentis et dissoluti principis merita 
videantur exigere, vim inferre dubitant, ne forte, 
hostium viribus et rogatis auxiliis, volens resistere, 
Turcis exponat regionem, unde eos postmodum, 
etiam volens etenitens plurimum, non possit amo- 
vere. Item apud hominem insanum, et ad mala 
preecipitem, maleficiis preoccupatum, precibus et 
salutaribus monitis locum non esse intelligentes ; 
nam hoc esset surdo asino narrare fabulam, et verba 
ventis dare ; mittere viros prudentes et exhortatio- 
nis habentes gratiam, non presumunt. Sustinent 
ergo malum hoe, ne deterius incurrant, ab eo 
exspectantes subsidium, qui solet convertere in 
profundo maris positos; et dare nivem sicut lanam, 
mittens cristallum sicut buccellampanis (Psal.cxyvu, 


' 5, 6) ; ut ille divina visitatione commonitus, et ad 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 854 


 excommunicationis, merito latam, suscepit. Cui A cor rediens, ad frugem vite melioris se erigat, et 
tamen non multum deferens, sed delietum ingemi- 


optimi moderatoris virtute induatur ex alto. Tan- 
dem videntes nostri malum illud. ingravescere, et 
nullum in proximosperantes remedium; jam enim 
non solum persona principis anathematis vinculo 
tenebatur astrieta ; verum universa regio, propter 
rapinas, incendia, qua in bonis venerabilium fie- 
bant locorum, interdicto erat supposita, ita ut 
preeter baptisma parvulorum, nullum de sacramen- 
tis ecclesiasticis populo ministraretur ; ceperunt 
nostri timere amplius, videntesrem ineum casum 
descendisse, in quo nonsine universorum periculo 
diu stare posset. Ordinantitaque de communi con- 
silio, ut dominus patriarcha, dominusquoque Rai- 
naldus de Castellione, qui aliquando princeps An- 


B tiochenus fuerat, hujus domini Boamundi junioris 


vitrieus; magister quoque militie Templi, frater 
Arnaldus de Toroge ; magister quoque domus Hospi- 
talis, frater Rogerus de Molins, ad partes illas pro- 
perent, tentantes, si previa Dei gratia, aut ad tem- 
pus, aut in perpetuum, tantis malis aliquod possint 
invenire et aptare remedium. Timebamusenim, ne 
forte a domino papa et transmarinis principibus, 
nobis ad negligentiam, vel potiusad malitiam impu- 
taretur, si vieinis nostris tam misera sorte laboran- 
tibus, nullum daremus compassionis signum, nul- 
lum studeremus adhibere remedium. Dominus 
igitur patriarcha,assumptis ex Ecclesiarum prelatis 
domino Monacho Ceesariensi electo, domino Alberto 
Bethlehemita episcopo, domino Rainaldo abbate 
montis Sion, domino Petro ecclesie Dominici Se- 
puleri priore, prudentibus viris et discretis, subse- 
quentibus eum aliis ejusdem itineris consortibus, 
ad partesillas descendit ; assumptoque sibi comite 
Tripolitano, eidem principi familiari admodum et 
accepto, ut eorum verbum facilius effectui posset 
maneipari,apud Laodiciam conveniunt; tandemque 
tam dominum principem, quam dominum patriar- 
cham seorsim convenientes, diem utrique consti- 
taunt apud Antiochiam ; ubi preetentato hine inde 
verbo, pacem constituunttemporalem ; ita videlicet 
ul, refusistam domino patriarche quam episcopis 
et locis venerabilibus quaecunque amiserant, cesset 
interdictum et populis ecclesiasticorum sacramen- 
torum restitaantur munera. Ipse autem in propria 
persona, ab episcopis latam patienter feratsenten- 
tiam; autsi penitus querat absolvi, pellicem abji- 
ciat, uxore legitima revocata. His ergo peractis, 
putantes se regionis incendium aliquantulum mili- 
gasse, ad propria reversi sunt. Princeps vero nihil- 
ominus ineisdem sordibus obstinatus irrevocabili- 
ter perseverat. Adjecit preterea, et. quod regioni 
periculosiusest, eo solo quod eis faetum ejus dice- 
batur displicere, fidelium suorum optimos, inelytos 
el nobiles viros, extra civitatem et omnem terram 
suam expellere ; videlicet constabularium suum, 
camerarium quoque, et Guiscardum de Insula, 
Bertrandum quoque filium comitis Gisleberti, et Ga- 
rinum Gainart; quiad dominum Rupinum Armenio- 


$855 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 





rum principem magnificum denecessario declinan- A rali, natio quedam Syriorum, in Phoenice provineia 


tes, honestissime ab eo sunt suscepti, ita ut singu- 
lis statim daret munera ingentia et victum singulis 
sufficientem assignaret, Eodem anno, mense Augu- 
sto, vicesima septima die mensis, pontificatus ejus 
anno vicesimotertio, dominus Alexander papa ter- 
tius, viam universe carnis ingressus est, et in Ec- 
clesia Lateranensi sepultus ; cuisubstitutus est do- 
minus Lucius papa tertius, qui et Hubaldus, 
Ostiensisepiscopus,nalione Tuscus,patria Lucensis, 
vir grandevus admodum et modice litteratus. 
Eodem quoque tempore, venerabilis in Christo 
frater noster, pie in Domino recordalionis, domi- 
nus Raimundus, Ecclesiie Berythensium episcopus, 
idibusSeptembris ex hacluce subtractus est, lucis 
perpetue, previa Dominigratia, premiis perenniter 
potiturus. Cui posimodum in eadem Ecclesia sub- 
stitutus est vir honestus et litteratus magister, Odo, 
Eeclesic nostree archidiaconus, cui nos, in jejuniis 
Decembris, et sacerdotii gradum, et pontificaler, 
auetore Domino, contulimus dignitatem. 


CAPUT VIII. 


Noradini filius moritur, domino Mussula consan- 
guineo suo hareditate relicta. 


Peridem tempus, mortuus est Meleeshalah, Nora- 
dini filius, adolescens adhuc, cui de omni heredi- 
tate paterna, sola manserat Halapia, eum paucis 
admodum municipiis. Hie moriens testamento no- 
vissimo dicitur Halapiam et omnem hereditatem 
suam, ex asse, in quemdam patrui sui filium Heze- 
din nomine, filium Thebeth. Mussule dominum 
contulisse. Quo defuncto, principes ejus, nuntios 
ad pradictum dominum Mussulee, illustrem et ma- 
gnificum Turcorum satrapam, dirigunt, monentes, 
ut non differat cum omni celeritate ad eos venire ; 
qui, suscepta legatione, festinus adveniens, avi- 
ia bona et sibi jure hereditario debita susce- 
pit, utimens ne Salahadinus, qui predictum pa- 
iruelem suum, ex parte plurima exheredave- 
rat, ab /Egypto rediens, hane etiam urbem invitis 
civibus violenter occuparet; presertim cum qui- 
dam de majoribus, occultum ei praestarent favo- 
rem. Salahadinus vero, composita usque ad com- 
pletum biennium nobiscum pace temporali, in 
JEgyptum descenderat, ut sua ibidem studiosius 
proecuraret negotia. Anxius enim plurimum sollici- 


tabatur, eo quod audierat classem regis Siculi, D 


cum ingenti apparatu et infinitis copiis in mare 
descendisse, et ad partes /Egyptias properandi ha- 
bere propositum. Superfluam autem super eo arti- 
culo conceperat formidinem ; nam predicta classis 
in Occidentem iter arripuit, ad Baleares insulas, 
Hispanie conterminas citeriori, quarum altera vul- 
gari appellatione Majorica, altera vero Minorica 
dieitur, contendens ; ubi infausta navigatione et 
sinistris acta flatibus, tota pene deperiit circa Sa- 
cuam Albenguenam ; et viginti millia urbes mariti 
mas, freto intumescente, littoribus allisa. Interea, 
dum regnum pace, ut prediximus, gauderet tempo- 


circa juga Libani, juxta urbem Bibliensium habi- 
tans, plurimam cirea suistatum passa est mutatio- 
nem. Nam cum per annos pene quingentos cujus- 
dam Maronis heeresiarchee errorem fuissent secuti, 
ita ut ab eo dicerentur Maronite, et ab Ecclesia 
fidelium sequestrati, seorsum sacramenta confice- 
rent sua, divina inspiratione ad cor redeuntes, 
languore deposito, ad patriarcham Antiochenum 
Aimericum, qui tertius Latinorum nunc eidem 
praeest Ecclesie, accesserunt ; et abjurato errore, 
quo diu periculose nimis detenti fuerant, ad unita- 
tem Ecclesia Catholica reversi sunt, fidem ortho- - 
doxam suscipientes, parati Romans Ecclesie tradi- 
tiones cumomni veneratione amplecti et observare. 


p Erat autem hujus populi turba non modiea, sed. 


quaii quadraginta millium dicebatur excedere 

quantitatem, qui per Bibliensem, Botriensem et 

Tripolitanum episcopatus, juga Libani et montis 

devexa, ut prediximus, inhabitabant ; erantque 

viri fortes et in armis strenui, nostris, in majori- 
bus negotiis quee cum hostibus habebant frequen- 
tissime, valde utiles ; unde etde eorum conversione 
ad fidei sinceritatem, maxima nostris aecessit leeti- 
tia. Maronis autem error et sequacium ejus, est et 
fuit, sicut et sexta synodo legitur, que contra eos 
collecta esse dignoscitur et in qua damnationis sen- 
tentiam pertulerunt ; quod in Domino nostro Jesu 

Christo una tantum sit, et fuerit abinitio, et volun- 

tas et operatio. Cui articulo ab orthodoxorum Ec- 

clesia reprobato, multa alia perniciosa nimis, post- 
quam a ccetu fidelium segregati sunt, adjecerunt ; 
super quibus omnibusducti peenitudine, ad Eecle- 
siam, ut prediximus, redierunt Catholicam, una 
cum patriarcha suo et episcopis nonnullis, qui eos 
sicut prius in impietate precesserant, itaad verita- 
tem redeuntibus, pium ducatum preestiterunt. 

CAPUT IX. 

Inter regem et Tripolitanum comitem simultas oritur 
periculosa,et usquead odium manifestumprocedit. 
Porro dum ita regnum, ut preediximus, pace ad 

tempus interdominumregemetSalahadinum inita, 

quadam tranquillitate frueretur, non defuerunt filii 

Belial et impietatis alumni, qui spiritum habentes 

inquietum, turbas in regno moverent et mala in- 

testina molirentur. Cum etiam comes Tripolitanus, 
quasi per continuum biennium circa partes Tripoli- 
tanasmulliplieitate negoliorum impeditus, moram 
agens, in regnum non potuisset ascendere, accidit 
quodinvitante sollicitudine, quam pro urbe gerebat 
Tiberiadense, quee uxoris erat haereditas, redire dis- 
posuit ; cumque omnem ad iter prosequendum 
fecissetapparatum, et jam usqueBiblium pervenis- 
set, predicti viri nequam regem nimis simplicem 
maligna suggestione circumvenerunt,persuadentes, 
predictum comitem sinistra intentione in regnum 
velle introire, ut de ejus supplantatione tractaret 
occulte; unde factum est, quod eorum verbis sedu- 
ctoriis, rex aurem nimiscredulam prebens, missa 









| Bonstione regni 


. dixit. Quo faeto, comes, cui preter merituin tanta 


E irrogata erat injuria, confusus et justa succensus 


" indignatione, desistens a proposito, licet invitus, 


sumptibus innumeris factis inutiliter, Tripolim 
reversus est. Erat autem predictorum ea intentio 


- seductorum, ut, absente comite, qui vir industrius 


erat, et adomnia cireumspectus, ipsi regia negotia 
pro libero tractarent arbitrio et regis infirmitatem 
ad suum traherent compendium. Inter quos regis 
mater, mulier plane Deo odibilis, et in extorquendo 
importuna ; et ejusdem frater, regius senescalcus, 
eum paucis eorum sequacibus, viris impiis, regem 
ad hoe protervius impellebant. Quod factum post- 
quam regni principibusinnotuit, eorum quisensus 


— magishabebantexercitatos,maxime corda molesta- 


27. 


* 


* 


j 


vit; timebant enim ne tanti principis patrocinio 


regnum destitutum in praceps rueret, et juxta Do- 
mini verbum,n seipsum divisum desolarelur (Matth. 
xii, 25) ; maximeque cum rex, invalescente singulis 
diebus seegritudine, reddebatur impotentior, et ad 
procuranda regninegotia minus minusque fieret 
idoneus ; imo vixin seipso potens subsistere, totus 
dissolveretur. Videntes ergo regni majores pericu. 
lum, quodex predicto faclo certum erat imminere 


ad revocandum comitem, et ejus mitigandam indi- 


gnationem, omnimodam impendunt operam : et 
tandem post multos circuitus et diversa consilia, 


- rege invito, sed tamen permittente, predictum il- 


lustrem virum, injurias sibi illatas prudenter dissi- 
mulantem, in regnum introdauxerunt, pace inter 
eum et dominum regem plenius reformata. 


CAPUT X. 


Constantinopoli tumultus oritur ; et. przvalente 
viro nequam Andronico, Latinorum populus 
ezturbatur. 

Dum hzc itaque in nostro sic geruntur Oriente, 
apud Constantinopolim grandis circa imperium 
faeta est permutatio, et casus accidit universe La- 
tinitatilugubris, etinauditam irrogans, eum enormi 
damno, contumeliam. Dolor enim, quem pridem 
fallax et perfida Greecia conceperat, edidit et peperit 
iniquitatem. Defuncto enim domino Manuele, in- 
elyte recordationis imperatore felicissimo, A oid 
-ei, tum ex testamento patris, tum ex jure heeredi- 
tario, impubes filius, Alexiusnomine, vix annorum 
tredecim. Quosub matris tutela constituto, dum per 
Alexium Protosevasto, domini imperatoris senioris 


— uepotem ex fratre se priore natu, imperialia pro- 


curarentur negotia, visum esttam majoribusquam 
populo civitatis illius, opportunitatem invenisse, ut 
quod adversus nostros maligne conceperant, pos- 
senteffectui mancipare. Regnanteenim Deo amabili 
preedieto imperatore, merito fidei et strenuilatis 
suse, tantam Latinus populus apud eum repererat 
gratiam, ut neglectis Greeculis suis tanquam viris 
mollibus et effeminatis, ipse lanquam vir magna- 
nimus et strenuitate incomparabilis, solis Latinis 


grandia committeretnegotia, de eorum fide merito 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 


aditum ei inconsulte nimis inter- A preesumens, et viribus. Et quoniam apud eum 


B 


858 


optimehabebantur, eterga eos profusa liberalitate 
abundabat, ex omni orbe, ad eum, quasi ad bene- 
factorem praecipuum, tam nobiles quam ignobiles 
coneurrebant certatim. Quorum exigentibus obse- 
quiis magis et magis in nostrorum accendebatur 
amorem, et omnes amplius in statam promovebat 
meliorem. Unde Grecorum nobiles, et maxime ejus 
consanguinei, sed et reliquus populus odium insa- 
tiabile adversus nostros conceperant ; accedente 
etiam ad indignationis cumulum,et odiorum fomitem 
et incentivum ministrante, sacramentorum inter 
nos et eos differentia. Arrogantes enim supra mo- 
dum, et a Romana Eoeclesia per insolentiam sepa- 
rati, hereticum omnem eum reputant, qui eorum 
frivolas non sequitur traditiones ; cum ipsi magis 
hereticorum sibinomen adaptent,dum eontra Ro- 
manam Ecclesiam et apostolorum Petri et Pauli 
fidem, adversus quam  portz inferi non possunt 
pravalere (Matth. xvi), novas et pestilentes opinio- 
nes aut gignunt, aut. sequuntur. Denique, his et 
hujusmodi, a multo retro tempore, simultatem 
hane apud se conceperant, opportunitatem qua- 
rentes, ut saltem post imperatorisobitum, invisum 
Latinorum populum, tam in urbe quam inimperii 
finibus commorantem, delerent penitus, odium 
inexorabile satiantes. 
CAPUT XI. 
Causa tumultus et dissensionis assignantur. 

Predicto igitur imperatore rebus humanis 
exempto, dum, ut prediximus, Alexius Protose- 
vasto imperium procuraret, visum est. non satis 
commodam adhue ad complendam malitiam suam 
reperisseopportunitatem ;nam etipse, imperatoris 
exemplo, nostrorum consilio utebatur et auxilio, 
eosque sibi quantum poterat, reddebat familiario- 
res; inunotamen tamnostris quam omnibus gene- 
raliter, se penitus exhibebat odiosum. Quod, licet 
Graecorum more mollis esset supra modum, etcear- 
nis curam toto studio in immundis perficere sata- 
geret desideriis, avarus tamen eratet thesauris par- 
cebat imperialibus, tanquam si eos proprio sudore 
comportasset. Dicebatur etiam, quodeum impera- 
trice, licet vivente adhue marito, sed in extremis 
laborante, vitam sanctimonialem essel professa, 
stupri habere consuetudinem. Arrogans preterea, 
et neminem prese ducens hominem, aliis incon- 
sultis principibus, cuneta pro suo disponebat arbi- 
trio, ita ut de ceteris, eque nobilibus et viris ma- 
gnificis, nihil videretur curare. Unde factum est, 
quod perstudium et operam principum palatii, qui 
ei plurimum ob ea que premisimus invidebant, 
evocatus est ex Ponto, cui praeerat Andronicus se- 
nior, domini imperatoris preedefuncti patruelis, ut 
ad complendam eorum malitiam cooperator aece- 
deret, et Alexium Protosevasto depelleret ab admi- 
nistratione quam gestabat. Erat autem pradietus 
Andronicus, dominiimperatoris defuncti patruelis, 
vir perfidus etnequam, conspirationum seminator, 


859 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


860 


et erga imperium semperinfidelis ; unde ob multi- A populi, quialiis abeuntibus aut noluerant, aut non 


plieia ejus scelera, tempore domini imperatoris 
vincula passus fuerat, et carceres ; et exigentibus 
meritis, ignominiose tractatus, vagus et. profugus 
super terram, Orientem circumierat universum ; in 
ipsoque suo exsilio multa turpia commisserat, et 
animadversione digna ; novissimetamen, vix tribus 
ante imperatoris obitum mensibus, reconciliatusin 
gratiam redierat. Et ne, more solito, cirea urbem 
turbas posset excitare, et conspirationes moliri ut 
regno preesset, missus est in Pontum sub honoris 
pretextu presidialis. Hune igitur, imperatoris et 
ipsius etiam Protesevasto consanguinei, et ii ma- 
ximein quibusmajorem videbaturhabere fiduciam, 
clandestinis evocaveruntlegationibus, monentes ut 
adversus eum armaretur, qui ejus filios et alios 
illustres quosdam, ignominiose conjecerat in vin- 
cula. Porro hic, ut praediximus, illustres quosdam 
in conspiratione deprehensos, carceri mancipave- 
rat;undeamplioremin seconcitaverat invidiam. Vo- 
eatus ergo predictus Andronicus, innumeras Bar- 
bararumnationum secum trahens copias,ad urbem 
accessit, et secus Hellespontum econspectu civita- 
tiscastrametatus.universam oecupavit Bithyniam ; 
eontra quem missi quidam potentes, ut ejus resi- 
sterent moliminibus, proditorum more ad eum se 
contulerunt ; inter quos primi erant et praecipui, 
Andronieus Angeli, princeps militie qus contra 
eum directa fuerat, et Alexius Megaducas qui classi 
erat prefectus, uterque imperatoris consanguineus. 
Nec solum ii, qui ita manifeste ad eum transfuge- 
rant, partem nostrorum reddiderant debiliorem, 
verum omnes alii, tam illustres quam civium mul- 
titudo, jam non occulte, sed inpropatulo suum An- 
dronica prestabant favorem ; etejus in urbem de- 
siderabant adventum, modts quibus poterant, ut 
mature transfretaret procurantes. 


CAPUT XII. 


Urbem et palatia, interfectis nobilibus, Andronicus 
occupat, et violenta dominatione populum op- 
primit . 

Faetum estitaquequod invalescente eorum con- 
spiratione, captus est Protosevasto, et privatus ocu- 
lis et argumentis virilibus decurtatus ; unde nostri 
plurimum mente eonsternati, timentes ne civium 
super eos repentina fieret irruptio, premoniti a 
quibusdam quiconjurationis habebant conscien- 
tiam ; qui validioreserant,alii in galeisquadraginta 
quatuor,quas in portu repererant, Graecorum effuge- 
runt molimina ; alii in navibus, quarum in portu 
maxima erat copia, omnem domum imponentes, 
mortis evaserunt discrimen. Qui autem seniores 
erant, vel infirmi reperti sunt, et ad fugam minus 
idonei, ii in domibus suis relicti, impietatis quam 
alii effugerant rabiem perpessisunt. Nam parato 
clam navigio srpediectus Andronicus universas, 
quas secum trahebat, in urbem introduxit copias; 
quse vix ingresse, una cum civibus in eam urbis 
partem,quam nostriincolebant irruentes, residuum 


B 


potuerantexire, desevientibus gladiis peremerunt ; 
et licet pauci essent, qui ad arma possent sufficere, 
restiterant tamen diu, et cruentam de se hostibus 
reliquerunt victoriam. Immemores igitur et fcede- 
risetobsequiorum qua plurimaimperio nostri con- 
tulerant, peremptis iis qui resistere posse videban- 
tur,ignem eorum domiciliis subjiciuntet universam 
eorum regionem subito convertunt in favillam ; 
mulieribus et parvulis, senibus et valitudinariis in- 
cendio consumptis. Necsufficiebateorumimpietati, 
in loca deesivere profana ; verum ecclesias et1oca, 
quelibet venerabiliasuccendentes, qui ad ea salutis 
causa confugerant, cum ipsis pariter sacris edibus 
concremabant. Nec erat differentia plebeiorum et 
cleri, nisi quod atrocius in eos deseviebant, qui re- 
ligioniset honestatishabitum preetendebant. Mona- 
chis enim et sacerdotibus primas irrogabant inju- 
rias, et exquisitis perimebant cruciatibus. Inter 
quos virum venerabilem Joannem nomine,sanetce 
Romans Ecclesise subdiaconum, quem pro negotiis 
Ecclesia, dominus papailluedirexerat, comprehen- 
dentes, incontumeliam Eeclesice decollaverunt, ca- 
putejus ad caudam canisimmundse religantes. Sed 
nec mortuis, quibus omnis parcere consueverat 
impietas, inter tam detestabilesetpejores parricidis 
sacrilegos, tuta erat quies, quos de monumentis 
extractos per vicos et plateos, quasi illatas senti- 
rent injurias, distrahebant. Aecedentes preterea ad 
Xenodochium, quod dieebaturSaneti Joannis, quot- 


C quotineorepereruntlanguidos,gladio peremerunt, 


Qui autem, ex officio pietatis, oppressorum merito 
tenebantur afflictionem relevare, eorum videlicet 
sacerdotes et monachi, hi dato pretio, grassatores 
et sicarios, ad stragem invitabant, disquirentes se- 
cessus et domorum penetralia, ne qui in eis deli- 
tescerent, ut mortis discrimen declinare possent ; 
inventosqueet violenter extractos tradebant car- 
nifieibus ; quibus etiam, ne gratis operam impen- 
derent, pretium sanguinis pro miserorum interfe- 
ctione porrigebant. Qui autem clementius cum eis 
videbantur operari, hi eos qui ad seconfugerant et 
quibus spem dederant salutis, Turcis et aliis infi- 
delibus populis, in perpetuam vendebant servitu- 
tem ; exquibus promiscui sexus, etatis et conditio- 
nis, plusquam quatuor millia, barbaris nationibus, 
pretio interveniente, distraeta esse dicuntur. Sie 
ergo impius Grecorum populus, et genimina 
viperarum (Matth.xxui), more serpentis in gremio, 
et muris in pera, nihil tale meritos, nihilque tale 
verenles, male remuneraverunt hospites suos; qui- 
bus tamen filias suas, neptes quoque et sorores, 
uxores dederant, el ex diutino convictu sibi reddi- 
derant familiares. 
CAPUT XII. - 
Populus Latinorum, qui in galeis se receperat, in- 
sulas et loca maritima hostililer depopulatur. 
Verum non omnino, tantum et a ssecu- 
lis inauditum facinus impune commisisse dieun- 


AT " « 





HIST. RERUM TRANSMARIN. 


ant, et qui postmodum eos aliis navibus sunt sub- 
— secuti, habentes secum multitudinem maximam et 
. elassem non modicam, eirca urbem, satis in vicino 
. 8e collegerant, rei exspectantes exitum. Qui, post- 
quam plenius eognoverunt quod ii qui in civitate 
| tumultum excitaverant, eorum suecenderant regio- 
nes ; uxores quoque et liberos et omnem fami- 
liam partim gladio,partim consumpserantincendio, 
justa indignatione commoti, exarserunt in iram. Et 
cupientes vehementi fervore, ultumirisuorum san- 
guinem, cireuieruntutrumque Hellesponti littus, ab 
ostio maris Pontici, quod ab urbe Constantinopo- 
- litana distat triginta milliaribus, usque ad ostium 
maris Mediterranei, quod ab eadem distat milliari- 


U'VIB: XXII. BALDUINUS IV AEX. 862 


Bur Nam qui, ut premisimus, in galeis exie- A occupato et subjectis omnibus, liberius ostendat 


qualem eirca eos gerat voluntatem. Factum est au- 

tem hoe, anno ab Incarnatione Domini 1182, mense 

Aprili. 

CAPUT XIV. 

Salahadinus fedus quod cum domino rege inierat, 
rescindit ; rez illi ultra Jordanem occurrit. Turci 
vicum Buriam effringunt, habitatoribus ejus in 
captivitatem redactis. 

Interea, dum hzee in Graecia sic geruntur, navis 
quadam millequingentos peregrinos deferens,apud 
Damiatam, in finibus ZEgypti, flatibus acta sini- 
stris, confracta est ; passis tamen naufragium spes 
erat salutis, eo quod Salahadinus nobiscum, tam 
per terras quam per mare treugam diceretur ha- 


bus ducentis, urbes et quilibet munieipia in utro- p bereet paeem temporalem. Sed longe aliter acei- 


que sita littore, comprehendentes violenter, et eo- 
rum habitatores ferro perimentes universos ; sed 
et monasteria, qui tamin utroque ejusdem maris 
littore, quam in insulis modieis, que per illud 
mare disperse sunt, sitaerant, pervadentes, pseu- 
domonachos et saerilegos eorum sacerdotes, in ul- 
tionem fraterni sanguinis, gladio peremerunt, ipsa 
monasteria eum iis quiad ea confugerant, succen- 
dentes. Ex quibus loeis, infinitas auri, argenti, 
gemmarum et holosericorum dicuntur extraxisse 
- eopias; unde damnum rerum amissarum,et dispen: 
- dia bonorum suorum multiplici fenoresibi poterant 
 recompensare. Nam prater monasteriorum divitias 
innumeras et thesauros infinitos, quos a multisre- 
iro eongesserant temporibus, cives Constantinopo- 
litani iagentia ibidem deposuerant auri et c:etera- 
rum gazarum pondera ; que omnia secum deferen- 
tes, et maris illius deserentes angustias, inter Ses- 
ton et Abydon, urbes antiquissimas et maritimas, 
mare ingressi sunt Mediterraneum ; littora Thessa- 
lie, et mari adjacentium provinciarum urbes etop- 
pida perlustrantes diligentius, et cuncta incendio 
el rapine tradentes, stragem innumeram operati 
suni. Sed et galeas alias a prioribus circa Chryso- 
polim,urbem Macedonic,dicuntur reperisse decem, 
. aliasque in locisaliis quamplures: unde sibi clas- 
sem maximam et Grecis omninoformidabilem, in 
eorum perniciem dicuntur ordinasse. Alii vero qui 
stragem el rapinam abominabantur operari, cum 
uxoribus etliberis, et residuosubstantiolc suce, na- 
ves ingressi, quarum illis multus oceurrebat nu- 
merus, a predicto declinantes exercitu, ad nos in 
Syriam descenderunt. Andronicus interea urbem 
pro votis obtinens et nullum habens contradicto- 
rem imperatorem cum futura uxore, regis Franco- 
rum filia in die festo Pentecostes, solemniter fecit 
coronari, omnem eiexhibens reverentiam ; sororem 
quoque et sororis maritum, simul et matrem im pe- 
ratoris, intra septa palatii, adhue tractans huma- 
nius ;ipsetamen tamin urbequam extra, quelibet 
imperii negotia, pro suo libere disponens arbitrio 
timetur tamen, ne hano fraude palliata, personis 
 exhibeathumanitatem, quousqueimperio paulatim 


" 


diteis, quam vel pacis tenor, vel pactorum series 
exigeret. Salahadinus enim prede victus eupidine, 
et tantam Christianorum turbam, occasione fceede- 
ris, nolens de regno suo exire liberam, omnes con- 
jecitin vincula, et eorum sibi bona confiscari pre- 
cepit; missaquelegatione ad dominum regem, con- 
tra formam pactorum, et qua pene impossibilita- 
tem continebant, ab eo ecepit reposcere adjiciens : 
Quod nisi pro omnibus illis ei pro voto satisfieret, 
ipsenavim pradictam sibi vellet in compensationem 
deltinere,et praterearenuntiarepaci,de qua inter eos 
convenerat. Quod cam nonobtinuisset ejusnuntius, 
quoniam calvas occasiones magis innectebat, ut 
navem sub aliquo queesito colore detinere posset, 
quam justas causas allegaret ; soluto fcedere, cogi- 
tare ccepit, quomodo suo more, vetus exercens 
odium, regnum posset aggravare. Convocatisigitur 
expeditionibus et universis tam peditum quam equi- 
tum copiis, simul et eorum multitudine, qui a Da- 
masco et adjacentibus ei finibus, annis preeteritis, 
famis acerbitatem declinantes, in Z5gyptum descen- 
derant, proposuit redire Damascum, ut inde quasi 
de vicino nos amplius molestaret. Adjecit etiam, ut 
in veniendo, regionem nostram que est trans Jor- 
danem, pro posse damnificaret ; aut fruges suecen- 
dendo, que jam alba erant ad messem ; aut unum 
val plura de preesidiis nostris, que in ea erant pro- 
vincia, violenter expugnando. ld autem, eo maxime 
dicebatur proposuisse intuitu, ut sibi satisfaceret, 
de principe Rainaldo, qui ei preeerat regioni, eo 
quod Arabes quosdam infra tempus feederis eontra 
legem pactornm cepisse diceretur, et repelitos red- 
dere negaverat. Cognito ergo per exploratores ejus 
adventu, et proposito, rex habita Hierosolymis cu- 
ria generali, et super petitionibus Salahadini dili- 
genti tractatu, de quorumdam eonsilio, cum totis 
regni viribus, in prredictam regionem, vallem per- 
transiens sylveslrem, in qua est mare Mortuum, 
pervenit, ut venienti Salahadino oecurreret et se 
opponeret provinciam vastare volenti. Porro Sala- 
hadinus transeursa cum suis expeditionibus solitu- 
dine, quod iter, cum multa difficultate, vix diebus 
viginti confecerat, jamque terram habitabilem in 


863 


Regalis, quasi ad decem milliaria eastrametatus ; 
exspectans ui de statu regionis, et ubinam esset 
rex cum suis expedilionibus, certificaretur. Rex 
vero juxta urbem veterem, cui nomen Petra de- 
serti, in secunda sitam Arabia, castra locaverat, 
ab exercitu Salahadini triginta sex vix distans 
milliaribus ; eratque ibi universum cum eo regni 
robur ; sed et comes Tripolitanus ibi invitus deti- 
nebatur; contra eujusconsilium rex illuc profectus 
erat, et reliquas regni partes inobservatas, et 
absque militia dereliquerat ; favore enim preedieti 
Rainaldi principis, magis quam consideratione ma: 
joris compendii, quidam ad hoc regem impulerant, 
non multum attendentes quid iterim regno viri- 
bus destituto posset aecidere ; quod quam impru- 
denter factum fuerit, rei exitus subsequens statim 
declaravit. Nam qui circa Damascum, Bostrum, 
Baulbee et Emissam erant principes, videntes 
regni robur abesse, et militia destitutam regionem 
universam, convocatis clam et sine tumultu copiis, 
Jordanem secus mare Galilez, quod est Tiberiadis, 
transeuntes, fines nostroslatenter ingressi sunt;et 
percurrentes ex parte Galileam, pervenerunt ad 1lo- 
cum qui est sub monte Thabor, cui nomen Buria, 
juxta Naim urbem antiquissimam. Homines autem 
illarum partium detreuga presumentes,quam non- 
dum noverant defecisse, securi nimis, minus sibi 
providebant : unde factum est quod, clam et de 
nocte super eos irruentes, locum ex omni parte 
vallaverunt, ita ut neque ad montem, qui loco ira- 
minebat, fuga non pateret obsessis. Luce igitur 
reddita, videntes loci habitatoresinfinitam cirea se 
hostium multitudinem, in turrim que suburbio 
preeerat, certatim se eontulerunt ; quam undique 
cireumdantes, et cum summainstantia suffodientes, 
intra quatuor horarum spatium suffossam, solo de- 
jecerunt; ante ruinam tamen, cum jam rimam du- 
ceret, et casum minaretuür, eos qui in eam confu- 
gerant, in deditionem susceperunt. Colligentes igi- 
tur pro libero et sine contradictore arbitrio, tum il- 
lius, tum adjacentium locorum'predam universam, 
exceptis his qui inconflietu ceciderunt, pene quin- 
gentas animas secum detulerunt in vinculis. Nam 
quia locus erat frugifer et messis tempus aderat, 
multi ex locis finitimis metendi gratia illuc se con- 
tulerant, quos omnes, ut prediximus, secum sine 
contradietore deducentes, iterum Jordane transito, 
sani et incolumes reversi sunt ad propria. 


CAPUT XV. 


Jdem castrum nostrum in nostra regione Suicide, 
speluncam videlicet munitissimam, occupat vio- 
lenter. 


Accidit. preterea per eosdem dies, dum adhuc 
rex et exercitus in Syria Sobal detineretur Chri- 
stianus, casus periculosus admodum, et nostris 
perpetuo lugendus. Erat enim nobis in regione 
Suicide,transJordanem,a Tiberiade sedecim distans 
milliaribus, presidium munitissimum, et, ut dici- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


finibus nostris, juxta praesidium, quod dicitur mons A tur,inexpugnabile, ex quo nostris multa dicebatur - 


B 


C 


D 


provenire utilitas; nam cum predicta regio hostium 
magis esset contermina finibus, quam nostris ; et 
ipsi eam facilius pro suo possent tractare arbitrio, 
el ejus habitatoribus confidentius imperare, hujus 
tamen presidii beneficio multis annis obtentum 
fuerat, et obtinebatur nihilominus in presenti, 
quod nostris et illis ex aequo dividebatur potestas, 
et vectigalium par et tributorum fiebat distributio. 
Erat autem spelunca in latere cujusdam montis 


sita, cui subjectum erat immane precipitium ; a 


parte vero superiori nullus omnino accessus ; ex 
altero vero latere, tantum arcta nimis semita, ut 
perquam hominilibero, et abomnionereexpedito, 
vix absque periculo iter preberetur. Erat autem 
commissum fideietdiligentisi nobilis viri et ditissimi 
Fulconis Tiberiadensis. Ad hunc locum accedentes 
predieti hostium principes, qui Buriam, ut pree- 
misimus,effregerant, et nostrum eaptivaverant po- 
pulum, repente ante presidium astiterunt, et infra 
quinque dies obtinueruntexpugnatum. Super quo 
facto, non eadem omnium eratopinio ; quibusdam 
asserentibus quod qui erant in presidio, pecunia 
redempti, locum hostibus tradiderunt ; aliis vero, 
quod ex latere speluncam effregerunt, quia lapis 
cretaceus erat, et facile solvebatur, et violenter 
ingressi stationem primam quee inferior erat, occu- 
paverunt, dicentibus ; unde postmodum eos qui 
erant in medio et in supremo ccenaculo (nam ibi 
tres dicebantur esse mansiones) ad deditionem 
compulerunt. Compertum est autem postmodum, 
quod eulpa magistratum, qui eateris praeerant; 
municipium ad hostes pervenerit; nam aliis resi- 
stere volentibus, ipsiauctoritate qua preminebant, 
inhibebant defensionem ; etpostmodum resignate 
municipio ad hostes se contulerunt. Dicebantur 
autem esse qui loeo preerant, Syri, qui apud nos 
effeminati et molles habentur. Unde major culpa 
in predictum Fuleonem refunditur, qui tales loco 
praefecerat tam necessario. Exiit ergo sermo iste, 
et longe lateque diffusus est per regnum ; pervenit- 
que usque ad nostros qui erant trans Jordanem, 
preepedire volentes transitum Salahadini,ex Jgyp- 
lo ascendentis in Syriam et properantis Damascum; 
quo comperto, consternati sunt animo universi, et 
maxime Tripolitanus comes ad cujus curam pre- 
dietum municipium respiciebat. Undefactumest ut 
qui regnum negligenter reliquerant, ibi negligen- 
tius se habentes, nihil Deo placitum, nihil regno 
utile operari possent ; nam cum usque ad fines re- 
gionis nostre, advenienti Salahadino debuissent 
occurrere, etregni preepedire introitum ,impruden- 
ter nimis usque ad locum cui Gerba nomen, eum 
permiserunt accedere, ubi aquarum, quibus maxi- 
me sitiens ejus indigebat exercitus, omnem repe- 
ritabundantiam; etinde missa expeditionum parte 
circa presidium nostrum, cuinomen mons Regalis, 
vineta sueciderunt, et alia quedam oppidanis intu- 
lerunt damna. Quod siad eum locum nostri perve- 


861. 


1 


MuR AAT Mn NE PNE , d 
uU F t 







tum redire; trahebat enim secum infinitam imbel- 
s populi multitadinem, quibus et aqua jam defe- 
eerat in utribus et panis in cistarciis, quos omnes 
in solitudine oportuisset inedia deperire; nam pro- 
. cederenon poterat, et eum nostriserat periculosum, 
committere. Audientes ergo, quod ad predictum 
. jam pervenisset locum, iterum decreverunt nostri 
adaquas Rasel Rasit, illi occurrere; quod si factum 
- fuisset, per ulteriorem solitudinem oportuisset eum 
iter ceeptum agere, quod non nisi cum multa tam 
hominum quam jumentorum potuisset consum- 
masse jactura. Quod propositum eum non fuisset 
effeetui mancipatum, accessit ad predictas sine 
difficultate aquas ; et inde sine contradictore fines 
suos cum omni incolumitate ingressus, Damascum 
. pervenit. Quod nostri cognoscentes, iterum eadem 
via qua prius transierant, reversi sunt ad propria; 
timentes vero, ne a Damasco,inquam se cum omni 
suo comitatu receperat, regno aliquid insidiarum 
et damni moliretur, congregatus est universus re- 
gni populus ad fontem Sephoritanum, inter Sepho- 
rim et Nazareth ; ubi habentes secum Dominiese 
. erucis lignum, praesente rege et patriarcha, et aliis 
tam ecclesiasticis quam secularibus regni princi- 
- pibus, de die in diem hostium exspectabant in- 
- eursus. 
CAPUT XVI. 
— [dem fines nostros violenter ingreditur ; apud cas- 
 £rum Forbelet pugna committitur, ancipitivictoria. 
Salahadinus interea congregata ex universis fini- 
- bus suis, super ea, quam ex /Egypto proficiscens 
- secum transtulerat, militia, propositum habens ut 
fines nostros ingrederetur, ad eum locum accessit, 
- qui dicitur lingua eorum Raseline, quod interpre- 
tatur eaput aquae. Is autem locus a nostris finibus 
et ab urbe Tiberiadense modicum distare dicitur. 
Ubi cum per dies aliquot moram fecisset, subito 
fines nostros ingressus est, in loco qui dicitur Ca- 
yam, inter duo flumina, qui a Tiberiade vix distat 
- quatuor milliaribus, castra metatus. Quod ubi no- 
- stris per exploratores cognitum est, ad urbem pre&- 
dietam sub omni celeritate exercitum dirigunt, ut 
militares copias, qu: ad ejus loci et finitimorum 
municipiorum tuitionem, Saphet videlicet etBelveir, 
- deputata? erant, secum assumerent, hostem proti- 
nus insecuturi. Porro comes Tripolitanus, vir pru- 
dens et in armis strenuus, et in re militari pluri- 
- mam habens experientiam, duplici tertiana ibidem 
periculosissime laborabat j unde nostris, qui de 
ejus consilio et providentia plurimum pra;ssume- 
bant, multa acerevit mcestitia, eo quod tanti prin- 
cipis solatio, in tanto necessitatis articulo, frauda- 
rentur. Convocatis tamen ex locis finitimis auxilia- 
ribus copiis, ereetis vexillis hostem insecuti sunt. 
Salahadinus vero nostrorum audiens adventum, 
transito Jordane, cum suis expeditionibus in partes 
Scytopolitanas se contulit. Est autem Scytopolis 
. tertie Palestine metropolis, inter montes Gelboe 


HIST. RERUM TRANSMÁRIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 866 


issent, eum procul dubio oportuisset in /Egy- A et Jordanem, in campestribus et agro sita irriguo, 


qua alio nomine dieta est Bersan, cujus preroga- 
tiva Nazarena hodie, qux in eadem dicecesi sita est, 
gandet ecclesia ; nam urbs preeseripta raro hodie 
ineolitur habitatore, ad instar modici redacta op- 
pidi. Ad quem locum pervenientes hostium cunei, 
presidium modicum quod ibi est in paludibus si- 
tum, cceperunt fortiter impugnare ; sed resistenti- 
bus viriliter oppidanis, videntes quod non profice- 
rent, versus castrum novum, cui nomen est hodie 
Belveir, inter predictam urbem et Tiberiadem in 
montibus situm, ut nostris occurrerent, acies di- 
rexerunt. Nostri vero Jordanis fluenta secuti, ubi ad 
predietum pervenerunt locum, deserentes vallem, 
ascenderunt in montes ; multa tamen immensi ca- 


B loris, qui supra modum proficiscentibus incubue- 


rat, incommoditate fatigati ; ubi noctem illam, vici- 
nishostibus suspectam, continuatis excubiis trans- 
egerunt : mane facto, descendentes ir. planitiem, 
qua inter predictum oppidum et vicum, eui no- 
men Forbelet, hostes viderunt circumpositos, in 
tanta multitudine, quantam videre non consueve- 
rant. Dicebatur enim a senioribus regni principi- 
bus, quod a primo Latinorum in Syriam introitu, 
nunquam tantas vidissenthostium copias. Eratque 
numerusexpeditorum ad pugnam, quasi ad viginti 
millia ; nostri autem equites vix reputabantur se- 
ptingenti. Erat autem Salahadino et principibus 
ejus, una et communis intentio, nostros ex omni 
parte vallare, ut nec unus evadere posset ; nam de 


C; jam dieta multitudine preesumentes et nostram con- 


temnentes paucitatem, quod eis nostri possent re- 
sistere nullatenus arbitrabantur. Verum ei, cui 
non est difficilein paucis majorem superare multi- 
tudinem, aliter visum est. Nam previa misericordis 
Dei elementia, licet eorum respectu, nostri nulli 
viderentur, tamen ordinatis juxta militarem disci- 
plinam agminibus et in hostium cuneos, solita ir- 
ruentes animositate ethostium impetus multa susti- 
nentes constantia, in eo conflictu superiores in- 
venti sunt ; licet multi de nostris, quos nominatim 
tangere supersedemus, ignominiosissime, et cum 
perpetuo probro, bellicis sudoribus se subtraxe- 
runt. Optime se habuerunt illa die, strenue et viri- 
liter decertantes, Balduinus Ramatensis et Balianus 
frater ejus. Sed et Hugo junior, domini comitis 
Tripolitani privignus, cum acie Tiberiadensium, 
memoriam ea die meruit in benedictione celebran- 
dam ; qui, licet esset adolescentior, tamen supra 
illius setatis vires, cum aciesupradicta, cui praeerat, 
tres hostium cuneos violenter effregit et convertit 
in fugam, ad suos, per Dei gratiam, rediens ille- 
sus, Ceciderunt in eo conflictu de nostris, ex eque- 
stri ordine pauci, sed sanctorum adepti consortium ; 
de popularibus vero, piures ; hostium autem major 
facta est strages ; sed et de principibus eorum ce- 
ciderunt aliquot, quorum cade consternata pars 
adversa, campum deseruere certaminis. Sed nec 
illud pretereundum est cum silentio, quod tanta 


861 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP., 


- 868 


- pereos dies praeter solitum fuit caloris inclementia, A illius conceptum et mandati formam. Nam infra 


quod ex utroque exercitu non pauciores caumatis 
cecideruntimportunitate quam gladio. De numero 
autem interemptorum hostium, nihil certum colli- 
gere potuimus ; nam, ut suorum easum nostris oc- 
cultarent, eos qui in acie ceciderant, secum depor- 
tabant ; quos sequenti nocte in castris occulte se- 
pelierunt, ne eorum manifestatus interitus, nostros 
redderet fortiores. Dicimus tamen, utroque supra- 
dicto casu, de eis quasi ad mille cecidisse. Quo 
facto, videns Salahadinus, quod preeterspem ei ac- 
ciderat, et quod duriores, quam essetarbitralus in- 
venisset adversarios, confusus, transito iterum Jor- 
dane, reversus est ad propria, in eodem loco, unde 
egressus fuerat, denuo castrametatus. Nostri vero, 
revocatis agminibus, ad fontem Seforitanum, unde 
prius egressi fuerant, reversi sunt. Quo itinere qui- 
dam. Dominici Sepulcri canonicus, Balduinus no- 
mine, ecelesie ejusdem thesaurarius et vivificse 
crucis bajulus, caloris immensitatem non ferens, 
delatus in lectica, sub monte Thabor, juxta torren- 
tem Cyson, exspiravit. Sed et alter quidam ejusdem 
ecclesie frater et canonicus, Gaufridus videlicet de 
Novo vico, qui predicto Balduino in eo itinere de- 
putatus erat ad solatium, dum alienis rapitur stu- 
diis, in predicto conflietu sagitta confossus inter- 
dit; Dignum est enim, ut qui gladium accipit, juxta 
verbum Domini, gladio debeat perire (Matth. xxvi, 
52). 
CAPUT XVII. 
Idem classe vocata ex Egypto, urbem obsidet 
Berythensium. 

Domino igitur rege cum suis expeditionibus ad 
locum supradictum reverso, Salahadinus eegre fe- 
rens nimium, quod ita ejus et suorum evacuatus 
esset conatus, iterum convocat copias ; iterum om- 
nia percurrit argumentorum genera, anxie cum 
suis deliberans, quomodo iterum noslris recidiva 
posset inferre gravamina. Videns autem quod nulla 
via commodius nostros posset opprimere, quam 
si ex plüribus partibus nostros altentaret mole- 
stare, fratri quem suorum procuratorem negotio- 
rum reliquerat in /Egypto mandat et districte pree- 
cipit, quatenus sub celeritate classem ab Alexan- 
dria et universa Zigypto dirigat in Syriam, signifi- 
cans ei propositum, quod in votis haberet, classe 
recepta, Berythensium urbem,tam per mare quam 
per terras obsidione vallare; etne regni populus ad 
ejus liberationem cum rege posset accelerare, ei- 
dem precipit ut, collectis equitum viribus, qua in 
JEgypto erant residue, ipse etiam ab austro ingre- 
diens, omnem circa Gazam, et Ascalonam, et Da- 
rum, que sunt regni nostri oppida novissima, 
Agyptiacam respicientes dioecesim, regionem de- 
populaturus ingrediatur. Heec autem eo tractabat 
studio, ut dum regni pars illis qui ab ZEgypto ir- 
rumperent, tentarent occurrere, debilitatis ceteris 
et factis paucioribus, ipse urbem obsessam aorius 
et liberiusimpugnaret. Factumqueest juxta mentis 


C 


paucos dies et classis navium rostratarum. triginta 
juxta condictum adfuit ; et frater quas in universa 
4Egypto contrahere potuit, circa Darum introduxit 
copias. Ipse autem ut adveniente classe paratior 
inveniretur,in eam regionem quee vulgari appella- 
tione dicitur vallis Bacar, expeditiones dirigit, con- 
slitutis exploratoribus super montes illos qui medii 
sunt inter regionem predictam et agrum Bery- 
thensium, in mare prominentes,qui de adventu ga- 
learum ipsum redderent instructiorem. Ipseautem, 
hoc intervallo, ex locis adjacentibus pedestria eon- 
vocabat auxilia, et qua ad futuram obsidionem ar- 
bitrabatur necessaria sollicitus procurabat. Nec 
mora, cirea Augustales Kal. sepedieta elassis in 
littore appulit Berythensium ;quod ut predicto Sa- 
lahadino, per deputatos ad hocspecialiter, nuntia- 
tum estexploratores, illico sine mora, superatis me- 
diis montibus, de quibus premisimus, universas 
expeditiones suas demisit in campestria; et urbem 
sepe nominatam, prout diu aute destinaverat, un- 
dique vallat obsidione. Nostris autem qui ad Sepho- 
rum in castris erant, varius de Salahadini propo- 
sito rumor ferebatur, dicentibus aliis quod urbem 
Berythensium sicut pro certo patuit, obsidere de- 
crevisse ; aliis vero asseverantibus, quod circa 
obtinendam Halapiam, tota ejus anhelabat intentio ; 
nonnullis etiam astruentibus quod dominoMussule, 
magnifico et potenti Turcorum satrape, qui ejus 
quaedam oppida circa Euphratem obsidere diceba- 
tur, tentabat occurrere. Verum, dum hic sermo tam 
dubius in eastris verteretur, adfuit nuntius, verbi 
ambiguitatem dirimens, qui urbem Berythensium 
proeul omni dubio asserebat obsessam. Adfuit ni- 
hilominus et a parte australinuntius, qui ejusdem 
Salahadini fratrem, cum ingentibus copiis, fines 
nostros circa Darum invasisse, ettriginta sex levis 
armature milites, quos Turcopulos appellant, in- 
terfecisse, et quaedam suecendissesuburbananun- 
tiaret pro certo. Quo comperto, rex habita cum 
principibus deliberatione, eligit morbo periculosiori 
occurrere,et urbem obsessam ab ingruente molestia 
liberare ; nam ei su& sufficere non videbantur eo- 
pie, ut utrumque hostem a suis finibus eodem 
momento posset arcere. 


CAPUT XVIII. 


Rex ad ejus liberationem properans, usque Tyrum 
pervenit. Salahadinus obsidionem solvit. 


Convocatis igiturexpeditionibus et translato uni- 
verso exercitu, rex usque Tyrum pervenit. Classem 
quoque nihilominus quam tum in Acconensi, tum 
in Tyrensi portu reperit parari priecipiens, subito 
el preeter spem omnium, intra dies septem, arma- 
tam optime, et viris fortibus instructam galearum 
triginta trium ordinavit. Interim tamen, dum hee 
apud nos studiose nimis et votis ardentibus preepa- 
rantur, Salahadinus, urbem, ut praediximus, obsi- 
dens, quantas poterat molestias, utroque circa id 
desudante exercitu, civibus inferebat; nam ordi- 





dentibus agminibus, tantas per triduum continuum 
obsessis intulit angustias ut, negata requie, nec ad 
refectionem corporis necessariam ferias indulgeret 
aliquas. Machinas tamen seu jaculatorias, seu alte- 
rius generis, quibus solent ab hostibus expugnari 
presidia, nullas secum detulerat, aut quia absque 
eorum adminiculo urbem subito et sine difficultate 
se arbitrabatur posse effringere, et obtinere vio- 
lenter; aut quia nostrorum celerem exspectans ad- 
ventum, tantam operam inutiliter consumere recu- 
sabat ; quod tamen absque machinis poterat, dili- 
gentistudio et tota percurrebat sollicitudine. Nam, 
ut praediximus, infinitam multitudinem sibi per 
vicesalternatim succedentem, seriatim circa urbem 
colloeaverat, que tantam in eos, qui in muris 
erant etturribus,et ad tuitionem urbis desudabant, 
sagittarum immittebant multitudinem, quod instar 
grandinis et urbem replerent et mcenia. Nec solum 
eo modo obsessos ab urbis tuitione nitebantur ar- 
cere, verum et fossores, qui ad hoc specialiter ut 
murum suffoderent, vocati fuerant, violenter labo- 
rabant intromittere, ut antemuralia murosque ef- 
friagendo et aditus patefecerent, quibus armatorum 
eopie, invitis civibus ingrederentur ; et ut ipsi li- 
berius huiestudio operam possent impendere, alii, 
ut premisimus, arcubus instabant et balistis, et 
infinita telorum immissione; ettanta instabantpro- 
tervia, quod vix sine mortis periculo, qui intus 
erant, digitum audebantexerere. Cives tamen, licet 


- pauci essent admodum, prefecti tamen urbis el 


episeopi maxime, quorum multa in eo facto merito 
commendatur virtus et constantia, monitis et ex- 
hortationibus acquiescentes, hisomnibus argumen- 
tis, argumenta objiciebant contraria, et nullam re- 
sistendi arlem relinquebant intentatam. Nam et 
contra exteriores sagittarios, tela et sagittas, arte 
non dispari vel studiore torquebant, undehostibus 
dispendia longe multipliciorainferebant, et causas 
mortis illis irrogabant frequentius, qui cum majore 
protervia videbantur instare. Et his qui murum ni- 


— tebantur suffodere, arte occurrebant eadem, ita ut 


ipso operedesudantibus plerumque aut mortem in- 
ferrent, aut fodiendi auferrent instrumenta. Nec 


-solum qui perterras advenerant, hastantas civibus 


obsessisinferebant molestias ; verum et qui navigio 
accesserant, non minus proterve, non minus hosti- 
literobsessisinstabant.Ipseautem Salahadinusnon 
longe ab urbe in colle constitutus, et propria pre- 
sentia, et exhortalionis verbo suos ad instantiam 
animabat ; eaque tenus profecit, quod quidam de 
principibusejus Choelinus nomine, scalas mcenibus 
applieandas decerneret, et violenter ingrediendum 
esse denuntiaret. Turpeetenim ei videbatur etigno- 
miniosum, quod tante, tantorum virorum multitu- 
dini, populus tam modicus posset vel auderet re- 
sistere. In quo proposito dum perseveraret atten- 
tius ; et alios ad id ipsum tum verbo tum exemplo 
animaret, subito sagitta juxta oculum in facie per- 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 


: nalis eirca urbem legionibus et sibi vicissim succe- À cussus, et se et alios revocavit ab opere inccepto .; 
y» 
4 
E 


B 


870 


E 
cumque per triduum pene continuum, ita urbem 


impugnasset, videntes quod non proficerent, qui per 
mare advenerant, de mandato Salahadini in ga- 
leas se recipientes, circa noctis initium tertize clam 
et de noctereversi sunt. Salahadinus quoque, revo- 
catis agminibus, ab urbe discedens aliquantulum, 
per campestria qua urbi preedictee adjacent, turmas 
coepitdividere, turresqueeerantin adjacentibussub- 
urbanis funditus dejici preecipiens ; sed nec pome- 
riis et vinelis, que in cireuitu urbis erant plurima, 
parcentes, in securi et ascia cuncta dejecerunt. Ut 
autem in obsidione liberius tütiusque perseverare 
posset, viarum quasdam difficultates et angustias 
q 1& inter urbem predictam et Sidonem positae, per 
quas nostro exercitui ad urbisliberationem accedere 
volenti, de necessitate futurus erat transitus, non 
solum a suis pedestribus turbis occupari fecerat ; 
verum ubi erant majores angustic, siccis lapidibus 
absque ccemento, usque in ipsum mare fecerat de- 
duci maceriam ; ut utroque impedimento nostre 
retardatelegiones, eo minus liberead eum possent 
accedere, ipsequeinterim non desineret urbem mo- 
lestare. Cumque firmum fixumque prius diceretur 
habere propositum, ab urbis obsidione, nisi ea vio- 
lenter effracta, non discedere, mutata voluntate, ut 
prediximus, reditum acceleravit ad propria. Cujus 
rei causa fuisse dicitur, quod quemdam litterarum 
bajulum, qua in urbem ab solidandos animos ob- 
sessorum,aquibusdam dirigebanturfidelibus, casu 
ceperant, qui observabant transitus ; quem ante Sa- 
lahadinum deductum, gravissimis questionibus 
subjecerunt. Ubi tum ex ejus confessione violenter 
extorta, tum ex litterarum tenore cognoscentes, 
quod nostrorum uterque paratus erat exercitus, et 
infratriduum procul omni dubio adfuturus, mutato 
proposito, solverunt, ut preedictum est, obsidionem. 
Classis tamennostra usque ad locum pervenit des- 
tinatum ; sed urbem reperiens liberam, in portus 
unde prius exierat, non multo interjecto tempore, 
reversa est. Rex autem et universus exercitus ejus, 
cognito quod hostesab urbe discessissent obsessa, 
cum apud Tyrum per dies aliquot moram fecisset, 
revocalis expeditionibus, Sephorim reversus est. 
CAPUT XIX. 
Salahadinus Euphratem transit, Mesopotamiam 
ingressus. 
Salahadinusinterea, sieut erat vir vigilantissimus 
et toto mentis ardore ad dilatandam nominis sui 
gloriam et regni incrementum anhelabat, nostro- 
rum vires quasi pro nihilo ducens et ad majora 
suspirans, ad partes transire disposuit orientales. 
Id tamen, nondum pro certo liquet utrum proprio 
ductus spiritu, et solita preeceps magnanimitate, 
sit aggressus ; an a principibus illius regionis evo- 
catus, rem adeo difficilem, et que supra vires vi- 
debatur, attentaverit. Quacunque ergo fiducia, in- 
gentes equitum collegit copias, et compositis pro 
locorum ettemporum opportunitate sarcinis, et quae 


874 


ad tantum iter conficiendum sufficere posse vide- A 


bantur, necessariis, versus Euphratem properat. 
Apud nos autem sermo divulgabatur frequens, quod 
versus Halapiam contenderet, uteam sibi vindicare 
niteretur. Ea enim sola, cum paucis oppidis adja- 
centibus sibi, de tota Noradini hereditate supere- 
rat, quee nondum in ejus pervenerat ditionem, 
. Mortuo enim Noradini filio, frater Cotebedini do- 
mini Mussule, fratre permittente, ad quem jure 
hereditario, defuncto priedicto adolescente, devolu- 
ta fuerat, possidebat. Credebaturergo, sieuti et erat 
verisimile, quod ut eam urbem obtineret, ad partes 
illas festinasset. Sed sicut rei patefecit exitus, longe 
sublimiora mente conceperat. Relicta enim post 
se urbe predicta, et Euphrate transmisso, Mesopo- 
tamis urbes splendidissimas, Edessam, Carram, et 
alias quamplures cum oppidis suffraganeis, et uni- 
versam pene regionem, qui sub potestate preedieti 
principis, domini videlicet Mussule, prius jaeuerat, 
tam viribus quam munerum interventione, intra 
paucos dies sibi vindicavit. Corruptis enim multa 
liberalitate regionum magnatibus, qui domino sc- 
pedieto fidelitate tenebantur astricti, receptisque 
eorum municipiis, in suum obsequium omnes con- 
"verterat, ila ut sepedictus magnus et nobilis prin- 
cepssuorum penitus destitutus auxilio, ei occurrere, 
aut resistere non posse diceretur, sed etiam publice 
dicebatur, quod eorruptis ejus domesticis et, fami- 
liaribus, potum ei mortiferum, unde vix postmodum 
evasit, propinasset: unde liberius usque Mussulam, 
cum suis expeditionibus jam pervenisse (fama re- 
ferente) credebatur. Varius tamen super eo facto 
apud nos disseminabatur sermo, dicentibus aliis, 
quod prospere incederetet omnia illi suppeterent ad 
votum; aliis e diverso asserentibus, quod per ma- 
jores illarum regionum principes, contra illius in- 
solentiam convenientes, ejus male tractatus esset 
exercitus. 
CAPUT XX. 

Rex fines Damascenorum hostiliter depopulatur. 

Rex igitur et regni nostri principes, videntes re- 
gionem hostium, viribus destitutam militaribus, ar- 
bitrati, sicutet merito videri poterat, quod nocendi 
hostibus optata pateret occasio : eoque amplius in- 
dignati, quod tantam ejus quiabierat, notabantsu- 
perbiam, quod contemptis regni viribus, ut regna 
sibi vindicaret extera, proficiscens, cum rege nec 
treugam nec fcedusinierat ; communicato consilio, 
collectis regni viribus, assumpto sibi vivifica crucis 
ligno pretioso, domino quoque patriarcha eos pro- 
sequente, hostium fines ingressi sunt, regionem 
proviribus depopulaturi. Pertranseuntes ergo Tra- 
conitidem regionem, que Bostrensis dioeceseos pars 
est non modiea, Syriam minorem, cujus caput est 
Damascus, ingressi, et ad orientalem ejus plagam 
contendentes, locum celebrem et fatnosum, Zora 
nomine, multis refertum habitatoribus, qui a Da- 
mascena non multum distat urbe, violenter effrege- 
runít ; et inde regionem perlustrantes ex parte plu- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


rima, loca suburbana que vulgo Casalia dicuntur, 
suppositis ignibus et aliis, quibus poterant, nocendi 
artibus dejecerunt. Regionis autem habitatores, 
precognito nostrorum adventu, cumgregibus etar- 
mentis, cum liberiset uxoribus ad loca se contule- 
rant munitiora. Unde factum est, ut preede et ma- 
nubiarum autnihil, aut modieum secum nostri re- 
portaverint; fruges tamen et eztera vitee necessaria, 
qus illi abeuntes secum transferre non poterant, 
nostri vel incendio, vel aliis quibus id modis fieri 
poterat, consumpserunt. Redeuntes vero depopu- 
lando universa qua occurrebant, juxta nobilem 
illius regionis metropolim, Bostrum nomine, qua& 


878 5 


vulgari appellatione dieitur Bosseret, habuerunt - 


transitum. Ubi cum de effringendo ejusdem civita- 


pB tis suburbio, inter nostros tractatus haberetur, vi- 


dentes quod id subito fieri non posset, sed moram 

exigeret diuturniorem, quam tamen non dabat 

aquarum inopia, adredeundum se preparant, sibi 

et equis et jumentis omnibus sitis formidantes im- 

portunitatem. Est enim regio predicta, arens pror- 

sus et inaquosa ; fontes, rivos et flumina non 
habens penitus ;hibernisenim mensibus lacunis so- 
lent aquas colligere plaviales, et eas tota conser- 
vare diligentia, ad usus necessarios per anpum 
integrum, calore solis, etassiduitate limi eui super- 
jacent, factas insipidas. Has etiamadventu nostro- 
rum pracognito, effraetis lacubus, aut emiserant, 
aut immissis corruperantimmundiliis, ne pertrans- 
iens exercitus moram ibi posset nectere ; sed 
neque depopulationem quantam vellent exercere, 
temporis patiebatur parsilla ; jam enim fruges, et ese- 
tera illa quae incendium solet consumere, conges- 
serant in horrea, qus in specubus subterraneis 
regioilla habereconsuevit ;quas etiam terra cooper- 
tas et arte occultatas multa, difficile erat invenire ; 
sed etsi quid preeriebatur in areis, id exutum stra- 
mine et mundatum a palea, non facile admittebat 
jncendium, gravi solitudine ignem non admittente. 

Vixque aliud areis damnun poterant inferre, quam 

ut fruges dispergerent; etad opusequorum, abeun- 

tes secum deferrent. Multi tamen artem nocendi 
quaerentes, aliunde stramina, aliunde paleas frugi- 
bus immiscebant jam purgatis, ut facilius admit- 
tere possent incendia. Residuum autem militi, 
quam in eadem regione Salahadinusabiens dereli- 
querat, quoniam de viribus non presumebant eate- 
nus ut cum nostris auderent congredi, vel eis de 
proximo ministrare impedimentum, gregratim de 
remoto sequebantur, ut circa abeuntis exercitus 
posteriora, aliquid possent latenter moliri. Sed ne- 
que sic nostris impedimentum ministrare po- 
tuerunt, aut ledere totum vel partem exercitus. 

CAPUT XXI. 

Idem przsidium quod proxime Sala hadinus occupa- 
verat, obsidel ; obsessum occupat, et Christianitati 
restituit. 

Transcursa igitur regione, et ea quantum eis no- 
cere dabatur damnificata, redeuntes, in ea ejusdem 





P 
3 
3 


M 


quod a nostris paulo ante, ut praediximus, hostes 
dum in Syria Sobal moram facerent, fraudulenter 
eripuerant. Est autem regio commoditatibus vini, 
frumenti et olei, simul et salubritate commendabi- 
lis et amoenitate precipua ; de quafuisse traditur 
Baldadille Job amicus, qui abea cognominatus est 
Suites. Ad hancergo pervenientes, honestum judi- 
cant, et ita fieri oportere decernunt, ut predictum 
municipium obsideant ; et quam nobis intulerant, 
in ejusdem captione fraudulenta, hostes injuriam, 
locum recipiendo, si eis concedatur divinitus, re- 
sarciant. Juxta ergo condictum, ante locum castra 
locant supra nominatum, omnem adhibentes ope- 
ram et studium, ut ii, qui intus erant, ad deditio- 
nem compellerentur. Et quoniam locuserat muni- 
tissimus etsitusejushujusmodi, quod ei nullatenus, 
nisi a parte superiori, noceri posset, ibique non 


. alias quam sirupes usque ad ipsam habitatio- 


" 


nem indiceretur ; decernunt a parte superiori c&- 
soreslapidum, eisque quotquot haberent ministros 
necessarios, simul et operum eustodes, ut tute et 
sine irruentium periculo laborare possent, collo- 
care. Erat enim spelunca in altissimo montis latere 
posita, non habens nisi cum multa difficultate ac- 
cessum, in quo vix pediti iter esse poterat expe- 
dito ;nam inferius, usque in profundum subjecta 
,vallis, ingens est et horribile precipitium ; ex la- 
lere autem, ad eam accedebatur itinereunius pedis 
vix habente latitudinem. Eraníi autem in eadem 


—. spelunca mansionestres, sibiinvicem superpositee, 


inquibus mutuus per quasdam scalas ligneas, et 
per quadam angusta foramina interius ascensus 
erat et descensus. Sie ergo ea sola qua eis noceri 
poterat via, aggressi sunt speluncam desuper, ut 
premisimus, incidere, tentantes si ad primam et 
superiorem spelunce habitationem, incidendo sic 
possent penetrare. Erat igitur in eo omnis nostro- 
rum intentio, et totus in eo labor impendebatur. 
Ordinatis enim ad id operis exsequendum artifici- 
bus, quotquot erant necessarii, e& cooperatoribus 
ministris, quilapidesincisos etlapidum fragmenta, 
per preceps in vallem subjectam devolverent, ut 
sine intermissione opus procederet, vicarias tam 
interdiu quam de nocte constituebant successiones, 
ut defatigatis prioribus, novi recentesque venirent, 
qui operis possent et seirent portare pondus. Pro- 
ficiebat ergo labor impendio, tumex frequentia et 
fervore eorum qui predictoinstabant operi, tum ex 
quadam habilitate quam ex se prebebat saxi, quod 
incidebatur, materia. Eratenim lapis cretaceus, et 
adfrangendum facilis; nisi quod venas durissimi si- 
licis interpolatim habebatimmistas, quae seepiuset 
ferrea leederent instrumenta ; et iis quiin opere 
fervebant, aliquoties ministrarent impedimentum. 
Porro quidquid fragmentorum, ut locus expedire- 
tur, in vallem subjectam, ut praediximus, devolve- 
batur, totum id qui in spelunca erant obsessi, con- 


ParRoL. CCI. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXIL. BALDUINUS IV REX. 


E provinci& parte, cui Suite nomen est, substiterunt. A templabantur de proximo ; unde eis timor incutie- 
Haec autem est regio, in qua presidium situm est, 


874 


batur amplior, tanquam qui singulis exspectabant 
horis, utincisione perfecta ad eos violenter intro- 
iretur. Noster autem bipertitus eratexercitus ;nam 
pars ejus, ut priediximus, in monte supremo, in 
quo erant spelunca, castra locaverat, ut eos qui 
erant in opere solliciti, ab hostium protegerent in- 
sidiis ; pars veroinferius residebat in plano, quibus 
id specialiter erat propositi, ut obsessis introitum 
negarent et exitum. Hi etiam nonnunquam per 
illam aretam, unde premisimus, semitam, ad infe- 
riorem ejusdem speluncastationem accedentes,eos 
qui intus eranit licet non proficerent, assultibus 
molestare nitebantur. Erant autem intus viri fortes 
et bellicosi, tam victualium quam armorum haben- 


p tes copiam, quasi ad septuaginta ; quos tanquam 


virtute probatos, de quorum fide et constantia pree- 
sumebat plurimum Salahadinus, abiens intus dimi- 
serat, eorum diligentia commendans municipium 
Et jam eo usque ventumeerat, quod qui in spelunca 
erant, pre frequenti et pene continua malleorum 
pereussione, intus quiescere non poterant ; videba- 
tur enim, adomnemictuum ingeminationem, spe- 
lunea tremiscere et universa concuti ; ita ut jam 
non timerent, quod nostri ad eos irrumperent vio- 
lenter, sed quod tota spelunca, repetitione malleo- 
rum fatigata, subito corruens, universos opprime- 
ret. Denique quod eis subsidium ministraretur, 
omnino sperare non licebat ; nam prius noverant, 
ad partes remotissimas, et unde facile redire non 
C poterat, demigrasse Salahadinum, et militares se- 
cum duxisse copias. Unde factum est, quod post- 
quam obsidionem tribus vel modico amplius septi- 
manis perpessi fuerant, missalegatione ad domi- 
num regem, per interventum domini comitis 
Tripolitani obtinent, ut resignato presidio, eum ar- 
mis,quaipsi intulerant, et propria supellectile,liber 
eis usque Bostrum indulgeretur transitus. Sic ergo 
illis abeuntibus, recepto presidio, confusionem, 
quam ex eodem prius videbantur induisse, auctore 
Domino, et perejussuperabundantem gratiam, di- 
luimus. Porro tam domino regi, quamaliis princi- 
pibus cure fuit non modice, statim, sicut expe- 
diens videbatur, ut locum resignatum et armis 
communirent, et victualibus ; et viris fidelibus, de 
quorum fide nondubitaretur et industria, commit- 
terent. Quo cum omni diligentia completo, noster 
ad propria reversus est exercitus. Faetum est au- 
tem hoe, anno ab Incarnatione Domini 1182, die 
mensis Octobris. 


CAPUT XXII. 
Rex iterum fines Damascenorum cum suis expe- 
ditionibus ingreditur. 

Modico autem, post hoe, interjecto temporis in- 
tervallo, id est Decembre proxime subsecuto, vi- 
dentes nostri quod Salahadinus non redierat, et 
adhue majoribus negotiis impeditus, circa partes 
Mussule detineretur occupatus ; nolentes opportu- 
nitatem amittere, quam idem de sua absentia mini- 


28 


875 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


816 


strabat, iterum convenientes, communicato regni A dicentibus aliis, quod in Mesopotamia circa partes 


consilio, apud Caesaream urbem maritimam condi- 
cunt unanimiter, etcommuni decernunt voluntate, 
ut collectis regni viribus et preeparalis ad dies quin- 
decim, tam ad usus hominum quam jumentorum 
necessariis,fineshoslium iterum egrediantur, por- 
rectam occasionem non neglecturi. Facta ergo ex- 
peditioneoceulta, in qua solos equites secum ha- 
buerunt, ab hostium finibus Bostro adjacentibus, 
sicut ab initio condictum fuerat predam in gregibus 
etarmentis, nec non a mancipiis quampluribus, 
secum traxerunt, cum omni incolumitate reduentes 
ad propria. Cui negotio, quoniam a partibusTibe- 
riadensibus et profectum habuerunt, et ad easdem 
partes regressum, dominus comes Tripolitanus 
praefuit. Quinta decima vero demum die, rex cum 
universisregni principibus,equitumque ae peditum 
copiis, quasregnum protempore ministrare potuit, 
assumpta secum cruce Dominica, juxta Tiberia- 
dem, seeus mare Galilece, in loco eui nomen Castel- 
letum, adfuit, et exinde, per locum, cui nomen va- 
dum Jacob,fluvium pertransiens,hostium regionem 
ingressusest. Unde progrediens exercitus, Libanum 
asinistris deserens, etloca planiora secutus, prius 
locum cui nomen Bettegene, cum adjacentibus 
viculis, partim incendio, partim ruina dejecerunt 
funditus, universa ejus bona, modis variis traden- 
tes exterminio. Consequenter vero continuato iti- 
nere, ad locum pervenerunt, eui nomen Daria,que 
ab urbe Damascena vix quatuor aut quinque distat 
milliaribus, quam etiam cum adjacentibus viculis 
eodem modo depopulati sunt. Regionis autem inco- 
le, partim ad juga Libani se contulerant, partim 
confugerant Damascum. Unde in tota regione, vix 
unum de hostibus valuerunt comprehendere ; de 
nostris tamen quosdam qui pabulatum egressi, in- 
caute sehabebant,amisimus. Egressi enim ab urbe 
Damascena equites nonnulli, de equorum velocitate 
fidentes, exercitum eminus aliquando preibant, 
aliquandosubsequebantur,exspectantes,si nocendi 
tempus aut locum invenirent ; qui in nostros, de 
quibus prediximus, irruentes, more hostili in eos 
versali sunt, universos obtruncantes. Cives autem 
Damasceni ab urbeegressi, junctisagminibus circa 
pomeria, qua urbi adjacent plurima, conglobati, 
nostrorum eohortes eminus contemplabantur, pro- 


cedere non audentes. Factumque estita, quod ne- D 


que nostri in eos,nequeipsiin nostras expeditiones 
attentaveruntirruere ; sed abeuntibus nostris, ipsi 
in urbem se receperunt. Nostri vero regione, ut 
predictum est, decursa et damno illato, ut predi- 
ximus, sine difficullate et impedimento, reversi 
sunt ad propria, domino rege Tyrum, ut ibi Domi- 
nici Nativitatis nobiscum solemnia celebraret pro- 
perante. 
CAPUT XXIII. 
Census in regno colligitur, quo contra futuros 
casusregnum se tueatur. 
Interea de Salahadino, rumor incertus ferebatur, 


Mussule multum proficeret,et sibi regionem subj u- 
garetuniversam. Aliis autemdicentibus, quod uni- 
versi Orientalis traetus principes convenerunt, ut 
eum abillis regionibusexpellerent violenter ; et eas 
partes, quas ipse dolis et interventu peeunis sibi 
vindicaverat, ab eo revocarent. Nobis autem valde 
suspectus erat ejus profectus ; et ne majus suseipe- 
ret incrementum,eramus plurimum solliciti, timen- 
tes ne multiplicatis viribus ad nos rediret fortior. 
Unde faetum est, quod subsequente Februario,con- 
veneruntregni principes universi, apud Hierosoly- 
mam, de rerum statu, qui preesens erat, consilium 
habituri. Multum enim, ut preedictum est, deejusre- 
ditutimebatur : unde etanxie magis ad omniaresis- 


p tendiargumenta,se nitebanturattollere. Factum est 


igitur post multas deliberationum partes, quod de 
universorum placuit consilio, utcensus de universis 
regni finibuscolligeretur, unde necessitatis tempo- 
re, equitum peditumque copias habere possemus, 
ut rediens priedictus hostis, nos ad resistendum pa- 
ratos inveniret. Rex enim etalii principes,intantam 
descenderant egestatem, quod ad complenda debi- 
ta munia, omnino erant insufficientes. Collecta est 
ergo de publico pecunia,cujus descriptionisquisfue- 
rit modus, ex rescripti, quod supereo negotio factum 
est, serie, plenius innotescet, quod sic habet : Hxc 
est formacolligendi census,qui de communi omnium 
principum,tam ecclesiaslicorum quam secularium, 
et deassensu universa plebis regni Hierosolymorum, 


c Pro communi utilitate ejusdem regni, contra immi- 


nentesnecessitates, colligi debet. Decretum est publi- 
ce,quod in qualibet civitateregni, quatuoreligantur 
viri prudentes et fidedigniquietipsijuramento cor- 
poraliter praestito, quod in prasenti negotio bona 
fide debent versari, primum pro se debent dare, 
deinde alios ad id ipsum compellere, de singulis 
centum Bizantiis, quos habent,veleorum valens,sive 
in rebus penes se constitutis, sivein debitis qua sibi 
debentur, Bizantium unum; de redditibus vero, de 
singulis centum Bizantiis, Bizantios, duos. Debent 
autem circaalios compellendos ita se habere, quod 
unumquemque de civibus, seu habitatoribus civita- 
tum, vellocorum quibus prasunt,juxtaid quod eis vi- 
debitur bona fide, quod eorum substantia valeat, 
unicuiquesecundum possibilitatem suam injungere 
secrete, quid adpradictam collationem solvat. Quod 
siillecuiinjunctum- est quantum debeat dare, dixe- 
rit, segravatum esse,el supra vires eiinjunctum esse, 
afferet juxta propriam conscientiam quantum ei vi- 
debitur, quod sua mobilia valeant, etprastitojura- 
mento, quod amplius non debeat dare, juxta dictam 
conditionem recedet quietus. Illiautem quatuor tene- 
buntur ex debito juramenti secretum tenere, quid- 
quid a civibus eisoblatumfuerit, sivemagnum, sive 
parvum;et divitias sive paupertatem eorum tenebun- 
tur ez juramento non detegere. Hoc autem debent ob- 
servare in. his omnibus qui habent valens centum 
Byzantiorum, cujuscunque lingus, cujuscun- 


gan 


H 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 


878 


que nationis,cujuscunque fidei,non habita differen- A nutis regninegotiis,sed in descensione terra tantum- 


lia sexus, et sive sint viri, sive sint feminz, omnes 
huic legisubjacebunt. Siveropradicti quatuor sele- 
cti, qui ad hoc deputati sunt, cognoverint pro certo, 
quod alicujus substantianon valeat centum Byzan- 
tios, accipiant super eum Foagium, id est pro foco, 
Byzantium unum ; quod sinon potuerint integrum, 
accipient dimidium; et si dóémidium non potuerint, 
accipient Rabuinum, secundum quod bona fide vide- 
bitur eisfaciendum. Huic autem conditioni subjace- 
bunt omnes illi cujuscunque nationis, lingua, et 
fidei,el sexus sint,quorum mobilia non valent centum 
Byzantios. Decretum est etiam, quod singula Eccle- 
sia, et singula monasteria, el barones omnes, quot- 
quot sunt, et vavassores etiam, de singulis centum 
Byzantiisquos habent in redditibus, sicut et alii, de 
regno quicunque redditus habent, debent dare duos 
Byzantios ; solidariivero de singulis centum Byzan- 
tüs, Byzantium unum. Quicunque vero casalia ha- 
bent, tenentur jurare, quod de singulis focis quos 
habent in villiset casalibus suis prater supradicta, 
bona fidedabunt unum Byzantium ; itaquod si ca- 
sale focos habuit centum, centum inde Byzantios 
persolvere, rusticos compellat. Erit autem postmo- 
dum dominicasalis, inter rusticos ejusdem loci, pra- 
dictos Byzantios congruis portionibus di »idere,ita ut 
juxta possibilitatem suam ad. solutionem pradic- 
tam, unusquisque compellatur ; ne ditiores levius 
iranseant, vel graventur pauperiores. dem autem 
erit, et si plures vel pauciores habeat casale focos. 
Hancautem pecuniam sic collectam de singulisurbi- 


- bus,quasunta Caipha, citraversus Hierosolymam, 


illiqui, ut predirimus,praerunt singulis urbibus et 
castellis,deferent Hierosolymam; et eam tradent sub 
certonumero et pondere, his qui Hierosolymis ad hoc 
opus prasunt el ipsi consignatam et seorsum, sicuti 
desingulis civitatibus vel locisalüisrecipient, in sac- 
cis singulis sigillatum, prasente domino patriarcha, 
vel ejusnuntio,przsente quoque priore Dominici Se- 
puleri, przsente quoque castellano urbis ejusdem 
debent collocarein arcam, qua eritin thesauro San- 
cte Crucis,qua habebit tres seras,et claves totidem, 
quarumprimam habebit dominus patriarcha,secun- 
dam prior Sepulcri, et tertiam castellanus, et qua- 
tuor pradicti cives. qui ad colligendam pecuniam 
sunt deputati. A Gaipha vero usque Berythum, qui 
urbibus praerunt, collectam pecuniam similiter de- 
ferent ad Acconensem civitatem,et ibi tradetur sicuti 
desingulis civitatibus et castellis deferetur,sub certo 
numero et pondereillis quatuor quiin eadem civitate 
colligenda przsunt pecuniz,et reponeturin singulis 
saccis inscriptis et sigillatis in arcam, qua habebit 
seras tres, et totidem claves ; quarum primam habe- 
bit dominus Tyrensis archiepiscopus, secundam Jos- 
celinus regius senescalcus, tertiam vero pradicti 


quatuor cives, qui ad hoc opus urbi praesunt Acco- 


nensi. Recipient autem pradictam monetam isti, 
praesentibus dictis dominis quiclaves habebunt. Hzc 
autem sic collecta pecunia, expendinon debet in mi- 


B 


C 


modo , ét quandiu hxc pecunia supererit, cessare de- 
bebunt tam ab ecclesiis, quam a civitatibus exactio- 
nes,qua& vulgo Talie appellantur ; fietque semel ; 
el non reputabitur pro consuetudine imposterum. 


CAPUT XXIV. 

Salahadinus Halapiam obsidet; et obsessam quibus- 
dam conditionibus interpositis obtinet. Princeps 
Antiochenus cum Rupino Armenorum duce Tar. 
sum commutat. 

Interea vir impiger, et per omnia strenuum prin- 
cipem agens, Salahadinus, in Mesopotamia Syric 
regiones occupat, et precipui nominis sibi vio- 
lenter vindicat civitates ; inter quas egregiam me: 
tropolim Amidam, que et populi numerositate, et 
murorum validissimo ambitu, simulque loci situ, 
videbatur inexpugnabilis, obsidet, obsessam expu- 
gnatetexpugnatam tradit excompacto cuidam Tur- 
corum principi, Noradino nomine,filio Carassalem ; 
cujusobsequiiset auxilio fretus,liberam in partibus 
illis moram egerat et subegerat regionem. Vere de- 
mum proxime subsecuto, revocatis expeditionibus 
et universa regione apud fideles suos in tuto collo- 
cata, remenso Euphrate in Colesyriam revertitur, 
circa Halapiam disponensexercitum, eturbem mo- 
dis omnibus satagens molestare. Qui autem eidem 
urbi preerat, videns quod frater ejus, qui se multo 
erat fortioret potentior, videlicet Mussulz dominus, 
eumdem Salahadinum non potuerat a suis finibus 
areuisse, sed eo invito omnes trans Euphratem 
subegerat provincias, timens ne simile sibi aliquid 
contingeret, missa clam legatione, absque Halapien- 
sium conscientia, cum Salahadino paciscitur, ut 
reddita sibi Semar, et quibusdam aliis oppidis, 
quorum nominanon tenemus, ipse Halapiam eidem 
resignaret.Quamlegationem Salahadinus eum omni 
jucundite suscipiens, quia nihil avidius ab initio 
sui principatus affectaverat, quam ut Halapiam, 
quasitotius regni robur, sibi modo quoeunque vin- 
dicaret, grato concurrens assensu, conditionem 
amplectitur ; et tradita civitate prenominata, cum 
adjacentibus pertinentiis, recepit Halapiam, in No- 
nis Juniis. Hic primum nostros geminatus eorri- 
puit timor ; nam quod maxime verebantur, aecide- 
rat. Visum enimerat ab initio nostris, quod si sepe 
nominatam urbem suo posset adjungere principa- 
tui, omnis nostrorum regio undique videretur, et 
quasi per circuitum, ejus potentia et viribus quasi 
obsidione vallata ; unde rumore comperto, nostriin 
varia seattollunt argumenta, elaborantes cirea ur- 
bium et oppidorum, maxime [quz] in confinibus 
hostium posita erant,munitionem ; preecipueautem, 
circa Berythensium urbem, qua hujusmodi opera 


, plurimum videbaturindigere.Sed et princeps Antio- 


chenus de tanti hostis vicinitate sollicitus, videns sibi 
duriorem oppositum adversarium, cum modico co- 
mitatu, ne terram suam militaribus copiis relin- 
queret destitutam, assumpto secum comite Tripoli- 
tano regem adiit, qui per eos diesin urbe Acconensi 


819 


contra praedictum Salahadinum auxilium postulans, 
juxta votum meruit exaudiri. Designati sunt enim 
ei in optatum subsidium, de regni militia promi- 
scuse conditionis, quasi equites trecenti ; qui eum 
ad partes Antiochenas secuti, dum in ejus parati 
erant militare obsequio, infra modicum tempus, 
sumpta ab eodem licentia, reversi sunt. Ipse vero 
cum predicto Salahadino pace temporali compo- 
sita, visus est aliquam tranquillitatem assecutus. 
Utque minus sollicitudinis haberet, magisque circa 
fines Antiochenasinvigilare posset, et curam impen- 
dere propensiorem, Tarsum prime Ciliciee metro- 
polim, quam a Grecis receperat, Rupino Armenio- 
rum satrape potentissimo, qui ejusdem regionis 
urbes reliquas possidebat, multarum pecuniarum 
tradidit interventu; consulte id faciens: nam, cum 
esset ab eo remota nimis, et preedicti Rupini terra in 
medio constituta, non nisicum difficultate, etinfini- 
tis sumptibus ejus curam princeps gerere poterat, 
quod predicto nobili viro erat faeile. Salahadinus 
autem, in earegione rebus pro voto compositis, Dà- 
mascum cum suis legionibus se transtulit. Unde 
etiam priore multo vehementior nostros formido 
corripuit; eo que periculosior, quo deejus proposito 
perexploratoresnullatenus certificari poterant.Aliis 
enim videbatur, quod advocato navali exercitu, Be- 
rythensium urbem, sicut anno proxime preterito 
fecerat, moliretur obsidere ; alii vero nitebantur as- 
serere,quod in montanis, qui Tyrensi prominent 
civitati ; presidia duo, Toronum et Castellumnovum 
ejus essetpropositum expugnare ; aliis vero videba- 
tur, quod regionem trans Jordanem, videlicet Sy- 
riam Sobal, cordi haberet depopulari, et oppida 
que in ea regione sunt, evertere. Nonnulli etiam 
erant qui persuadere nitebantur, quod diuturnis 
longisque expeditionibus fatigatus, pace adtempus 
impetrata,propositum haberet in /Egyptum descen- 
dere, ut faligatos exercitus repararet etsumptus ite- 
rum ad futuras expeditiones colligeret necessarios. 
Interhzc igitur tam ambigua, rex etregni principes 
universi, cum multa formidine tenebantur suspen- 
si. Unde collectis regni viribus apud fontem Sefo- 
ritanum, ubi convenire de prisca consuetudine so- 
lent exercitus residentes, rei eventum prestola- 
bantur. Vocatisque tam principe Antiocheno,quam 
Tripolitano comite, vires et subsidia corrogabant, 
undecunque de die in diem exspectantes, ut in ali- 
quas regni partes subitus irrumperet, et legiones 
induceret solito multipliciores. 


CAPUT XXV. 

Rex apud Nazareth agritudine correptus valida, 
Guidonem de Luziniano, comitem Joppensem, 
regni procuratorem constituit. 

Dum igitur noster, apud fontem Seforitanum, ita 
suspensus detineretur exercitus, contigit regem 
apud Nazareth febre repentina gravissime]laborare; 
morbo quoque elephantioso, quo ab initio regni 
sui, et a primis adolescenti& auspiciis molestari 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


moram faciebat. Ubi in presentia regni principum, À coeperat, preter 


B 


880 
solitum ingravescente, lumen ami- 
serat, et corporis extremitatibus l:sis et computre- 
scentibus omnino, pedes manusque ei suum dene- 
gabantofficium ; regiam tamen dignitatem et admi- 
nistrationem nihilominus (licet a nonnullis ei sug- 
gereretur, ut cederet, et de bonis regiis sibi tran- 
quillam seorsum eligenti vitam,honeste provideret) 
hactenus detrectaverat deponere.Licet enim corpore 
debilis esset et impotens, forti tamen pollebat ani- 
mo, et ad dissimulandam egritudinem et suppor- 
tandam regiam sollicitudinem supra vires eniteba- 
tur.Febreigitar, ut preemisimus, etcorreptus ;et de 
vita desperans, convocatis ad se suis principibus, 
presente matre et domino patriarcha, Guidonem 
de Luziniano sororis suse maritum, comitem Jop- 
pensem et Ascalonitanum, de quo in superioribus 
seepissimam fecimus mentionem, regni constituit 
procuratorem, salva sibi regia dignitate, relentaque 
sibi sola Hierosolyma cum reditu decem millium 
aureorum, annuatim solvendorum ; reliquarum re- 
gni partium generalem etliberam ei contulit admi- 
nistrationem, praecipiens fidelibus suis et genera- 
liter principibus omnibus, ut ejus vasalli fierent, et 
ei manualiter exhiberent fidelitatem; quod et fac- 
tum est. Jurasse tamen prius de mandato domini 
regis perhibetur, quod eo vivente non aspiraret ad 
coronam ; et quod de universis civitatibus et castellis 
qua rez inprasentiarum possidebat nihil transfer- 
ret in alium, vela fisco alienaret. Creditur autem id 
studiose,etde multaindustria eideminjunctum fuis- 
se, et ad id firmiter observandum jurisjurandi re- 
ligione in preesentia universorum principum obli- 
gatum fuisse, eo quod singulis eorum, fere de ma- 
joribus regni membris, portiones promiserat non 
modicas, utad id obtinendum quod petebal, eorum 
suffragiis juvaretur et studio ; quibus, ut promissa 
compleret, simili vinculo, dicebatur astrictus. Nos 
vero id asserendo dicere non convenit, quia pro 
recto compertum non habemus ; ita lamen fama 
frequente divulgabatur in populo. Erant tamen 
nonnulli, quibus hec mutatio non multum placuit, 
quorum alii familiaribus studiis et ex causis oecul- 
tis ad 1d ut displiceret proclives se dabant ; alii 
publicam agentes causam et de regni statu anxie 
solliciti, publiee contestabantur, preedictum eomi- 
tem, tante administrationis imparem oneri, ad 
proeuranda regni negotia non posse sufficere ; alii 
vero, quibus de ejus promotione spes suberat, ut 
suas meliores possent facere conditiones, utiliter 


factum asserebant. Eratque murmur, et vox disso- . 


na plurimum in populo, juxta id quod proverbia- 
liter dici solet : 
Quot homines, toi sententia. 


Verumtamen hac diu desiderata et injuncta sibi 
pro votis administratione, qua in primis satis in- 
considerate visus est gloriari, non diu leetatus est, 
sieut in sequentibus dicetur. Ineonsiderate autem 
onus hujusmodi prefatum sibi assumpsisse comi- 
tem, ea diximus ratione, quod non satis diligenter 


(O88 


* 


* 


— b 


X. pensavit. Impar enim et viribus et prudentia, 


pondus importabile humeris imposuit, parabola 


- non satis edoctus evangelica, qua suggeritur ei 


qui turrim vult edificare, ut sedens prius compu- 


tet sumptus, et discutiat diligenter utrum pares 


cum assumpto proposito vires habeat, ne deficiens 


. eudiat : /ste homo capit edificare, et non potuit 


consummare. 


CAPUT XXVI. 

Salahadinus cum ingentibus copiis fines nostros 
ingressus, circa partes Scythopolitanas consedit ; 
nostri occurrunt ei. 

His ergo apud nos se ita habentibus, exercitu 
quoque nostro apud Sephorim in unum, ex parte 
plurima, congregato, seepedictus Salahadinus, post 
multam deliberationem, accitis sibi viribus de re- 
gione que trans Euphratem est, convocatis quas 
undecunque potuit asciscere equitum copiis, in 
multitudine gravi et ad unguem armata, novis- 
simum fines nostros ingressus est. Subito enim 
transcursa Auranitideregione, secus mare Tiberia- 
dis, in campestribus Jordanis, eo loco cui nomen 
est Cavan, cum suis legionibus apparuit, in partes 
varias distributo exercitu ; unde profectus, secus 


. Jordanisfluenta versus Seythopolim properat. Scy- 


thopolis autem, ut seepedictum est, ea est quas ho- 
die dicitur Bethsan, olim universe metropolis Ga- 
lilee& ; cujus nobilitatis argumenta, ex eedificiorum 
ruina pristinorum, et multo marmore, quod in ef- 
fractis zediliciis invenitur, est colligere ; nunc vero 
ad nihilum redacta, raro ineolitur habitatore, so- 
lo oppidulo, quod in paludibussitum est, paucorum 
habitationi reservato. Hi vero, licet armis et vic- 
tualibus pro. suo numero, et loci capacitate salis 
abundarent, de presidii tamen munitione diffi- 
dentes, antequam hostilis omnino accederet exer- 
citus, castrum deseruerant, relictis impedimentis 
omnibus, Tiberiadem se transferentes. Unde fa- 
ctum est quod hostes ad predictum accedentes lo- 
cum et vacuum reperientes, eum pro arbitrio tra- 
ctaverunt : quidquid armorum, quidquid victus, 
quidquid utilium denique intus erat, secum de- 
ferentes. Unde profecti, divisoque procedentes ex- 
ereitu, pars quadam circa fontem, cui nomen 
Tubania, qui ad radices montis Gelboe oritur, se- 
eus urbem antiquitus nobilem, que dicta est Je- 
zrael, nune autem vulgari appellatione dicitur par- 
vum Gerinum, castra locaverunt, commoditatem 
aquarum secuti. Nostri autem qui apud fontem Se- 
phoritanum (de quo ssepissimam in his tractatibus 
nostris fecimus mentionem) adhuc delinebantur in 
castris exspectantes suspensi, ex quanam parte 
hostiles in nostram regionem vellent irrumpere le- 
giones : cognitoque quod campestria Bethsaniam 
tenerent, et multiformiter partitis legionibus jam 
oceupassent illas partes, correptis armis unanimi- 
ter, vivifice crucis lignum regiaque vexilla secuti, 
transcursis montibus, in quibus sita est Nazareth. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 


. viressuas cum eo quod injungebatur munere com- A Domini civitas, descenderuntin campum magnum 


B 


882 


cui nomen vetus Esdrelon. Unde ordinatis aciebus, 
et juxla militarem disciplinam modo competenti 
dispositis, versus fontem Tubanisx, ubi ssepe di- 
etus Salahadinus, cum ingenti egregiorum et se- 
lectorum militum manu secus aquas se locaverat, 
cuneos dirigunt ; quasi propositum habentes, ho- 
stibus expulsis, aquarum sibi vindicare commodi- 
tatem. Quo pervenientes, rati sunt, quod non sine 
difficultate et periculosis congressionibus aquas 
possent obtinere ; subito Salahadinus castra sol- 
vens, ex insperato fontem deserit inferiusque ver- 
sus Bothsan, fontis ejusdem fluenta sequens, vix 
unius milliarii spatio a nostris semotus, castrame- 
tatus est. Porro, antequam nostri ad eum perve- 
nissentlocum hostes turmatim se dividentes a ma- 
joribus copiis, regionem adjacentem circuire, et 
more hostili traetare jam inceperant: ex quibus 
quidam vieum supra nominatum, videlicet parvum 
Gerinum, confregerant, cuncta que in eo reper- 
erant, tradentes exterminio ;de loci tamen habita- 
toribus paucos, aut nullos reperire potuerunt ; nain 
hostium adventu precognito, adloca munitiora se 
contulerant. Quidam autem eumlocum, qui vulgari 
appellatione dicitur Forbelet, adeuntes, vicum ef- 
fregerunt, cuncta que illis se dabant obviam tra- 
ctantes hostiliter;alii vero vias secuti publicas, qui- 
bus ad nostrum, ex partibus diversis, tam equites 
quam pedites properabant exercitum, transeunti- 
bus multipliciainferebant pericula ; ita ut non sine 
discrimine et mortis dispendio, ad nostrum  ali- 
cunde perveniretur exercitum. Nonnulli vero ex 
eisdem, in montem Thabor (quod prius fuerat in- 
auditum) ascenderunt ; et monasterium Grecorum, 
quod dicitur Saneti Elise, pro libero tractantes ar- 
bitrio,ipsum etiam majus coenobium effringere ten- 
taverunt ; sed receperant se infra septa monaste- 
rii, que muro et turribus erant vallata, tam  mo- 
nachi quam eorum universa familia, et de viculis 
nonnulli finitimis ; qui eos quiin montem ascende- 
rant hostes, ab universo monasterii ambitu viriliter 
abegerunt. Ascenderunt etiam, nihilominus ex eo- 
dem comitatu, in eum montem, super quem Na- 
zarena sita est civitas ;ita ut de prominentibus 
collibus universam infra se positam respicerent ci- 
vitalem ; qui tanta fuerunt formidini mulieribus et 
parvulis, senibus, aut debilibus qui in urbe erant 
relieti, ut dum certatim in majorem ecclesiam in- 
veniende gratia salutis se conferre niterentur, 
multi a turba preefocati interiisse dicerentur. Ar- 
mipotentium enim magna pars civium, aut castra 
secuti erant et expeditionem publieam ; aut ad ur- 
bes maritimas, maxime Ptolomaidam, cum suis se 
transtulerant famulis. 
CAPUT XXVII. 


Fames in exercitu oritur valida; tandem sine 
commisso pralio, tam nostri quam hostes ab 
invicem discedunt. 

Sic igitur qui a majore hostium sé diviserant 


exercitu, longe lateque per universam regionem 


883 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


» 


dispersi, volentibus ad nostras accedere legiones A derate nimis transisse Jordanem, etnostrisfinibus 


dura etgravissima inferebant pericula; quo terrore, 
jamnemo vel commerciorum gratia, vel auxiliarium 
more adcastranostrorum audebat accedere ; unde 
subito fames exorta est in exercitu. Nam, ut expe- 
ditiushostibus occurrerent, absque oneribus et im- 
pedimentis, nostreillucsetranstulerantacies, spe- 
rantes quod infra biduum, aut triduum saltem res 
esset finem habitura. Indigebant autem maxime 
pedites, et praesertim qui ab ora maritima instan- 
tissime vocati fuerant, Pisani, Januenses, Veneti, 
Longobardi, qui relictis navibus et transfretandi 
apparatu (instabatenim transitus, Octobrejam pene 
mediante) simul cum peregrinis quos referendos 
susceperant, nostris se adjunxerant castris. Hi ac- 
tem omnes, vix ad arma ferenda sufficientes, quia 
castrorum loeus a mari quasi viginti distabat mil- 
liaribus, nihil omnino victualium intulerant. Mit- 
tuntur igitur legati ad urbes finitimas, qui earum 
praefectos, pro mittendis cibariissub omni celeritate 
sollieitent ; qui debita diligentia, regia, parentes 
jussioni, certatim et sine dilatione, quanta pos- 
sunt, illuedirigunt victualia. Quorum pars maxima 
ad castra perveniens, opulentiam intulit pro loco et 
tempore sufficientem ; pars vero quedam incautius 
delata, ad manus hostium pervenit, multam infe- 
rens commoditatem ; nam et ipsi nihilominus 
inopia premebantur. Premissi fuerant sane de no- 
stris equites nonnulli, quibus id erat muneris spe- 
cialiter injunctum, ut iis qui cum alimentis ad ex- 
ercitum accedebant, tutum procurarent aecessum, 
.qui quos repererunt sibi obviam, cum incolumitate 
perduxerunt ad castra ; quibus autem hi tales non 
fuerunt presidio, manus hostium incurrentes, aut 
gladio interempti sunt, aut hostibus perpetuo ser- 
vire compulsi. Hic sane si nostra peceata, no- 
bis Deum passa fuissent esse propitium, videba- 
tur robur hostium facile in ruinam verti potuisse 
etintolerabilem superbiam descendissein lubricum. 
Nunquam enim legitur tantam ex universo Orien- 
tali tractu convenisse, tam equitum quam peditum 
multitudinem ; nec ab aliquibus traditur seniori- 
bus adeo armatam inunumcoiisse manum, ex pri- 
vati regni viribus. Erant enim eis equites ad mille 
trecentos ; peditum vero armatorum egregie, quin- 
decim millium summam dicebatur numerus exce- 
dere. Prseterea magni et admirabiles preerant 
exercitui duces, illustres genere et armorum expe- 
rientia preclari : dominus Raimundus comes Tri- 
politanus; dominus Henricus dux Lovanis, nobilis 
de imperio Teutonicorum princeps ; Radulphus de 
Maleine, inelytus de Aquitania vir, exceptis regni 
principibus, qui erant, Guido comes Joppensis, 
Rainaldus de Castelliono, dominus terre ultra Jor- 
danem, qui aliquando fuit princeps Antiochenus, 
Balduinus de Ramis, Balianus Neapolitanus frater 
ejus, Rainaldus Sidoniensis, Galtherue Ceesariensis, 
Joscelinus regius senescaleus. Ex his omnibus vi- 
debatur satis probabile, hostes nostros, inconsi- 


B 


insedisse ; sed peccatis nostris id merentibus, 
effusa, est contentio super principes (Psal. cvr, &0), 
ita ut in publicis negotiis, quee tantam videban- 
tur exigere diligentiam, non solum negligenter, 
verum etiam malitiose dicerentur versati. Nam qui 
negotia presentia videbantur maxime promovere 
potuisse, hi, utdicitur, comitis Joppensis odio, cui 
regni curam nudius tertius rex commiserat, indi- 
gne ferentes, quod homini incognito, indiscreto et 
penitus inutili tantorum negotiorum summam in 
tantis periculis, et tantes» necessitatis articulo com- 
misisset. Unde factum est quod per octo dies con- 
tinuos, castra hostium circa se posita, et vix a 
nostris distantia spatio unius milliarii, patienter 
nimis, imo probrose, quod nusquam alibi in regno 
accidisse legitur, passisunt moram facere, et in re- 
gionem prolibero arbitrio dessvire universam. 
Mittebantur qui aderant viri simplices, et malitise 
principum nostrorum expertes,quidnam esset,quod 
tanta opportunitate oblatanon fieret cum hostibus 
congressio, neque de conflictu quidquam ordinare- 
tur. Preetendebanttamen occasionem, ubi de his in 
publieo traetabatur, quod Salahadinus hostilium 
princeps legionum, in loco resideret scopulis 
obsito, ita quod ad eum, non sine periculo gra- 
vi, nostre possent acies accedere ; prseterea et 
cohortes haberet validas, quasi in cireuitu dispo- 
sitas, que in nostros propositum haberent undi- 
que irruere, si eum Salahadino nostra tentarent 
acies congredi. Dicebatur a quibusdam, quia vere 
sic erat, et juste a principibus sie allegabatur ; alii 
vero asserebant, quia color quszsitus erat et frau- 
dulenter fabricabatur belli fuga, ne comiti ascri- 
beretur si quid prosperum in eo facto accideret, et 
sub ejus ducatu rem bene gessisse viderentur. Heec 
tam multipliciter a pluribus dieta, ita conscripsi- 
mus, nihil assertive ponentes, tanquam qui rei ve- 
ritatem nou sumus plenius assecuti. Certum est 
tamen, quod septem aut octo diebus continuis, 
cirea Jordanem in finibus nostris hostes moram 
egeruntliberam, nostris quotidieimpune damna ir- 
rogantes multiplicia. Octava tandem die, sive nona 
potius, revocatis expeditionibus suis, ad propria 
reversus est indemnis. Nostri vero ad fontem ite- 
rum se contulerunt Sephoritanum, non penitus, 
quin adhue rediret, securi. Accidit autem per eos- 
dem dies, quibus ad fontem Tubaniam noster exer- 
citus detinebatur,quiddam memoria dignum.Nam, 
cum hactenus tam fonssupra nominatus quam qui 
ex eo rivus profluit, pisces aut nullos, aut raris- 
simos habere crederetur, illis diebus tantam dici- 
tur copiam ministrasse, quse universo exercitui suf- 
ficere posset. 


CAPUT XXVIII. 


Salahadinus urbem Petracensem trans Jordanem 
obsidet ; et obsessam impugnat hostiliter. 


Accidit porro non multum ab eorum opinione 
secus ; nam vix evoluto uniusmensis spatio, reno- 





y. 


tes, congregat legiones, comportat machinas, et 


eorum omnium que urbes obsidentibus usum so- 


. lent preestare necessarium, curam gerit diligentem. 
Quibus rite dispositis, transcursis Basan et Galaad : 


Ammonitarum quoque et Moab, qua sunt ultra 
Jordanem regionibus, urbem eui nomen pristinum 
Petra deserti, modernum vero Crach, obsidere dis- 
ponit. Quo per exploratores precognito, Rainal- 
dus de Castellione, qui regionis illius tanquam 
hereditatis uxorie curam gerebat, trahens secum 
militiam, qua ad castri tuitionem sufficere posse 
videbatur, ad partes illas citus pertransiit. Eratau- 
tem ei ibidem et aliud negotium. Nam Henfredus 
tertius,junioris Henfredi filius, senioris Henfredi qui 
cognominatus est de Torono, regii constabularii ex 
filio nepos, predicti Rainaldi privignus, domini re- 
gis sororem juniorem, quam quadriennio pene 
apte desponsaverat, duecturus erat illis diebus in 
uxorem. Vix ergo ad locum pervenerat supra no- 
minatum, vixque nuptiarum compleverant solem- 
nia, cum ecce eadem die, ut dicitur, Salahadinus 
cum innumerabili adfuit multitudine, machinas et 
tormenta jaeulatoria, quibus obsessa solent flagel- 
lari prassidia, secum deferens ; et castris cireum- 
positis locum obsidione vallavit. Fuit autem pre- 
dieta civitas in monte sita sublimi admodum, et 


vállibus ambitu profundis ; jacuitque multis tem- 


poribus confracta, redacta penitus in solitudinein. 


. Tandem vero regnante domino Fulcone Latinorum 


* c 


Orientalium rege tertio, Paganus quidam qui co- 
gnominatus est Pincerna, regionis ultra Jordanem 


. dominus, in eodem monte, in quo civitas sita fue- 


rat, presidium fundavit, in ea montis parte, qua 
idem mons minus clivosus est, et que plano exte- 
rius adjacenti magis est contermina. Qui vero suc- 
cesserunt ei, Mauritius videlicet nepos ejus et Phi- 
lippus Neapolitanus, locum praedictum vallo et tur- 
ribus reddiderunt insigniorem. Extra predictum 


. autem presidium, ubiolim civitas eedificata fuerat, 


suburbium nunc erat, in quo ejus loci habitatores 
quasi satis Luta sibi posuerant domicilia. Nam ab 
orienteerateis oppidum, quasi pro munitione sum- 
ma, ex reliquis vero partibus totus mons, ut pre- 
dietum est,imis vallibus cingebatur : ila ut, si vel 
modico muro esset preecinctus, nullius hostilitatis 
formidaret aecessus ; duobus enim tantum locis, 
ad montis fastigium ascendendi patetopportunitas, 
quia paucis facile contra hostium ingentes copias 
possunt defendi, reliquae vero partes omnino dicun- 
tur impervics. Vidensergo princeps Rainaldus,quod 
hostes advenerant, proposuit, improvide satis, sic- 
ut iis videtur qui cirea hujusmodi sensum habent 
exercitatum, locum exteriorem et suburbium pra- 
sidio adjacens, tueri ; inhibuitquehabilatoribus lo- 
ci, res suas in prosidium transferre volentibus, et 
su& providere saluti, ne sua desererent domicilia, 
nec aliquid de suis frivolis preesumerent asportare. 
Sed, dum tam equites quam peditum manipulicir- 


HIST. RERUM THANSMARIN. — LIB. XXII. BALDUINUS IV REX. 


. vatis viribus, bella parat recidiva, revocat cohor- A ca hoc essent solliciti, et ad impediendum hostium 


B 


C 


886 


ascensus desudarent, vicit hostium multitudo ; et 
illis in fugam versis, qui eis iter preepedire molie- 
bantur, montem obtinuerunt, ferro iter aperientes 
universum ; ita ut paulo minus cumnostris in pra- 
sidium se recipere certantibus, hostes violentum 
habuerint ingressum ; ita ut nisi unius equitis, cui 
nomen Ivenus erat, reslitisset miranda probitas, 
qui jam de hostibus accesserant, per pontem et 
portam ponti conterminam, liberum suis et sine 
difficultate vindicassent introitum. Sic ergo miseri 
cives, imprudenti rectoris consilio, rerum suarum 
passi sunt dispendium, hostibus eorum lares obti- 
nentibus, cum utensilibus omnimodis et supelle- 
ctile universa. Qui autem in presidium se recepe- 
rant, timentes hostium impetum, imprudenter ni- 
mis et inconsiderate penitus, pontem, qui super 
vallum erat unieus, quo iis qui obsessi erant, in- 
troitus patebat et exitus, dejecerunt. Erant autem 
intus promiscus conditionis et sexus turba plu- 
rima et inutilis, que obsessis potius oneri erant 
quam utilitati, histrionum videlicet, tibicinum et 
psaltriarum, que exomni regione ad diem nuptia- 
rum convenerant; quibus preter spem accidit ; 
namdum ludicra quaererent et lasciviam nuptialem, 
Martios inveneruntcongressus, etlongesuisstudiis 
dissimiles preliorum occupationes. Contulerant 
se preterea in locum predictum ex locis subur- 
banis. Suriani cum uxoribus et parvulis, locum- 
que repleverant. Ita ut discurrere volentibus, pra 
turbis non pateret via libera ; essentque viris expe- 
ditioribus, et defensionis studio dantibus operam 
oneri et impedimento. Victualibus tamen dicebatur 
locus abundare ; sed armorum non erat tanta co- 
pia, quantam loci tuitio videbatur exigere. 


CAPUT XXIX. 


Rez comiti Joppensi administrationem aufert ; Bal- 
duinum nepotem suum regio diademate coronat. 


Rex vero interea videns, quod in supradicto ne- 
gotio apud fontem Tubaniacum comes Joppensis, 
cui, ut premisimus, regni commiseratadministra- 
tionem, minus strenue minusque prudenter se ges- 
serat ; quodque ejus imprudentia et omnimodain- 
sufficientia regni status pene lapsus fuerat, saniore 
usus consilio, revocat ad se suam quam illi com- 
miserat administrationem. Dicuntur et alise su- 
besse cause. Nam, ut prediximus, ubi euram 
regni ei commiserat, urbem Hierosolymam eum 
decem millibus aureorum persolvendorum annua- 
tim, pro expensis familiaribus, sibi retinuerat ; 
postmodum, facti poenitens, pro Hierosolyma Ty- 
rum eisdem conditionibus, eo quod munitissima 
totius regni esset civitas et suis commoditatibus 
aptior videretur, sibi voluit permutari. Quam ejus 
petitionem, quoniam comes egre visus est susce- 
pisse, rex predictam dicitur mutasse sententiam. 
Factumque est merito ut, qui in modico erga eum 
qui sibi universa contulerat, noluit esse liberalis, 
ab universa summa rerum decideret. Nec solum 


881 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


regni cura et administrationis honor ei subtractus A teriore, in eo loco, qui vulgari appellatione dicitur 


est, verum etiam successionis spes est eidem peni- 
tus amputata. Nam de communi prieipum consi- 
lio, maxime domini Boamundi principis Antioche- 
norum, domini quoque Raimundi Tripolitani co-« 
mitis, Rainaldi Sidoniensis, Balduini Ramatensis, 
Baliani fratris ejus, presente ipso et contradicere 
non audente, suggerente hoc et ad id penitus hor- 
tante matre, Balduinus, adhue puerulus, vix anno- 
rumquinque, prosequente eum universe plebis suf- 
fragio, cleri quoque qui presens erat assensu, in 
ecclesia Dominica Resurrectionis, regia decoratus 
est unctione, et solemniter coronatus ; statimque 
sine dilatione exhibitae sunt eidem puero, univer- 
sorum baronum cum solita juramentorum forma 
manualiter fidelitates, honorque et gloria regis 
debita majestati, cum omni plenitudinesunt depen- 
sa; solus tamen Joppensis comes, ut ei suum exhi- 
beret hominium, a nemine est invitatus: quod fac- 
tum prudentioribus, sieut erat proeul dubio, con- 
cepte simultatis, imo manifesti odii,evidens visum 
est argumentum, sicut ex post facto liquebit mani- 
festius. Verum super hoc tantzee mutationis articulo 
varia erat et multiplex virorum prudentium opi- 
nio, dicentibus aliis, quod in hac pueri promo- 
tione nihil compendii regno, nihil utilitatis rebus 
accessisset publicis: nam uterque regum, alter 
morbo, alter s&etate prepediente, prorsus erat in- 
ulilis ; magisque videretur expediens, si de com- 
muni consilio procerum, alieui viribus strenuo, 
consilio pollenti, regiorum curanegotiorum, et rei- 
publiee committeretur administratio ; aliis autem 
videbatur, quod de puero factum erat, etsi non 
poterat usquequaque utilejudicari, in eotamen pu- 
bliee videbatur consultum esse utilitati, quod 
predicto comiti ad regni successionem anhelanti, 
viro, utdicebant,insufficienti, succedendispes erat 
preeisa : in quo futurorum materia scandalorum, 
et periculose seditionis qua post regis obitum ti- 
mebatur, fomes, finem accepisse sperabatur. Om- 
nibus tamen mens una erat et desiderium, ut ge- 
rendis publicis, maximeque educendis et reducen- 
dis exercitibus, contra hostium solito vehementio- 
rem instantiam,preficeretur procurator ; idque soli 
comiti Tripolitano convenire, eumque solum ad 
predicta posse sufficere, pene omnium una erat 
sententia. Factum est autem hoc, anno ab Inear- 
natione Domini 1183, indictionis 1, mense Novem- 
bre, vicesima die mensis. 


CAPUT XXX. 

Rex congregatis copiis ultra Jordanem festinat, 
ut obsessis subveniat. Salahadinus obsidionem 
solvit. 

At vero Salahadinus interim, dum hsc Hieroso- 
lymis sie aguntur, obsessam. urbem cura nihilomi- 
nus propensiore et totis viribus fatigabat, iis qui 
intuserantobsessi, requiem importuna denegansin- 
stantia. Octoenim erectis machinis, sex ab interiori 
parte,ubi antiqua fuerat civitas, duabus vero ab ex- 


B 


Cc 


D 


Obelet, castrum tanta importunitate non minus no- 
cte quam interdiu, immissis mire magnitudinis 
molaribus flagellabat, quod vel manum exerere, vel 
respicere per cancellos, aut aliquo defensionis uti 
genere nemo illorum qui intus erant,presumerent 
attentare ; éoque ventum erat, quod eis pre nimio 
terrore confusis, nec audentibus comparere,hostes 
ad predam, quam miseri cives in vallum, quod 
presidio conterminum suberat, introduxerant,im- 
missi funibus * impune occiderent, et divisa mem- 
bratim animalia sibi extraherentad cibumindem- 
nes,omnino adversitatis nihil ab oppidanis perpessi. 
Sed et qui in exercitu hostium erant,coquorum vel 
pistorum habentes officium, quique rerum vena- 
liumr procurabant foram, hiin domibus civium om- 
ni commoditate refertis officinas locaverant suas, 
libere suis professionibus utentes. Repererant sane 
in eis frumenti, hordei, vini et olei pro votis abun- 
dantiam, quibus, invitis eorum dominis, violenter 
utebantur. Porro quiin presidio erant, et ipsi ma- 
chinam aliquando tentaverunt erigere; sed tanto 
artificio saxa dirigebantcontorta,qui machinis prae- 
erant exterioribus,quod pre assiduis ictibus et mor- 
tis formidine, quam singuli lapidum immissorum 
intentare videbantur,nostri a proposito deficientes, 
satius judieabant, patienter quidquid inferebatur 
portare, quam adillud defensionis genus cum mor- 
lis se attollere periéulo. Nec solum qui egredie- 
bantur de abditis, accedentes ad propugnacula, ut 
vel tela vel lapides in hostes jaeularentur, vel ut 
obsidentesinspicerent legiones,tanto erant expositi 
periculo, terrorequequatiebanturad desperationem 
compellente ; verum et qui erant in conelavibus 
intimis, et qui ad loca secretiora se contulerant, 
accedentium fragore molarium et sonitu perterri- 
ti, videbantur quasi audire tonitrua, exspectantes 
quasi fulminum ictus, et suspensisemper, ne con- 
fracta super eos ruerent eedificia. Sollicitus erat 
rex interea, et tota procurabat diligentia quomodo 
subveniretur obsessis ; quomodo eis desideratum 
maturaretur subsidium. Assumpto igitur secum vi- 
vificee crucis ligno salutari, etregni viribus ex om- 
ni parte congregatis, ad partes illas properat, opem 
laturus obsessis; perveniensque ad mareSalis,quod 
alio nomine dicitur lacus Asphaltes, secus locum 
cui nomen Segor, qui hodie vulgari appellatione 
dicilur Palmer,post multas deliberationes,universo 
exercitui ducem ac preeceptorem,comitem instituit 
Tripolitanum. Salahadinus vero, cognito per ex- 
ploratores, quod Christianus in proximo esset ex- 
ercitus, et quod Tripolitanus comes prefectus es- 
set legionibus, depositis machinis, et indicto suis 
reditu, obsidionem, qua per mensem continuum, 
locui afflixerat praedictum, solvit ad propria re- 
versus. Rex tamen nihilominus cum omni exercitu 
ad locum perveniens destinatum, optatam eivibus 
intulit consolationem ; indietoque reditu et revoca- 
tis agminibus, sospes Hierosolymam reversus est. 


888 - 


ai Vl. 


HIST. RERUM TRANSMARIN. — LIB. XXIII. BALDUINUS IV REX. 


890 





INCIPIT LIBER VIGESIMUS TERTIUS. 


PRAEFATIO. 

Proposueramus sinistrorum taedio casuum, qui 

. frequentius solito, imo qui pene continue regno 
accidunt, a modo calamis otium indicere, et se- 
pulta mandare silentio quc posteris publieanda su- 
sceperamus. Nemo enim est, qui non invitus lan- 
guorem patriz,el suorum defectus in lucem proferat, 
eum quasi inter homines conveniat, et tanquam na- 
turalereputetur, unumquemque totisniti viribus pa- 
triam laudibus attollere, et titulis non invideresuo- 
rum. Verum preconiorum nobis omnis subducitur 
materia, et solum apta fletibus et lacrymas extor- 
quens nobis se offert lugentis patrie calamitas, et 
miseria multiformis. Qui enim hactenus in supe- 
rioribus libris, virorum fortium qui in nostro Orien- 
te, maximeque Hierosolymis, per annos octoginta 
et amplius principatum tenuerunt, egregia facta, 
qualiquali stylo descripsimus, deficimus in nobis- 
ipsis detestatione presentium, obstupescentes ma- 
teriam, qua se oculis et auribus ingerit, que nec 
Codri carmine, nec cujuslibet Mevii digna est re- 
latu. Nihil enim in nostrorum principum actibus 
oceurrit, quod memorie thesauris, vir prudens cre- 
- datesse mandandum ; nihil quodaut lectori recrea- 
lionem conferat, aut scriptori proficiat ad hono- 
rem. Periit enim apud nos, juxta quod propheta 
conqueritur: À prudente consilium, sermo asacer- 
dote, visio a propheta (Jer. xviu, 18) ; factusqueest 
apud nos, sicut populus, ita et sacerdos (Osee 1v, 
9) ; ita ut nobis aptari possit illud propheticum, 
Omne caput languidum, et omne cor mgrens ; à 
planta pedis usque ad verticem, non estinnobis sa- 
nitas (Isa. 1, 6). Jam enim ad ea tempora, quibus 
nec nostra vitia, nec eorum remedia pati possumus, 
perventum est ; unde nostris id merentibus pecca- 
tis, facti sunt hostes in capite ; et qui de inimicis 
triumphantes, palmam frequentius solebamus re- 
ferre cum gloria, nunc in omni pene conflietu, di- 
vina destituti gratia, deteriorem calculum reporta- 
mus. Ideoque silendum erat, consultiusque vide- 
batur nostris defectibus, noctem inducere, quam 
solem inferre pudendis. Sed quibus cordi est, ut 
in eo quod semel ccepimus, nos continuemus pro- 
posito, quique orant instantius, ut regni Hierosoly- 
morum status omnis tam prosper quam adversus, 
posteritati, nostra significetur opera, stimulos 
addunt, proponentes historiographorum disertis- 
simos, Titum Livium videlicet, Romanorum non so- 
lum prospera, sed etiam adversa mandasse litteris ; 
Josephum quoque, non solum que a Judeeisegregie 
gesta sunt, verum et qua eis sunt ignominiose il- 
Jata, longis tractatibus publicasse. Abundant et aliis 


PY 


D 


exemplis, qui ad hoe nosnitantur impellere; eoque 
facilius persuadent, quod planeliquetrerum gesta- 
rum seriptoribus, utramque sortem pari esse ra- 
tione propositam, ut sicut gestorum feliciter narra- 
tione posteros ad quamdam animositatem erigunt ; 
sicinfortuniorum subjectorum ezemplo,eosdem red- 
dant in. similibus cautiores. Annalium enim con- 
scriptores non qualia optant ipsi, sed qualia mini- 
strant tempora, mandari solent litteris, ex officio. 
Rerum autem et bellorum maxime, varius solet esse 
eventus, et non uniformis ; in quo non prosperitas 
continua, nec casus oppositus sine lucidis interval- 
lis. Vincimur ergo ; et que subsequentia ministra- 
bunt tempora, sicut coepimus (utinam fausta felicia- 
que !), auctore Domino, vitacomite, scripto mandare 
curabimus diligenter, a secundo proposito revocati. 


CAPUT PRIMUM. 

Inter regem et comitem Joppensem nutrita diu si- 
multas, erumpit in lites exsecrabiles; reconcilia- 
tionis nulla apparet spes. Tripolitanus regni ad- 
ministrationem et tutelam regiam obtinet. 
Interea inter regem et comitem Joppensem odio- 

rum fomes, magis magisque per dies singulos ex 

causis occultis augebatur, eoque usque contractus 
rancor proruperat, quod rex jam manifeste causas 
videbatur colligere velle, quibus sororem suam ab 
eo soluto matrimonio separaret ; unde juxta hoc 
propositum, patriarcham publice convenit, diem 
sibi preefigi postulans, quasi matrimonium aecusa- 
turus, qua in ejus presentia solemniter celebrare- 
tur divortium. Comes vero super iis omnibus in- 
structus, ab expeditione rediens, areliquo exercitu 
segregatus, compendioso itinere Ascalonam profe- 
ctusest, uxorem preemonens,que tunc Hierosolymis 
morabatur ; quod ante regis introitum, maturius 
ab eadem urbe discedens, Ascalonam proficisca- 
tur; verebatur enim ne si rex ejus copiam habere 
posset, eam ad virum non permitteret redire ulte- 
rius. Mittitur ergo a rege nuntius qui comitem 
evocet, et vocationis causam aperiat ; ille vero re- 
nitens, absentic causas allegat, preetendens eegri- 
tudinem, Cumque sepius evocatus venire differret, 
adjecit rex in propria persona illuc ire, et comitem 
viva voce solemniter injus vocare. Quo perveniens, 
eum quorumdam ex principibus suis comitatu, civi- 
talis portas serratas reperit, quas manu tangens, et 
tertio eas sibi aperiri preecipiens, cum neminem in- 
veniret qui ejus obediret verbo, cum debita indi- 
gnatione reversus est, speclante id universe civi- 
latis populo, qui in turribus et muris, audito regis 
adventu se locaverant, rei exitum prestolantes. 
Rex vero inde Joppen recto tendens itinere, ante- 


891 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


. 892 


quam ad urbem perveniret, quamplures ex loci A que cum motu intemperato, ut premisimus, ab 


ejus civibus obvios habuit, ex utraque classe ma- 
jores; quibus urbem aperientibus, rex sine diffi 
cultate ingressus est; ibique ordinato procuratore, 
quiloci curam gereret, Accon pervenit. Iudicitur 
ergo apud eamdem urbem curia generalis, ad quam 
cum die statuta regni principes convenissent, cc- 
pit patriarcha, utrumque magistrum, Templi vide- 
licet et Hospitalis, in eo verbo habens consortes, 
dominum regem convenire, etetiam flexo genu, pro 
comite intercedere, ut rancore deposito, eum in 
suam gratiam restitueret ; cumque statim exauditi 
non fuissent, recesserunt cum indignatione simul, 
non solum a curia, verum etiam a civitate. Fuerat 
autem in presentia prineipum qui convenerant, 
verbum propositum de mittendis nuntiis ad reges 
el reliquos principes ultramontanos, qui eos ad 
Christianitatis et regni auxilium invitarent. De 
quo cum prior habendus essel tractatus, patriar- 
cha, ut prediximus, incidens, verbum praeferens 
prineipale, in sermonem priorem descenderat ; ita- 


urbe discesseraunt Acconensi. Comes vero Joppen- 
sis cognito, quodad ejus pacem rex animum suum 
nollet inelinare, adjecit pejora prioribus ; et assu- 
mens eam quam secum habebat militiam, versus 
castrum, eui nomen Darum, suos direxit ; et in 
castra quorumdam Arabum, qui in partibus illis 
gratia pascuorum, tentoria locaverant sua, a rege 
habentes securitatem, et sub ejus fiducia commo- 
rantes securi, repentinus irruit, et imparatos re- 
periens, preedam inde et manubias agens, reversus 
est Ascalonam ; quo cognito, rex, iterum revoca- 
lis principibus, Tripolitano comiti regni curam et 
generalem administrationem committit, in ejus pru- 
dentia simul et magnanimitate spem habens. In 


B quo facto, populi universi et principum, ex parte 


plurima videbatur satisfecisse desideriis : uniea 
enim et singularis videbatur omnibus salutis via, si 
predicto comiti regiorum cura committeretur ne- 
gotiorum. 


Reliqua desiderantur. 














IN GUILLELMI TYRENSIS 
CONTINUATAM BELLI SACRI HISTORIAM 
MONITUM. 


(D. ManrEN. Ampl. Collect., t. V, col. 381.) 





Inter editos a Jacobo Bongartio belli sacri scriptores, maximo fuit semper in pretio Guillelmi T'yrensis 
archiepiscopi historia, cum propter rerum quas tractat multitudinem et varietatem, tum propter auctoris 
ipsius gravitatem, qua certe tanta fuit, ut dictus sit totius historie princeps, doctrina non vulgari et supra 
seculum illud amoena, experientia varia, acri vir judicio, quantumque licet judicare vita et ingenio pro- 
bus, dictione etiam elegans et gravis. (Boxaanr. «n praf. supra.) Opus autem suum in duos et viginti libros 
distribuit, inceptoque vicesimo tertionecdum absolutoex hac vita migravit. Hos autem librosin vetericodice 
illustrissimi domini Gastonis de Noailles, quondam episcopi Gatalaunensis, ante annos quingentos ab auc- 
toreanonymo Galliceredditos cum interpolationibus quibusdam reperimus, qui etiam T'yrensis archiepis- 
copi historiam ad annum 1215 usque continuavit ; opus sane omnium qui illud legerunt judicio publica 
luce non indignum : res quippe in Oriente gestas per annos circiter centum accurate describit, multaque 
refert qua alibi facile non reperias. Res etiam Constantinopolitanas, Gallicanas, Anglicanasque et quce 
imperium spectant passim attingit. 

Integrum interpretisopus suadebant nonnulli ut hic daremus, maxime cum plura versioni suz, que a 
Tyrio exsulant, immiscuerit. Verum ab hoc nos proposito deterruerenon pauca. 1. Immensa operis moles ; 
2. antiquissimum idioma Gallicum quod nonnisi magno labore intelligipotest;3. quod ea qua Tyrio auctor 
immiscuit aliunde forsan innotescere poterunt. Sufficiat igitur hic continuatam Guillemi Tyrensis archie- 
piscopi Historiam edere, ad cujus faciliorem intelligentiam vocum exoticarum glossarium subjungemus. 

De translatoris vero &tate duo possumus cerlo definire. Primo, quod saltem attigit annum1275, quo opus 
suum absolvit. Secundo, quod ante annum 1295, supremam operi suo manum apposuit, Eo quippe anno 
scriptus est codez quo usi sumus, ad cujus calcem hzc legimus : Cest livre fu escrit et accompli à Rome 
l'an de l'Incarnation nostre Seignor Jesus-Christ MCCXCV u mois de Mai, u tans du pape Boniface 
huitisme, nés d'une cité qui est en campagne, qui a nom Anaigne, qui fut eslut aprés pape Celestin le 
quint, qui ot nom frere Pierre de Moron, qui renunca en la cité de Naples. 


MM M 


4 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXII. 


894 





GUILELMI TYRENSIS j 
CONTINUATA 


BELLI SACRI HISTORIA 


Gallico idiomate ab antiquo auctore ante annos 500 conscripta. 


(D. ManTEN. ubi supra, ex ms. codice illustrissimi domini Gastonis de Noailles, quondam episcopi 
Catalaunensis.) 


Si grans haine estoit entre le roi et le conte de A vousist qu'il venist devant lui. Le roi ne les en 


Jaffe, que chaseun jor creissoit plus et plus, et jus- 
que à tant étoit la chose venue, que le roi queroit 
achaison par quoy il peust desevrer tot apertement 
le mariage qui iert entre lui et sa seror. Il requist 
le patriarche, qu'il les ajornast, et dist qu'il voloit 
&cecuser ce mariage, mostrer par raison qu'il 
n'estoit ne bon ne loyal. Le cuens oi ce dire, si le 
parti des autres barons tot celeement, et s'en vint 
en Jerusalem, oü sa fame sejornait lors, et li pria 
mult que le se partist de la ville ancois que le roi 
vienist, qui retornoit de son ost. Car il doutoit que 
se le roi la trovoit iluec, qu'il ne la laissast pas 
revenirà lui, por celi prioit mult que ele le suist à 
Escalone, oü il s'en ala tot droit, Le roi oi dire, que 
le cuens s'estoit parti de lost, si envoya messages 
aprés lui, qui le semonstrent de venir à sa cort. Cil 
respondi qu'il ne pooist aler, parce qu'il estoit de- 
haitie. Plusors messages i envoya les uns aprés les 
autres, qui onques amener ne le porent ; car il s'es- 
eusoit tosjors de sa maladie. Le roi dit que puis- 
qu'il ne voloit venir à lui, il iroit à lui parler et 
semondroit il meismes. Li baron li suirent. l| se 
vint tot droit à Escalone, mais il trouva les portes 
mult bien fermées, il appella et commanda que l'en 
li ouvrit, trois fois toucha de sa main la porte, mais 
nus ne vint. Avant que son commendement feist, 
li borgois de la ville estoient montez sur les murs 
et.sur les tornelles, ne ne s'osoient movoir, ains 
attendoient la fin de cele chose. Le roi se parti 


B 


d'iluec mult corociet, ets'addressa por aler à Jaffe. C 


Asses encontre chevalieres et borgois dela cité, qui 
le menerent ens sans point de contredit. Hl saisi la 
ville à son eus, et i mist son baillif. Puis se parti 
d'luec et vint en Aere, et fist semondre iluec un 
grand parlement de ses prélats et de ses barons. 

Quand ils furent assemblés, le patriarche prist 
avec luile maistre du Temple et le maistre de l'Os- 
pital, si s'en alerent tot droit devant le roi, et li 
prierent mult humblement, et l'enchirent au pié 
qu'il pardonnát son mautalent au conte de Jaffe, et 


vout escouter, aincois lor respondi tout plainement 
qu'il n'en feroit mie. Cil orent grant desdaing de ce 
que homme qui estoitensi poure point de son cors, 
portoit encore si. grant rencune en son cors. Par 
corout se partirent de la cort, et s'en issirent hors 
la cité. Le parlement devoit estre assemblé, parce 
que l'ondevoit envoyerbon messages as princesde 
France, et des autres terres, por eux requerent, 
qu'ils secorussent le pais Jésus-Christ et sa gent. 

Le patriarche, quand l'en dut premierement par- 
ler decele besoingne, commencal'autreque je vous 
ai dite, et parce que le roi ne vout veut faire por li, 
s'en parti il d'iluec lui et ses compaignons. Ce fu- 
rent li dui maistres du Temple et de l'Ospital ; si 
mot rien fait dela besoingne porcoi il estoient en- 
semble. Le cuens de Jaffre oi dire que le roi ne vo- 
loit avoir nul merci de lui, et que por amor ni por 
priere ne pooit avoir sa pes. Deslors se porpensa 
comment il le porroit corocier. Il prist chevalier 
avec lui tant comme il en pot avoir, et s'en alla 
tot droit vers le chastel du Daron. Iluee s'estoient 
logiés Turs d'Arabe, que l'on apele Beduins, et 
gardoient grant plente de bestes par les pastures ; 
car il avoit tant donné du l'or au roi, qu'il les i 
soffroit, et avoit en son conduit. Sus ce estoient 
tuit seur, etne cuidoient avoir garde de nullui. Le 
cuens elli chevalier vindrent tot soudainementsur 
ceux, etles sorpristrent, aucuns en occistrent, et 
toutela proie emmenerent quant qu'il trouverent 
de robes et d'avoir emporterent à Escalone. 

La novelle en vint au roi, qui en fut tout desue ; 
si manda le conte de Triple, et parce qu'il se fioit 
en son bon sens et en sa loyaulé, tantost li bailla 
tot le pooir et toute la baillie du roiaume. Trop en 
orent grant joie li baron et li menu pueple, parce 
qu'il avoit dit des ancois que autrement ne pooit 
estre la terre en bon point. Tandis com l'or du roi 
estoient sinon puissant, se totle fes etle gouverne- 
ment des besoingnes n'estoient baillées au conte 
de Triple. 


Hic desinit in editis Guillelmus Tyrius. 


895 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


Le cuens de Triple respondi que volontier en A le roi, que l'en coronast l'enfant. L'en le mena au 


recevroit la baillie, parce qu'il ne fust garde de 
l'enfant, porce que se li enfes moroit par avanture 
dedens dix ans, que on ne deist qu'il fust mort par 
lui, et si voloit que li chastel et li fermetés fussent 
mises en la main de l'Ospital et du Temple, qu'il 
n'en volait pas estre mescreus, ne quel'on parlast 
sus lui mille mauvaissetié, et si voloit estre asené 
oü il se tendroit, sil u roiaume mestoist nul cost, 
quil n'avoit lors nulles trives as Sarrazin, ne la 
terre n'estoit pas rendant, qu'il peust ost tetur con- 
tre les Sarazins sans grant coust, porce voloit 
com l'asseurast d'avoir la baillie dix ans, en tel 
maniére que sili enfes moroit dedens dix ans, la 
baillie revenroitaussi comme devant, jusqu'à celle 
hore, que par le conseil de l'apostole de Rome et p 
l'empereur d'Alemaigne et le roi de France, et le 
roi d'Engleterre seroit jugier le roiaume à une des 
deux sorors, ou à la soué qui est ainsnée, ou à la 
mains née, porce que le roi Haimeri fu parti de la 
terre à la mains née seror, ains qu'il fust roi et la 
mains née fu deroi etde Rome; porce ne s'accorde- 
rent mie li baron, que l'ainsnée se fu, selienfes mo- 
roit, sans le conseil de ces quatre que je vous ai 
nommés, et porce l'atira ainsi le cuens de Triple, 
qu'il ne voloit mie qu'il i eust discorde en la terre, 
seli enfes moroit, et porce en voloit estre tenant 
de ci alor que les quatrei eussent mis conseil. 

Ceste chose fu au gré du roi et des barons tot 
ainsi comme le cuens le devisa. Auec atirent que le 
cuens Jocelin, qui estoit oncle à Ja mére de l'enfant C 
le garderoit, et quele cuens de Triple auroit Ba- 
rust et les garandit, porce que cil metoit coust u 
roiaume, par les barons de la terre fust asené la 
tant qu'il r'auroit eus ses cous. 

Quand ainsi orent atiré lor affaire, si commanda 


HIC INCIPIT 


I. Rez infans accepto a baronibus homino custodien- 
dus traditur comiti Jocelino. Aquarum in civi- 
tatedefectus, Puteus propefontem Siloe detectus. 


Quant ileque le roi fut mort, et li enfes out porté 
corone, li fist-il faire à tous les barons de la terre 
feute et homage com à seignor et à roi : aprés le 
fist faire au comte de Triple com de baillif ; et si 
fist jurer à tous les barons et as chevaliers de la 
terre, qu'ils atireroient, si com il avoitesté dit, des 
deux serors, et tenoient et aideroient au comte de 
Triple la terre à maintenir et à garder, si li enfes 
moroit dedens dix ans. Quant le roi mesiaus fu 
mort, et li enfes ot porté corone, sile charia lon 
au conte Jocelin à garder, et il l'emmena en Acre. 
Sile garda au miex qu'il pout, et le cuens de Triple 
fut baillif de la terre. 

Ilavintcel premier an, qu'il ne plut pointenlaterre 


Sepulere, et le corona l'en. Si le fist l'emporter 
à unchevalierentre ses bras jusqu'au temple Domi- 
nus, porce qu'il estoit petit, qu'il ne voloit mie 
qu'il fust plus bas deus. Le chevalier estoit grant et 
elevé, et si avoit nom Belian Dibelim, un des barons 
de la terre. Costume est en Jerusalem quand le roi 
porte corone au Sepulere, il la porte en son chief 
de ci au temple oü Jésus-Christ fu offert ; là si 
offre sa corone, mes il l'offre par rachat. Ainsi so- 
loit l'en faire que tantost comme la fame avoit son 


enfant malle, que ele l'offroit premierement au . 


temple, si le rachetoit d'un agnel, ou de deux co- 
lombiaus, ou de deux tourterelles. Quand le roi 
avoit offerl sa corone au temple, si avaloit uns de- 
grés qui son dehors le temple, et entroit en son 
pales, u temple de Salomon, oü li Templiers ma- 
noient. Là estoient mises lestables por mengier, oü 
le roi s'asseoit, et si baron, et tuit cil qui mengier 
voloient, fors seulement li borgois de Jerusalem 
qui servoient, que tant devoient-ils de servise au 
roi, que quand le roi avoit porté corone, qu'ils 
servoient li et ses barons au mengier. Ne demora 
guaires, puisque le jone roi ot porté corone que le 
viceroi mesel fu mort. Devant ce qu'il fust mort, 
manda-t-il tous ses barons, qu'ils venissent à lui 
en Jerusalem, et il i vindrent. A ce point qu'ils 
vindrent trepassa li roi mesiaus de cest siecle, et 
furenttuit à sa mortli baron de laterre. Lendemain 
l'enfouirent u mostier du Sepulere, là oüles autres 
rois ont esté enfoüis puis le tans au roi Godefroi 
de Builon. Il estoient enfoüis entre monte Calvaire 
là oà Jésus-Christ fu mis en croix, et le sepulere 
oü il fu cochié, et tot est dedens le mostier du Se- 
pulere, monte Cauvaire et Golgotas. 


LIBER XXII. 


de Jérusalem, ne que es citernes ne recut lon point 
d'eué, si que n'avoit por boire fort mult poi. En Je- 
rusalem avoitlors un borgois qui mult volontiers fai- 
soitbien porDieu. Cil avoitnom Germain. Il avoiten 
Jerusalem en trois lieus caves de marbre, encelées 
en masieres, etsi avoit en chascune des trois caves 
deux bacins en chaanes et les faisoit tous jors 
tenir tousjours pleins d'eué. Là aloient bouire tuit 
cil et toutes celes qui bouir voloient. Quant Ger- 
main vil que en ses cisternes n'avoit guaires 
d'eué, et qu'il ne plouoit point, si en fu mult co- 
rocié et dolens, porce qu'il avait grant paor qu'il 
ne perdist l'aumosne qu'il avoit commencié à faire 
as poures gens, pour l'amor de Dame Dieu. Lors 
li souvint de ce qu'il avoit oi dire as anciens 
hommes de la terre, que de jouste la fontaine de 
Siloe avoit un puis ancien que Jacob i fist, et es- 


896 - 





CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXII.- 


898 


t toit couvert et empli, et gaagnoit lon pardessus et A baillif estoit du roiaume de Jerusalem, Quant le 


pi 


La peine seroit trové. Lors fit li prodome sa priere 


Ü à nostre Seignor, qu'il li donna ce puis trover, 


et qu'il li donna maintenir le bien qu'il avoit com- 


 mencié à faire, et qu'illi laissast faire par son 


plaisir que son poure pueple eust secors d'eué. 
Lendemain par matin se leva, et ala au mostier, 
et pria Dieu qu'il le conseillast. Aprés ce il ala 
en la place, et prit ouvriers, et s'en ala en ce lieu, 
u l'en li avoit dit que cil puis estoit ; si fit fouir 
tant que on trouva le puis. Quant ils l'ont trouvé, 
sile fit voider et maconner de nuef, et tot à ses 
cous. Puis fist faire pardessus une roe, ou il avoit 
pos que un cheval tornoit ; que sili pot plain estoit 
venant à mont et li vuit aloit à val, et si avoit 
lon fait mettre cuves de pierre là oü cele eué co- 
roit que l'on traoit du puis, et la venoient tuit 
eil de la terre qui voloient de l'eué, si la portoient 
en la eité. Li borgois faisoit traire l'eué jor et nuit 
à ses chevax etdonnerentà tous ceux qui prendre 
en voloient, et tost àson cost, tant que Dame Dieu 
leur envoya pluies es cisternes, et encore ne s'en 
faisoit pas a tant le prodome, ains avoit deux 
somiers et trois serjans, qui ne faisoient autres 
choses que porter eué en ces cuves qu'il avoit en 
la cité pour abreuver la poure gent. Cil puis dont 
il faisoit traire cele eué avoit bien r. toises et plus 


- de parfont, puis le dépecierent et emplirent li 


citaien, quant il oire dire que li Sarazin d'Egypte 
venoient la cité asegir. 


II. De fonte Siloe. Inducias cum Saladino paci- 
scitur comes Tripolilanus. 


Ci emprés vous diron de la fontaine de Siloé 
qui prés du puis est. Ele n'est mie bonne à boire, 
ains est salée. De cele eué tanoit l'on les cuirs de 
la cité, si en lavoit l'on les dras et en abreuvoit 
lon les chevax et les jardins qui desous en la 
valée estoient. Cele fontaine ne cort mie le samedi, 
ains est tote coie. Si vous dirai qu'il avint a cele 
fontaine: un jor au tans que JEsus-CunisT aloit 
par terre, estoit un jor en Jerusalem entre ses 
apostres, si passerent parmi une rue, et virent un 
homme n'avoit nus ieus. Lors demanderent li 
apostres à Jesus-Christ, si ce estoit por li péchié 
de son pere ou de sa mere ou de parent qu'il eust, 
qu'il estoit sans ieus. Jesus-Christ respondit, que 
ce n'estoit pas porle pechié du pere ne de la mere, 
ne de parent qu'il eust, mais por ce qu'il ovrast en 
lui. Lors Jesus-Christ escopi a terre, et prist un 
poi de boe, si la mistla oü les ieus devoientestre, 
et il dit qu'il s'en alast a la fontaine de Silooe, si 
se lavast. Il ala et si se lavast, et ot ieus si vit, 
dont revint ariere en la cité de Jerusalem a ses 
parens, qui mult se merveillerent de ce qu'il avoit 
jeus, et li demanderent comment c'estoit, et il lor 
conta, et il ne le vodrent mie croire ; ains man- 


derent s'il estoit certain que ce fust-il. Il distrent 


que oil.Or vous dirons du conte de Triple, qui 


B 


cuens vit qu'il ne plIouoit point, et qui li blé ne 
ereissolent qui semés estoit, si ot paor de chier 
tans. Il manda les barons de la terre et les mais- 
tres du Temple et del'Ospital. Si lor dit : Seignor, 
quel conseil donrez-vous de ce qu'il ne pluet, ne li 
blé ne creissent ? l'ai paor que li Sarrazin ne 
s'apercoivent que nos aions cher tans, et qu'ils ne 
nos corent sus, quel consel en donrez vous ? Fe- 
rai-je trives as Sarrazin par paor de chier tans. Li 
barons li loerent qu'il feist trives a Salahadin, et 
il les requist, et Salahadin li dona volontiers jus- 
ques a 1v. ans. Quant il ot trives entre les Sarra- 
zins et les Chrestiens, li Sarazins amenerent tant 
de viandes as Chrestiens, que bon tans orent du- 
rement, -et se l'on n'eust fait trives, tuit fussent 
morts de faim ; dont le cuens de Triple por ces 
trives qu'il fist as Sarazins fu mult amé des gens 
de terre, et malt li en orerent des beneiscons. Je 
vous avoie oblié a dire quand je vous parlai de la 
fontaine de Siloé, d'une aumosne que li borgois 
de Jerusalem faisoient. Mes or la vous dirai. Et la 
quarantainelafaisoientlejor comme list l'évangile 
du poure homme à qui Jesus-Christ rendie la vue 
d'un poi de boe, et il le roua aler à la fontaine de 
Siloe, et silavast, et il si fist, si ot ieus et si vit 
el, por ceste remembrance faisoient li borgois de 
Jerusalem ceste aumosne que je vous dirai. Il 
faisolent mener cuves sus la fontaine, si les fai- 
soient toutes emplir de vin, et.si faisoient les so- 
miers charger de pain et de vin, et mener en tele 
place, que totes les poures gens qui venoient 
avoient du pain et du vin à grant plente de l'ar- 
gent avec, et si i aloient les homes et les fames à 
procession à celui jor, et pour faire ceste au- 
mosne. 


III. Bonifacius marchio Montisferrati cruce signa- 
tur, uti et Conradus filius ejus qui Constanti- 
nopolim appulit. 


Je vous ai dit del'aumosne que l'on faisoit àla 
fontaine de Siloe. Or vous dirai d'un haut home 
de Lombardie, qui avoit nom Ronifaces, qui estoit 
marchis de Montferrat. Cil marchis estoit aiel le 
roi Daudouin, quant il oit dire que son nies estoit 
roi de Jerusalem, si en fu lie mult et. joieus, il se 
eroisa et laissa sa terre à son aisné fils. Si passa 
oultre mer. Quant il fu arrivé, le roi et le cuens 
de Triple et tuit li baron de la terre li recurent 
mult hautement, et furent mult lies de sa venue. 
Lors li donna le roi un chastel, qui est es desers 
deca le flun, tres de la ou Dieu jeuna la quaran- 
taine, cil chastel si est a sept milles de Jerusalem, 
el a trois milles du flun, et si est en une haute 
montagne, si l'appelle-lon Saint-Helye, et porce 
l'appelle l'on ainsi, que l'on dit, que c'est le lieu 
ou Helye jeuna xr. jors et puis s'endormi, et que 
Dieu li envoia illuec une piece de pain et de l'eue 
en un vessel. Si le fist eveiller à l'angele, porce 


899 


GUILLELMI TYRENSIS AHRCHIEP. 


qu'il beust et menjast, il but et menja. Et porce A a cui il faisoit les nes coper et les baulevres. Ainsi 


avint la ou cil chastel est, l'apelent cil du pays 
8. Helye. Cil Boniface le marchis avoit un fils, qui 
avoit nom Coraut. Cil se croisa por aler en la 
terre d'outre mer apres son pere, et por veoir son 
neveu qui estoit roi de Jerusalem. Il mut et fu su 
mer, mes adone ne vout mie nostre Sire qu'il pas- 
sast. Ains li envoia un tans qu'ille mena en Cons- 
tantinople, porce qu'il avoit porvue la perdicion 
de la terre, et par celui Coraut en soit secourue 
une partie si com vous oirés avant. Nostre Sire 
ne vout pas tot destruire, ains en laissa un poi 
ausi com il fistau fils Salomon. Car Dex se co- 
rousa à Salomon por le pechié de luxure, qu'il ot 
fait d'une fame paiene, qu'il tenoit, qu'il ne deust 


pas tenir. Tant l'aima qu'il fist faire por lui trois B 


mahomeries sus trois montagnes dont chacune 
est à trois milles de Jérusalem. Dont nostre sire 
se corouca plus de la mahomerie qu'il avoit fait 
sus Mont-Olivete, que de tout l'autre pechié qu'il 
avoit fait devant. Porce que de Mont-Olivete 
monta-il és cieus par devant ses apostres, quant 
il fu resuscité de mort à vie, et descendra au ju- 
gement. Lors dist nostre Sire à Salomon, qu'il 
l'avoit coroucié, et ce por le grant amor quil 
avoiteue à son pere David ne fust, il le destrui- 
sist du tot. Mes or s'en s'offendità tant à son 
vivant. Mes bien sceust-il que aprés lui ne tenroit 
mie leroiaume ison fil. Fors tant-seulement un 
poi, et de ce petit li lairoit por l'amor qu'il avoit 
eué à son pere David. Ausi ne vout pas nostre sire 
la Chrestienté deseriterdu tot por aucun prodome, 
qui en la terre estoit. Ausi com il laisa au fils 
Salomon por David, aincois laissa une cité qui à 
nom Sur por Coraut, qui en Constantinople estoit, 
Si com vous oirés aprés. En ce point que Coraut 
fu arrivé en Constantinople estoit Quirsac empe- 
reor, et n'avoit pas encore les eus crevés. ll avoit 
un haut home en Constantinople, qui avait nom 
Livernas, qui avoit esté cosin de l'empereor 
Manuel. Cil Livernas s'estoit repost, et destorné 
&u tans que Androines estoit empereor, et porce se 
destorna-il que Androines ne le desfigurast ausi 
com il avoit fait ses parents. Quant cil Livernas oi 
dire que Androines estoit mort, et Cir Quirsac es- 
toit emperere, et qu'il avoit d'Androines ainsi le 


fist attirer plusors des parent l'empereor, puis fu 
il emperere et portacorone u mostier deS. Sophie, 
et fist tant de malice comme vous oirés. 


IV. Androniciimperatoris C. P. impudicitiz. Quir- 


900 


sacum seu Isaacum accersit occidendum. Qui et | 


ipse occiso Lango sto imperii coronam occupat. 


Quant Androines fu empereor en Constantino- 
ple, il ne demoroit bele none en abaie, ne fille à 


chevalier, ne à borgois, se ele si pleust, qu'il ne . 


la prità force et geust à lui. Trop fut hai de tos 
par la malice qu'il faisoit. Un jor avint que Lan- 
gosse vint à lui, sili dist: Sire, il a en ceste 
ville unchevalierqui fu parent l'empereor Manuel, 
se yous m'en crées vous le manderés, et mettrés 
en prison, ou vos le ferés occire. Car je scai vrai- 
ment, si vous li laissés ainsi il vous guerroira, que 
il est rous de putaire. L'emperere li manda qu'il 
venist parler à lui. Cil chevalier avoit nom Quirsae, 
et avoit un frere qui avoit nom Alexe. Quant Quir- 
sac oi ce mandement, il dit au message qu'il s'en 
alast, et il iroit aprés lui. Lors manda son frere et 
ses compagnons, et lors dist qu'ainsi l'avoit l'em- 
pereor mandé. Je soi bien, dist-il, que je sui aeusé 
à l'emperere por moi occire, quel conseil me don- 
nés-vous ? Son frere et ses compagnons li distrent, 
nous loons bien que vous i alliés, et nous irons 
avecques vous, si oirons qu'il dira. Puisque vous 
leloés, dit Quirsae, je irai. Lors s'arma par des- 
sous ses draps, et caint l'espée, si monterent li et 
ses compagnons, et ala à Blaquerne, oü l'enspereor 
estoit. Blaquerne est un manoir l'empereor, qui 
siet au chief de Constantinople devers terre. Si 
comme Quirsae aloit à l'empereur, et il vint en 
une estroite rué, si encontra Langosse, qui aloit 
disner à son ostel. Quirsae vit que Langosse ne 
pooit retorner, qu'il ne venist par lui. Il li corut sus 
et li coupa la teste. Lors torna arriere ferant des 
esperons, et s'en ala l'espée traite aval la ville : 
Seignors, venés aprés moi, car j'ai tué le diable. 
Quant le cri leva dans la ville, que Quirsae avoit 
occis Langosse, il alerent tuit aprés lui à la Boche 
de Lion. Lors prit Quirsac Boche de Lion, si le 
garni, et mist ses homes dedens Boche de Lion. 
Ce estoit un manoir de l'empereor, qui siest sus 
mer, la estoit le plas de son trésor. Lors prist 


siecle delivré, si com je vous dirai. Une nuit quant p Quirsae la corone, et les vestemens l'empereor, et 


Androines ot la tete coupée, à Alexe qui avait 
l'empire de Constantinople en sa garde et l'enfant 
qui fu fil l'empereor Manuel, il se porpensa d'une 
grand traison,jet por leconseil d'un sien escrivaint 
qui avait nom Langosse fist une nuit prendre le 
jeune enfant, qui baron estoit, à la fille le roi Lois 
de France, qui devoit garder en bonne foi, fit 
mettre en un sac et porter par mer en un batel, ot 
fist getter ens, si fu noiés. Aincois que cette chose 
fust scuó, manda Androines les parens l'empereor, 
et ainsi com il venoient les faisoit mettre en une 
chartre, et lors faisoit les eus crever, et tex i avoit 


si ala à S. Sophie, et se corona à empereor. Quant 

il ot porté corone, il manda tous ceux de la cité, et 

les fist armer por aler assaillir Blaquerne. 

V. Andronicum ignominiose habitum feminarum 
furori occidendum permittit. 

Quant Androines oi dire que Quirsac avoit occis 
Langosse, et qu'il avoit prist Boche deLion et saisi 
son trésor, et porté corone, sine sot que faire. Il 
fist armertant de gent com il avoit avec lui porli 
défendre, mes valu riens. Quant Quirsace vint de- 
vant Blaquerne, et cil dedens virent, que lor defense 
ne voudroit rien, il se rendirent. Lors fist Quirsac 


E s. nw row : » 
"^ " 
d ; 


y ; & M 
s 


904 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LíB. XXII. 909 


. prendre Androines et mener à Boche de Lion. A ques à un tans, que muete fu de France etd'autres 


Aprés se pensa qu'il le feroit morir de vil mort, por 

- son Seigneur droiturier, qu'il avoit fait noyer en la 
mer, qui fil avoit esté l'empereor Manuel et por au- 
tres malices qu'il avoit fait. Lors le fist Quirsac 

. despouller tot nu, et aporter une reis d'aus, mes li 
ail ni estoient mei. Si l'en fist faire une corone et 
eoroner com roi, puisle fist bertauder et tondre en 
erois, puis le fist monter sus une asnesseà devant 
deriere, et tenoit la cou de sa main com frain. 
Ainsi le fist mener par tote les rués de Constanti- 
nople. Si vous dirai que les fames faisoient. Eles 
avoient apareillée pisas et longuamis, si li geloient 
sus la testes par toutes les rués. Ainsi porta An- 
droines corone eu Constantinople tant qu'il fu hors 
de la cité. Lors le livra a fames, et eles li corurent 
sus com le chien à la charoigne. Si le depecierent 
tout piece à piece, et cele qui en pout avoir aussi 
gros com une feve, si le mangeoit, et en roioient 
les os au cotel. Onques ni demora oselet, ne jointe 
queeles ne mengassent, et disoient que toutes celes 
qui avoient mengié de luiestoient sauvées, parce 
que eles avaient aidié à vengerla malice qu'ilavait 
faite. 


VL Zmperium invadit Alexius capto el excacato 


fratre suo. 

Cil empereor Quirsac fu mult amés dele gent de 
la terre por la malice d'Androines et de Langosse, 
qu'il avait si bien vangié, et des abaies mesmes fu- 
il mult amés, et n'ont abaies en Constantinople, oü 
son image ne fustescrit en la porte. Il n'avoit pas 

" fame quant il porta corone. Il manda au roi de 

- Honguerie, qu'il li envoiast une seror qu'il avoit 

) por prendre à fame. Cilli envoia mult volontieret 

liement. Quant ele fu en Constantinople l'empereor 

l'espousa, etli fit porter corone, puis orent un fil 
qui out nom Alexe. Un jor avint que l'empereor 

Quirsac ehevauchoit parsa terreetvintà une abaie 

qui prés estoit de Felippe. En cele cité de Felippe 

fu le roi Alexandre né. Si est à cinq jornées de 

Constantinople. En cele cité fist S. Pol une partie 

de ses epistres, dont l'en dit à Felipenses. A cele 

abaie sejorna l'empereur Quirsac. Quant son frere 

Alexe oi dire, qu'il sejornoit la a poi de gent, ille 

fist prendre, et li fist les eus erever. En l'abaie le 

laisa, et s'en revint ariere en Constantinople, si fu 
empereor et porta corone. Aprés manda son frere 

Quirsae et le fist amener en Constantinople, illuec 

le fist garder et servir et livrer ce que mestier li 

estoit. 

VII. Imperatriz Alexium filium caute mittit Hun- 
garis regicustodiendum. Junior rex Jerosolymi- 
tanus moritur. 

Quant l'emperis sot que Alexe avoit ainsi à son 
seignor l'emperor crever les eus, mult fut dolente, 
et ot paor qu'il nefist son fil Alexe, qui enfes estoit, 
occire. Ele le chariacoiement à chevaliers et à ser- 
jans, et l'envoia au roi d'Onguerie son frere, cui 
nies qu'il estoit en garde. llle garde et norri jus- 


terres qui outre mer aloient. Alexe qui fist à son 
frere les eus crever, qui empereres estoit, si com 
je vous ai dit, tint l'empire et gouverna. Mes Liver- 
nas, dont je vous ai parlé ci-dessus, porce qu'il 
estoit plus prés à l'empereor Manuel de lingnage 
que Alexe, assembla grant gent, et lor promist et 
dona l'argent. Devant Constantinople vint à ost. 
Quant l'empereor sot qu'il venoit sus li à ost, il 
pria le marquis Courat, qui en Constantinople estoit 
venu lors, qu'il demorast avec lui, et si home tant 
qu'il eust sa guerre finie. Le marquis i demora. 
Livernas quant il vint devant Constantinople ren- 
gea ses batailles totes armées et fu tot devant. 
L'empereor ne vout issir contre Livernas, porce 


B qu'ilavoit grant lignage dedensla cité. Mes le mar- 


D 


quis s'arma et issi hors contre Livernas. L'en li 
mostre et il poinst contre lui. Livernas ettuit cil de 
sa bataille euidoient qu'il eust quitté la cité por 
venir lui aidier, et quant il fu prés de Livernas, il 
brocha le cheval de Ravine et le feri parmi le 
corps, si l'abati mort, puis retorna en Constanti- 
nople. Quant cil dehors virent que lor seignor estoit 
mort, si retornerent en fuie, Coraut retorna en la 
cité à l'empereor, qui avec luile retint, porce qu'il 
ne voloit mie que cil de la cité, cui parent il avoit 
occis, li fesissent ennui ne malice. Si se tint avec 
l'empereor jusques à tant, qui fu tans d'aler en la 
terre d'otremer por garder la cité, que Dieu li avoit 
porveué, qu'il lairoit à Chrestien. Ci lairons a par- 
ler de Coraut, et dirons du roi Baudoin. L'enfant 
qui en Aere estoit en la garde le conte Jocelin 
oncle de sa mere, maladie le prist, si fu mort. Le 
cuens Jocelin se propensa d'une grant traison, il 
vint au comte de Triple, et li dist qu'il n'alast pas 
en Jerusalem avec le roi enfouir le cors ne n'y 
laissa aller nus des barons de terre, ains bailla 
l'on le corps as Templiers, qui l'emportassent en 
Jerusalem. Le cuens de Triple crut le conseil Joce- 
lin, comme fol. Li Templiers portérent le cors le 
roi en Jerusalem, et le cuens de Triple ala à Taba- 
rie. Lors saisi le cuens Jocelin la cité d'Acre, puis 
ala à Baruth, que le cuens de Triple avoit en gua- 
ges. Si entra ens par traison, et la garni de cheva- 
liers et de serjans. Aprés manda a la comtesse de 
Jaffe mere le roi que ele alast en Jerusalem, et si 
chevalier tuit, et quant le roi son fils seroit enfoui, 
si saisisse la cité et la garnisse, et porte corone. 
Quant le cuens de Triple sot quele cuens Jocelin 
l'avoit ainsi trai, il manda tous les barons de la 
terre, qu'il venissent a lui a Naples. ll i alerent 
tuit, fors seulement le comte Jocelin et le prince 
Renaut. Le cuens Jocelin ne voul pas laissier 
Acre, etla contesse de Jaffre fu en Jerusalem, 
entre lui et son mari et ses chevaliers, et fitenfouir 
son fils le roi, lemarquis Boniface son aiel issi, et 
li patriarches, le maistre du Temple et cil de l'Os- 
pital. 


903 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


VIII. Joppensis comitissa regni corona decoratur. A laderie de Jerusalem qui tientas murs. La avoit une 


Quant le roi fu enterrés, la contesse de Jaffe 
vint au patriarche, et au maistre du Temple et a 
celui de l'Ospital, et lor pria qu'il la conseillassent. 
Le patriarche et le masitre du Temple li distrent, 
. qu'ele ne fust mie a malaise, qu'il la coroneraient 
maugré tous ceux de la terre. Le patriarche por 
l'amor de sa mere, etle maistre du Temple por la 
haine qu'il avoit au conte de Triple. ll manderent 
le conte Renaut, qui estoit au Crae, qu'il venist en 
Jerusalem. Il i vint, lors pristrent conseil, que la 
contesse mandast au conte de Triple et as barons 
qu'il venissent a son coronement ; car le roiaume 
li estoit escheu, ele i envoia ses messages. Li ba- 
rons respondirent qu'il n'iroient pas, ains i envoie- 
rent deux abez de Cistiaus au patriarche et au 
maistre du Temple et de l'Ospital, et defendirent de 
par Dieu, et de par l'apostole, qu'il ne coronassent 
mie la contesse de Jaffre jusques a tans qu'il au- 
roient conseil de ceux dont il avoient fait le sere- 
ment au tans le roi mesel. Li abez alerent en Je- 
rusalem por faire le message. Le patriarche, le 
maistre du Temple distrentqu'il ne tenroient ja foi 
ne serement, ains coroneroient la Dame. Le mais- 
tre del'Ospital ni vot onques estre, ains dit que ce 
seroit contre Dieu et contre lor serement. Lors fu- 
rent fermées lors portes de la cité, quenus ni pooit 
enirer ni issir. Car il avoient paor que li barons 
quiestoient a Naples a xu. milles d'iluee, n'entras. 
sent en la cité en dementieres quil coroneroient la 
Dame et quil ne meussent meslée. Quant il baron 
qui estoient a Naples oirent dire que ainsi estoit la 
eité en Jerusalem fermée com ni pooitentrer ne 
issir, il vestirent un serjant qui de Jerusalem estoit 
nés ausi comme moineetl'envoierent en Jerusalem 
espier comment la Dame porteroit corone. Il i ala, 
si ne pout entrer parmi la porte. ll vinta la ma- 


B 


posterne petite par la on entroit en la cité. Si fit 
tant vers le maistre de la maladerie, qu'il le mist 
ens par cele posterne. Si ala au sepulere et fu iluec 
tant qu'il ot veu et.seu ce porquoi l'en li ot envoié. 
Le maistre du Temple et le prinee Renaut prins- 
trent la Dame et la menerent au sepulere por coro- 
ner. Quant la Dame vint au sepulcre, le patriarche 
demanda au maistre du Temple les cles du tresor 
oü les corones estoient. Cilli bailla, et puis man- 


904. 


derent le maistre de l'Ospital, quil baillastla soue . 


clef, cil respondi qu'il n'en bailleroit point,se n'es- 
toit par le conseil des barons de la terre. Et lors le 
patriarche, le maistredu Temple, le prince Renaut 
alerent a li por les cles, mes le maistre se destorna 
etfu prés de none, ains qu'il l'eussent trouvé. Lors 
li prierent qu'il lor bailla la clef, ilrespondi qu'il ne 
lor bailleroit pas, tant le prierent et ennuierent, 
qu'il saira les cles qu'il tenoiten sa main par paor 
qu'aueun rendu de la maison neles preist et les 
baila au patriarche, il les geta emmi la maison. 
Lors les prist le patriarche et alerent au tresor, si 
en mistrent hors deux corones etles porterent au 
sepulere. Le patriarche en mist l'une sus l'autel et 
de l'autre corona la contesse deJaffe. 
IX. Guido de Luzignano fit rex Jerusalem. 

Quantla contesse fut coronée, le patriarche li 
dist: Dame vous estes fame, il convien que vos 
aiés avec vos qui vostre roiaume vous ait a gouver- 
ner, qui masle soit. Prenés cette coroneet la donné 
a tel home qui vostre roiaume puisse gouverner. 
Ele prit la corone, si apela son seignor qui devant 
lui estoit. Sili dist : Sire, venés avant et recevés 
ceste corone, carje ne sais oü je la puisse miex 
imploier. Cil s'agenolla devant lui et cele li mist la 
corone en la teste. Si fu roi et ele fu roine. 


INCIPIT LIBER XXIII. 


E 


. Barones, accepta Guidonis in regnum assump- 
lione, Hunfridum regem statuunt constituere. 
At ille regiam coronam respuit. 


Quant leserjan qui vestu fu de robe de moine 
vit ce, si s'en retourna par la poslerne oü il 
estoit venu. Les malades les mistrent hors, 
si s'en revint a Naples, la oü li baron estoient, 
et lor conta tout ce qu'il avoit veu. Quant 
Baudoin de Rames oi ce, que Guy de Luseignan 
estoit roi de Jerusalem, si dist c'est par un conve- 
nant qu'il n'en sera pas un an roi, et il ne fut : car 
il fut coroné en mi Septembre ; et pardi terre a la 
saint Martin bouillant qui est devant Aost. Lors 
dit Baudoin au conte de Triple et asautres barons : 
« Seiguors, faites au miex que vous porrés, que la 
lerre est perdué, etje m'en irai hors, porée que 
je n'en veul avoir blasmene reproche, que j'ai esté 
a la perdition delaterre ; car je conois tant leroi, 
que ore esta fol et a musart, que par mon conseil 


D 


ne parles vos, il n'en feroit noient, ains vodra 
ovrer pàr le conseil de ceux qui riens se savent, 
por ee voiderai le pais. » Lors dist le cuens de 
Triple : « SireBaudoin aies merci de la Crestienté, 
et prenons conseil comment nous porrons la terre 
guarantir. Nous avons ci la fille du roi Amauri et 
son baron Honfroi, nous irons en Jerusalem, si le 
coronerons, car nous avons la force de tous les ba- 
rons et du maistre de l'Ospital, fors du prince Rz- 
NAUT qui est avec le roi en Jerusalem. J'ai trives a 
Sarazins et aurai tant com si voudrai, ne ne seront 
grevés par eux, ains nos aideront se mestier en 
avons. » Ainsi s'accorderent tuit et creanterent 
qu'il coroneroient lendemain HowrnRor, et quant 
Honfroi sot que l'en le vout coroner, si se pen- 
sa qu'il ne porroit soffrir la paine de garder le 


roiaume, a la nuitier monta il, et si chevalier, si - 


entrerent tant qu'il vindrent en Jerusalem. Mes a 
lendemain quantli baron furent appareillé, et il 





estoit alé en Jerusalem. Quant Honfroi vint en Je- 
. rusalem devant la roine qui seror il avoit, il la sa- 
lua, mes ele ne le salua mie, parce qu'il ot esté 
contre lui et n'avoit pas esté a son coronement. I] 
 commenea a grater sa teste aussi comme li enfes 
 honteux, et dit: « Dame, je n'en puis mes, com 
me voloit faire roi maugré mien, si m'en sui cà 
fui. Puisque vous ainsi l'avez fait, dit la roine, je 
vous pardoins mon mautalent, mes faites homage 
au roi. » Lors fisthomage au roi, et remest avecla 
roine en Jerusalem. Quant le cuens de Triple et li 
baron qui a Naples estoient, sorent que Honfroi 
s'en estoit fui en Jerusalem, mult en furent dolens, 
ne ne sorent que faire. Lors distrent au conte de 
Triple : « Sire, conseillés-nous du serment que le 
roi mesiaus nous fist faire, car nos ne volons faire 
chose oü nous aions blasme ne reproche. » Le 
 euens loa qu'il tenissent le serement qu'il avoient 
fait. Li baron pristrent conseil, et distrent au con- 
te: « Sire, puisque ainsi est qu'il a roi en Jerusa- 
lem, nos ne poons regnier contre lui que blasme 
ni aions. Si vous prions que vous ne nous en sa- 
cehiés maugré. Mes ales a Tabarie, soiens iluec, et 
nous irons au roi faire nos homages, et toutel'aide 
quenous porrons, vous ferons. Sauves nos honors, 
et porchaceron que tous les coustremens que vous 
aves mis en la terre dont le roi mesiaus vous mist 
Barut en gages, que vous le r'aurés. » A cest con- 
seil ne vout pas estre Baudoin de Rames. 
— JL. Guidoni regi barones hominium prastant. 
7 Quant le cuens de Triple vist que les barons li 
-estoient tous a faillis, si s'en vint a Tabarie, et li 
baron alerent en Jerusalem faire les homages au 
roi ; fors seulement Baudoin de Rames, mes il i en- 
voia un sien fil jone, et dist as barons, qu'il prias- 
sent le roi, qu'il mist son fil en saisine de la terre, 
et prit son homage. Quant li baron orent fait ho- 
mage au roi, il li prierent du fil Baudoin de Rames, 
qu'il le mist en saisine de la terre son pere, et re- 
ceust son homage. Le roi respondi, que en saisine 
-de la terre ne le metroit il pas, ne son homage ne 
recevroit il pas, jusque le pere il auroit fait homa- 
- ge, et lors il i avoit bon conseil de mettre le fils en 
saisine de la terre. Et bien sceust Baudoin, ques'il 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


vodrent Honfroi coroner, il oirent dire qu'il s'en A pooir le roi. 1l prit congié a Beleen son frere et as 


906 


autres chevaliers, et s'en allaau princed'Antioche, 

qui bien lereceut, et fu mult lie de sa venué, et li 

donna li tant de terre qu'il n'avoit laissié. Or lai- 

ron ci de Baudoin de Rames, et diron du roi Gui 
qui demores estoit en Jerusalem. 

III. Guido rez exercitum parat in comitem Tripoli- 
lanum, qui suum in auxilium Saladinum accer- 
sit. Comiti pacem oblaturos nuntios dirigit rex. 
Le roi Gui prist conseil au maistre du Temple 

qu'il porroit faire du conte de Triple, qu'il ne li 

voloit faire homage. Cis li conseilla qu'il semonsist 

ses os, et alast aseoir Tabarie. Quant le cuens de 

Triple sout, que le roi avoit semons ses os por ve- 

nir sus lui, il ne fu. pas lie. Lors manda a Sala- 

hadin, qui.sires estoit de Damas, que le roi Gui 
avoit assemblé ses os por venir sus lui, sile prioit 
que s'il avoit mestier de s'aider, qu'il le secorust. 

Salahadin li envoia chevaliers et serjans a armes 

assés, et li manda que si le roi l'asseoit au matin, 

il le secorroit au vespre. Lors manda Salahadin 

ses os et les assembla a Belinas, une cité qui est a 

v. lieués de Tabarie. Le roi Gui qui ot assemble 

ses os a Nazareth, fu mult pensis. Beleen Dibelen 

vint a lui, si li dist: « Sire, pourquoi aves-vous 
cest ost assemblé ? oü volez-vous aler ? il n'est mie 
tans de tenir ost contre yver. » Le roi li dist qu'il 
voloit aseoir Tabarie. « Par quel conseil, sire, dit 

Beleen, volez-vous ce faire ? cist conseul est mau- 

ves, neonques sage home tel conseil ne vous dona, 

et sachiés, sire, que par mon conseil, ne par le con- 
seil de vos barons importerés sous ja les pies, qu'il 

a grand chevalerie dedens Tabarie de Crestiens et 

de Sarazins, et vous aves poi de geant por eus 

aseoir. Si sachiés ne vous iales, que ja pie n'en 
eschapera, et sitost com vous l'aurez asegié, Sala- 
hadin le secorra à tot grant gent. Mes departés 
cest ost, ef moi et aucun de vos barons irons au 
conte de Triple, si ferons pes entre vos etli, se 
nous poons, car la haine ni est pas bone. » Le roi 
erut son conseil, si departi ses os et envoia a Ta- 

barie ses messages. Quant ils vindrent au conte, il 

parlerent de pes. Le cuens lor repondi que nulle 

pes il neferait devant qu'il seroitresaisi de ce dont 

l'en l'avoit desaisi ; mes se l'on l'en resaissisoit, il 


pe li faisoit homage, il saisiroit sa terre. Quant D feroit tant que le roi et libaron li en sauroient bon 


Baudoin entendist qu'il li convenoit faire homage 
au roi Guion, il fu mult dolent. Il vint devant le 
roi, si ne le salua pas, ains dist: « Roi Gui, je 
"vous fais homage, com cil qui de vous ne voudra 
tenir terre. » Ainsi fit Baudoin de Rames son ho- 
mage au roi, mes il ne le baisa pas, ains fist son 
fil revestir de la terre, et faire son homage. Lors 
s'en issi, et bailla a Beleent Dibelim son frere son 
fil a garder o tote sa terre, puis prit congié et s'en 
parti, dont ce fut grant domage a la terre; mes 
multen furent les Sarasins lie, car il le doutoit 
plus que baron de la terre li et son frere Beleen. 
Si. chevaliers le convoierent tant qu'il fu hors du 


Parnor. CCI. 


gré. Li messages retornerent au roi etli conterent 
ce qu'il avoit trové. A tant demora li affaire tot l'i- 
ver jusques a la Pasque. Lors oi dire le roi Gui 
que Salahadin assembloit ses os( por entrer en sa 
terre. Si manda les arcevesques, les evesques qu'il 
venissent a lui en Jerusalem. Quant il furent ve- 
nus, si lor demanda conseil qu'il feroit de Salaha- 
din, qui assembloit ses ost pour venir sus lui. Li 
baron li loerent qu'il s'accordast au conte de Tri- 
ple. Car autrement il ne se porroit pas tenir con 
tre les Sarazins. Car le cuens de Triple avoit grant 
trives a Salahadin, et estoit sage home, etbon che- 
valier, et s'il estoit bien de lui, et il voloit croire- 


29 


907 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


í 
E 


908. 


son conseil petit porroit douter les Sarrazins, et il A re. Si tost com li covent oi le mandement du mais- 


avoit perdu les: meillors chevaliers de la terre, ce 

estoit Baudoin de Rames, et s'il perdoit l'aide du 

conte de Triple, i paravoit tot perdu. Le roi repon- 

di que volantiers feroit pes a lui, et s'accorderoit 

a ce qu'il l'en loeroient en bonne foi. Lors dit au 

maistre du Temple, et a l'arcevesque du Sur, et à 

BeléenDibelim et a Renaut de Sajete, qu'il alassent 

au conte de Triple por faire pes, et tel pes comme 

il feroient, il tenroit. Lors vinrent li trois et s'en 

alerent la nuitgesir a Naples. Renaut de Sajete ala 

un autre chemin. La nuit distBeleen a ses compa- 
gnons que lendemain estoit la jornée de gesir a la 

Feue, et il demoroit a Naples oü il avoit a faire 

un poi, et se hasteroit tant, qu'il les acouseroit 

lendemain. 

IV. Interim comes liberum filio Saladini ingressum 
permittit in terras C hristianorum. Milites Templi 
obviant Saladino a quo delentur. 

Ci vous lairons un poi des messages, et vous di- 
rons d'un des fils Saladin qui nouvelement a Dou- 
bes estoit. ll manda au conte de Triple, que lende- 
main le laissast entrer en la terre des Chrestiens 
parmi sa terre, por faire une course. Quant le 
cuens oi ce, il fu mult dolent, et pensa que s'il l'en 
escondisoit, il doutoitperdre l'aide etleconseilson 
pere Saladin, et s'il li ottroioit grant honte et grant 
blasme en auroit de la Crestienté. Aprés se pensa 
qu'il en garniroit si les Crestiens qu'il ni per- 
droient noient, nele fils Salahadin maugré ne l'en 
sauroit. Lors manda au fils Salahadin que bien li 
donnoit congié d'aler parmi sa terre et d'entrer en 
la terre as Crestiens par tel convenant qu'il au so- 

- Jeil levant passeroit le flun, etdedanssoleil cochant 
le repasseroit ariere. Ne guident dedans ville ne 
dedans maison riens ne prendroit, ne damage ne 
feroit. Ainsi le creanta le fils Salahadin, et lende- 
main par matin passa le flun et vint pardevant Ta- 
barie, et entra en la terre des Crestiens. Le cuens 
de Triple fit fermer les portes de Tabarie, qne cil 
dedens ni fissent hors pour eux faire damage. Le 
cuens savoit ja bien que les messages au roi Gui 
venoient a lui. Por ce fist faire lettres, et les en- 
voia a un chevalier de la terre qui estoit a Naza- 

reth en garnison et autres avec lui ; et par tot oü il 

savoit que li Ture devoientaler, que por chose que 

il veissent celui jor ne se meussent de lor villes, ne 

de lor maisons. Car li Turc devoient entrer en la 

terre, et s'il se tenoient coi il n'auroient garde, 
mes s'il issoient hors a champ, l'en les prendroit 
tous et occiroit. Aprés envoia au chastel de la 

Feué la oà li messager le roi estoient, que lende- 

main ne se meussent. Quant le maistre du Temple 

oi que li Sarrazin devoient entrer en la terre, len- 
demain il envoia batan a un covent du Temple qui 

estoit a quatre milles présd'iluee, a une ville qui a 

nom Caco, et lor manda que sitost com il verroient 

ses lettres, montassent et venissent a li. Car lende- 
main par matin devoit entrer li Sarrazin en la ter- 


tre, ils monterent et vindrent a lui ains qu'il fust 
mie nuit et se logerent devant le chbastel, a lende- 
main matin murent et alerent a Nazareth. Li che- 
valier de la garnison de la Feué estoient quatre- 
vingt et dix, que du Temple que de l'Ospital, et 
pristrenta Nazareth quarente chevalier qui estoient 
en garnison laiens de par le roi. ll se partirent de 
Nazareth etalerent bien sept milles avant envers 
Tabarie, et troverent les Sarrazins a une fontaine, 
qui a nom la fontaine du Creson. Car il estoient ja 
retornés jusqu'a le port por passer le flun, et por 
rentrer en lor terre, sans ce qu'il eussent fait nul 
damage as Crestiens. Car li Crestien s'estoient si 
gardé com le cuens deTriplelor avoir mandé. Lors 
se feri le maistre du Temple et cil qui avec lui es- 
toient es Sarrazins. Li Ture les receurent hardie- 
ment et les enclostrent, si que les Crestiens ne pa- 
rurententreeus. Car les Turc estoientbien septmil 
etli Crestiens n'étoient que sept vingt. La fu oc- 
cis le maistre de l'Ospital, et tuit les chevaliers du 
Temple et de l'Ospital ausi, fors solement le mais- 
tre du Temple qui s'en eschapa soi tiers de cheva- 
liers, et li quarente chevaliers qui estoient a Naza- 
reth en garnison de par le roi, furent tuit occis. 
Quan li escuier du Temple et de l'Ospital virent 
que lor maistres s'estoient feris entre les Sarasins, 
et qu'il en avoient le pejor, si tornerent en fuce à 
tot lor hernois, si que du hernois as Crestiens niot 
noient perdu. 


c V. Turc& capita occisorum Christianorum tollunt. 


Beleanus, accepta Christianorum profligatione, 
eam regina significat. Nuntii ad comitem acce- 
dunt et eum regi reconciliant. 

Or vous dirai que le maistre du Temple fist 
quand il passa Nazareth tot deconfit. Il envoia a 
Nazareth un serjant, et fist crier parmi la cité, que 
tuit eil qui armes porroit porter alassent aprés lui 
au Gaaing, car il avoit les Tures desconfis. Cil le 
suirent et s'en issirent tuit de Nazareth qui aler 
pooient, et corurent tant qu'il vindrent la oü la ba- . 
taille avoit esté. Si troverent les Crestiens mors et - 
desconfis. Li Turc lor corurent sus, et lespristrent 
tous. Quand li Coredier le fils Salahadin ot nos 
Crestiens desconfis et occis a l'aide de ses Tures, 
il mist les testes des chevaliers du Temple et de 


D l'Ospital et les fist atachier a Tures sus les fers de 


lor lances, si emmenerent les prisoniers liés, et 
passerent en cette maniere pardevànt Tabarie. 
Quant cilde Tabarie virentque les Crestiensavoient 
esté desconfis, et que li Ture emportoient lor testes 
sur lor lance, et amenoient les autres pris et liés 
honteusement, troporentgrant duel. Ainsi passa le 
fils Salahadin au soleil levant le flun, et le repassa 
dedens le soleil cochant. Bien tint au conte de 
Triple son convenant. Car onques en chastel ne en 
maison ne en ville ne fist mal ne damages fors de 
ceux qu'il trovent a chans. Cele bataille fu à un - 
vendredi en l'an de l'Incarnation denostre Seignor 


E 
Eu 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA, — LIB. XXII. 


910 


cet quatre-vingt et dix lejor dela feste S. Jaeque A Sur, Beleen d'Ibelin etle maistre du Temple por 


et S. Phelippe le premier jor de May. Or vous di- 
rons de Beleen qui a Naples estait remes. Quant 
vint a la: nuitier Beleen si com il en avait en co- 
vent au maistre du Temple et de l'Ospital, mut de 
Naples por aler aprés eus. Quant il ot erre deux 
milles, il vint a une cité quia nom le Sabat. Il se 
pensa qu'il estoit beau jor, et qu'il n'irait avant 
jusque qu'il auroit oi messe. Il torna a la maison 
l'evesque, si le fist lever, et parlerent tant ensemble 
que la guete corna le jor. Lors fist l'evesque reves- 
tir un sien chapelain qui li chanta. Quant Beleen 
ot oi messe, si s'en ala grant a l'eure, tant qu'il 
vint auchastel de la Feué.La trova horsdu chastel, 
les tentes au eovent de Caco tendués, et ni avoit 
nulli qui li deist que ce pooit estre. Lors fist un 
sien vaslet entrer dedens le chastel por enquerre 
quest ce que pooitestre. Le vaslet entra u chastel, 
ne nulli trouva qui novelles li deist de ce qu'il 
queroit, fors quedeus malades qui gesoient en une 
chambre, cil ne l'en sorent riens dire. Cil revint a 
son Seignor et dist qu'il n'avait trové qui riens li 
en seust dire. Lors alerent vers Nazareth. Quant il 
orent un poi esloingnié du chastel de la Feué, un 
frere du Temple s'en issi à cheval, et vint grant 
erre jusques a eus. Beleen li demanda queles no- 
- -welles. Il dist : mauvaises ; et lors li conta comment 

e maistre de l'Ospital avait le chief coupé, ne de 

tous les freres du Temple n'estoient eschapés que 
- trois, le maistre du Temple et deus autres, et les 

chevaliers que le roi avoit laissiés en garnison en 
- Nazareth estoient tuit pris et occis. Quant Beleen 
oi ces novelles, mult ot grant duel. Il envoia un 
serjant ariere a Naples a la roine sa feme dire ces 
noveles, et quele commandast que tous les cheva- 
liers de Naples venissent a lui a Nazareth. Prés 
d'iluee rencontrales escuiers et le hernois a che- 
valiers du Temple, qui eschappes estoient de la 
deconfiture. Et saches que si Beleen ne fust torné 
au Sabat por oir messe, il fust bien venu a point 
à la bataille, Quant il fu venu a Nazareth, il oi si 
grant duel par la cité por ceus qui avaient esté 
morset prisen bataille, que poi i avoit de maisons, 
dont il n'i eut de mors et de pris. La trova le 
maistre du Temple quieschapés estait. Iluec atendi 
Beleen ses chevaliers tant qu'il vindrent ; quant il 
furent venus, il fist savoir au conte de Triple, qui 
estoit a Tabarie, qu'il demoroit a Nazareth. Quant 
le cuens de Triple oi que Beleen n'avait mie estéa 
]a bataille, si en fu multlie. A lendemain li envoia 
einquante chevaliers por lui conduire. Beleen de- 
manda au maistredu Temple comment cele bataille 
avoit esté. Il dit que bien si estoient les Crestien 
proüé, et mult avoit oceis de Sarrazins, et descon- 
fisleseussent, quantun embuschement,qu'ilavoient 
en une montaigue lesenclostrent, par quoi ils fu- 
rent desconfis. Lors envoierent la ou la bataille 
avait esté por les cors des chevaliers enfoüir, et les 
- enfoüirent, etle lendemain murentl'arcevesque de 


aler a Tabarie. Quant il vindrent fors la cité, le 
maistre du Temple retorna, pource qu'il ne pout 
chevauchier. Beleen etl'arcevesque alerenta Taba- 
rie. Quant lecuenssot qu'il venoient, il alaencontre 
mult dolent de l'aventure qui s'y estoit avenué le 
jor devant, et tot par l'orgueilau maistre du Tem- 
ple. Il les receut hautement, et les mena a son 
ostel. Lors conterent cil lor message. Le cuens lor 
dist qu'il estoit mult dolent et honteus de l'aventure 
quiavenué estoit, et quant qu'il atireroient entr'eus, 
il feroit ; car il savoit bien qu'ils ne le mesconseil- 
leroient mie. Il li distrent qu'il meist les Sarazins 
hors de la cité et venist au roi, et tot aussi comme 
il s'estoit mis en eus, si estoit mis le roi dela pes 

p. faire. Le cuens si accorda bien, lors envoyerentun 
message batant au roi, et li firent a. savoir qu'il 
amenoient le conte avec eux. 


VI. Rez comitivenit obviam. Veracruz ad exercitum 
ducitur. 


Quante roi oi ces novelles mult en fu lie. Il 
S'esmut de Jerusalem ouil estoit, et ala encontre le 
conte de Triple, si qu'il s'entrecontrerent devant 
un chastel que l'en elaime Saint-Job, et de si loing 
com le roi vitle conte, il descendit a pié et ala 
contre lui. Quant le cuens vit, qu'il estoit descendu, 
il descendi ausi, et vint contre lui. Quant l'un fut 
prés de l'autre, le cuens s'agenouilla devant le roi. - 
Leroil'enleva et le baisa ; puis retornerent a Naples. 
La prit le roi conseil au conte de Triples et as 
autres barons qu'il feroit. Le cuens li loa qu'il se- 
monsist ses os et les ajousta a la fontaine dela 
Forie ; car il savoit bien que Salahadin rassemble 
les siens os por entrer en sa terre : il li conseilla 
qu'il mandast au prince d'Antioche qu'ille secorust. 
Le roi fit ce que le cuens li conseilla, et ala à sa 
Forie et auna ses os. La li envoia le prince d'An- 
tioche un sien fils a tot t. chevaliers. Li patriarche 
fit porter la vraie Croi en l'ost, et manda au roi 
qu'il avait essoine qu'il ni pooit aler. Ici fut averée 
la prophetie que l'arcevesquede Surdit, quant l'on 
l'eslu a patriarche, que Eracle avoit conquise la 
vraie Crois en Perse et raportée en Jerusalem, et 
que Eraclel'en geterait, et serait perduéa son tans. 
De cele hore geta Eracles la vraie Crois hors de Je- 
rusalem eonques puis ni entra ; ains fut perdué en 
la bataille, si com vous oires aprés. Quant la sainte 
Crois fust en l'ost aporlée, le maistre du Temple 
conseilla au roi qu'il mandast par toute sa terre, 
que tuit cil, qui sous vodroient avoir, venissent a 
li, et il lor donroit bon sous, et lors abandonneroit 
le tresor que le roi Henri Eia avoit en la 
maison du Temple. 

VII. Regitraditur thesaurus regis Anglix. Saladinus 
Tiberiadem obsidione cingit. 

Or vous dirai du tresor que le roi Henri avait au 
temple et a l'Ospital. Quant le roi d'Angleterre ot 
fait martirier S. Thomas de Cantorbire, si se por- 
pensa qu'il avoit fait mal, et qu'il iroit outre-mer, 


9i1 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 915 - 


et s'aecorderoit a nostre Seignor de ce meffait et A feront herbergier a force, si que vous ne porrez . 


des autres, dont il avinst, que chaseun an puis que 
S. Thomas fust martiries, qu'il i envoiroit grant 
avoir por mettre en tresor a la maison du Temple 
et de l'Ospital en Jerusalem, et voloit quant il 
vienroit la trover lavoir tot prest por secore la 
terre. Cil tresor. que le maistre du Temple avoit, 
donna ilau roi Guion, etli dist qu'il voloit qu'il 
aunast tant de gens qu'il peust assembler as Sarra- 
zins por combattre et por vengier la honte et le 
domage qu'ili avoit fait. Lors prist le roi le tresor 
du Temple et sile donna as chevaliers et asserjans, 
el commanda a connestables des serjans, que 
chascun feist une barriere des armes le roi d'An- 
gleterre, porce que ce fu de son avoir dont il estoit 
paies et retenus. Quant le roi ot esté iluec encor 
cinq semaines a tot ses gens, Salahadin passa le 
flun, asseia Tabarie. La fame le conte de Triple 
estoit dedens quand Saladin l'asega. ll n'avoit 
dedens nul chevaliers, ains estoit tuit en l'ost avec 
le roi et quatre fils chevaliers que ele avoit, qui 
furent fils au chastelain de Saint Homer. Li ainsné 
des fils avoit nom Huon de Tabarie, li autre Guil- 
laume, le tiers Raoul etle quart Otes. 

VIII. Tyberiadi nullum ferendum auzilium censet 
comes Tripolitanus. Econtra magister. Templi, 
cujus consilium rez sequitur. 

Quant la contesse vit que li Turc lorent asise, et 
qu'ele ne se poroit tenir contre tant de Sarrazins, 
ele envoia un message au roi Guion et a son seignor 
le comte, et lor manda que s'il nela secoroit pro- 
chainement, ele perdroit la cité, que ele n'avait pas 
gent de soi tenir contre si grant ost com li Sara- 
zins avoient. Le message vintau roi de par la 
contesse. Quant le roi oit le message, il manda le 
maistre du Temple et les barons. Quant il furent 
assemblez,illor dit que Saladin avoit asise Tabarie, 
et li avoit mandé la contesse qu'il la secorust pro- 
chainement, ou autrement ele perdroit la cité, et 
por cei convenoit conseil mettre. « Sire, dist le 
conte de Triple, je vous donroi bon conseil se je 
en estoi creu ; mais je sai bien com ne m'en croira 
mie. Toutes voies, dit le roi, dites que vous voulés. 
Sire, fait-il, je lo croie comme laissast Tabarie 
perdre. Si vos dirai porquoi, Tabarie est moie, et 
ma fame i est, nus ni perdra tant comme je ferai sj 
ele est perdué. Si sai bien seli Sarrazinsla prenne, 
il ne l'entameront mie, ains l'abatront, ne il ne 
nous venrons mie requerre en cestlieu, et s'il 
prenent ma fame et mes homes et abattent ma cité, 
je les r'aurai quant je porrai. Car encort auroi-je 
plus chier que ma cité soit prise et abattué, que 
toute la terre fust perdué ;car je sai bien si vous 
l'alez secore, si est-ele perdué, et vous dirai com- 
ment entre ci et labarie na nulle eué, fors une 
petite fontaine, c'est la fontaine du Creisson. Ce 
est petit a ost, et sitost com vous serés meus por 
aler la secore, li Sarrazins vous seront au-devant, 
et hardoieront tousjors jusqu'a Tabarie, et vous 


combattre a eus por le chant, et que li serjans 
n'auront que boivre, et se vous poigniez, li Sarra- 
zin s'espandront et s'enfuiront vers les montagnes, 
ne vous ne porrez aler sans vos serjans, et si vous 
font hiebergier, que bevront vos gens et vos che- 
vaus. Ainsi de boivre seront mors. Lendemain il 
vous prendront tous ;car il auront eués et viandes, 
et seront tos fres, et nous seront tous afamés et 
mors de soif et de chaut ; ainsi seront tous mors 
ou pris. Porce vouslo que vous laissiés Tabarie 
perdre, ains que la terre soit perdué. » Lors dist 
le maistre du Temple que eneore j'avois du poil 
du leu. Le cuens ne prist pas gardea cette parole, 
ains dit au roi : « Sire, si tot ce n'avient que je 
vous ai dit, je vous otroie ma teste a couper, se 
vous i alés. » Le roi demanda as barons qu'il lor 
ensembloit de cest conseil que le cuens donoit : il 
distrent que le cuens disoit voir, et bien si accor- 
doienttuit. Le roi meismes et li Ospitaliers si ac- 
cordoient, et touss'y accordoientfors le maistre du 
Temple. Toutes voies acreant ale roi et tuit libaron 
qu'il ainsi si feroient. Lors ala chascun a sa tente, 
et ilestoit la prés de mie nuit. Le roi allist a 
souper. Quant il ot soupé, le maistre du Temple 
vint a lui, sili dist: « Sire, crees-vos le conseil 
que cil troitora donné ?ceest por vous honir. Vous 
estes nouvelementroi, ne onques mes roi de cesie 
terre na une si grant gent en si petit d'ore. Si sera 
grant honte se vous laissiez a cinq mille de vous 
perdre une, cité, et si est le premier besoing qui 
vous est cereus. Sachiez que ancois metroient li - 
Templiers les blans manteaus jus, et vendroient 
quant qu'il ont, que la honte ne fust vengié, que 
li Sarrazins m'ont faite. Sire, faite crier par l'ost 
qu'il s'arment, et voist chaseun a sa bataille, si i 
vieigne la saint Crois. » Le roi ne l'osa desdire, 
porcee qu'il l'avoit fait roi, et abandonné le grand 
tresor auroi d'Angleterre. Si fist erier son ban,que 
tuit s'armassent, et se traisistchascun a sa bataille. 
Quant li baron oirent crier le ban a le voi, il s'es- 
merveillerent tuit, et demanderent l'un a l'autre 
par quel conseil le roi faisoit ce faire. ll alerent : 
tuit a la tente le roi por destorner qu'il ne se 
meussent. Le roi ne les en vout voir; ains dist qu'il 
s'alassent armer, et le suissent. Il vindre a lor 


D hernois, et firent le commandementle roi. lls s'ar- 


merent mult dolens, com ceux qui bien savoient, 
que nul bien n'en pooit venir. Ce jor la fit Beleen 
d'Ibelin l'ariere-garde, et mult i perdist de ses 
chevaliers ; aincois que le roi se partist des her- 
berges, furent li Turc ainsi com le cuens de Triple 
l'avoit, dit, et comencierent mult espessement a 
traire. 
IX. Saladinus per sagam exercitum Christianorum 
incantare laborat. 

Ancois que je vous die plus de l'ost, vous dirai 
d'une merveille qui avint, com tendra par avanture 
a fable. Li serjant de l'ariere-garde de l'ost trove- 


E 


[S 


ES. ——— CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


d 
E 
"d 


esclave a un Surien de Nazareth, et la pristrent et 


. mistrent en detresse, tant qu'ele dist que ele estoit, 
. el que ele queroit en cel l'ost. Ele dist que ele aloit 


entor l'ost lier parson enchantementet par ses pa- 
roles, dont elel'avoit ja deus nuit environné, etse 
elele peust encore cele nuit avoir environné, il fus- 
sent si lies, que ja pied n'en eschapast de la ba- 
taille, oà il aloient, et seussent devoir que s'il 
aloient avant, ja pié n'en eschaperoitse mult poi 
non, et celui poi en eschaperoit, porce que elle ne 
pooit faire son tor, et Saladin l'en avoitdoné grant 


. avoir por le liement faire. L'en li demanda se elele 


pooit deffaire. Ele respondi oil bien, par si que 
ehascun r'alast en sa tente ausi comme il estoient 


quant ele lia, et s'il ni aloient, ele ne le porroit p 


deffaire. Lors firent li serjant un grant feu de lor 
loges por li ardoir, si la geterent ens, et ele issi 
hors conques ne pot ardoir. Il larboutereunt u feu, 
et cele en issi com devant, ne tant ne la savoient 
bouter ens qu'ele nes'en resist. Dontil avint qu'un 
serjant la feri d'une hache, si la tua. Or ne tenés 
mie à fable de celte vieille, que l'en trove en 
eseripture qu'il avoit jadis un home en Jerusalem 
qui si liast uu ost, por que il eust alé entor qu'il 
n'avoit home enl'ost a qui sepeust aidier de mem- 
bre qu'il eust. Cilhome avoit nom Balaan li pro- 


3 phete, et facelui qui prophetia qu'uneestoile istroit 


de Jacob. Cele estoile fu de madame sainte Marie, 
qui est apelée estoile de mer. Car ausi com li ma- 
rinier sont avoiés par l'estoile, sont li pecheor ra- 
voiés par madame sainte Marie, quiissi dela lignée 
de Jacob. ll avint une fois à Balaan, qui en Jeru- 
salem estoit, que grant gent vindrent devant Jeru- 
salem à ost. Quant cil de Jerusalem les virent, si 
orent grant paor, si prierent tant Balaan et done- 
rent, qu'il issi hors por l'ost lier. Quant il vint en 
une tertre dehors Jerusalem, son asne s'aroista, 
Balaan le feri, etl'asnerecula, et com plus le ferioit, 


: plus reculoit. Lors parla li asnes et dist à Balaam, 


porquoy me fiers-tu ? Jene sent nul mal dechose 


. que ta me faces : l'angele dame Dieu me fiert d'une 


espée emmi Je musel, que je ne puis avant aler. 
Lors sot Balaam certainement que Dieu ne voloit 
pas que il alast avant, si retorna ariere, et dist à 
ceus de Jerusalem qu'il feissent au miex qu'il por- 
roient, qu'il ne pooit riens fairede son mestier, car 


Dex ne voloit mie qu'il alast avant. Car ainsi avoit 


son asne parlé à lui. Lendemain assaillirent cil de 
l'ost la cité. Quant li citaien virent qu'il estoient 
assaillis sidurement, il prierent por Dieu à Balaam 
qu'il feist ou deist aucune chose par quoiil se 
peussent defendre de ceus. Balaam dist qu'il n'en 
pooit rien faire contrela volonté dame Dieu. Tou- 
tes voies li prierent qu'il les conseillast qu'il por- 
roient faire. Il lor conseilla que totes les jones fa- 
mes de la cité feissent bien vestir et atorner, et 
les envoiassent en l'ost, et s'il les renvoioient ariére 
qu'il rendissent la cité. Autre conseil ne lor savoit- 


914 


. rent une vieille Sarazine susune asnesse, qui estoit A il doner, et s'illes retenoient, deux jors ou trois, 


si ouvrissent au quart les portes de la cité, et issis- 
sent hors, sile combaltissentà eus ;si les desconfi- 
roient. Cil le firent ainsi com Balaam lor conseilla. 
Il envoierent lor fames en l'ost ; cil ne les refuse- 
rent mie. Ains prist chascun la soue, et en fist sa 
volonté. Cil dedens virent que cil de lost ne les 
renvoierent mie, et qu'il faisoient d'eleslor volonté, 
si ouvrirent les portes, et lor coururent sus. Tous 
les occirent et desconfirent. Ainsi fu le siege levé 
dela cité. En ce lieu oü l'asne parla à Balaam 
estoitla maladeriede Jerusalem des fames. Car la 
maladeriedes fames n'est pasavecla maladerie des 
homes. Carla maladerie des fames tenoit as murs 
de Jerusalem, etla maladerie des homes estoit en 
sus grant piece. Or vous dirai d'Eracle le patriar- 
che de Jerusalem. 

X. De electione Eraclii patriarcha. Ejus electioni 

adversatur archiepiscopus Tyrensis. 

Si com je vous ai dit devant, il ot deus clers 
en Jerusalem au tans le roi Baudoin mesel, dont 
l'un estoit l'areevesque de Sur, et l'autre ar- 
cevesque de Cesaire. Ce n'est pas cele Cesaire 
que l'en apele Cesaire la Felippe, ains est 
une autre. L'arcevesque de Sur ot nom Guil- 
laume et fu né de Jerusalem. Si ne savoit t'on 
meillor clere de la terre. L'arcevesque de Cesaire 
fu né d'Auvergne, et ot nom Eracles, biau clerc 
estoit, et par sa biauté l'ama la mere le roi, et le 
fist arcevesque de Cesaire. Au tans de cil deus 
cleres morut le patriarche de Jerusalem. Le roi 
manda les arcevesques et les evesques de la terre 
qu'il venissent en Jerusalem por eslire patriarche. 
Il vindrent: quant il. furent assemblés, larceves- 
que Guillaumede Sur dist as chanoines du Sepul- 
cre,à cuil'eslection apartenoit du patriarche à faire. 
« Seignorj'ai trové escrit que Eracles conquist la 
Saint GCrois en Parse, si la porta en Jerusalem, et 
que Eracles l'en geteroit hors, et qu'à son tans 
seroit perdué, et por ce vous pri por Dieu, que 
vous ne l'eslisiés mie à patriarche. Que se vous le 
nommés en vostre eslection, jesai bien que le roi 
le prendra, et sachiés, que la terre sera perdué à 
son vivant s'il est patriarche. Por Dieu només un 
des autres, et se vosne le trovés en cest pais, nous 
vous conseillerons bien d'un prodome querre en 
France por estre patriarche. » Li chanoines ne 
firent noient, car le mere le roi l'avoit ja prié de 
Eracle l'arcevesque de Cesaire, qu'il le nommas- 
sent en lor eslection. Si le nomerent premierement 
et l'arcevesque de Sur aprés. Car cele est l'eslection 
des patriarches de la terre d'outre mer et des ar- 
cevesques, qu'il en noment deus, et les présente au 
roi. Leroi en prent un, sil'on li présente au matin, 
il le doit prendre dedens vespres sonans ; si l'onli 
presente au soir, il le doit prendre dedens la grant 
messe au matin. Cele eslection firent li apostre. 
Quant Judas fu mort il en eslirent deux, Joseph et 
Mathias, et geterent s ort, et le sort ché fus Mathias 


915 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, 


916 


Ainsile font encore en la terre de Surie. Le roi A rasins lorfurentau devant por hardoier, ainsi com 


prent lequel qu'il veut. Présenté furent les deus ar- 
cevesques au roi, le roi prist ERACLES, porce que sa 
mere l'en avoit prié. En tele maniere fut Eracles 
patriarche de Jerusalem. Quant il fu patriarche, il 
commanda as arcevesques et as evesques de la 
terre qu'il li feissent obedience, etilli firent tuit, 
fors l'arcevesque de Sur. Cil apela à Rome, et dit 
qu'il monstreroit raison, par quoi il ne devoit pas 
estre patriarche. Quant l'arcevesque ot fait son 
apel, si appareilla son erre et ala à Rome. L'apos- 
tole fu mult lie de sa venué et li cardinal. Puis 
fist-il tant vers le pape et vers les cardinaux, que 
s'il eutans vescu quele patriarche fu venu à Rome, 
il eust esté déposé. Si vos dirai coment il fu mort 
ains que le patriarche venist là. 
XI. Archiepiscopum veneno necat Eraclius impu- 
dicitiis deditus. 

Quant li patriarche Eracle sot que l'arcevesque 
de Sur fu alé à Rome por lui grever, bien sout que 
si vivoit longuement, qu'il seroit desposé, porce 
dist à un sien fuisieien, qu'il alast aprés, et qu'il 
l'empoisonast, et cil fist, si fu mort. Aprés ala le 
patriarche à Rome et fist ce qu'il vout, si s'en re- 
tourna en Jerusalem. Quant il fu revenu de Rome, 
il acointa la fame à un mercier qui estoit à Naples 
à douze mille de Jerusalem. Illa demandoit sovent. 
Cele i aloit. Illi donoit assés de son avoir, por estre 
bien de son baron. Ne demora guaires que son 
mari fu mort. Aprés ce, le patriarche lafist venir en 
Jerusalem, et li acheta conne maison de pierre. Sila 
tenoit voiant lesiecele ausi com li hons fait sa fame, 
fors tant que ele n'estoit mie avec lui. Quant ele 
aloit au mostier, ele estoit ausi atornée de riches 
dras, comce fust une emperris, et si serjant devant 
lui. Quant aucunes gensla veoient, qui nelaconois- 
soient pas, il demandoient qui cele dame estoit. Cil 
qui laconnoissoient disoient que c'estoitla fame du 
patriarche. Eleavoit nom Pasque de Riveri. Enfans 
avoit du patriarche, et les barons estoient, que là 
oü il se conseilloient, vint un fol au patriarche, si 

.li dist: « Sire patriarche donés moi bon don, car 
je vous aport bonnes novelles. Pasque de Riveri 
vostre fame a une bele fille. » Por ce li di quele 
patriarche estoit en tel vie, si prenoient essemple 
à lui li elerc et li presboire de la cité. Quant Jesus- 
Christ vit le peschié et l'ordure que l'on faisoit là 
oü il fu erucifié, il ne le pout plus soffrir. Ains en 
netoia si le lieu des abitans qui estoient en la cité 
au tans Eracles, qu'il ni demora que deus homes, 
dont l'un ot nom Robert de Corbie, et l'autre Fou- 
que Fiole, et furent les dui premiers homes qui fu- 
rent nésen la cité. Saladin lors fistdonnerquanque 
mestier. Lor fu tant com il vesquirent en la cité. 
XII. Guidoniregiobviant Sarraceni qui Christianos 

rege capto penitus proftigant. 

Or vous dirai du roi Guion et de son ost qui vint 
des fontaines de la Fories por aler secorre la cité 
de Tabarie. Mes si tost comme il murent, li Sar- 


le cuens de Triple lor avoit dit. Si qu'il fust bien 
none quant ils furent en mie voie de Tabarie et des 
Fontaines. Lors distle roi au comte de Triple, quel 
conseil il donoit, et qu'il feroient. Le euens dona 
lors mauvés conseil. Car il loa que l'on tendist les 
tentes, et que l'en se herberjast. Mes aucun de cele 
ost distrent por voir que qui eust lors point contre 
les Sarrazins, li Sarrazins fussent desconfit. Lors 
crut le roi Gui le mauves conseil, qui le bon ne 
vout croire devant. Quant li Sarrazins virent nos 
Crestiens logier, si furent mult lies. ll se herbegie- 
rent si prés d'eus, que les uns pooient parler as 
autres, ne qu'un chat ne peust mie issir de l'ost à 
Crestiens, que les Sarrazins ne le veissent. Cele 


p nuit furent à grant meschiefen l'ost, qui ni ot home 


ne beste qui la nuit beust. Le jor qui parurent de 
Rames estoit vendredi. Landemain le samedi fu 
feste S. Martin bouillant devant l'ost. Cele nuit vi- 
rent li Crestiens armés ; et creut grant mesaise de 
soif. A lendemain murent tuit armé et apareillé 
de combattre, etli Sarrazins ausi de l'autre part, 
qui se traistreariere, qu'il ne voloit mie combattre 
tantque le chaut fu levés. Il avoit un grant bruceroi 
d'erbe là oü nos Crestiens estoit. Li Sarrazins 
bouterent le feu dedens, porce que li nostre fussent 
greignor meschief, que du feu que du soleil si les 
tindrent ainsi jusque à hores de tierce. Lors se 
partirent cinq chevaliers de l'Eschiele au comte de 
Triple, et vieadrent à Salahadin, si li distrent : 
& Sire que atendés vos ? poignés sus eus, il ne se 
puent mes aidier : il sont tuit mort. » Les serjans à 
pié sans faille getoient lor armes jus, et se ren- 
doient à Sarrazins sans coup ferir par destrece de 
soif que les baces. Quant le roi veistl'angoisse et la 
destrece des serjans, qui se rendoient à Sarrazins, 
il manda au conte de Triple, qu'il pouissist premier 
porce que en sa terre fu la bataille, devoit-il avoir 
la premiere pointe. Le cuens poinst sus le Sarra- 
zins par contreval un pendant. Si tost com li 
Sarrazins le virent venir et poindre sus eus, il se 
partirent et li firent voie, et le cuens s'en passa 
outre. Quant il fut outre passé, li Sarrazins si re- 
clostrent et corurent sus le roi, si le pristrentet tos 
les barons de sa compagnie, fors seulement ceus de 
l'arriere garde qui s'en eschaperent. Quantle cuens 


D de Triple, que les Sarrazins ot trés percies, oi dire 


que le roi estoit pris, si s'en fu et s'en ala à Sur. 
Si n'estoit Tabarie qu'à deus milles d'iluec. Il ni osa 
torner porce qu'il ne fust pris. Le fils au prince 
d'Antioche, et li chevalier qu'il avoit amenés s'en- 
furent o lui, et si quatre fillastre ausi, Beleen 
d'Ibelin qui en l'ariere garde estoit eschapa, et 
s'enfui à Sur, et Renaut le sire de Saiettes. 
XIII. Vera crucis amissio. 

En cele bataille fu la sainte Crois perdué, ne sot 
l'en quele devint fors grant piece, au tans que le 
cuens Henri de Champagne fu sires du roiaume de 
Jerusalem, que un frere du Temple, qui à la bataille 


E 


Em ————— 


place oü la bataillefu, je troveroie bien la sainte 


. Crois. Car je l'enfouia mes.mains en demantieres 


que la bataille fust. Le euens Henri manda un sien 

serjant qui de la terre estoit né, et li demanda s'il 

savait asener a la place oü la bataille avoit esté. 

Cil dist oil bien, etla place enseignier oi le roi fu 

pris. Lors li coommanda, qu'il i mena le frere du 

Temple, qui la Sainte Crois i avoit enfouie. Cil dist 

com ni pooit alerse paruit, non que s'il y aloient 

des jors,il seroit pris et retenus. 1l i alerent de nuit 
et i fouirent par trois nuis, mes onques ni trouve- 
rent riens, 

XIV. Saladinus regem captivum et alios viros no- 
biles sibi reprasentari jubet. Raynaldo principi 
caput amputai. Regem in vinculis Damascum 
miltit, Tyberiadem capit. 

QuantSalahadin otdeseonfis nos Crestiensetpris, 
si se herberja et rendi grace a nostre Seignor, de 
Ponor qu'il li avoit faite, puis commanda que on li 
amenasten sa tente tous les chevaliers qu'il avoit 
pris, et l'en si fist, et commanda que l'on li ame- 
nast les barons et les haus homes d'une part, qu'il 
les voloit veoir devant lui, et les autres laissa l'on 
dehors, et l'en li fist. Le roi fu amené, le prince 


— Renaut du Cras, Honfroi du Taron, le maistre du 


Temple, le marquis Boniface de Montferrat, le com- 
ie Jocelin, le connestable Hemeri, le mareschal 
le Roy. Tuit cil haus homes furent pris en la ba- 
taille avec le roi. Celui jor fu samedi et feste S. 
Martin le boillant. C'este desconfiture fu faite l'an 
de l'Inearnation nostre Seignor mil cent et quatre- 
vingt et sept le cinquiesme jor de Juignet. Quant 


. Salahadin vist leroi et les barons devant li, qui 


estoient en sa merci, multen fulie. Il vit que le 
roi avoit chaut, sisout bien qu'il bevroit volontiers. 
Il fist aporter plaine coupe de siropa boire por 
refroidier. Quant le roi ot beu si tendi la coupe au 
prince Renaut por boivre. Quant Salahadin vit que 
le roi avoit donné a boivre au prince Renaut, 
l'ome du monde qu'il plushaioit, si en fu multires, 
et dist au roi que ce pesoit li que donné li avoit, 
et puisque ainsi estoit bien le beust, mes que ce 
seroit por un convenant, que james d'autre ne be- 
vroit. Lors demanda une espée, si li coupail meis- 
mes la teste de sa main porce que onques foi ne 
serement neli tint de trives qu'il li donast. Lorsfist 
prendre la teste du prince Renaut, et commanda 
que ele fust traisnée par totes les cités, et par tous 
les chastiaus dela terre, et ele si fu. Aprés Saladin 
fist prendre le roiet tous les prisonniers et mener 
a Domas en prison, puis se parti d'iluec, et s'ala 
logier devant Tabarie. Quant la contesse sout que 
le roi estoit pris et les Crestiens desconfis, si rendi 
Tabarie a Saladin : a jor meismes envoia Saladin 
une partie de ses chevaliers a Nazareth, et li rendi 
l'on. Le mercredi ala a Acre, si li rendi l'on. Aprés 
cela a Sur, mes nela vout mie asieger, porce que 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


 &voiresté li dit: Sire se l'on peust trover mille A encoreiestoitla chevalerie dedens, qui dela bataille 
home en ceste terre, qui me sceust mener enla- 


918 


estoit eschapée. Lors manda Beleen d'Ibelin a Sa- 
lahadiu, qu'il li donast conduit d'aler en Jerusa- 
lem por amener en la roine sa fame et ses enfans. 
Il li donna volontiere par si qu'en Jerusalem ne 
demorroit qu'une nuit, ne que armes ne porteroit 
contre lui. 

XV. Beleanus accedit Jerusalem et. ibidem quasi 

invitus a. patriarcha retinetur. 

Quant Beleen vint en Jerusalem, mult furent lies 
cil de la jens, et grant joie firent de sa venué, et li 
prierent por Dieu qu'il gardastla cité, et en fust si- 
res. Il dit que ce ne pooit-il faire, car il avoiterean- 
ce a Salahadin, qu'il ne demoreroit qu'une nuit, 
Le patriarche li dist, Sire je vous asoul du pechié et 


p duserement que vousavés fait a Saladin, etsachiés, 


que greignor pechié aurés du serment tenirque du 
laissier. Car grant honte seraa vouset a vos hoirs, 
se vous en ceste point laissiésla cité de Jerusalem, 
ne james honor ne devriés avoir en terre. Lors 
creanta Beleen d'Ibelin qu'il i demoreroit. Cil de la 
cité li firenthomageetlerecurent à seignor, Encore 
estoit lors en Jerusalem la roine la fame le roi 
Guion. Il n'avoit adone à la cité que deus cheva- 
liers qui estolent eschappés de la bataille. Lors fist 
Beleen d'Ibelin cinquante fils di borgois chevaliers, 
et sachiés que la cité estoit si pleine de fames et 
d'enfans qui s'en estoient fuis dedens, quant il oi- 
rent dire que le roi estoit pris et li Crestiens des- 
confis ; sien i ot tant afin qu'il nepooient estre de- 
dens les maisons. ainsles convenoit estre parmi les 
rues. Lors fist le patriarche entre lui etBeleen des- 
covrir le monument de suslesepulere, qui couvert 
estoit d'argent, et en firentfaire monnoie por doner 
as chevaliers et as serjans. Et chascun jor aloient 
li chevalier et li serjantpar la terre entor la cité, et 
amenoient la jens ce qu'il pooient de viandes. Car 
il savoient bien qu'il seroit asegié. Or vous lairons 
a parler de Jerusalem et vous dirons de Saladin 
qui vint devant Sur. 

XVI. Saladinus plures capit civitates. Tyrum Chri- 

stianis Deus conservat. 

Salahadin se pensa qu'il ne feroit neant devant 
Sur por la chevalerie qui i estoit. Il passa outre, et 
ala aseoir une cité qui est a six milles de Sur, qui 
a nom Sajette. Si la prist une cité quia nom Gibe- 
let. Aprés prist un chastel qui a nom Boterim. 
De ce chastel fu la dame que le cuens de Triple ne 
vout doner a Gerart de Rochefort, qui se rendi au 
Temple par mautalent, dont la haine commenca 
par quoila terre fu perdué. Quant le cuens de Tri- 
ple sot que Saladin estoit entré en sa terre, il entra 
en mer,li et le fils au prince d'Antioche a quant 
qu'il pot avoir de chevaliers, s'il s'en ala a Triple, 
mes puis qu'il i fu venu, ne vesqui guaires, ains fu 
mort dedeul, sicom l'en dit, etlaissa saterre au fiIs 
le prince d'Antioche, qui puis en fu cuens. Quant 
Renaut de Sajete et le chastelain de Sur virent que 
tous les chevaliers s'en estoient alés, et qu'il avoit 


919 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. ! 


920 


poi gent et poi viande, il manderent Saladin qu'il A il retornaariere por faire armer les vaissiaus d'Acre 


retornast de la ou il estoit, et il li rendroient Sur. 
Quant Salahadin oi cele novele mult en fu lies, il 
prist un chevalier, sili bailla sa baniere Salahadin 
sus le chastel. Mes le chastelain lirespondi, qu'il ne 
li oseroit mettre por les gens dela ville ; mes sitost 
come Salahadin vendroit, il li mettroit, et la banie- 
re retendroit. Le chevalier retorna etledisl aSala- 
hadin. Lors sehasta mult Salahadin de venir a Sur; 
mes ancois qu'il i parvenist, i envoia Dex secors, 
qu'il ne voloit mie qu'ele fust perdué. Ains voloit 
laissier cele cité a Crestiens, si comme vous avés 
9i dessus, qu'il ne lairoit qu'un poi de terre as 
Crestiens. Si vous dirai qu'il conseil et qu'il secors 
Dex in envoia. 

XVII. Conradus filius marchionis Montisferrati 

relicta C. P. venit Acconem. 

Coraut le marchis qui en Constantinople demo- 
roit vint a l'empereor, etli dist : Sire, mi chevalier 
volent alerau sepulcre, nejenelespuis retenir, mes 
l| m'ont creanté, que sitost com il fait auron lor 
pelerinage, ilrevandront a moi. Ce fist-il entendant 
a l'empereor, parce qu'il ne voloit mie, queilne ci] 
de la cité seussent qu'il s'en vosist aler ; porce qu'il 
avoit paor, que les parens Livernas qu'il avait oc- 
cis ne l'espiassent et l'occissent. L'emperere fit ap- 
pareiller nes et mettre viande et armes assez. La 
maisnie ou marchisentrerent ens, et quant il orent 
lans, si murent. L'emperere et le marchis estoit 
lors a Boche de Lion. Sire, dit-il a l'empereor, jai 
oublié une besoingne que jedevoie direa mes gens. 
Lors entra en une nef, si ala aprés et se mist avec 
ses gens. ll orent bon vent, et ne finerent de sigler 
tans qu'il vindrent devant Acre. Quant il durent 
geter ancre, il ne virent nusbastiaus venir contre 
eus, si ne vodrent encre geter, ains se traistrent 
ariere. Quant les Sarazins d'Acre virent qu'il ne 
prendroientport, un chevalier Sarazin vint a la nef 
por savoir qu'es gens c'estoient, Quant le marchis 
le vit venir, il desfendi a sesgens, que nus ne par- 
last et qu'il parleroit. Li Sarazin vintdevant 1a nef, 
et demanda quel gens il estoient, le marchis res- 
pondi qu'il estoientmarcheant; porquoi ne prenez- 
vous done terre, ditle Sarazin. Le marchis respon- 
dit qu'il n'i arriveroient mie, porcequ'il nesavoient 
ques gens il avoit dedens Acre. Li Sarazin dist que 
bien pooient arriver en la fiance Salahadin. Car A- 
cre estoit soue, et il l'avoit conquise, et le roi de 
Jerusalem pris et tous ses barons emprisonnés, et 
avoit toute la terre conqueste fors Sur et Jerusa- 
lem, oü il estoit a siege, et s'il voloit descendre en 
la fiance Salahadin sidescendissent. Quant le mar- 
chis oi ces noveles, mult fu dolent, si seiraitariere, 
et commanda au marinier qu'il pensast de lesplci- 
tier. 


XVIII. Deinde ad Tyrum properat, cujus custodia ei 
committitur. Tyrum obsidet Saladinus. Obsidio- 
nem solvit, Caesaream et Joppem capit. Ascalo- 
nem capit, et regem captivum libertate donat. 


Quant li Sarazin vit qu'il ne prendroient port 


B 


D 


por la nef prendre s'il peussent. Mes Dieu qui li 
avoit envoié porsecore Sur, nele vout sofrir ; ains 
li envoia bon vent. Quant il vindrent devant Sur, 
cil dela cité vindre devant eus porsavoirqu'es gens 
c'estoient. Quant le marchis les vit venir, mult en 
fu lie, poree qu'il estoient Crestieus. Tant li prie- 
rent qu'il arrivast a Sur, que ce fu merveil et qu'il 
eust pitié de la Crestienté. Il i arriva volontiers. 
Quant cil de Sur sorent qu'il estoit fils au marchis 
de Monferrat, mult en furent lies. Il issirent con- 
tre lui a procession, et le mistrent dedens le cha- 
tel lui etses chevaliers. Quant Renaut de Sajette et 
le chastelain de Laiens virent que la cité de Sur 
estoit rendue au marquis, il orent grant paor, por- 
ce qul l'avoient ottroiée a rendre a Salahadin. 
ILentrerent la nuit en un batel et s'enfuirent a 
Triple. Quantle marchis fu dedens le chastel, il le 
sercha por savoir comment il estoit garni d'ar- 
mes et d'autres choses. La trouva les deux banie- 
res. Salahadin qu'il avoit envoiée por mettre sus 
le chastel. Il demanda qui ces banieres estoient. 
Un home lidist que c'estoit les banieres Salahadin, 
que on devoit demain mettre sus le chastel. Que la 
cité li devoit estre rendué. Le marchis fist prendre 
les deux banieres, etsi les fist geter es fosses de la 
cité. Lendemain que le marchis fu venu, Saladin 
vint devant Sur, que bien cuida que lacité li deust 
maintenant estre rendué, mais Dexienvoia secors. 
Quant Salahadin vit qu'il n'auroit mie Sur, mult 
s'esmerveilla de ce que l'on l'avoit mandé. Si de- 
manda porquoi c'estoit. L'en li dist que le fils au 
marchis de Monferrat qu'il tenoiten prison estoit. 
là arrivé, si li avoit lon rendué et bien la tendroit 
contre lui et contre son ost al'aide de Dieu. Quant 
Saladin oi ce, il aseia Sur, et manda a Domas que 
l'enli amenastle marchis, le pere celui qui dedens 
Sur estoit. Quant le marchis fu amené en l'ost a 
Sur, si manda Salahadin a Coraut son fil, que s'il 
li rendoit Sur, illi donroit grant avoir, et li ren- 
droit son pere. Le marchis répondi, que la plus 
pelite pierre de Sur ne donroit.il pas por son pere, 
mesle liastlon a une estache en l'ost et fist traire 
a lui, car il estoit trop vieus. Quant Saladin veist 
qu'il n'i porroitriens faire, il s'en parti, et ala 
aseoir Cesaire, si la prist. Aprés ala a Jaffe, si la 
prist ; puis ala a Escalone si l'aseia, mes ele estoit 
forte, si nela prist mie sicom il cuida ; ains envoia 
a Domas, et fist amener le roi de Jerusalem en 
l'ost. Quant il fu venu, Salahadin dist a ceus d'Es- 
calone, que cilli voloientrendre la cité, il en lairoit 
aler eus et lor roi tot quitte. Le roi parla a ses ho- 
mes qui en la cité estoient, et lor dist qu'il ne vo- 
loit mie qu'il rendissent Escalone por li : car grant 
domage seroit s'il rendoientune cité por un home, 
mes il lor prioit por Dieu que s'il avenoit qu'ils ne 
pussent tenir Escalone, ils la rendissent, qu'il 
feissent tant qu'il fust delivré s'il. pooient. Lors 
s'assemblerent li borgois et pristrent conseil, et di- 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


929 


strent qu'il ne veoient de nulle part dont secors A aler à Triple. Car le. convenant qu'il li octroia 


lor peust venir, si venoit miex qu'il rendissent la 
Cité, sauves lor vies et lor cors et lor avoirs, qu'il 
fussent afamés ne pris par force. Si rendirent Sa- 
lahadin la cité si comje vous dirai : il furent déli- 
vrés lor cors et lor avoirs, et les fist Salahadin 
sauvement conduire en terre de Crestiens, le roi fu 
delivré lui disiéme, qu'il choisiroit en la prison 
Salahadin, mes tant i ot qu'en prison dut estre le 
roi jusqu'à l'issué de Mars, et Escalone fut rendué 
d l'issué de l'Aost devant. Quant Salahadin ot Es- 
calone, il envoia le roi sejornera Naples, et manda 
la roine la fame le roi, que ele s'en alast a lui a 
Naples, qu'il ne voloit mie qu'il fust dedens Jeru- 
salem, quant il l'iroit aseoir. Quant la roine oi le 
message, ele s'en ala a Naples au roi, et furent la 
tant que Salahadin ot pris Jerusalem. 

XIX. Saladinus civibus Jerusalem denuntiat ut sibi 

civitatem tradant. 

Le jor que Escalone fu rendué a Salahadin, 
estoient venus cil de Jerusalem a lui qu'il avoit 
mandé por faire pes a eus s'il peust de la cité ren- 
dre. Celui jor fu vendredi, si se mua le soleil en 
droit hore de none, qu'il sembla bien qu'il fust 
nuit. Lors dist Saladin as bourgois de Jerusalem, 
qu'il veoit bien qu'il avoit tot le roiaume de Surie 
conquis, fors seulement Sur et Jerusalem, et s'il 
Ji voloit rendre la saintecité, ains qu'illa prist par 
force, il feroient que sages. Je vous avoient oublié 
à dire que le jor qu'Escalone fu perdu, li rendi 
l'on tous les chastians, qui environ estoient. Li 
borgois deJerusalem respondirent a Salahadin, que 
se Dieu plaisoit la cité ne li rendroient il pas. « Je 
vous dirai, dit Salahadin, que vous ferés. Je crois 
bien que Jerusalem est maison de Dieu, et c'est 
nostre creance, et je ne mettrois mie siege volon- 
tiers en la maison de Dieu, ne ne feraie asaillir, se 
je nela paost avoir par pes et par amor, Je vous 
donrai xxx. M. besans a fermer la cité de Jerusa- 
lem, et cinq milles d'espaced'aler quel part que vos 
vodrés, et de laborer a cinq milles de la cité, et 
vous ferai venira tel plente viandes qu'en nul lieu 
en toute la terre ni est viande u si bon marchié, 
et aurés trives de ci a pentecostes, et quant ce 
venra lors, si vous vees que vos puissiez avoir se- 
cors, si vous tenez bien, et se vous ne le poués 
avoir, si rendés la cité, et je vous ferai conduire 
en terre de Crestiens sauvement et vos cors et vos 
auoirs. » ll respondirent que ja se Dieu plaisoit la 
cité ne rendroient oü Dieu soffri mort et espandi 
son sanc por nous. Quand Salahadin vit qu'il ne 
li rendroint mie Jerusalem par amor ne par priere, 


si fist son serement, que james ne la prendroit se 


par foree non. 


XX. Saladinus totum regnum, excepto Tyro et 
Jerusalem, capit. 


En demantieresque Salahadin fu devant Escalone, 
li demanda Beleen d'Ibelin que il por Dieu donnast 


. eonduit à sa fame et à ses enfans qu'ele s'en peust 


quant il i alast en Jerusalem, il ne li pooit tenir, 
Car il estoit si prés gardé, qu'il ne s'en pooit issir. 
Salahadin i envoia un chevalier et la fist conduire 
jusqu'à Triple. Salahadin ot pris tot le roiaume 
fors Jerusalem et Sur et le Crac. Au Crac ne 
mist-il onques siege, ains se tint, puisqu'il ot la 
terre conquise deux ans, tant que par droite famine 
les estut. rendre, et devant qu'il se rendissent, 
vendirent-il lor fames et lor enfans as Sarrazins 
por avoir viandes, et ne demora beste, ne chose 
nulle, u chastel qu'il pussent mangier. Quant il 
n'orent plus que vendre, ni que mangier, si rendi- 
rent le chastel a Salahadin, porce qu'il virent bien 
qu'il n'oroient point de secors. Salahadin fu mult 
p lie quant illi rendirent. Il fit racheter lor fames et 
lor enfáns qu'il avoient vendus, et lor fit rendre, 
et pardessus lor donna grand avoir, et les fit con- 
duire en terre de Crestiens, et porce le fit qu'ils 
avoient si bien et loiaument gardé li chastel tant 
com il porent et sans seignor. Salahadin vint d'Es- 
calone aseoir Jerusalem un jeudia soir. Lendemain 
se loga vers la maladerie as fames jusques as ma- 
laderie as homes et jusqu'à la porte saint Estienne. 
XXI. Saladinus obsidet Jerusalem cui viriliter re. 
sistunt Christiani. Saladinus mutat obsidionis 
locum. 

Ancois que Salahadin asausist la cité de Jerusa- 
lem, manda a ceux dedens, qu'il li rendissent, et 
que les eonvenances qu'illor otroia devant Esca- 

q lone lor tendroit, ne mes qu'il rendissent la cité, 
et seussent.-il bien qu'il en avoit fait tel serement, 
que s'illes faisoit assaillir,il ne les prendroit james 
sa force non. Cil de Jerusalem li manderent, qu'il 
fist du miex qu'il peust, que la cité ne li rendroient-il 
ja. Lors fit Salahadin armer ses homes por assail- 
lir. Cil dela cité s'en issirent hors tos armés, ct se 
combattirent contre les Sarrazins, mes la bataille 
ne dura gueres, que li tuit avoient le soleil de la 
matinée emmi les eus, si se traistrent ariere jus- 
qu'au vespre que li recommencier a assaillir jus- 
qu'à la nuit. Ainsi fist Salahadin de cele part huit 
jors conques li Sarrazins ne porent mettre ens les 
Grestiens, a force que toujors ne fussent hors as 
portes tant com li jor duroit, et que deus foisle jor 
ou trois ne fussent les Sarrazins resortis arieres 
jusques a lor tentes, nonques de cele partne porent 
li Sarrazins drecier perriere, de mangonelle, ne 
engins nul. Hors cescomment li Sarrazins assaillir 
li Crestiens. Il ne les assaillirent jusques a tant 
que none fust passée. Lors avoient li Sarrazins le 
soleil au dos, et li Crestiens en mi les ieus et la 
poudre. Lors assailloient li Ture, si avoient peles 
dont il getoient contremont le sablon et la poudre 
qui voloit as Crestiens es eus et es visages. Quant 
li Sarrazins virent qu'il ne porroient rien faire de 
cele part, si remuerent le siege, et s'alerent logier 
de l'autre part des la portes de saint Estienne 
jusques a la porte de Josaphas, et jusques a l'ab- 


923 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


024- 


baye de Mont-Olivete, et veoient quant que eil de À rent eschieles et les drecierent as murs. Bien fu- 


Jerusalem faisoient fors es rues covertes. Le re- 
muement de cel siege fu fait au vendredi. Aprés ce 
qu'il orent asegié la cité, lors furent les Crestiens 
enclos, si qu'il ne pooient de la cité issir. Car des 
la porte saint Estienne jusques a la porte de Josa- 
phas n'avoient porte ne posterne, parontil peussent 
issir as chans, fors seulement la posterne de la 
Madeleine, dont l'en issoit por aler entre deux 
murs. Le jor que Salahadin remua son siege, 
fist-il drecier une perriere, qui jetta lejor meismes 
sept fois as murs de la cité, et la nuit fist.il tant 


drecier que perrieres, que mangouniaus, que len-. 


demain en conta l'on douze, tous estachiés. Au 

matin fit Salahadin armer ses chevaliers, et fit 

trois batailles pour aler assaillir la cité, les Targes 
devant eus, li archiers estoient derriere, qui 
traioient si espés come gresle, nen'avoient si hardi 

home en la cité, qui as murs s'osast aperoir. Li 

Tures vindrent jusques sus les fossés, et firent ens 

entrer les mineurs et drecier les echieles as murs 

des barbaeanes. Si minerent en deux jors xv. 

toises des murs. Quant ils orent miné et mis ens 

latref, si bouterent le feu dedans, et le mur versa 

u fossé tant. com il en avoient miné ; li Crestiens 

ne porent miner encontre, car il douterent les 

perrieres, les mangoniaus et les quarriaus et les 
sagettes, porquoi il n'y pooient demorer. 

XXII. Christiani consilium capiunt de reddenda 
civitale. Illam interim Turcze adorientes repel- 
luntur. 

Lors s'assemblerent li Crestiens por prendre 
conseil qu'il feroient. Ils vindrent au patriarche eta 
Beleen d'Ibelim, si lor distrent, qu'il s'en voloient 
aler par nuit et ferir en l'ost. Car plus chieres 
avoient-il qui fussent mors en la bataille honora- 
blement, que pris enla cité et occis honteusement ; 
ear il veoient bien que plus tenir la ne vaudroit 
noiant ne lors deffense, etplus chier avoientamour 
la ou Jesus-Christ soffri mor por eus, qu'il ren- 
dissent la cité. A cest conseil s'aecorderent bor- 
geois et chevaliers et serjans, mes le patriarche 
lor dist encontre: « Seignors, ce tendroie-je a 
bien, mes plus i à, car se nous nos pardons, et 
laisons perdre les ames que puissions sauver, ce 
n'est mie bien. Car a chascun home qu'il en a en 
ceste cité, il i abien cinquante que fames que en- 
fans, et se nos morons, les Sarrazins prendront 
les fames et les enfans, si ne les oeciront mie ; 
aincois les feront convertir à la loi Mahomet, et 
ainsi perdus a Dieu. Mes porroit tant faire vers 
les Sarrazins a l'aide de Dieu, que nous peussons 
issir hors et aler a la Crestienté, il me sembleroit 
miex, que aler combattre en avanture. » A c'est 
conseil s'aecorderent tuit. Lors pristrent Beleen 
d'Ibelin, etli prierent qu'il alast a Salahadin por 
savoir quel pes il porroient faire. Il ala, et parla a 
lui. En ce qu'il parloit a Salahadin de la ville 
rendre, firent li Tare un asaut a la cité et aporte- 


rent montez jusques a dix banieres ou douze sus 
les murs, et estoient ja entrés parla oü le mur 
estoit miné et cheu. Quant Salahadin vit ses homes 
et ses banieres sus les murs, il dist a. Beleen : 
« Porquoi me requeres vous de la cité rendre et de 
faire pes, quant vous vees mes gens apareilliés 
d'entrer ens, ce est a tart, car bien veés que la 
cité est moie. » A ce point qu'il parloient ainsi, 
presta nostre Sire tel hardement as Crestiens qui 
sus les murs estoient, qu'ils firent les Sarrazins, 
qui sus les murs estoient, reculer et flatirà terre, 
etles en chacierent jusques tot hors des fossés. 
Salahadin quant il vit ce, fu mult honteus et do- 
lent. Si dist a Beleen qu'il s'en retornast, qu'il ne 


B feroitoreplus, meslendemain revenist parler àlui, 


il orroit volontiers ce qu'il vodroit dire. Or vous 
dirai qu'il avint la nuit la pierre d'une perriere 
feri si a l'ordois d'une tornace, que li hordois chai, 
et fist trop grand escrois, dont les eschargailes de 
l'ost et de la cité orent tele paor, que chaeun com- 
mence à erier trai trai. Cil dela cité cuidierent, 
que li Sarrazin fussent entrés ens, et cil dehors 
euidierent que li Crestiens fussent venus en l'ost. 
XXIII. Preces Christianorum propter eorum peccata 

Deus non exaudit. Tractatur cum Saladino de 

reddenda civitate. 

Les Dames de Jerusalem firent prendre euves 
et mettre en la place devantle monte Cauviaire, et 
emplir d'eué froide et firent lors filles entrer jus- 


c qu'au col, et couper lor treices et geter les. Li 


moine, li provaire et les nonains aloient tuit des- 
chaus pardessus les murs de la cité a procession, 
et faisoient porter la saint Crois, que li Surien 
avoient devant eus, li presboir portoient Corpus Do- 
mini sur los chies, mes nostre Sire Jesus-Crist ne 
les voloit oir de priere qu'il feissent, ear l'orde 
puant luxure et lavoutire qui en la cité estoit, ne 
laissoit monteroraison ne priere devant Dieu.Nostre 
Sire ne le vout plus soffrir, ains netoya si la cité 
des habitans qu'il n'i demora home ne fames, ni 
enfant, fors deux homes d'aage, qui ne vesquirent 
guaires aprés. Or lairons a parler de ce, et dirons 
de Beleen d'Ibelin qui ala à Salahadin por la eité 
rendre. Quant Beleen vint devant Salahadin, il li 
dist que li Crestien li rendroient la cité, sauves 
lor vies. Salahadin li respondi qu'il avoit a tart 
parlé : car quant il lor fist la belle offre de rendre 
lila ville, ilnele vodrent rendre, et en avoit fait 
sonserement, qu'il ne les prendroient mes sa force 
non. Mes s'il se voloient rendre à sa merci, et en sa 
volonté faire, il les prendroit, autrement non. Car 
vous veés bien, dist-il, qu'il n'ont nulle secors, et 
qu'il ne que prendre en la cité. Beleen li pria que 
por Dieu eust merci d'eus. Salahadin li respondit : 
Sire Beleen por l'amor de Dieu et de vous j'aurai 
merci d'eus en une maniere, et por mon serement 
sauver, il se rendront a moi comme pris a force, 
et je lor laisserailor muebles, et lor avoirs à faire 





955 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


926 


lor volonté comme du lor. Mes lor eors seront en A con es poures gens, et je ferai se je puis com la 


ma prison, et qui racheter se porra et voudra, je 
l'en lairai aler par rancon devisée, et qui ne se 
porra raaindre, il demorra en ma prison, conme 
pris a force. Beleen li respondi: Sire, qu'il seroit 
lenombre dela raancon. Salahadinli respondi, que 
le nombre seroit tel a poures, com as riches, que 
li hons donroit xx. lib. fame x. et li enfes x. et qui 
ceste raencon ne porroit paier, il seroit esclaves. 
Lors li dit Beleen : Sire, en cette cité en a cun poi 
de gent qui aidier se puisse fors les borgois, et a 
chaseun homme qu'il i a, qui la rancon puisse 
paier, en ia il cens qui n'auroit mie deux livres. 
Car la cité est tote plaine de gent deci entor, et de 
menu pueple qui la dedens s'est bouté. Por Dieu, 
Sire, sii metes tel conseil et tel mesure com les 
puisse racheter. Salahadin dit qu'il s'en conseille- 
roit et que lendemainrevenist àlui. Beleen retorna 
en la cité, et vint au patriarche, et manda tous 
les barons por dire ce qu'il avoittrové à Salahadin. 
Quant il lor ot conté, mult furent corociés por le 
menu pueple de la cité. Ils pristrent conseil et 
distrent, qu'il avoit grant avoir du roi Henri d'An- 
gleterre en l'Ospital, et si pooint tant faire vers les 
Hospitaliers qu'il eussent cel avoir a racheter une 
partie du menu pueple ce seroit bien a faire. Ausi 
com le roi Gui fisttant vers le maistre du Temple, 
qu'il li bailla le tresor au roi d'Angleterre qui estoit 
en la maison du Temple, dont illoüa chevaliers et 
serjans, qu'il mena en la bataile, et fu pris, et oü 
la vraie Crois fnt perdué. Lors manda le patriar- 
che entre lui et Beleen ceus de l'Ospital et lor dis- 
sitrent que ainsi avoient parlé ensemble, et voloient 
avoir le tresor au roi d'Angleterre qu'il avoient en 
garde por racheter le menu pueple de la cité, si 
pooient tant faire vers Salahadin qu'il venissent a 
raencon. Li commendieres dist qu'il en prendroit 
conseila ses freres, et ceus li distrent qu'il gardas- 
sent bien quel conseil il en prendroient, que ce 
seussent il bien certainement, s'il nelor livreroient 
l'avoir au roi d'Angleterre porles poures racheter, 
il le feroient prendre a Salahadin, si ne lor en 
sauroient gré. Li commendieres en prist conseil a 
ses freres. Il distrentque c'estait bien a faire, et se 
le tresor estoit lor, si vodroient-ils bien que l'en en 
rachetast les poures. Lors vint le maistre de l'Ospi- 
tal au patriarche et à Beleen, et lor dist qu'il etses 
freres voloient bien que le tresor au roi d'Angle- 
terre fust abandonné por racheterles poures gens. 
Lors prierent tuit a Beleen d'Ibelin, qu'il alast a 
Salahadin, et fist la meillor pes qu'il porroit, et il 
ala. Salahadin li demanda, qu'il estoit venu quer- 
re: Sire, dist Beleen, je suis venu à vous por ce 
dont je vous avoie prié. Salahadin li respondi que 
ce qu'il li avoit en convenant qui li tendroit, et s'il 
de li eust otroié, il n'en fist noient, carla cité et ce 
qui à dedens estoit sien. 
XXIV. Conditiones tractatus. 
Sire, dist Beleen, por Dieu metes resnable raan- 


B 


vous rendra, car de cent ne ni a pas deus que cele 
raancon puisse paier. Saladin dist que por Dieu 
avant et por lui aprés i mettroitil reanconresnable 
qui i porroientavenir. Lorsatira quelihons donroit 
x. lib. et la fame v. et li enfes1. Ainsifuatiréa la 
raancon a ceux quiracheter se porroient, et ce qu'il 
auroient de ramenant fust mueble ou autre chose 
porroient emporter sauvement, ja ne troveroient 
qui tort lor en fist. Aprés dist Beleen à Salahadin : 
Sire, vous avez atiré la raancon a riche, or devés 
attirer la raangon as poures; car il i en a tex xx. M. 
qui ne porroient paier la raencon d'un home. Por 
Dieu metés-i raison, et je porchacerai au Temple et 
a l'Ospital, et as borgois qu'il seront delivrés. Sa- 
lahadin dist qu'il i mettroitvolontiers raison et que 
C. M. b. lairoit tous les poures aler. Sire, dit Be- 
leen, quanttuit cil qui racheter se porroient, seront 
racheté, ne leur remaindroit-il miela moitié de la 
raencon que vous demandés as poures. Salahadin 
dist que autrement ne le feroit. Lors se pensa Be- 
leen qu'il ne feroit mie marchié de tot racheter en- 
semble. Car s'ilen avoit racheté une partie, espoir 
i aurait raison de l'autre à l'aide de Dien. Lors de- 
manda a Salahadin por combien il aurait vn. x. ho- 


. mes quittes et delivrés. Salahadin dist por 1. w. b. 


D 


Sire, ce dist Beleen, ce ne porroit estre, mes por 
Dieu metés-i mesure. Tant parlerent ensemble, 
qu'il firent marchié a xxx. w. b. de vn. «. homes 
et que l'en conteroit deux fames pour un home, et 
dix enfans por un homme qui d'aage ne seroient. 
Quant ainsi fu atiré. Salahadin mist jor de lor cho- 
ses vendre et engagier et delor raencon paier, et 
cil terme fu de r. jors, et qui puis les r. jors se- 
roit trové dedens la cité, cors et avoir demorroit à 
Salahadiu, et quant il seroient hors de la cite, il 
les feroit conduire sauvement à la Crestienté, et dit 
a Beleen que tuit cil de la cité qui armes auroient 
s'armassent, et que s'il avenoit que larron ne re- 
beor se meissent entr'eus, qu'il les defendissent et 
gardassent les destrois, tant que li desarmes fus- 
sent passés. 


XXV. Saladino redditur civitas. 


Quant la chose fu ainsi atiróe, Beleen prit congié 
de Salahadin, et s'en retorna en lacité. Le patriar- 
che manda les Templiers, les Hospitaliers et les 
borgois de la cité por oir l'atirement que Beleem 
avoit fait vers Salahadin. Il vindrent la et Beleen 
lor conta tot ainsi com il avoit fait. Il distrent que 
bienlor agreoit, car miex ne pooit faire. Lors en- 
voia l'en les cles des portes a Salahadin. Quant il 
les out, multen fu lies et rendi grace a Dex. Il 
envoia gardes en la tor David, et fist metre sa ba- 
niere desus, et totes les portes de la cité fermer 
fors une: ce fu la porte David. La mit-il chevaliers 
el serjans, que nul Crestien n'en issist, et par la 
entroient et issoient li Sarasin por acheter ce que 
les Crestiens avoient a vendre. Le jor que la cité 


927 


GUILLELMI TYRENSIS .ARCHIEP. 


. 928 


de Jerusalem fu rendué estoit vendredi, et fu feste A XXVI. Salphedinus mille captivos libertate donat. 


saint Legier, qui est le second jor d'Octembre en 
l'an de l'Incarnation nostre Seigneur wc. et quatre- 
vingt et viu; Quant Salahadin ot bien fait garnirla 
tor David et les portes de la cité, il fist crier qu'il 
portassent lor raencon a la tor David, et la livras- 
sent a ses baillis qu'il iot mis porla raencon rece- 
voir, et n'attendissent mie que les r. jors fussent 
passés. Car qui puis les r. jors seroit trové, cor et 
avoir demoreroit. Le patriarche et Beleen alerent a 
l'Ospital, si furent prendre xxx. v. B. et porterala 
tor David por là raencon de vri. «v. homes poures. 
Quant les xxx. v, B. furent paiés, ils manderent les 
borgois de la cité, et quant ils furent venus si 
pristrent de chacune rué deus des plus prodomes 


Piures-alii liberantur. 

Quant Salphedins ot les x. poures il les delivra 
por Dieus. Aprés le patriarehe pria Salahadin, que 
por Dieu li dona des poures qui re se pooient ra- 
cheter. Salahadin l'en dona vn. cens. Lepatriarche 
les delivra. Aprés demanda Beleen aSalahadin des 
poures. Il li en dona cinq cens, et Beleen les desli- 
vrast. Lors dist Salahadin a ses gens Salphedin 
mon frere a faite s'aumosne, el le patriache et 
Beleen. Or veil-je faire la moie. Lors commanda à 
ses baillis qu'il feissent ouvrir la posterne devers 
saint Ladre, et fist crier par la cité, que toutes les 
pauvres gens ississent hors, et commanda que s'il 
ien avoit nul entre ces poures, qui racheter se 


qu'il savoient, et leur firent jurer sur sain qu'il. p, peult, con li tosist, et l'emmenast l'on en prison, 


n'espargneroient home ne fame por haine ne por 
amor, qu'il ne li feissent jurer combienil auroit, et 
qu'il n'en retenroit fors tant com il convendroit por 
aler a la Chrestienté, qu'il en rachetassentles pou- 
res gens. L'on mistescritlenombre des poures qui 
estoient en chacune rué, et com porroit selon ce 
qu'il estoient prendre un plus autre moins. Si 
alirereut iluec le nombre de vr. m. homes. Lors 
mist l'on les vit milles homes tous hors de la cité 
de Jerusalem. Quant ils furent hors dela cité, ne 
parut guaire au remanant. Aprés manderentle pa- 
triarche et Beleenles Templiers etles hospitaliers 
et les borgois, et lor prierent por Dieu, qu'il meis- 
sent conseil a racheter les poures gens qui ramés 
estaient en Jerusalem. lls aidierent, mes non pas 
tant com il deussent, car il n'avoient ore mie paor 
com lor tousist a force le lor, puisque Salahadin 
les avoit asseurés. Carautrement il se fussent mult 
plus élargis vers les poures, et de ce qu'il pristrent 
des poures qui s'en furent issus, du sourplus de 
lor despens, il racheterent aucuns poures homes, 
mes ne vous en dirai pas lenombre. Or vous dirai 
comment Saladin fist garder la cité de Jerusalem, 
porce que li Sarrazins ne feissent tort ne outrage 
as Crestiens, qui en la cité estoient. Il mist en cha- 
cune des rués deus chevaliers et x. serjans por gar- 
der la cité, et i! la garderent si bien, conques n'oi 
on parler de mesprison qui fust faite as Crestiens, 
et a la mesure qu'il issoient de Jerusalem, se lo- 
geoient devant l'ost des Sarrazins, si qu'il n'avoit 
pas un trait d'are des uns asautres. Salahadin fai- 
Soit l'ost des Crestiens garder jor et nuit, com ne 
lor feist ennui, ne que larrons ne si embatissent. 
Quant tuit cil qui racheté furent, furent hors de la 
cité de Jerusalem, i remest-il mult de pourres gens 
encore. Lors vint Salphedins a Salahadin son frere, 
et li dist : Sire je aidiéó à conquerre la terre et la 
cité, si vous pri que vos me donués wv. esclaves de 
ceus qui en la cité sont. Salahadinli demanda qu'il 
en voloit faire. Il dist qu'il en feroit son plaisir. Cil 
li dona, et manda a sis baillis, qu'illi delivrassent 
M, esclaves, et si le firent, 


etles jones homes et les jones fames meist l'on 
entre deus murs,etles vieilles gens meist l'on hors 
de la cité. Cele enqueste et ce metre hors dura dés 
soleil levant, jusqu'à soleil coucbant, et furent mis 
hors parla posterne. Tele aumosne fist Salahadin 
as poures gens sans nombre ; aprés conta l'on ceus 
qui demorés estoient, sien trova l'on encore xi. M. 
Le patriarche et Beleen vindrent à Salahadin et li 
prierent por Dieu, qu'il les tenist en hostages et 
deslivrast la poure genttant que eussent porchaeié 
lor raencon àla Crestienté, dontilseroient racheté, 
Saladin dist qu'il ne recevroit mie deus homes 
por onze mil, et qu'il plus n'en parlassent, et il ne 
firent. . 
XXVII. Quam bene Christianos habuerit Saladinus. 
Comes Tripolitanus Christianosrecipere recusat. 
Une grant cortoisie fist Salahadin, carles dames 
les borgoises, les filles as chevaliers qui fuies s'en 
furent en Jerusalem, a cui lor Seignors oront esté 
pris et mors en la bataille, quant elesfurent issues 
de Jerusalem et rachetées, sialerent devant Saladin 
erier li merci. Quant Sahaladin les vit, il demanda 
qui eles estoient, et l'on Ji dist, que c'estoit les fa- 
mes etles filles as chevaliers, qui furent mors et 
pris en la bataille. Il demanda que eles voloit. Eles 
li distrent, que por Dieu eust merci d'eus, qui 
avoit lor barons en prison, et lor terres perdués, et 
que Dieui meist conseil et aide. Quant Saladinles 
vit plorer, si en ot grant pitié, etdist as dames que 
elles enquisisent se lor Seignor estoient vif, etquant 
qu'il en auroit en la prison, il lesferoitdelivrer : et 
delivrés furentquantque l'on en trova. Aprés com- 
manda que l'on donast asdames etas demoiselles 
cui pere et cui seignor estoient mort largement du 
sien, as unes plus, as autres mains, selone ce que 
eles estoient. L'en lor dona tant qu'eles s'en loerent 
à Dieu et au siecle du bien et del'onorqueSalaha- 
din lor avoit fait. Quant tuit les Crestiens furent 
issus hors de Jerusalem, cil qui issir en durent, si 
se merveillerent mult li Sarasins, dont tel pueple 
estoit venu. Il distrent à Salahadin, que si grant 
peuple estoit issu de la cité, qu'il ne porroit aller 
ensemble. Salahadin commanda com les partist en 


(3 DN S 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIII. 


930 


quatre parties, et que le Temple menast une des A passage. Quant vint au mars, etcil furent recueilli 


parties, et l'Ospitall'autre, etlepatriarche et Beleen 
la tierce. Quantil otainsiattirée lor muete, il bailla 
à chascune partie r. chevaliers pour conduire les 
sauvement entre Crestienté. Si vous dirai comment 
il les conduisoient et gardoient. Li xxv. chevaliers 
faisoient l'avant-garde ; cil qui l'avant-garde fai- 
soient, quand il avoit mangié secouchoientdormir, 
el faisoient donner provende à lor chevaus de jors. 
Quant il avoient soupé, ils montoient sor lor che- 
vaus, et aloient toute nuit entre les Crestiens, que 
Sarrazins robeors ne s'enbatissent entr'eus. Cil que 
l'arriere-gardefaisoient, quantils veoient home ne 
fame ne enfant recreu, ils faisoient lor escuier 
descendre a pié, et porter les recreus jusques as 
herberges, eus meismes portoientles enfans devant 
eus et deriere sus lor chevax. Quant il venoient às 
herberges, et il avoient soupé, sisecouehoientdor- 
mir, et cil qui avoient fait le jor l'avant garde, fai- 
soient l'endemain l'ariere-garde, et quantce venoit 
as destroit là ou il se doutoient, il faisoient armés 
les Crestiens, qui armes avoient, et garder les de- 
stroits, tant que tuit fussent passés. Quant il 
estoient herbergié, li vilain de la terre aportoient 
viande à grant plente, siqueli Crestiens enavoient 
grant marchié. Deces trois routes qui ainsi estoient 
atilirée, menerent li Templiers une, li Ospitaliers 
l'autre, et le patriarche et Beleen ]a tierce. Por ce 
demora le patriarche et Beleen au derniere, qu'il 
cuidoient tous vaincre Saladin par prieres des Cre- 
tiens qui ariere demoroient. Ainsi les fist conduire 
Salahadin sauvement tant com sa terre dura, jus- 
qu'en la terre de Triple:et quantil vindrentdevant 
Triple, le cuens de Triple fist les portes fermer, et 
n'en laissa nul entre ens. Ainsi fist de ses chevalier 
issir as chans, et fist prendre tos les riches bor- 
gois, lor fist tollir loravoir que Salahadin lor avoit 
laissié. Le plus des poures gens s'en alerent en la 
terre d'Antioche et d'Ermenie, l'autre partie demora 
devant Triple, qui puis i entrerent. Ainsi ne furent 
mie recueilli cil d'Escalone, des ehastiaus entor 
quant il alerent iverner en Alixandre ; car quantli 
Crestiens vindrent devant Alixandre, le baillif les 
fist herbergier, et faire bones lices entor eus, et les 
fist garder par jor et par nuit, com ne lor feist en- 
nuis ne domage : là ivernerent mult aise jusques 
au Mars qu'il entrerent en mer por passer en la 
terre des Crestiens. 

XXVIIL. Saracenorum in Christianos charitas. 

Or vous dirai que cil d'Alixandre faisoient. Li 
prodome Sarrazin de la cité d'Alixandre issoient 
chaseun jor hors, et faisoientgrant dons as poures 
Crestiens de pain et de deniers. Li riche home qui 
deniers avoient les emploioient en marchandises 
qu'il mistrepnt es nes quant il passerent mer, oi il 
guaignerentgrantavoir Or vous dirai queleaventure 
il lor avint. llivernoientau port d'Alixandre xxx vin 
nes de Pisans et de Genois et de Venitiens et d'au- 
tre gent, dont il orent au mars grant marchié de 


es naves qui les orent loüées, si demora bien mil 


 poures CGresliens, qui n'orent dequoi loerlor naves, 


ne d'acheter viandes por mettre es naves. Les sei- 
gnors des naves vindrent au baillif d'Alixandre, et 
s'aquiterent bien de ce qu'il devoient, et distrent 
qu'illor feist delivrer lor tres et lor gouvernaus ; 
car qnantil auroient tans et vent, il s'en voudroient 
aler. Le baillif lor dist que lors tres et gouvernaus 
ne lor rendroit.il mie jusques a tant qu'il auroient 
mis les poures Crestiens tous en lor naves. Il di- 
strent qu'il ne les i mettroient mie, qu'il n'avoient 
naveslouées,ne viandesachetées por eus. « Qu'en 
voulés-vous done faire, dist le baillif ? I] distrent 
quil les lairoient, ne ja d'eus mener ne s'entre- 
mettroient. Le bailliflor demanda s'ils estoient Cre- 
süens. 1l distrent, oil. « Et coinment, dit li baillif, 
les voles:vous ci laissier por estre esclaves a Sala- 
hadin ? ce ne puet estre, mener les vous convient 
Je vous dirai queje ferai por Dieu et poreus, je lor 
donnerai pain et eué assés, et vous les mettrés es 
naves ; carautrement ne poues-vous avoir vos gou- 
vernaus et vos tres. » Quant les mariniers virent 
qu'autrement ne porroient chevir,si distrent qu'ils 
les passeroient. « Vous me jurerez sus saints, que 
vous bien et loyaument les menrés en Crestienté, 


. ne que par force que je vous aie faite d'eus mener, 


ne les arriverés fors là oü vous arriverés les 
riches homes, ne mal ne lor ferés. Et se je puis sa- 
voir, que vous lor aies fait honte ne vilainie, je 
m'en prendrai as marcheans de vostre terre qui 
vendronten cest pais. » Ainsi s'en alerent li Cre- 
stien sauvement qui par terre des Sarrazins alerent 
iverner en AJixandre. Or vous dirai que Salahadin 
fist. 

XXIX. Saladinus templum aqua rosacea. lavari 

facit. Tyrum obsidet. 

Saladin, quant il ot pris Jerusalem, et en ot en- 
voié la premiere partie des Crestiens par les Tem- 
pliers, il ne se vout partir de Jerusalem devant 
qu'il eus esté au Temple et aoré, et que li Crestien 
fust tuít hors. Il ot mandé a Domas por eué rose 
assés por le Temple laver ains qu'il voisist entrer. 
Si com l'en dit, il eniot quatre chamiex ou einq 


. tous chargiés, mes ancois qu'il fist le Temple laver 


de cele eué rose, ne qu'il i entrast, fist-il abattre 
une grant Crois dorée a terre, qui sus le Temple 
estoit, et lalierent li Sarrazins a cordes, et la trai- 
nerent jusques àla porte de la Tor David. Là la de- 
pecierent, et grant huerie firentaprés la Crois, com 
il la trainoient, je ne di pas que cefu parle com- 
mendement de Salahadin. Quantle Temple fu lavé 
Salahadin entra ens, et rendi graces à Dieu de ce 
qu'il li ot presté seignorie sur sa maison. Aprés en- 
voia une partie de sonost por aseoirSur,et l'autre 
devant Jerusalem, tant que tuit les Crestiens qui 
aler s'en devoient en furentissus, puiss'en alaaprés 
son ost qu'il ot envoyé à Sur. Quant Salahadin 
vint devant Sur, il manda le marchis de Montferrat. 


934 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


939 


L'on li amena. Lors manda a Coraut le fils au mar- A sus la maistre porte de Sur, et mist garnison as 


chis, qu'il avoit pris Jerusalem, et s'il lj voloit ren- 

dre Sur, il lirendroit son pere et donroit grand 

avoir. Le marchis li manda qu'il fist aumiex qu'il 
pourroit, que Sur ne li rendroit-il ja, ains la ten- 
droit bien a l'aidede Dieu encontrelui. Lorsenvoya 

Salahadin en Acre, et fist armer xiv. galies, et ve- 

nir devant Sur por garder la mer, que viande ni 

peust entrer, et fistdrecier vers terré xiv. que per- 
rieres que mangoniaus, qui getoient par jor et par 
nuit, mes ne firent gaires lor preu, et si n'estoit 
jor que nos Crestiens ne feissent saillies sur les 

Sarrazins deus ou trois fois, et tot ce faisoit faire 

un chevalier d'Espaigne, qui en Sur estoit, qui por- 

toit une armes vertes, dont ilavenoit quandil issoit 
devant, que li Sarrazins de l'ost s'estormissoient 
plus por veoir son biaucontenement, que porautre 

chose. Si l'apeloient li Turo le vert chevalier. ll 

portoit une chaines de fer sus son aiume. Le mar- 

chis fist faire vessiaus de cuir covers en telle ma- 
niere com les menoit bien prés de terre. Si ot ar- 
baletriers dedens ; si i furent les fenestres paroüils 
traioient. Ces vaisseaux firent mult mal as Sarra- 
zins, que galies n'autres vaissiaus n'osoient ap- 
prochier d'eus, et ces vaissiaus appeloit l'on 

Barbotes. Quant le marchis vit qu'il fu assis 

pàr mer et par terre, il fist armer un batel, 

et issi fors par nuit, et l'envoia a Triple au conte, 
et li manda qu'il le secorust de gens et de 
viandes. 

XXX. Missum Tyro auailiumsi ventorum repellitur. c 
Conradi industria Saraceniante Tyrum patiun- 
tur detrimentum. 

Quant le cuens de Triple oi ce que le marchis li 
demandoit, il fist armer xx. galies et mist ens che- 
valiers et viandes, si les envoia à Sur, mes Dieu 
ne vout que elesi entrassent. Car quant il vindrent 
à deus milles de Sur, une tourmente leva qui les 
depeca bienla moitié et les rebouta a Triple, mes 
ni out nulli peri. Quant le marchis vit qu'iI n'avoit 
point de secors, si pria Dieu qu'il le conseilla, et il 
fist si comme vous oirés. Il avint qu'il ot un vaslet 
en l'ost Salahadin fils d'un amiraut qui se coroca 
àson pere et s'en entra dedens Sur, et devint Cres- 
stien. Or vous dirai que le marchis fist quant le 
vaslet ot esté une piece dedens Sur. Le marchis fist 
faire une letres de par cel vaslet qui Crestien fu de- 
venu, qu'il mandoit a Salahadin com a son seignor. 
etli mandoit qu'il savoit toute la covine de Sur 
et que li Crestiens s'en deuoient la nuit fuir, ets'i, 
ne le voloit croire, feist faire escout qui orroit la 
noise au port. Quant les lettres furent failes, le 
marchis. les fist lier au fust d'une sajete, et la fist 
par un serjant traire en l'ost. Quant li Sarrazins 
virentla sajette et les lettres, sila pristrent et por- 
terent a Salahadin. Il fistlire les letres, et sous que 
eles disoient, Il le fist savoiras amiraus, et mist de 
sa meillor gent en galies por estre à l'encontre des 
Crestiens. Le marchis fist garnir la tour qui estoit 


murs, porce que seli Sarrazins vousist monter par 
eschieles as murs, qu'il les defendissent, et com- 
mandaas garnisons qu'ils se tenissenttuit coi, com 
ne les oist ne tant ne quant, ne ne veist devant 
que mestier en seroit. Aprés fist fermer les portes 
des barbacanes ; si ni laissa nul home, ains furent 
toute jor tuit coi dedens la cité. Quant il ot ainsi 
garni les murs et la tour, il ala au port et fist se 
galies bien armer, etcommanda que tuit cil qui ar- 
mes pourroient porter fussent la nuit au port, et il 
si furent. Si grant noise firent tote nuit. Lors s'a- 
percurent li Sarrazins que ce com lor avoit mandé 
estoit voir. Si s'armerent d'autre part, etentrerent 
es galees por estre à l'encontre des Crestiens. Au 


p point du jor vindrent li Sarrazins au port. Les 


chaaines estoient avalées, por ce qu'ils voloientque 
les galies entrassent ens. Les trois tors qui estoient 
a la chaaine estoientbiengarnies degens,qui mult 
bien se firent le jor. Quantle marchis vit qu'il ot 
entré tant de galies dedans le port, il fist lever la 
chaaine, et prit cinq galies qui i entrerent, etoccist 
tous ceus qui dedans estoient ; aprés fist garnir ces 
cinq galies de chevaliers et de serjans ei les deus 
avec qu'il avoit dedans Sur. Quant li Sarrazins les 
virent venir si se traistent ariere, qu'il virent bien 
qu'il ne porroient garir a eus. Mes cil deSur lor ec- 
rurent sus. Sans faille le rivage fu tot covert de 
Sarrazins a chevaletentroienten la merquant qu'il 
pooient por aidier à lor gualies, si queassés i en ot 
de noiés. Quant cil des galies virent qu'il ne por- 
roient plns endurer ne soffrm, si se ferirent a 
terre vers l'ost, et deus s'en furent à Baruth. I ces 
deux galies qui s'enfuirent à Baruth firent grant 
domagea nos Crestiens, si com vos oirés ce 
avant. 


.XXXI. Sarraceni deleti in maritimo et terrestri 


pralio solvunt obsidionem Tyri. 

Une partie de l'ost des Sarrazins en dementieres 
que la bataille fu en la mer, aporterent eschieles 
as murs de barbacanes, si entrerent ens, et alerent 
jusques au maistre mur. Mes il estoit trop haut si 
ne si pooient metre, et encore fussent les eschieles 
assés longues, ni puissent-il mie monter por les 
garnisons qui sus les murs estoient,. Quant eil 
virent qu'il ne porroient monter as murs, il mine- 
rent le premier parement et le nieam, et n'i avoit 
que de bouter la tret, quant Dieu i envoia secors. 
Quant li Crestiens en orent desconfis les Sarrazins 
de la mer, si lor dist l'on que li Ture minoient les 
murs de la cité, e£ qui es barbacanes en avoient 
ja grant plente. Quant le marchis oi ce, il retorna 
et fist ouvrir une porte, si s'en issirent et corurent 
sus as Turc. Quant cil virent ceus venir sus eus, 
si s'enfuirent, aucuns se laissent chair de barbaca- 
nes, et ceus qu'on put consuire, occist l'on, et prisa 
l'on bien jusqu'à w. ceus qui occis i furent. Ceste 
deconfiture que nos Crestiens firent sus les Sarra- 
zins, fu le jor de l'an renuef, etle siege fut venu 


k 


ES - ———- 


din vit qu'il estoit desconfit par mer et par terre, 
mult fu ires, et deffendi com n'assaillist plus à la 
cité. A lanvitier il fist le feu bouter en ses galies et 
en ses engins, et fisttout ardoir, la nuit se deslo- 
gea, et s'ala herbergier à une mille de Sur. Lende- 
main departli ses os, et s'en ala sejorner a Domas. 
XXXII. Archiepiscopus Tyrensis Romam venit. Guil- 
lelmus rex Sicilie sibi ascribit Terro Sanc 
amissionem. 

Ci vous lairons un petit de Salahadin, et si vous 
dirons de l'arcevesque de Sur qui vint a l'apostole 
en message. Noveles aporta dela grant dolor qui 
estoit avenué en la terre de promission. ll arriva 
en la terre le roi de Cesile et de Calabreet de Puille. 
Gil roi Guillaume avoit une fille le roid'Angleterre 
a fame, qui avoit nom Johanne. L'arcevesque de 
Sur si sout que le roi estoit prés d'iluec. I] vint à 
lui, et li conta le grant damage qui estoit avenu u 
roiaume de Jerusalem. Le roi en fu mult dolent, et 
pensa qu'il estoit auques eoupable de la perdition 
de la terre ; si vous dirai comment. Quant Alexe 
otfait les eus erever a son frere, qui empereres 
estoit, et il se fist empereres, il prist conseil a ses 
gens de Constantinople por laterre garder a son 
hues.Illi loerent bien. Si fist une estoire grant 
apareiller de naves et de galies. Il manda en la 
lerre d'outremer, etes autres contrées por cheva- 
liers et serjans, etlor donroit sousselon ceque chas- 
cun seroit, et retintles pelerins quien la sainte terre 
voloient passer, et tintainsi deus ans les ports que 
nus ne pooil passer, si que du passage qui detint 
que de ceus qui vindrent d'outre mer fu la terre 
mult afeblie, et fu le roi de Jerusalem desconfit, 
qui poi de gent ot contre les Turces. Car quant Sa- 
lahadin vint as cités et a chatiax, il ne trova qui li 
contredeist ; ains li rendi l'on tot le roiaume, fors 
seulement Sur. Por ceste achaison dist le roi Guil- 
laume qu'il fu durement coupable de la terre et de 
la perdition du roiaume. Je vous dirai que cele 
estoire devint. Aprés oirés du secors qu'il envoia 
a la terre d'outre-mer. Le roi Guillaume n'ala mie 


en cele estoire, ains demora por envoier gens et 


viandes, aprés se mestier fust, il envoia des plus 
haus homes dela terre por estreguicours et garder 
de cele gent. 
XXXIII Rex Sicilia auxilium mittit Terre Sancta, 
Quant les naves et les galies furent apareillées, 
il murent et arriverent a Duras en Grece ; si la 
pristrent el. garnirent. Aprés alerent a Salenique, 
eonquerant toute la terre qui est entre Duras et 
Salenique et lagarnirent. Puis passerent outre vers 
Constantinople. Quant li grifon de la terre virent 
que cil avoient tant conquis sus eus, mult furent 
dolens, il vindrent a chevetaines de l'ost, et distrent 
que bien fussent-il venus ; car mult estoient lie de 
lor venué, et mult auroit grant joie s'il. pooieut 
vengier leprodome aqui l'on avoit ses eus crevés, 
qui la maliceavoit vengié que Androineavoitfaite, 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA, — LIB. XXIII, 


devant Sur, à la Toussaint devant, Quant Salaha- A Aprés lor distrent qu'il avoient trop grant tour 8 


934 


faire a aler par mer a Constantinople, mes alassent 
par terre, il iroient avec eus, el ]es conduiroient et 
feroient venir viandes a foison de la terre, qu'il 
n'amoit point l'empereor. Tant prierent les grifons 
les maistres de l'estoire, qu'il alerent avec eus, et 
laisserent lor estoire, et tant les menerent qu'il vin- 
dre a sept jornées de Constantinople, en une 
citéqui a nom Felipe. Làseherbergierent prés d'une 
valée. En dementieres que les grifons menoient, il 
firent a savoir aceus dupais qu'ilfussent contr'eus 
garnis d'armesa Felippe, et il si furent. Quant li 
eris de la terre vint là, et il furent tuit assemblé, 
si s'armerentlendemain au pointdu jor, et corurent 
sus a ceus de l'estoire, si les occistrent et pristrent. 
Poien eschapa, ainsi fu cele estoire perdué. Or 
vous dirai du roi Guillaume quel secors il envoia 
en la terre d'outre-mer. Il i envoia cent galies et 
trois cens chevaliers por aider a garder ce tant 
de terre qui estoit demoré as Crestiens. Aprés fist 
faire grant estoire de nave et de galies por envoier 
aprés, et por aler aprés le roi d'Angleterre cui fille 
ilavoit. Je n'ai pas dit qu'il fust croisiés, mes ne 
demora guaires aprés cele estoirequ'il fu mort sans 
hoir, ains que le roi d'Angleterrei allast. Quant le 
roi Guillaume fau mort, cil du. pais pristrent un sien 


'cosin germain qui euens estoit de Puille. Taneres 


avoit nom ; si en firent roi. Ci lairon de Taneres à 
tant, et diron de l'arcevesque de Sur qui arrivé fu 
en la terre le roi Guillaume, qui li fist avoir che 


C vaucheures et despens por aler jusques a Rome. 


XXXIV. Papa Christianos principesinvitat ad feren- 
dum Terra Sanciz subsidium. Primus cruce signa- 
tur imperator A lemanniz. Qui aquis in Armenia 
suffocatur.Franciaet Anglia reges cruce signan- 
tur.Saladinus obsidet Tripolim.Obsidionem solvit. 
Quant l'arcevesque de Sur vint à Rome, il trova 

l'apostole, et li conta le grant damage d'outre-mer, 

etcommentli Sarrazin avoient conquise la terre. 

Quant le pape l'oi, mult fu dolent. ll. envoia ses 

messages par toute la Crestienté, pour noncier la 

novelle com li avoit aportée de la terre de pro- 
mission, et manda tous les haus homes de Cre- 
slienté, as rois, as dus, as contes et as barons, as 
chevaliers et as serjans, que tuit cil qui se croise- 
roient por aler en la terre d'outre-mer, tous les 
pechiés qu'il avoient fes, dont il estoient confes et 
repentans, il les prenoit sus soi, et quittes entr'eus 
et Dame Dex, et manda que tuit cil qui vodroient 
prendre decime de lor homes, illor otroioit, qu'il 
le preissent de toutes les choses qu'il avoient vail- 
lant, et bien lor abandonnoit por le servise Dame 

Dieu faire. Quant les haus homes de la Crestienté 

etchevaliers et borgois et serjans oirent la novelle, 

si se croisierent et apareillerd'aler i. Le haut home 

qui premier ala ce fu l'emperere d'Alemaigne. Il 

ala par terre et mena bien r. milles homes a cheval 

sans ceux à pié. Tant alerent qu'il vindrent a Con- 
stantinople, et passerent le bras saint Jorge, et fu- 


935 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


rent en Turquie. Li emperere de Constantinople A 


commanda com lor aportast viandes a plente, et 
manda a lamiraut Docoine qui son home lisge 
estoit, qui lor fist. viandes aporter de sa terre au 
chemin a raisonnable marchié, et si les fist con- 
duire parmi sa terre sauvement. 

L'Alemant quant il furent entrés en la terre de 
Turquie et d'Ocoine, commencer à tolir la viande 
as paisans qui lor apportoient. Li paisans se trai- 
strent ariere, quant il virent com les desroboit, et 
n'apporterent point de viande. Ainsi errerent li 
Alemant trois semaines qu'il nemengierent, se lor 
chevaus ne fu,tant qu'il vindrent en Hermenie. Si 
en fu prés de la moitié mors aius qu'il i venissent. 
Un jor se fu herbergié l'emperere sus une riviere 
en Hermenie, si li prist talent de baignier et fu 
noies. Quant l'emperere mut d'Alemaigne, il avoit 
trois fils. Il envoia l'un avec lui, qui aprés la mort 
son pere s'en ala en Antioche, et cil avec lui qui 
de la famine estoient escapé. Li ainsné des trois 
fils, quifutremés por garderl'empire, ot nom Henri 
el ot a fame l'antaine le roi Guillaume de Secile 
serorson pere. Lautre frere ot nom thes et fu 
due de Bourgoigne ; cil ot a fame la fille le comte 
Tibaut de Blois et fu mor sans hoir. Le tiers ot 
nom Phelipe et fu due de Soave. Porce vous ai 
commencié a parler des enfans d'empereor, que 
ci-aprés oirés qu'il devindrent et qu'il firent. Le 
roi de France quiestoit croisié, ne mut mie si-tost, 
porce qu'il guerreoit au roi d'Angleterre. Ne dirai 
ore plus de lor guerre, jusque tant en sera, ains 
orres de Salahadin qui a Domas demoroit. Noveles 
vindrent à Salahadin que le roi de Franceet le roi 
d'Angleterre estoient croisiés, et tuit li autres ba- 
rons de Crestienté por aler sus lui. Il n'en fut mie 
lies ni ascur. Il fist Acre mult bien fermer et garnir 
de chevalierset de serjans et de viandes, eti mist 
de ceux oü il plus se fioit, qu'il savoit bien que li 
Crestiens arriveroient là, et que si grant gent com 
il estoient, ne porroient arriver se la non, et lor 
commanda que por poi de gent ne por auques 
n'ississent fors d'Acre, ains se tenissent coi et 
serré dedans la cité, et s'il. estoient assis des Cre- 
sliens com li feist a savoir, et il tantost les secor- 
roit. Quant il ot ainsi Acre garnie, il fist garnir ses 
cités etses chastiax qu'il avoit conquis sus la ma- 
rine. Aprés se moust ses os, et ala à Triple aseoir. 
En ce point que Salahadin ot Triple assis, arrive- 
reni les nes etles galies le roi Guillaume a Sur et 
les trois censchevaliers. Lors fistle marchis armer 
une parlie de ces galies por secorre Triple, et com- 
manda as chevaliers le roi Guillaume qu'il alassent 
là Il ialerent avec ses chevaliers que li marchis i 
envoia. L estoit li vert chevalier d'Espaigne. Quant 
li secors fut arrivé à Triple, et il furent un poi 
reposé, il firent une saillie en l'ost des Tures : li 
vert chevalier fut tot devant. Quant li Sarrazins 
virent le vert chevalier, mult s'esmerveillerent de 
ce qu'il avoient tel foison. Il distrent à Salahadin 


B 


C 


D 


396 
qu'il estoit venu au secors. Salahadin li manda en 
priant qu'il venist parler à lui, sauf aler et sauf 
venir. Il i ala ; Salahadin li fist grant joie, et mult 
li presenta chevaus et avoir, mes il ne not cure. 
Salahadin li dist que s'il voloit demores à lui, il li 
donroit grant terre, et cil li respondi, qu'il ni de- 
morroit pas, et qu'il n'estoit pas venu en la terre 
poraidier as Sarrazins, mes por eus confondre et 
grever ason pooir. Lors prit congié et retorna en 
la cité. Quant Salahadin vist qu'il avoit tant de 
Crestiens armés a Triple por secors, et qu'il ni 
porroit rien forfaire, si s'en parli et s'en ala a dix 
milles d'iluec, a une cité qui a nom Tortose. Mes 
ancois qu'il se partist d'iluec, la roine sa fame,le 
roi Guion qui la i ens estoit, li manda queles con- 
venances qu'il ot a son seignor, quant il parti 
d'Escalone, li tenist, et qu'ilestoit bien tans que il 
son seignor li feist delivrer. Salahadin distque vo- 
lontiers le feroit. Il manda a Domascomli envoiast 
le roi et dix de ses chevaliers, teus com il les choi- 
siroit en la prison, et commanda com menast le 
marchis a Sur etle presenta l'on a son fils de par 
lui. Ainsi fu fait comme il commanda. 

XXXV. Saladinus capit Valentiam et. Byblum. 

Quant le roi et ceus qu'il ot choisi en la prison 
vindrent devantlui, il lor fist jurer sus saints, que 
jamés armes ne porteroient contre lui. Puis les 
envoia a Triple. L'un de ceux quifu delivré avec 
le roi fu le maistre du Temple, l'autre le connesta- 
ble Bauneris etletiersle mareschal. Les autres ne 
vous sai-je nomer. Le roi et si baron furent deli- 
vrés. Salahadin envoia au eonte Renault Honfroi 
son fils delivré. Puis s'en ala Salahadin à une cité 
à cinq milles de Tortouse, qui a nom. Valence, si 
la pritet gasta, quil nela vout mie garnir por un 
chastel qui prés d'iluec estoit en la montaigne qui 
a nom le Margat. Delà s'en ala à une cité qui a 
nom Gibel, sila prit et garni. D'iluec s'en ala a 
Anlioche, mais il ne l'assega mie. Là oi dire que 
un chevalier que il haioit mortellement estoit en 
un chastel en la terre d'Antioche. Cil chastel avoit 
nom la Roche-Guillaume, et por ce chevalier ala 
aseoir ce chastel plus que por autre chose, que s'il 
le peust tenir il li coupast le chief, ausi com il fist. 
aucomte Renaut, etil eust droit : car cil chevalier 
li fist mal por bien qu'il li ot fait; si cirés com- 
ment. Cil chevalier oecist son seignor lisge avec sa 
fame, et s'en ala a Salahadin, li cuiqn'une de fre- 
res. Il les receut bel et lor donna grans terres. 
Quant cil chevalierot une piéce esté avecSalahadin, 
si fu mult bien d'un sien neveu, un jor li pria qu'il 
alast avec lui ; cil i ala, et le chevalier le mena en 
la terre des Crestiens et le mist en un chastel du 
Temple, qui a nom le Safet, en prison, et donna 
as Templiers la moitié de la rancon qu'on auroit 
de ce vaslet porluigarantircontreles parens deson 
seignor lisge qu'il avoit occis. Cil chevalier avoit 
nom Johan Gale. Ci lairon deSalahadinqui ala aseoir 
ce chevalier, et dirons du roi Guion qui fusta Triple, 


ES —— — 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA, — LIB. XXIV. 


938 





INCIPIT LIBER XXIV. 


I. Rex Guido Tyrum tendit, cujus ei denegatur in- A de Petou ; l'autre out nom Johan. Le roi d'Angle- 


troitus. Acconem obsidet. 

Le roi qui fu delivres et quittes, l'en li dist qu'il 
alast sejorner a Sur et la roine tant qu'il eust aide 
d'aler aseoir Acre, et il si fist. Quant li marchis 
sout que le roi et la roine venoient à Sur, il fit 
armer ses gens et fermer les portes. Quant le roi 
Gui fu prés de Sur, l'en li dist que le marchis 
avoit fait fermer les portes contre lui. Il alajusqu'à 
la porte et dist que l'en li ouvrit. Le marchis de- 
manda qui il estoit qui si abandonneement rouvoit 
ouvrir la porte. Il dist qu'il estoit le roi Gui et la 
roine sa fame, et voloit entrer en sa cité, Le mar- 
chis dist qu'ele n'étoit mie lor, mes soué, que Dieu 
li avoit donnée et bien la garderoit ne dedens ne 
metroit-il le pié, allassent aillors herbergier. Quant 
Je roi Gui oi ceste novele, mult fu dolent, et prist 
un chevalier, si l'envoia à Triple as chevaliers, et 
lor manda qu'il menassent la navie du roi Guil- 
— Jaume devant Acre, qu'il la voloit aler asegier. Lors 
se parli de Sur tot de sues, et fist grant merveille 
de ce qu'il alast aseoir Acre a si poi de gent com 
ilavoit ; car a chascun home avoit estoient dedens 
Acre quatre. Quant le roi vint là, il se heberja sus 
un loron qui est dehors Acre, en la terre S. Nico- 
las. Là firent bones lices, et avoient l'eué du flun, 
dont il bevoient et abrevoient lor chevaus. A la 
mesure qu'ils veoient nes et galies venir, s'ar- 
moient et aloient contre eus, et depecoient les 
vaissiaus, et aportoient en l'ost por eus licier, et 
tous jors prenoient terre avant. Quant cil d'Acre 
virent que l'ost creissoit, il envoierent un message 
a Salahadin, qui ot assis la Roche-Guillaume, et li 
manderent que le roi Gui et li Crestiens avoient 
assise Acre. Quant Salahadin l'oi il se leva du 
siege, et vint a Acre, et assist les Crestiens devant 
Acre. Et sachiés que se li Sarrazins fussent adonc 
coru sus les Crestiens, bien les peussent avoir 
damagiés ; car a chascun des Crestiens estoient-il 
dix Sarrazins. Ainsi fu le siege devant Acre un an, 
conques cil d'Acre n'en laissierent a aler en l'ost 
des Sarrazins, ne cil de l'ost en la cité. 

II. Bellum inter Francia et Anglia reges. Paz inter 

" eos. Richardus rex coronatur. 

Quant le fils à l'empereor d'Alemaigne, qui en 
Antioche sejornoit, et li Alemant sorent que li 
Sarrazins avoient assise Acre, il alerent au siege 
tant eom il pooient par terre, et quant terre lor 
failli, il alerent par mer. Leroi de France et le roi 
d'Angleterre ce furent cil qui derenieri alerent por 
une guerre qui entr'eus estoient. Si vous dirai 
comment ele commenga. Le roi d'Angleterre avoit 
deus fils, et dont l'un avoit nom Richard, cuens fu 


ParRor. CCI. 


terre ains qu'il alast outre-mer, vout faire couron- 

ner son fils Johan a roi d'Angleterre, et donner à 

Richard tote la terre dega. Et quant Richard le 

sout, il n'en fut pas lie. ll vint au roi de France, 

sili cria merci : Sire por Dieu ne soffroit miequeje 
sois deserité, ains le veut pas faire mon pere, et j'ai 
vostre seror pleine, et la doit avoir a fame. Aidié- 
moi mon droit a maintenir et le vostre seror. Le 
roi semonst ses os, et ala sus le roi d'Angleterre 
au Mans. ll prist le Mans. Le roi d'Angleterre s'en- 
fui à Tors; le roi de France ala aprés et passa 

Loire, et prist Tors. Le roi d'Angleterre s'enfuit à 

Chignon. Quant le roi de France ot pris Tors et le 

Mans, si firent pes en telle maniere : rendi Auver- 

p 8ne au roi de France. Aprés ce ne demora guaires 

que le roi d'Angleterre, si com len dit de duel. 
Quant il fu mort, Richart vint au roi de France, 
etli fist homage de la terre de Calame, et le roi 
li rendist ce qu'il en ot conquis sus son pere, Tors 
et le Mans. Puis passa le roi Richart en Angleterre 
et fu coroné. Quant il fu coroné, et sa terre fu 
asurée, si repassa deca et vint en Normandie, et 
quidrent pleinement li et le roi de Francepor atirer 
lor muete, et le jor du movoir. 

III. Duo reges cruce signatiin terram Sanctum pro- 
ficiscuntur cum pluribus aliis principibus et nobi- 
libus. 

Quant li diu roi furent assemblés, le roi Richart 
dist au roi de France: Sire, je suis un jone home, 
et tele voie ai emprise com d'aler outre-mer, si 
n'aurois mestier de fame prendre. Ore, si vous 
prie que me dones respit tant que je sois revenu, 
et je vous creans que dedens les xr. jors, que 
Dieu m'aura ramené ariere espooserai vostre seror. 
Le roi de France li otroia, et atirent lor muete en 
tele maniere, que le roi de France prendroit à la 
S. Johan lescreipe et le bordon à S. Denys, et 
s'en iroit droit a Gennes sus mer, d'iluec passeroit 
à laide de Dieu en la sainte terre. Le roi Richart 
recreanta que ce jor meisme prendroit l'escreipe 
et le bordon a S. Martin a Tors, et passeroit a 
Marseille à l'aide de Dieu. Lors meismes se croi- 
serent le due de Borgogne, le cuens Henri de 
Champaigne, le cuens Tibaut de Blois, le euens 
Estienne de Saneuerre, le cuens de Cleirmont, le 
cuens de Ponti, le cuens de Flandre, le cuens de 
S. Pol, et autres contes plusors, que jene sai 
nomer, et grant chevalerie de France. Le cuens 
Renaut de Dammartin demora, que le roi laissa 
avec l'arcevesque de Reims son oncle por estre 
garde de France. Je ne dis pas que tuit cil cheva- 
lier passassent au port oü le roi passa, ains nas- 


30 


939 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


940 


serent a plusieurs pors. Le roi de France fist a A querre sus les Sarrazins. Il ne porent plus endurer, 


Gennes ses viandes et ses engins chargier, et quant 
Dexl'or dona tans, si murent. Le roi Richart et 
ses barons murent ausi a Marseille. Tiexs i ot qui 
passerent droit en Acre, et tex qui ni porent pas- 
ser, ains arriverent en Cesile. La navie le roi de 
France n'ot gaires alé par mer, quant une tour- 
mente les prist qui fist au roi grant damage de ses 
viandes et de ses engins qui furent getez en mer. 
Le cuens Henri de Champaigne qui fu enoois 
arrivé à Acre que nul des autres, quant les nes le 
roi furent arrivées prist les viandes et les engins 
et les fist drecier as murs d'Acre por assaillir, si 
que quant le roi arriva a Acre, se ne fust la 
viande qu'il ot fait chargier a Meschines, il eust eu 
soffrance de cele quil avoitenvoiée avant. Le roi 
ne passa pas liver, mes aprés le lorment qu'il ot 
arriva as Meschines. 


IV. Rex Francorum Messana hibernat. Caritas apud 
Acconem. 


Quant Tancres, qui estoit roi de la terre, oi dire 
que le roi de France estoit arrivé en la terre, il ala 
encontre, liement le receut, et li pria que plus 
n'entra en mer, ains sejorna en sa cité jusques au 
Mars, et il li abandonoit sa terre à faire sa vo- 
lenté. Le roi li otroia qu'il demorroit. Taneres li 
delivra son manoir qu'il avoit a Meschines, si sy 
herberja le roi de France, et iverna jusques au 
Mars. A ce passage le roi entra en mer, arriva 
tant de gent a Acre, qu'il l'assistrent de l'une mer 
al'autre toute a la roonde, et firent une fosse en 
la sabloniere en sus d'Acre, por oü il firent le flun 
alerqui coroit a meismes d'Acre pour tolir la douce 
eué as Sarrazins. Par dedens Acre n'avoit s'eué 
non depuis salée, fors aucunes cisternes d'eué de 
pluie. Mes poi en i avoit, et c'estoit noient a tant 
de gent com ilavoit dans la cité. A grant meschief 
furent li Sarrazins dedens Acre, il orent perdué 
leué doce et la voie de viande qui lor venoit de 
lost des as Sarrazins, fors qu'il avoient aucune 
fois secors d'une ville prés d'Acrequi anom Cayfas. 
Salahadin avoit gagnié cele ville, et faisoit garnir 
les vaissiaus de viande, si les metoit en avanture 
por trespasser la mer et entroient en Acre quant il 
pooient. Une si grant chierté fu en l'ost aucune 
fois, com vendoit un muis de froment r. besans et 
le mui de farine rx. le mui de la terre est tant com 
un porteor porte a son col a une fois : l'en vendoit 
une oef xx. deniers, une geline x. sols, une pome 
v1. deniers. Vin et char paressoit si chier com n'en 
pooit point avoir, se de cheval non quant il mo- 
roit. En cel ost morut mult de gent de faim et de 
mesaise. . 

V.Christianiin exercitu Saracenorum cibos quzren- 
Les perimuntur.BReginaz obituregnum defertur Isa- 
bellz uxori Hufridi qua ab ipso separatur. 

Un jor s'eslurent bien jusque sa deus milles ser- 
jans, et distrent as barons que por Dieu lor do- 
nassenta mengier, ou se ce non il l'iroient con- 


B 


G 


D 


ains issirent de l'ost une matinée, et se ferirent en 

l'ost des Sarrazins. Quant li Tures les virent venir, 

il voidieres lor loges, et les laissierent entrer ens, 

et se chargierent des viandes, puis se mistrent au 

retors tuit chargies. Quant li Sarrazins virent que 
eil s'en retornoient chargiés, si poinstrent a eus et 
les descouperent tous, aprés les depouillerent, et 
geterent u flun, etles envoierent en l'ost des Cre- 
stiens. Ainsi fu perdué cele compagnie de serjans, 
conques n'orent secors de lor ost. Et sachiés que 
tout ainsi comme li Crestien avoient assis a Acre 

de l'une marine jusques a l'autre, assistrent li 

Sarrazins li Crestiens par deriere de l'une mer 

jusques a l'autre. Et quant les Crestiens assailloient 

Acre, li Sarrazins assailloientles Crestiens par der-- 

riere. En cel point morut en l'ost la roine la fame 

le roi Guion, et quatre enfans que ele avoit, et 
eschai la terre a Isabel fame Honfroi, qui s'enfui 
quantles barons de la terre le durent coroner. 

Quant le marchis Coraut de Montferra sout que le 

roiaume estoit escheu a Isabel et à Honífroi, il ala 

a l'evesque de Biauvés, qui en l'ost estoit, et li pria 

que por Dieu meist conseil, que Honfroi fust des- 

partis d'Isabel sa fame, et l'eust amouillier ; ear 

Honfroi estoit si coüart, que ja ne porroit terre 

tenir. L'evesque dist qu'il s'en entremettroit vo. 

lentiers. ll en aparla as barons de l'ost et au Cler- 

gié, et lor monstra la mauvaistié Honfroi. Li 

uns s'aecorderent au departir, li autres distrent 

que ce ne pooit estre. L'evesque ala a Hontroi, 
et fist tant vers lui, qu'il clama quite sa fame 
au marchis par deniers donans. Quant Honfroi 
fu departi d'Isabel, le marchis l'epousa et l'emmena 

a Sur. 

VI. Anglie rez Panomum appulit. Rex Francie 
Acconem advenit. Ejus sorore rejecta filiam regis 
Navarra ducit uxorem Richardus. 

Or lairons ci a parler du siege d'Acre, et dirons 
du roi d'Angleterre qui fu meu de Marseille et mis 
se fu en mer. Quant il vint en droit l'isle de Cesile, 
il se pensa qu'il arriveroit là por oir novelles du roi 
de France, et por voirsa seror, qui roine avoit esté 
de la terre, et fist traire vers terre, et arriva à une 
cité qui a nom Palerme, au chief de Cesile parde- 
vers la mer, et Meschines est à l'autre chief parde- 
vers terre ferme, et a septjornéesest l'une de l'au- 
tre. Quantleroi d'Angleterre fu arrivé, il demanda 
novelles du roi de France, et l'en li dist qu'il estoit 
arrivé à Meschines, et ivernoitlà : quantil oi ces 
novellesil ala a Meschines,etiverna avec le roi de 
France jusques au Mars. Quant le roi de France 
sot que le roi d'Angleterre venoit, il ala encontre 
li, et s'entrefirent grant joie de ce qu'ils furent 
sains et haities. Le roi de France estoit herbergié 
u palais le roi Taneres, le roi d'Angleterre se her- 
berja de l'autre part dela cité fors de la ville, qu'i 
ne se voloit mie herbergie prés du roi, que lor gens 
ne s'entremeslassent. Là ferma un chastel sus un 


| EE ^ 


1 


1 torun 


&u roi Tancrés, qu'il si recueillissent, dont il sordi 


t puis grant contens ; mes leroi de France en fist la 
. pes. Aprés ce le roi Richart pria sa seror, que ele 


vendist son douaire, et en prist l'avoir, et alast 
aveclui outre- mer, et quant Dieu le remanroi, il li 
rendroit son avoir et la marieroit richement. Ele 
repondistque volontier feroit ce qu'il vodroit. Puis 
la maria au conte de S. Gile, dont elle ot un fils, 
qui cuens fu de S, Gile. Quant on fit pes de la 
terre d'Aubuiois, le roi Richart parla au roi Tan- 
eres de vendre le doüaire sa seror. Cil l'ascheta 
volentiers et paia l'avoir. Quant le Mars fu venu le 
roi de France et le roi d'Augleterre firent acheter 


. CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


; si li mist TM Mategrifun ;porce fu ce A dre la nef s'il peussent. Mes li chevaliers la roine 
ehastelque ce meslée sorsist entre ses gens,et ceus 


viande ; quant tant fu si murent. Le roi de France p 


ala en nes et arriva a Acre ancois que le roi d'An- 
gleterre. Le roi Richart ala en galies, et li avint 
une avanture que vous oirés, dont il ne pout mie 
sitost venir a Acre. La vieille roine sa mere estoit 
en Petou ; si oi dire que le roi son fils ivernoit à 
Meschines, et porce que ele ne voloit mie que son 
fils espousa la seror au roi Felippe, ele manda au 
roi de Navare qu'il li envoiast une soué seror qu'il 
avoit au roi Richart son fils, et ele li envoieroit a 
Meschines là oü il ivernoit, et li feroit espouser. 
Le roi de Navare en fu mult lie, sili envoia, et lors 
la'roine fist appareiller son erre, et s'en ala par 
terre jusques a Meschines. 
. VII. Hez et regina Anglie Cyprum accedunt. 
Quant la roine vint a Meschines, le roi son fils 


s'en estoit ja partis, mes la roine Johanne sa fille 
- p'estoit pas mué, ains devoit movoirlendemain.La 


roine d'Angleterre li dist: Belle fille, menés-moi 
cette damoiselle au roi vostre frere, et li dite que 
je li mande qu'il l'espouse. Cele la receut volentier 
et la roine retorna ariere en Poitou. Or vous dirai 
qu'il avint a la roine Johanne, quant ele vint prés 
del'sle de Chypre, ele dista mariniers, qu'il pris- 
sent terre, por savoir s'il oroit novelles de son 
frere le roi d'Angleterre. Cil tornerent vers terre, 
et geterencre devantune cité qui a nom Limecon. 
En ce point estoit li empereor de Chipre à Limecon 
à tot son ost, porce que se cil qui aloient el ve- 
noient outre-mer vousissent faire force en l'isle, ne 


- rober, qu'il fust apareille du defendre. Quant l'em- 


perere vit la nef arriver, il i envoia un batel por 


- savoir quex gens c'estoient. Cil de la nef distrent 


que c'estoitla roine de Cesile, et la fame au roi 


- d'Angleterre. Le batel retorna ariere. etdist à l'em- 
. pereorquex gens c'estoient. Lorsenvoia l'empereor 


deuschevaliers à la roine Johane, elli manda qu'ele 
descendist a terre por lui rafreschir, et il li feroit 
donner ce qu'il porroit. La roine li manda qu'ele 
ne descendroit mie, puis lor demanda s'il savoient 
novelles si le roi d'Angleterre estoit passé. Il dis- 
trent qu'il ne savoient noient. Lors retornerent a 
l'empereor, et li distrent qu'ele ne descendroit mie. 
Quant il oi ce, il fist armer quatre galies por pren- 


C 


942 


virent les galies armer, si penserent que ce n'estoit 
por nul bien, il se desancrerent et se retraistrent 
en haute mer ; mes n'orent guairealé quant le roi 
d'Angleterre vint o ses galies. Il torna vers la. nef 
por savoir ques gens c'estoient. Quant il sot que 
c'estoit la nef de seror il entra ens. 


VIII. Rez Anglie Cyprum insulam capit. Accone 
regi Galli» reddita, fit pax cum Saladino. 


Or ce qu'il parloient ainsi, il vit la demoiselle, 
si demanda qui ele estoit. Ele repondi, que c'es- 
toit la seror le roi de Navarre, que sa mere li 
envoioit, et li mandoit que por riens ne laissast 
qu'il ne l'espousast. Aprés li dist comment li sires 
de Chipre les avoit fait desancrer. Quant le roi oi 
ce, il entra en une galie, et fist prendre terre a 
Limecon a toutes sesgens. L'emperere vit les galies, 
et sout que le roi d'Angleterre i estoit. Il sailli sus 
un cheval tot deschaus ets'enfui. Quant cil de l'ost 
virent que lor seignor s'enfuioit, chacun pensa de 
soi destorner. Le roi descendit a terre, et prist la 
cité, et quanqu'estoit demoré en l'ost l'empereor. 
Là guaaigna chevax et bestes assez et grant avoir, 
Quant le roi ot pris la cité, il fist descendre sa se- 
ror, puis fist mener la demoiselle a un mostier, si 
l'espousa leroi, puis sejorna iluec une piece. Le roi 
Gui quia Acre estoit, quand il sout que le roi d'An- 
gleterre venoit, entra en une galilée et ala encon- 
tre lui, et le trova a Limecon. Grant joie s'entrefi- 
rent, aprés atirerent, que le roi Gui menroit la 
navie au roi d'Angleterre a un port, qui est prés 
d'une cité qui a nom Nicocie, et si est en milieu de 
Chipre, parce que se le roieust mestierde sanavie, 
qu'ele li fust prés: car il iroit aprés l'empereor par 
terre, et ainsi s'en alale roi Gui par mer, et le roi 
d'Angleterre par terre, et chaga tant lempereor, 
qu'il l'asega en un chastel etle prist li et sa fame 
et une fille qu'il avoit, et des barons prist-il de la 
terre, et grant avoir qui u chastel estoit ; car tres- 
tout le tresor de l'isle estoit la trait, parce que le 
chastel estoit fort. Quant le roi Richart out prise 
l'isle et l'empereor, illa commanda as Templiers a 
garder, et lor vout doner, et il distrent qu'il ne la 
prendroient mie, ains la garderoient.Lors ala leroi 
outre-mer, et mena l'empereor et sa fame et sa 
fille. Si arriva à Acre. Le roi de France sout que le 
roi d'Angleterre venoit, et avoit fame espousée, si 
en fu mult dolent ; mes porce ne laissa il pasqu'il 
n'alast encontre, et fu de si grant cortoisie, qu'il 
descendit de son cheval et prist la fame du roi Ri- 
chart entire ses bras, etla conduisit du batel à 
terre, si com l'en dit. Puis que le roi Richart fu 
venu,le roide France et li firent chascun jor assail- 
lir Acre. A un assaut avintque li Francois passerent 
a force entre deus murs. La fu le mareschal de 
France oceis. De siege avoit ja plus d'un an duré : 
el furent les Tures mult grevés et afeblis de gent 
et de viandes. ll manderent a Salahadin qu'il meist 
conseil comment il fussent délivrés ; qu'il ne se 


943 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


944 


pooit plus tenir. Salahadin sout bien qu'il estoit a A roi li dona. Quant ce vint au secont jor, il ne li 


grant meschief, sil'en pesa mult.Il manda as deux 
rois qu'il li donassent trives tant qu'il eust parlé a 
ceus dedens, et jor de pes. Dedens ces trives fu la 
pes faite, si com je vous dirai. Salahadin rendit 
Acre au roi de France, et li dut rendre la sainte 
Crois, et por chascuu Sarrazin qui dedens estoient 
un Cretien, et por les atniraus et por les haus ho- 
mes qui dedens estoient, raencon devisée. De la 
Crois aporter et de la raencon faire venir prist 
jor. Quant la pes fu atirée, ]i Crestiens entrerent 
en Acre, et imistrent les Sarrazins en prison. Le 
roi de France ot le chastel d'Acre, etle fist garnir, 
et le roi d'Engleterre se herberja en la maison du 
Temple ; ainsi fu Acre prise et rendué l'an de l'In- 
carnaltion nostre Seignor w. et c. et quatre-vingt et p 
onze. 

IX. Capta Accone sua cuique antiqua redditur 

haveditas. 

Li borgois d'Acre et les gens qui heritages i 
avoient devant ce que les Sarrazins l'eussent prise, 
se traistent a lor heritages et les vodrent avoir ; 
mes li chevalier soudoier qui prise les avoient, dis- 
trent qu'il n'en rendroient point, car il ne les con- 
noissoient, et qu'il les avoient conquis sus les Sar- 
razins.Les borgois d'Aere vindrent au roi de Fran- 
ce, et li crierent merci, qu'il ne fussent deserités ; 
car i| n'avoient lor heritages engagés ne vendus, 
mes li Sarrazins lor avoienttolus, et puisque Dame 
Dieu l'avoit rendué as Crestiens, n'estoit pas rai- 
" son a lor avis qu'il les deussent perdre, mes por 
Dieu meistil conseil. Le roi dist, que si feroit-il 
volentiers. Il manda le roi d'Engleterre etles barons 
de l'ost. Quant ils furent venus, le roi dist, que 
ainsi l'avoient les borgeois d'Acre requis de mettre 
conseil en lor heritages ravoir. Aprés lor dist qu'il 
n'estoit mie en la terre venu por maisons ne por 
heritages acquerre, mes por la terre secorre et 
mettre en mains des Crestiens, et bien liestoit avis, 
puisqu'il avoient la terre conquise, que cil qui he- 
ritages i avolent ne les devoient pas droit perdre, 
et tel estoit son conseil. Il si accorderent tuit, et 
distrent que bien estoit a faire. Là otrojerent les 
diu rois et tuit li autre, que quieonques porroit 
mostrer par bons tesmoins que l'heritage eust esté 
sien com li delivreroit. Aprés atirerent que li che- 
valiers qui les maisons avoient prises dedens Acre, 
que cil quiles heritages estoient, manidroient avec 
eus en la maison d'une part, tant com li chevaliers 
vodroient iluec estre. 

X. Saladinus recusat reddere S. crucem et solvere 
redemptionem admiralium. Rex Francie $grotat 


et redit in Galliam. Richardus rex versus Jeru- 
salem tendit. 


C 


Quantlejorfu venu que Salahadin devoitdelivrer 
la saint Crois au roiet paier la raencon de sesami- 
raus quidedens Acre estoient, il manda au roi de 
France qu'il li donast un autre jor, qu'it n'avoit 
mie encore apareillée ce qu'il li devoit delivrer. Le 


D 


delivra mie, ains limanda qu'illidonnast un autre 
jor. Le roi se coroca de ce que Salahadinle trichoit 


ainsi. Si li dona jor par convenant, que s'il ne le- 


delivroit de ce qu'il le devoit delivrer, il feroit à 
tous les Sarrazins : qui en Acre estoient, les testes 
couper. Quant ce vint au jor, il ne le delivra mie, 
Lors fist le roi prendre les Sarrazins, fors les ami- 
raus, et mener en sus d'Acre et les testes couper. 
Les amiraus detint, porce que la guerre n'estoit 
mie finie, et porce qu'on prenoit unhauthome, com 
rendist l'un por l'autre. De ces amiraus qu'on de- 
stint ot le roi de France une moitié, et le roi d'En- 
gleterre l'autre. Quant Salahadin ot Acre rendué, il 
se trait ariere en sa terre, et envoia àla cité d'Es- 
calone, qu'il ot conquise sus les Crestiens, et la fist 
abatre, porce qu'il ot paor que li Crestien ne la ve- 
nissentaseoir. Aprés ce ne demora guaires, que le 
cuens Felippe de Fransede fu mort, et grant mala- 
die prist au roi Felippe de France. Mes sitost com 
il commenca à garir, il fist apareillier un galie, si 
entra ens, et s'en revint en France sauvement. Il 
laissa le due de Bourgogne en son lieu et de son 
avoir et de ses homes, dont aucune gens dístrent, 
que quant le cuens Felippe morut, il manda le roi, 
et li dist, qu'il s'en alast, que l'on avoit sa mort 
jurée. Aucunes gens distrent, qu'il s'en estoit venu 
por la comte de Flandres qui li estoiteschué, qu'il 
avoit donée à sa niece en mariage, et porce qu'il 
avoit paor, que le cuens de Hainaut ne la seisesist. 
Ci lairons du roi, qui sauvement arriva, par Rome 
s'en vint et por P'apostole. Si dirons du roi d'En- 
gleterre et lesbarons qui en Acre demorerent. L'en 
fistà savoir au roi Richart que li Sarrazins avoient 
Jerusalem voidie, et bien porroit avoir la cité, s'il 
i aloit sans traire et sans lanciers. ll le fist à sca- 


voir au duede Bourgoigne etas barons de l'ost. Con- . 


seil pristent qu'il iroient et garniroient bien Aere. 
Ils chargierentles nés de viandes et les envoierent 
à Jaffre ; d'iluec vindrent etalererent hesbergier à 
cinq milles deJerusalem,à une ville qui ale nom Ba- 
tenuble. Là ordenerent lor batailles, et qui feroit 
l'avant-garde et l'ariere-garde. Le roi Richart fist 
l'avant-garde, et leduc de Borgoignel'ariere-garde. 


XI. Dux Burgundie cum baronibus Francicis Ac- 
conem se recipit. Joppen obsidet Saladinus. 
Richardus rex Joppense recuperat castellum. Kt 
vitat insidias Saladini. 

Quant les batailles furent ordenées chacun ala à 
sa herberge. Lors pensa mult le duc de Borgoigne. 
et quant il ot pensé, il manda les barons de France, 
et lor dist, « Seignor, vous scavez que nostre Sire 
le roi de France s'en est retorné, et que toute la 
flor de son roiaume est ei demorée, et que le roi 
d'Engleterre n'a cun poi de gent avers nous. Se 
nous alous en Jerusalem et nous prenons la cité, 
l'en ne dira pra que nous l'aions prise, ains dira 
l'on que le roi d'Engleterre l'aura prise, siier grant 


honte à la France et grant reproche. Et diralon 


TRCO OW 
* 





CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


946 


Ü que le roi Felippe s'en sera fui,et le roi Richartara A les Sarrazins, fu-il mult douté par toute paienime, 


. pris Jerusalem, ne james ne sera que France n'en 

. ait reproche ». Plusor s'aecorderent à son plaisir 

. faire, et tex iot qui ne si accorderent mie. Le duc 

. de Borgoigne fist armer les Francois, et s'en re- 

"torna vers Acre. Aucuns i ot des barons, qui 

amoient le roi d'Engleterre, et li manderent, que li 

Francois s'en retornoient à Acre. Quant le roi ot oi 

ce, il retorna à Jaffes, et la garni bien de gent et 

de viandes, et vint à Acre aprés le duc de Borgoi- 
gne. Ne demora guaire aprésce que le duefu mort, 

Lors assembla Salahadin ses os et ala aseoirJaffe. 

Quant cil de Jaffe furent assis, ils envoierent au roi 

Richart, qu'il les secorust, qu'il ne se pooient pas 

tenir contre un si grand ost. Quant le roi Richart 

oi ce, il le fist à scavoir as barons de France que 

Jaffe estoit assise, et lor demanda s'il iroient avec 

lui. Il respondirent qu'en tous les liues oü sainte 

Crestienté avoit mestier de lor aide, il s'accor- 
doient d'aler. Lors ordenerent lor batailles et mu- 
rent por aler secorre Jaffe. Le roi Richart dist as 
barons de France, qu'il alassent seurement par 
terre, et il iroit par mer, por pluetost venir au 
chastel, tant qu'il vienroient là. Le roi fist armer 
ses galies, et entra ens il et ses gens, et errerent 

"tantpar jor et par nuit qu'il vindrent à Jaffes. Quant 

. il vindrent devant Jaffes le chastel estoit ja pris et 

lioient les Crestiens li Sarrazins por mener en 

l'ost. Quant le roi Richart sout ce quele chastel fu 
prisil descendià terre et mist l'eseu aucol,etla hache 

Danoise u poing. La requost le chastel, et occisles 

Sarrazins qui dedens estoient, et chaca ceus dehors 

jusques en l'ost. I1. s'arresta sus un tertre devant 

l'ost il et sihome. Salahadin demanda à ses homes 
porquoi il fuioient. Il distrent que le roi d'Engle- 
terre estoit arrivé à Jaffe, et avoir mult de ses ho- 
mes occis et pris, et le chastel rescous. Salahadin 
lor demanda oü il estoit. Il respondirent : « Sire, 
vées-lelà sus ce tertre tout à pié avec ses homes. 
Comment, dist Salahadin, est roi à pié entre ses 
homes, il n'a fiert pas ». Lorsli envoia Salahadin 
un cheval, et encharja au message que il li deist, 
quetel home com il estoit ne deust pas estre a pié 
entre ses homesen tel peril. Le serjant fist Je com- 
mandement mon seignor. I] vint au roi et l'i pre- 
senta le cheval de par Salahadin. Le roi l'en mer- 
cia. Lors fist monter desus le cheval un sien ser- 
jant et poindre devant li. Quant cil oust esperoné 
le cheval, et il cuida retorner, ce ne fust james. 

Ains l'emporta le cheval maugré sien en l'ost des 

Sarrazins. 

XII. Saladinus solvit obsidionem Joppensem et pu- 
gnat cum Christianis. Ascalonem expugnat rex 
Angliz. 

Salahadin futmult honteus de ce. 1l fist un autre 
cheval appareillier. Le roi Richart retorna à Jaffes. 
Salahadin ne sedeslogea mie cel jor jusques a len- 
demain. Dor cele proesce quele roi Richart fist 
iluec et aillors au chastel de Darun, qu'il prist sus 


et avenoit aucune fois, si com l'en dist, que quant 
les enfans as Sarrazins ploroient, il disoienttes-toi 
por le roi d'Engleterre. Et quant un Sarrazin che- 
vauchoit cheval restif, et il veoit bien son ombre, 
il reculoit ariere, et quant li Sarrazin le heurtoit 
des esperons, si disoit: Cuides-tu que le roi Ri- 
char! soit mucié en cest buison, ou en ce dont le 
cheval avoit paor. Quant Salahadin sout que li 
Crestiens venoient a Jaffes par terre, il se leva du 
siege et ala encontre, et lesencontra devantle chas- 
tel d'Arsur. La assemblerent et se combatirent, 
Plus grant damage recurent li Crestiens que li 
Sarrazin, mes toutes voies s'en partirent les Chres- 
tiens sans desconfiture et alerent a Jaffes ou le roi 
B Richart estoit. A cele assemblée fu Jacques Davai- 
nes li bons chevalier occis. Lors avint que une ca- 
ravane de Sarrazins vint de la terre d'Egypte et 
aloit a Domas, et avoit oi dire que Salahadin estoit. 
à Jaffes, por ce aloit plus seurement, et furenther- 
bergier a cinq milles pres de Jaffes. "en fist La sca- 
voirauroi Richart qu'il avoit une riche caravane 
et que grant avoir y porroit guaignier s'il la pre- 
noit. Le roi fist armer ses gens, si la prist, et l'a- 
mena a Jaffes. Aprés assembla les barons de l'ost, 
et dist qu'il voloit aler fermer Escalone, et que se 
ele estoit fermée, la terre seroit bien enforcie, Ili 
alerent et pristrent Escalone, si la garnirent bien, 
et pristrent deus chastiaus, qui prés d'iluec estoient, 
Gadres et le Daron. La demora le roi d'Engleterre 
et li baron, porce que la terre i estoit plus saine 
que aillors. Ci lairons a parler dela terre d'outre 
mer, et dirons de l'isle de Chipre. 
XIII. Griphii a. Latinis ceeduntur. Cyprum insulam 
regi Guidoni vendit Richardus. 

ll avint queli Grifon s'assemblerent et pristrent 
conseil d'assaillir et d'occeir les Latins qui estoient 
avec les Templiers, a cui le roi Richart avoit l'isle 
commandée. L'on fist a savoir as Latins que liGri- 
fons s'assembloient por eus occire, si lor conseilla 
l'on qu'il mandassent secors, et se meissent en une 
forteresse tant que le secors venist. ll s'assemble- 
rent tuit et vindrent a Nicosie et entrerent u chas- 
tel, et ne furent pas plus de C. Latins dedens. 
Mes tant assembla de Grifons entor, com ni veoit 
que gens. Li Latins furent dedens le chastel, une 
veille de Pasques'assemblerent et virent bienqu'il 
n'avoient pooir du chastel tenir, et qu'il n'estoient 
mie fort contre tant de gent. Si distrent entr'eus 
que miex lor venoit il morir d'armes que de faim. 
ll pristrent conseil qu'il s'en istroient et metroient 
en avanture cors etames. Ilse confesserent lende- 
main et a communierent, puis s'armerent et issi- 
rent hors. x. des plus fiebles demorerent la i ens por 
ouvrir la porte, se mestiers fust. Lors issirent les 
Latins hors, et se ferirent entre les Grifons ausi 
com entre brebis, que nient plusne se defendirent 
que feissent brebis. Li Latins en tuerent tant que 
ce fu merveille, car onques toute jor ne finirent 


.94T 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


948 


d'occirent et de chacier, tant qu'il orent voidié la À et se plainstrent au marchis qu'on les avoit déro- 


cité, qu'il ni demora home ne fame. Landemain 
troverent tote la cité plaine de viandes, et d'avoir, 
et menerent tout dedens le chastel. Aprés firent a 
savoir au roi d'Eugleterreet au maistredu Temple, 
coment il avoient fait. Lors distrentli Templiers au 
roi qu'il feist de l'isle a sa volonté, qu'il ne la 
pooient plus garder. Quant le roi Gui, qui n'avoit 
point de terre, sot que li Templiers avoient rendue 
l'isle de Chipre, il vint au roi d'Engleterre, et par 
le conseil au maistre du Temple l'acheta. Le roi 
d'Engleterre li vendi. Or vous dirai que le roi Gui 
fist, quantil ot l'isle achetée, il envoia en Ermenie 
et en Antioche ses messages, et en autres liués, et 
manda à ceux du pais qu'il venissent en l'isle qui 
venir vodroient, et il lor donroit terreset garnisons 
à grant plente. 

XIV. Guidoni regi Cyprisuccedit Aymericus, ejus 

frater. 

Li chevaliers qui deserités estoient, et à cui les 
Sarrazins avoient lor terres tolués, et les pucelles 
et les dames veves ialerent. Le roi Gui lor donna 
terre à grant plente, les orfelines maria, et lor 
dona grant avoir tant qu'il fiefa ccc. chevaliers en 
la terre, et cc. serjans à cheval, sans les borgois, 
cui il dona grant terre, et grant garnisont. Quant 
il et tant donné, il ne li demora mie dont il peust 
tenir xx. chevaliers de maisnie. Ainsi puepla le roi 
Gui l'isle de Chipre, et quant il l'out ainsi pueplée, 
ne demora guaire aprés qu'il fu mort. La terre 
eschai au conestable Aimeri son frere. Il vit qu'il 
avoit poi de terre, et quelles terres que son frerele 
roi Gui avoit données por mille besans ,valoit au 
double, quechascun enavoit pristant com il voloit. 
Il] manda tous les chevaliers de la terre, et lor dist: 
« Seignors, le roi Gui mon frere vous dona tant 
que rien ne li demora. La terre m'est eschué, et 
sire en sui, tant com Dieu plaira. Vous estes mi 
homes, et je n'ai point de terre. Il i a tex de vous 
qui plus en ont que je n'ai, et comment ferai-je 
poure et vous puissans et riches, et n'aurai que 
despendre, il n'a fiert pas, prenés conseilentre vos, 
et me rendés chascuntant, que jepuisse estreentre 
vous come sire, et vous puisse aidier com à mes 
-homes.» lI] pristrent conseil, et li donna chaseun 
de sa terre tant comme 3u cuer li vint. Tant fist 
le conestable Aimeri, que par force que par amor, 
que quant il fut mort, li valoit les terres de Chipre 
deux cens mille besans. Quant l'isle fü eschué au 
comte Aimeri, il ne vout porter corone, jusques il 
la prist de haut princedecui il tenist l'isle. Ci lairon 
del'islede Chipre, et diron de la terre d'outre-mer. 
XV. Marquisus, depradatis Assasinorum navibus, 

occiditur dolo,ut creditur,regis Anglis. Henricus, 

comes Campan*a, desponat ejus uxorem. 

Un jor avint que une nef de marchans de terre 
as Hassesis arriva a Sur. Le marchis ot mestier 
d'avoir, il envoia à la nef, etfist prendre del'avoir 
tant com illi plot. Li marchant descendirenta terre, 


bés, et que por Dieu lor fist rendre lor avoir. Le 
marchis respondit que l'avoir ne r'auroient-il mie, 
mes gardassent bien le remanent. ll distrent puis- 
qu'il ne lor voloit rendre, il s'en plaindroient à 
lor seignor, et il respondit de par Dieu. Il s'en 
retornerent, et distrent à lor seignor et se plain- 
strent de lor damage. Quant lesire des Hassesis oi 
ce, il mandaau marchis que il l'avoir a ses homes 
rendist; le marchis manda qu'il ne l'en rendroit 
mie. Le sire des Hassesis li remanda autre fois 
qu'illi rendist l'avoir de ses gens, et seust bien 
s'il ne li rendoit qu'il lui en nuieroit. Le marchis 
dist qu'il ne le rendroit mie. Lors commanda le sire 
des Hassesis a deus de ses homes qu'il alassent à 


pg Sur, et occissent le marchis. Il i alerent. Quant il 


vindrenta Surilse cristiannerent dont l'un de- 
mora entor le marchis, et l'autre demora eníor 
Beleen d'Ibelin, qui la roine Marie avoit a fame; 
quilors a Sur demoroit. Un jor avint que la mar- 
chise estoit alé as bains, le marchis ne vout men- 
gier jusques qu'ele fu venué. Il li fu avis qu'ele 
demoroit trop, si ot talent de mengier. ll monta 
entre lui et deus chevaliers, et ala a l'hostei 
l'evesque de Biauvés por mengieravec lui. Quant il 
parvint là, l'evesque avoit mengié, si s'en retorna 
ariere. Si com il fu entré en une etroite rué, qui 
est prés du change, un homesorstd'une part de la 
rué et un autre de l'autre. Quand il vint endroit ces 
deux homes, il se leverent contre lui. L'un li tendi 
une lettres : le marchis les prit, l'autre traist un 
coutel, et l'en feri parmile cors, si chai mort. 
Ainsile tesmoignent cil dela terre qu'il fu mort. L'en 
dist que ce avoit fait faire le roi d'Angleterre par 
Hasesins, qu'il avoit aussi envoié en France por 
faire occire le roi Felippe, dont encore par aventure 
ne fust ce mie voir. Li fist l'on à scavoir que ainsi 
avoit faitle roi d'Angleterre. Le roi Felippe en ot 
grant paor, et bien se fist garder ; si fu lonc tans 
com ne laissa nulli venir devant lui com ne con- 
neust bien. En ce point que le marchis fust oceis, 
étoit le roi d'Angleterre a Aere. Quant ilsout que 
le marchis fu occis, il monta tantost, et vint a Sur, 
et mena avec lui le conte Henri de Champaigne, 
qui son nevou estoit: por se fu-il mescru de 
maintes gens qui il ot coupés en la mort du mar- 
chis; car le marchis fu oeccis le mardi, et il fist 
espouser au jeudi aprés la fame au marchis au 
comte Henri de Champaigne. 

XVI. Richardus, destructa Ascalone et duobus ca- 
stellis, inducias cum Saladino paciscitur etin pa- 
triam revertitur. 

Quantle cuens Henri mut de Champaigne, il 
estoit menans et prenans de la contrée de Cham- 
paigne, illa laissa a sa mere et bailla a garder. 
Ele li envoia tant com ele vesqui les rentes de la 
terre, et. paioit les dettes de là, qu'il acreoit en 
Aere as marehans qui venoient de là en Cham- 
paigne. Ainsi tint le cuens Henri la terre tant com 


949 





que si hoir furent deseritez de la terre et de la 


.. eomté. Il demora a la comtesse un fils et une fille. 


La fille fu mariée au comte Baudoin de Flandres, 
qui puis fu empereres de Constantinople Le vaslet 
aprés la mort le comte Henri, et aprés sa mere la 
comtesse, le roi Felippe le fist chevalier,et li donna 
la comté. Il ot non Tibaut, et out a fame une seror 
a la roine de Navarre, et seror a la roine d'Angle. 
terre fame le roi Richart. Le roi Richart ot doné 
fame a son neveu le comte de Champaigne ; si vit 
que li chevalier et li pelerin s'en retornoienl en 
lor pais ariere, et poi de gent demoroient en la 
terre ; il dist au comte Henri qu'il feroit trives as 
Sarrazins, et s'en iroiten son pais, et assembleroit 
grant gent et grant avoir por lui aidier et secorre, 
u point que li trives devroient faillir. Le cuens dist 
puisqu'il le voloit faire, biau li seroit, mes por Dieu 
ne l'oubliast mie, ear il veoit bien comment il le 
laissait u pais. Au conte Henri porce qu'il demoroit 
en la terre li afferoient les trives a requerre. Il les 
requis a Saladin. Saladin sot bien que le roi d'An- 
gleterre et li pelerin quilà estoient, s'en retornoient 
en lor pais, et por ce requeroit le cuens trives. ll 
li manda que nulles trives ne li donroit se leroi ne 
li faisoit abattre Escalone et Gades et le Daron, 
qu'i avoit fermés. Quant le roi oi que de tant 
deseroitroit laterre son neveu, commede si bonne 
terre come cele d'Escalone estoit, il dist au conte 
Henri : Biaus neveu, je ne puis plus demorer en 
cest pais; por Escalone faireabatre ne lairai-je mie 
que je ne m'en voise. Je la ferai abatre por avoir 
trives, et a l'aide de Dieu se j'ai vie et santé, je 
remanrai tant de gent que je raurai Escalone et 
toute la terre, et porterés couronne en Jérusalem. 
Ansi furent les trives faites quel'on abati Gadre el 
le Daron et Escalone. Quant les trives furent faites, 
Saladin ot pitié de haus homes de la terre qu'il 
avoit deserités qui encore vivoient. ll donna au 
seigneur de Sajete une bonne ville a quatre milles 
de Sur, qui a nom Serfent, etdona a Beliam d'Ibe- 
lin qui baron estoit la roine Marie, un chastel a 
einq milles d'Acre, et la terre qui i appartenoit. Le 
chastel a nom Laqueimont. Au seignor de Cayphas 
reudi Cayphas ; au seignor de Cesaire rendi 
Cesaire ; au seignor d'Arsur rendi Arsur et l'ap- 
partenance ; au conte Henri dona Jaffe. Puis out le 
cuens Henri trois filles de sa fame, dont il fist ma- 
riage de toutes trois as trois fils le conestable 
Hemeri, qui sires estoit de Cipre, l'ainsné à l'ain- 
snée quant il seroient d'aage ; por ce dist l'ainsné à 
l'ainsnée, que se aucuns en morut qu'il ne perdist 
pas que li ainsné n'eust l'ainsnée ; et dona Jaffe au 
roi de Chipre avec ses filles. 1l ne lor pout plus 
doner de la terre, car sa fame avait une fille du 
marchis, qui puis fu roine, si comme vous oirés. 
Lisire de Chipreet Jaffe, et la fist garnir de cheva- 
liers et de serjans et de viandes, si la tint. 


GONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


il vesqui, dont maintes gens s'esmerveilloient mult A XVII. Richardus, mutato habitu, proficiscitur et a 


950 


duce Austriz capitur. 


Le roi d'Engleterre quant il ot fait trives as Sar- 
razins, il fist apareiller ses nes, et chargier ses 
galies de viandes et de gens, et fist entrer ens sa 
fame et la fame de l'empereor de Chipre, qui mort 
estoit en sa prison, et sa fille et ses gens. Aprés 
dist au maistre:du Temple : Maistre, je sai bien 
que je ne suis pas amé de toutes gens, et se je 
passe mer porquoi l'en mi sache, je n'arriverai en 
lieu oà je ne soie ou mort ou pris. Si vous pri, 
que vous me prestés de vos freres chevaliers et 
serjans, qui vendront avec moi en unegalie. Quant 
nous serons de là, il me conduiront ausi come se 
je fusse frere Templier jusques en mon pais. Sans 


B faille le roi avoit fait vilainie a aucuns Templier 


devant Acre, quantil arriva, meismement au duc 
d'Osteriche, dont il ne covient pas que le livre en 
ait parlé. Le maistre li dist, que volentier le feroit. 
Il fist apareilier chevaliers et serjans coiement, et 
entrerent en une galie. Le roi prist congié au conte 
Henri et as Templiers, et a ceux dela terre, et en- 
tra en une nef, au vespre entra en la galie as Tem- 
pliers, et prist congié a sa fame et a sa mesnie ; 
si alerent l'un d'une part, li autre d'autre. Le roi 
ne sot si celeement faire son afaire, que cil ne fust 
apareillées qui en la galie entra por li faire pren- 
dre, et tant ala avec lui, qu'ils furent arrivés et 
plus encore. 1l arriverent a un port qui est a l'en- 
trée d'Alemaigne, pardeversla merde Grece. Quant 
le roi et li Templier furent arrivez, il quistrent 
chevauchures, si monterent et alerent par Alemai- 
gne, tant qu'il se herbergierent en un chastel le 
due d'Osteriche en Alemaigne. Et avint que le due 
estoit lors à sejor en ce chastel. Et quant cil qui 
estoit avec le roi d'Engleterre por lui faire prendre 
sot que le duc estoit u chastel, il vint a lui, si li 
dist : Sire, or du bien faire, le roi d'Engleterre est 
herbergié en celle ville, gardés qu'il ne vos eschape. 
Le due fust multlies de ces noveles, porce que 
aucune gent dient, qu'il li avoit fait laidure devant 
Acre. Il commanda que les portes du chastel fus- 
sent fermée toutes, et que sa gent s'armassent, et 
il meismes ala a l'ostel oü le roi estoit herbergié et 
mena avec lui celui qui ces novelles li avoit apor- 
iées por connoistre le. L'en fist a savoir au roi 
que l'en venoit enla maison por lui prendre. ll fut 
surpris, et ne sot que faire, porce prist une mau- 
vaise cote, et entra en la cuisine, et s'asist au feu 
por torner les chapons. Ce ne dis-je pas por voir, 
mes si le dient aucune gent. Li home au duc en- 
trerent. en la maison, et quistrent deca et dela, et 
ne troverent se Templier non,et ceus qui atiroient 
la viande ala cuisine. Cil quele roi ot encusé, entre 
en la cuisine, et vit qui tornoit les chapons, si 
com l'en dist. ll dist as chevaliers, vées-le ci pre- 
nés-lai. Il le pristrent, et fu en la prison le duc 
tant qu'il vint a raengon. 


951 


4 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


952 


XVIII. Angli terras invadit rex Philippus. Richar- A Puille et de Calabre a l'empereor. Il ot un haut 


dus, promisso redemptionis pretio, libertate do- 

natur. 

Quant le roi Felipe oi dire, que le roi d'Angle- 
terre avoit la mer passée, et estoit arresté en Ale- 
maigne, por la honte qu'il li ot faite de sa seror, 
qu'il avoit fiancié por espouser quant il vendroit, 
etil autre avoit prise, il semonst ses os, et s'en 
entra en sa terre, et prist Gisors et austres cha- 
stiaus, de sa terre ardi une partie, et prist le conte 
de Cestre, qui estoit garde de Normandie. En ce 
point que le roi Richart fu pris, estoit en Alemai- 
gne Henri le fils a l'empereor Frederic empereres, 
que Federicavoitlaissé por garder sa terre. Quant 
le roi d'Angleterre ot esté en prison grant piece, 
il pria l'empereor que por Dieu le meista raencon, 
il l'en donroit quant qu'il en oseroit demander, et 
plus estoit dolent de ce que le roi de France ardoit 
sa terre et essilloit que de sa prison. L'empereor 
manda le duc d'Osteriche por le roi mettre a raen- 
con ; il le mistrent a raencon par le conseil au roi 
Felipe, si com l'en dist, mult grant avoir i ot cens 
et soixante mil mars. De cele raencon ot l'empereor 
sa greignor partie, li dus l'autre, le roi de France 
en ot sa partie por laissier passer la raengon par 
sa terre. Le roi d'Angleterre jurala raencon a ren- 
dre et bons ostage en livra. Quant il fu hors, l'em- 
pereor le fist conduire par sa terre, puis entra en 
mer, et s'en ala en Angleterre. Quant il fu en sa 
terre, il porehaca sa raencon justement et l'envoia 
8 l'empereor, et delivra ses pleges. Quant sa raen- 
con fu paiée, il entra en mer, et passa en Nor- 
mandie, et semonst ses os por aler sus le roi de 
France por rescorre sa perte s'il peust. Ainsi com- 
menca la guerre des deux rois, mes je n'en dirai 
ore plus. 

XIX. Henricus imperator fit rez Siciliz. 

Le roiaume de Cecile, de Puille et de Calabre 
estoit escheus à la fame Henri, des que ses nies le 
roi Guillaume estoit mort, et qu'en fist roi en la 
terre de Tancre. Quantle roiaume li fu eschus, il 
n'ot pas loisir d'aler là. Car li plus haut home et 
barons estoient alés avec son pere, et le plus de 
la chevalerie. Quant son pere fu mort, il fu empe- 
reres, il ot assés a faire a aler par saterre et rece- 
voir ses homages. Quant il ot eué la raencon du 
roi d'Angleterre, il assembla gens et s'en ala en 
Puille, et laissa son frere qui dus estoit de Souave 
por estre garde de la terre. Ancois que l'empereres 
fust mort, morut le roi Tancres, et ot l'en fait d'un 


fil qu'il avoit roi. Le roi de Cecile oi dire que l'em-. 


pereor venoit en sa terre, si assembla ses Os, et 
ala à leneontre, tant qu'il s'entre-rencontrerent 
devantunecité qui anom Naples en terre de Labor; 
là se combatirent, et fu l'empereor desconfit. 1l re- 
mest en la terre et manda gens. En dementieres 
qu'il les assembloit por entrer en la terre de Puille 
et Calabre, fu le roi de Cesile mort. Quant eil de la 
terre orent perdu seignor, si rendirent la terre de 


home en la terre de Cesile, qui vout l'isle tenir. 
contre l'empereor, et d'un sien neveu faireroi ; mes 


n'en ot miele pooir, car aucunes gens en furent 
encontre. Quant l'empereor ot garnié Puille et Ca- 
labre, il passa en Cesile et la prist, et chaca tant 
cele haut home qui contre [ui aloist, qu'il le prist, 
et fist morir de male mort, et son neveu fist les eus 
grever, et porta corone a Palerme lui et sa fame. 
En cel point que l'emperere vint en Cesile, il n'avoit 
onques eu enfant. Là ot l'emperris un fil, si com 
l'en dist; mes mult de gent ne porent croire qu'ele 
l'eust porté, porce qu'ele estoit de si grant aage, 
qu'ele ne peust mie, a lor avis, avoir enfant. Cil 
enfes ot nom Frederic. 
XX. Henricus imperator classem praparat 
in sacram expeditionem. 

Quant l'empereor Henri ot sa terre conquise, il 
fit nes et galies atorner por eüvoier en la terre 
d'outre-mer grant gent. Il envoia par toute Ale- 
maigne et fist crier que tuit cil qui vodroit aler en 
la terre d'outre-mer poures et riches, il lor livroroit 
passage et viande qui prendre la vodroit. Lors se 
croisierent grant gens, et alerent la oà 'empereor 
estoit por passer. Quant li Alemant et cil que li 
empereres i envoia a son coust furent assemblés, 
l'en prisa qu'il i ot quatre cens chevaliers et grans 
gens a pié. D'autre part l'empereori envoia le 
chancelier d'Alemaigne por estre chevetaine de 
l'ost, et fist creanter a tos ceus qui aloient qu'il 
feroit sa volenté. L'empereor lor ereanta qu'il 
ne se moveroit de la terre oü il estoit tant com il 
seroient outre-mer, et lor envoieroit gent et grant 
plente de viandes. Quant le passage et les nes fu- 
rent apareillés, si murent. En ce tans fu le roi de 
Hongrie mort, et la roine demora voive sans hoir. 
La terre eschai au frere son seignor. Ele vendi son 
doüaire grant avoir, et ala en la terre d'outre-mer, 
et mena chevaliers et serjans, et passa au passage 
que li Alemans passerent, et arriva a Sur. Le 
cuens Henri la receut a grant honor, et il se dut 
bien faire, car ele estoit seror sa mere ; fame avoit 
esté au vieil roi d'Angleterre son oncle, et suer le 
roi Felippe de France. Cele dame puis qu'ele fu 
arrivée ne vesquit que huit jors ; si demora cil 
avoirs au comte Henri, mes poi en i ot. 

XXI. Henricus imp. rex Cypri coronatur. Saladim 
obitus. Saladinus ,Saladini filius, Joppen obsidet 
et vi expugnat. Henrici comitis luctuosa mors. 
Des Alemans qui passerent arriva une partie en 

Aere, l'autre en Chipre. Avec ceux qui arriverent 

en Chipre estoit le chancelier. Quant le roi de Chi- 

pre sout que le chancelier estoit arrivé en l'isle, il 

ala encontre, et il fit grant honor, et li dist, puis- 

qu'il estoit en lieu de l'empereor, il voloit qu'il le 
coronast ; caril voloit tenir sa terre de l'empereor : 
le chancelier dist que volentier le feroit, puisqu'il 
l'en requeroit, et en fu mult lie. Il prist de ses 
chevaliers de Chipre, et s'en ala avec le seignor 


^ 


953 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


954 


de Chipre a Nicocie, sile corona. Quant il ot A XXII. So/dani ZEgypti obitus. Rex Cypri corona 


€oroné, ils'en ala es nes, puis arriverent aprés 
les autres en Aere. Ains que li Alemans fussent 
arrivés, fu Salahadin mort, et avoit assené ce qu'il 
avoit conquis, et doné là oà il vout. Mes a son 
frere qui li avoit aidié à conquerre ne dona riens, 
ains s'en ala avec son neveu en Egypte à cui Sala- 
hadin avoit cele terre donnée. A l'ainsné de ses ils 
dona le roiaume de Domas et de Jerusalem, et a 
l'autre le roiaume do Halape, as autres dona tant 
qn'il assena xii fils qu'il avoit. En ce point que Sa- 
lahadin morut avoit une haute dame a Triple, qui 
dame avoit esté de Gibelet. Si porchaca tant vers 
les Sarrazins, à cui Salahadin avoit Gibelet baillée 
à garder, qu'il s'en issirent, et la dame i entra et 





Jerosolymitana donatur. 


En ce point avint que le soudan d'Egypte qui fu 
fils Salahadin aloit un jor chacier, si chai de son 
cheval, et se bruisa le col. Quant son oncle, qui 
point de terre n'avoit, vit son neveu mort, il saisi 
la terre, et la garni, et manda par tout paienime 
querre chevaliers et serjans, eti] lor donroit bon 
sous. Quant le soudan de Domas qui ot pris Jaffe, 
sot que son frere estoit mort et que son oncle 
avoit garni la terre et saisi, il se retrait a Domas, 
et assembla gens, car il savoit bien que son oncle 
le deseriteroit s'il pooit, et il sifist. Quantle cuens 
Henri fut enfoui, l'en prist conseil de faire seignor 
en la terre et de sa fame marier. Il. avoit un haut 


si chevaliers, et garnila cité etle chastel. En cel p home u pais, qui avoit nom Hue de Tabarie, qui 


point que li Alemans arriverent a Acre estoit les 
trives routes por la mort Salahadin quiavoient esté 
prises au tans le roi Richarl. Le fils Salahadin qui 
sires estoit de Domaset de Jerusalem assembla ses 
OS, pour venir susles Crestiens. Si ala aseoir Jaffe. 
Ce fut ce fils Salahadin a eui le cuens de Triple 
dona congié d'entrer parmi sa terre en la terre des 
Crestiens. Quant cil de Jaffe furent assegié, si 


manderenli querre secors au conte Henri ; car il 


savoit bien que le chastel n'estoit pas fort. Quant 
le cuens oi cele novele, se frst-semondre ses os et 
les Alemans, si les fist movoir a aler vers Cayhas 
àquatre milles d'Acre. ll lor dist qu'il moveroit 
lendemain. Car il avoit a conter a ses homes, et à 


atirer son affaire. L'ost mu et le cuensdemora, et C 


conta a ses homes, et fu vespres quant il ot conté. 
ll fist mettreles napes por souper. Il demanda a 
laver, l'en li apporta en droit d'une fenestre, qui 
en la tor en haut estoit oà il manoit. Si com il 
lavoit ses mains, il selanca avant et chei de la 
fenestre a val, si fu mort. Le vaslet qui tenoit la 
touaille, se laissa chair aprés, porce qu'il ne vo- 
loit pas qu'en deist qu'il l'eust bouté. Il ne fu mie 
mort, mes il ot la cuisse bruisée, aucuns dient que 
s'il ne se fust laissié chair, le cuens ne fust pas 
mort. Le vaslet qui fu cheu entre deux murs se 
traina tant qu'il vint prés d'une posterne, et oi 
gens passer par defors et commencoa a crier. Quant 
cil oirent le eris, il vindrent cela part, et deman: 


derent qu'il avoit. Il dist que por Dieu feissent D 


venir chevalier et porter le conte, qui iluec gisoit 
mort. Les vaslets et les serjans le comte ialerent et 
letroverent mort. Il l'en apporterent au mostier et 
l'ensevelirent. Il avoit plusors fois commandé, que 
l'en fist cele fenestre treillier por le enfans ; ear 
le cuer lui disoit qu'ele feroit damage. Grant fut le 
duel com fist du comte. L'en envoia aprés l'ost 
qu'il retornast ; car le cuens estoit mort. L'ost fu 
retorné ; le cuens fut enfoüi au mostier de sainte 
Crois. Li Sarrazins que devant Jaffe estoient le 
pristrent a force et abatirent le castel, e emmene- 
rent tos les Crestiens qui dedens estoient. 


fillastreavoitesté le conte de Triple, et avoitle seror 
cele dame a fame. Cil avoit un frere, qui Raouli 
est apelés, à eui il conseilla que l'en la mariast, 
qu'ele i seroit bien emploiée, aucuns si accorde- 
rent ; nes le Temple et l'Ospital furent eneontre, 
et distrent quepor lor conseil ne li donroit-on mie. 
Car detoute l'aide qui venoit au comte de sa terre 
de Champaignes, ne pooit-il fornir la terre, et fu 
souvent en si grant poureté et besoignens ; et com- 
ment donrons-nos la terre a home qui rien n'a, 
quant cil otoute l'aide de Champaigne qu'il avoit, 
ne pooit la terre gouverner. Nous prendrons con- 
seil, et la donron se Dieu plaist à tel home qui la 
terre gouvernera. Il pristrent conseil, et s'accorde- 
rent à ce que le roi de Chipre la voloit prendre, 
ne savoit oi ele fust miex emploiée, ne dont la 
terre fust plus tost secorüe. Il si accorderent, et 
par le conseil aucancelier d'Alemaigne manderent 
quere Hemeri roi de Chipre, e li donerent la dame, 
et l'espousaet porta corone. Lors a primes fust-elle 
roine. 
XXII. Aimericus rez Baruch obsidet. 

Aprés ce que le roi Hemeri otla dame espousée, 
avint un jor qu'ilchevauchoit par deforsSur, entre 
lui e ses chevaliers deus homes vindrent contre lui 
a cheval por lui occire. Il ne l'occistrent mie, mes 
durement fut navré. Il furent pris et essilliés, ne 
onques ne vodrentgehir qui ce lor voloitfairefaire, 
dont l'en mescrut Huon de Tabarie por son frere 
qui n'ot la roinelsabel. Il manda tous les chevaliers 
qui rentes avoient dedens Acre, etlor dist qu'il 
eslussentdeus chevaliers avec ses baillis qui fus- 
sent asrentes d'Acre garder et recueillir por de- 
partir entr'eus, el rendre a chascun ce qu'il devoit 
avoir s'il pooitestre: car il ne voloit mie perdre 
ne mettre du sien enlor rentes paier, ains vivroit-il 
et si chevalier des rentes de sa terre, et il vesquis- 
sent des rentes oü ils estoient assenés. Aprés prist 
conseil au Temple et a l'Ospital et au chancelier 
d'Alemaigne, et as barons de la terre d'aler sor les 
Sarrazins. Il doner conseil d'aler aseoir Baruth. 
Lors firent nes chargier de viandes et galies armer 
por aler par mer ; l'ost ala per terre. Quant li Sar- 


955 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


956 


razins qui a Baruth estoient, sorent que l'en de- A la tor estoit lor dist, qu'il se traisissent en sus, et 


voit venir sor eus, il voidierent le chastel defames 
et d'enfans et de fiebles gens, et de tous les esclas 
qui dedens estoient, et un charpentier qui dedens 
ieri manans, mes sa fame et ses enfans envoierent 
en paienime en ostage, porce qu'il ne feissent au- 
cune traison. Quant li Sarrazins sorent que li Cre- 
sliens venoient par mer epar terre, il s'armerent 
et vindrent a l'encontre. Quant le charpentier vist 
que li Sarrazins furent tuit fors du chastel, il vint 
. à deus esclas Crestiens, qui remes estoient, et lor 
dist ; or du bien faire, se vous me volez croire le 
chastel est pris. Cil li distrent qu'il li aideroient, 
Lors alerent a la porte du chastel, le charpentier 
fist un des esclas sor la porte monter, que se li 
Sarrazins venoient, qu'il getta pierres et se defen- 
dist durement: il monteroit sus la maistre tor qui 
prés estoit de la porte, et li aideroit la porte a de- 
fendre. A l'autre esclas dist qu'il ala a l'autre tor 
qui est sor la mer et monta si et feist crois quant 
il verroit les nes prés, et criast: Dex aide et S. 
Sepulere ; aprés descendist el ouvrist la porte por 
entrer ens. 
XXIV. Civitatem capit. 

Quant il orent ainsi devisé chascun ala a sa gar- 
nison. Li Sarrazins issus estoient du chastel et. vi- 
rent que li Crestiens approchoient durement par 
mer et par terre : si retornerent ariere, et cuide- 
rent entrer u chastel, mesils virentla porte fermée. 
Cil qui susla porte et sor la maistre tor estoient 
commencierent pierres a lancier eta crier : Dex 
aide et S. Sepulere. Li Sarrazins virent qu'il avo- 
ient le chastiau perdu, et s'il demoroit iluec, il se- 
roient pris et occis, car le secor des Crestiens iert 
prés. Il s'enfuirent et il chastiau demora as Cres- 
tiens. Ainsi fu pris Baruth. Quantil orent celui qui 
sorlator estoit qui crioit: Dex aide et S. Sepul- 
cre, ils se merveillerent que ce pooit estre, et cui- 
dierent que l'en le feist par traison. Cil qui sor la 
lor estoit descendi, et ouvrila porte qui devers la 
mer estoit et lor eria qu'il venissent, s'en revient, 
qu'il n'avoit nulli u chastel, car li Sarrazins s'en 
estoient tuit fui. Lors s'armerent jusques à x ser- 
jans et alerentlà et entrerentens à grant doutance, 
et quant ils aprochierent de terre, et il virent qu'il 
n'avoit nulli u chastel, aprés envoierent contre le 
roi qui par terre venoit, et li manderent qu'il ve- 
nist, car le castel estoit pris, 

XXV. Aimericus Baruch ingreditur. Mortuo impe- 
ratore, inducias cum soldano paciscitur. 

Quant cil qui par mer vindrent furent entrés u 
chastel,fils pristrent les deus esclas, etles mistrent 
à destrece, porce qu'il lor enseignassent oü l'avoir 
estoit, etle thresor que cil avoit repost. Il distrent 
qu'il n'en savoient rien, et qu'il faisoient mal et 
peschié quant il les destreignoient. Tant lor firent 
qu'il en furent mors. Aprés vindrent à la maistre 
porte de la tor, si la cuidierent depecier, mes ele 
estoil de fer et bien barrée par dedens. Cil qui ena 


B 


C 


qu'il ne ferissent plus à la porte, ou sece non ia 
tant n'en ni vendroit com il occirait, ne nus n'en- 
terroit en la tor jusques à tant qu'il. verroit le roi 
ou son message. Aprés ce que les nés furent arri- 
vées, vint le roi devant Baruth, et tous li os qui 
grant joie firent et rendirent graces à Jesus-Christ, 
decequ'il lor avoiten tel maniere rendu le chastel. 
Quant le roi fut logié devant Baruth, et il sot que 
le charpentier estoit dedens la maistre tor, et ne 
voloit descendre jusques il veist le roi ou son mes- 
sage. Illi envoia un chevalier, et li manda qu'il 
venist parler à lui seurement. Quant il vit le mes- 
sage le roi, il descendi et vint au roi. Grant joie li 
fist le roi et il demandast comment li Sarrazins 
avoient vuidié le chastel. llli conta comment il 
avoit esté. Le roi porce que par lui avoit esté pris 
le chastel, li dona grant rente dedens le chastel à 
lui et à ses hoirs, et li porchaca tant, qu'il ot sa 
femme et ses enfans delivrés, qui en paienime es- 
toient. Ainsi rendi Dex ces deus chastiax as Cre- 
stiens, Gibeletet Baruth, dont il n'a quecinq milles 
de l'un à l'autre..Le roi garni Baruth de chevalier 
et de serjant : ear autre garnison nui out mettre, 
car il estoit bien garni d'armes et de viandes jus- 
ques à cinq ans fors solement de vin. Et trova l'en 
escrist u chastel, que les deus galies, dont je vous 
ai disdessus, qui eschaperent de Sur et vindrent à 
Baruth avoient fait damage de plus de xiv. mil 
homes, qu'il avoient pris juset envoiéen paienime, 
sans ceusqu'il avoientocceis. Si vous dirai comment. 
Il a unepointede montaigne devant Baruth qui fiert 
en la mer. Au pié de cele montagne estoient tou- 
siours les galies armées. Dessus la montaigneavoit 
gaites, quitos jors gaitoient en la mer les vessiaus 
qui venoient d'Ermenie, d'Antioche et de Triple, et 
aloient à Sur et à Acre. Tousles convenoit passer par 
iluec. Quent les gaites les veoient, si le faisoient à 
savoir asgalies, elle movoient, si les prenoient et 
occioient quant qu'il pooient. Ainsi firent ces deus 
galies damage as Crestiens tant com Baruth fut as 
Sarrazins. Quant le roi Hemeri ot garni ce chastel, 
si s'en alaau chastel Toron à cinq milles de Sur, 
si l'asega, et fist tant devant, que cil du chastel se 
voudrent rendre, sauves lor vies. Il ne le vout 
prendre. N'out gaires iluec esté puis qu'en li vout 
le chastel rendre, que un messaige vint, quidist que 
l'empereor d'Alemaigne estoit mort. Quantlechan- 
celier et li Alement oireni ce, si leverent du 
siege et s'en alerentainsi comme deconfis qui n'at- 
tendirent l'un l'autre. Il firent atirer lor navie por 
passer mer ariere ; lor viandes, chevaliers gierent 
et entrerent es nés et s'en alerent. Quant le roi He- 
meri vit que li Alemans s'en aloient, il fit trives 
au soudan, qui frere avoit esté Salahadin, et son 
neveu avoit deserité. En tel maniere fist trives com 
Salahadin les avoit faites au comte Henri de la 
terre qu'il li avoit rendué entre Baruth et Gibelet. 


951 


et terram ejus devastat. Paceminter eos componit 
Henricus comes Campanix. Antiocheno principi 
defuncto, succedit comes Tripolitanus. Quiadver- 
Sus Armentum confederatur Halapa soldano. 
Armenus Antiochiam superat et rex. coronatur. 


Je vous avois dit dessus que je vous dirois com- 
ment il ot primes roi en Hermenie qui onques ni 
avoit esté. Or le vous dirai. Il avint au tansle conte 
de Champaigne, qui sires estoit de la terred'outre. 
mer, que li Crestiens tenoient, que le prince d'An- 
lioche manda au roi d'Hermenie qui ses bons es- 
toient qu'il venist parler a lui en un lieu qu'il li 
nomma. Li sires d'Ermenie dist qu'il n'iroit pas, 
qu'il n'i oseroit aler, que un jor qui passés estoit 
avoit mandé son frere Rufin qui sires estoit, il i 


ala, et le fist mettre en prison, et porce qu'il avoit B 


ce fait a son frere, n'i osoiti aler. Le prince li 
manda qu'il venist seurement, qu'il n'iroit que li 
jdisime. Lesire d'Ermenie distqu'iliroit.Il pristrent 
coretiala, et vous dirai comment. Il fist armer 
cc. que chevaliers que serjans et embuschier prés 
de làon le parlement devoit estre, et commanda 
que tantost comilorroitcorner, qu'il le secorussent ; 
car il doutoit que le prince ne le fist prendre. Le 


prince d'Ermenie i ala soi tiers au prince, etmena - 


0 lui un valestatot un cor, etle fist estre en sus de 
lui, et li dist que s'il veoit que le prince le vousist 
saire prendre, que tantost sonnast le cor. Quant le 
lire d'Ermenie etle prince furent ensemble, si par- 
erent ensemble Quant il orent une piece parlé, le 
prince vist que le sire d'Ermenie n'estoit que lui 
tiers, si le commanda a prendre : si chevaliers le 
pristrent. Quanl le vaslet vit com prenoit son sei- 
gnor, si corna. Cil qui estoient embuschiés sail- 
lirent tantost, et recoustrentlor seignor. Il pristrent 
le prince et ses chevaliers, si les emmenerent et 
mirent en prison ; le sires d'Ermenie semonst ses 
os por entrer en la terre d'Antioche.ll i entra et 
la gasta durement, et prist cité et chastiaus. Quant 
le prince vit que li sires d'Ermenie prenoit ainsi sa 
terre, et qu'il n'avoitnulle merci de lui, il envoiaun 
messaigeau conte Henria Acre, etli mandaen priant 
qu'il venist enla terre, etliaida a issirde prison; car 
si ne li aidoit-il, n'en istroitjames. Le cuens Henri 
apareilla son erre ets'en ala en Ermenie, et quant 
li sires d'Ermenie sot que li cuens venoit, si ala 
enconire lui et le receut a grant honor, et fu mult 
lie desa venué. Il li abandonna sa terrequant qu'il 
pooit faire a son commandement, fors du prince 
d'Antioche qu'il ot en prison. Quant le cuens ot 
une piece demoré en la terre, il prist congié de par- 
ler au prince, por pes metre entr'eus s'il peust. Il 
li donnacongié de parler i. Cil atirala pes entr'eus 
deus si comme vos oirés, et le fistgeter de prison. 
La pes fu tele que le prince quita l'homage au roi 
d'Ermenie, et devint ses hons, et que la terre que 
li sires d'Ermenie avoit conquise sor luili demore- 
roit, et si firent mariege d'une niece au roi d'Er- 
menie fille son frére Ru&in, et de l'ainsné fils au 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA, — LIB. XXIV. 
XXVI. Rex Armenie Antiochenum principem capit A 


958 


prince d'Antioche, parsi quele princedevoit mettre 
son fil en eschange dela terre ; mesne li mist pas : 
ains avint puis qu'il ot la niece au roi d'Ermenie 
espousée, qu'il morut ains que son pere : si li de- 
mora un fil. Le prince envoia la mere et le fil en 
Ermenie. Li sires d'Ermenie les garda tant que le 
fu mort; car il les voloit si garder, porce qu'il eui- 
doit avoir Antioche et la terre a delivré. Car le 
prince avoit fait jurer sur saints tous ceux de la 
terre, que Antioche et la terre rendroient a son fil 
aprés sa mort ; mes autrement ne l'avoit-il mis en 
vesteure. Quant le prince fu mort, cil d'Antioche 
envoierent au comte de Triple, qui fils estoit au 
prince, qu'il venist en Antioche et il li rendroit, et 
l'en li rendi. Quant le sire d'Ermenie oi dire que le 
prince estoit mort, il prist l'enfant etsa mere, et s'en 
vint devant Antioche ; car il cuida entrer ens. Le 
cuens de Triple qui dedans estoit, li contredist. Li 
sire d'Ermenieenvoia en sa terre por semondre ses 
os por venir devant Antioche. Le cuens qui en An- 
tioche estoit, envoia a Halape au Soudan, et li man- 
da en priant por Dieu qu'il li aidast ; car ainsile vo- 
loit le sire d'Ermenie deseriter. Le Soudan li man- 
da que toutes les hores qu'il li feroit a savoir, qu'il 
le secorroit : caril n'aimoit pas le roi d'Ermenie. Le 
Soudanli tintbien convent; carautrementne peust 
pasli cuens avoir tenué Antioche contre le seignor 
d'Ermenie. Cele guerre dura bien sept ans, puis 
renditlon Antioche au roi d'Ermenie par traison. 
Quant le cuens ot fait pes du prince et du roi d'Er- 
menie, cil prist congié à eus, et s'en revint en sa 
terre ; mes ancois dist li sires d'Ermenie au conte 
Henri : Sire, j'ai assés terre, cités et chastiaus et 
grant rentes por estre roi. Si est le prince d'An- 
tioche mes bons.Je vous prie que vous me coronés. 
Le cuens le corona volontiers. Ainsi ot roien Her- 
menie. 


XXVII. Henricus comes cum honore excipitur a prin- 
cipe Assisinorum. 


Quant/le cuens s'entorna, le roi d'Ermenie li 
dona grant avoir, et lecovoia tant qu'il fu hors de 
sa terre. Le sire des Hassesis oi dire que le cuens 
Henriestoit en Hermenie, sili manda en priant que 
au repairier d'Ermenie, s'en venist par lui, et il lui 
en sauroit bon gré ; car il le desiroit multa veoir. 
Le cuens li manda qu'il iroit volentiers, etil si fist. 
Quant le sire des Hassesis sot que le cuens venoit, 
il ala a l'encontre et le receut mult liement, et a 
grant honor, et le mena par sa terre et ses chas- 
tiaus, tant qu'il vint un jor devant un chastel. En 
cel chastel avoit une haute tor ; sur chacun erenet 
avoit deus homes tous blans vestus. Li sires des 
Hassesis li dist : Sire, vos homes ne feroient por 
vos, ce que li mien feroient por moi. Sire, dist-il, 
ce puet bien estre. Le sire des Hassesis s'ecria et 
deus de ses homes qui sus les creniaus estoient se 
linecierent a val, et se bruissierent les cous. Le 
cuens s'en merveilla mult, et dist vourment n'avoit- 


959 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP., 


960 


il home qui ce fist por li. Cil dit au conte : Sire, se A haus homes de la terre ne porent soffrir les Ale- 


vous volés, je ferai tous ceus que vous vees là sus 
saillir a val. Le.cuens respondit ne nul. Et quantle 
cuens ot sejorné tant com lui plout en la terre le 
viel, si prist congié d'aler s'en. Le sire des Hassesis 
li dona grant plante de ses joiaus et le convoia 
hors de sa terre, et au departirli dist, que por I'ho- 
nor qu'il li avoit fait, de ce qu'il i est venu par sa 
terre, il l'assuroit de lui a tosjours mes. Et s'il 
estoit nus haus hons qui li fist chose dont il li pe- 
sast, fist li a savoir, et il le feroit occire a tant se 
departir. 

XXVIII. Henricus imperator ante mortem providet 

fMio suo. 

Il avint que l'emperere d'Alemaigne Henri 1, qui 
en Cesile estoit, qui avoitenvoié les Alemans en la 
terre d'outre-mer fu mort, et sa fame l'emperis ot 
un fils l'an devant ce que l'empereor morust, et li 
ot mis nom Federie, le nom de son aiel. Aprés 
mandadeus haushomes d'Alemaigne, quant il dust 
morir, et les fist venir devant lui, et commanda a 
l'un Puille et Calabre a garder a son fils tant qu'il 
fust d'aage, et ci] ot nom Tibaut, et a l'autre com- 
manda l'isle de Cesile et sa fame et son fils, et son 
frere Felippe, qui dus estoit de Souave, manda qu'il 
gardast bien l'empire, tant que son fils fust d'aage, 
et il si fist tant com il vesqui, mes puis en fu-il oc- 
cis, si com vous oirés. 

XXIX. Imperatrix, coronato filio, moritur. 

Quant li empereres ot ainsi attiré sa terre, si 
morut. Ne demora mie aprés un an que l'emperris 
fu morte. Mes avant qu'ele morust, manda ele les 
archevesques et les evesques et les barons de sa 
terre qu'il venissent a li en Messine. Quant il furent 
tuitassemblés, ele lor dist qu'ele voloitcoroner son 
fils, et qu'en l'assura de la terre come droit hoir, ne 
voloit mie tantatendre qu'ele fu morte, ains voloit 
que l'en l'assurastet tenista seignor a son vivant. Li 
baron distrent qu'il en oroient conseil Quant il re- 
vindrent de conseil, si distrent: Dame nous ne 
voulons mie qu'il soit coroné, ne homage ne li fe- 
rons, ne a seignor ne le tendrons ; car vous estes 
de si grant aage, que nous ne ereons pas que vous 
aiés porté en vostre ventre tel enfant : La dame 
respondit : Porquoi chargeroi-je l'ame de moi et 
deseriteroi-je autrui por cet enfant coroner ? Je 
ne le feroie mie. Parmi tout ce que vous estes mi 
home esgardes que j'en dois faire, que jé l'enfant 
porté et fils est del'empereor etjele ferai. Il esgar- 
derent entre eus qu'ele jureroit sur saints que son 
fils estoit, et ele si fist. Aprés ]e receurent come 
seignor, et puisle coronerent. Quant la dame ot 
fait l'enfant assurer de la terre, ele fist faire unes 
lettres, si Jes envoia a l'apostole, et manda qu'ele 
laissoit son fils et son avoir en sa baillie. Et quant 
la dame ot ainsi atorné son afaire, si morut. Quant 
ele fu morte, l'apostole i envoia un cardinal à l'en- 
fant garder, et le mena l'en à Palerme ; là le gar- 
derent longuement. Quant l'emperris fu morte, li 


mans que l'empereor i avoit laissiés a la terre gar- 
der. Il lor corurent sus por chachier fors ; mes il 
se tindrent tant come Marcodes vesqui lor sire. 
Quant il fu mort, li Alemans voidierent la terre, 
et quant il s'en furent alé, si commenca la guerre 
entre les haus homes de Cesile, et vout chascun 
estre sires. Il s'entreguerroierent longuement, si 
qu'il ot grant chierté en la terre, si grant com ne 
pooit guaaignier les terres ; car chascun disoit qu'il 
voloit avoir la terre avec l'enfant, et tant tolirent 
les uns as autres, quele roi n'ot riens, et neli de- 
mora que deux cités en Cesile, Messines et Palerme. 
Le chastiau de Palerme pristrent et le tolirent au 
roi. Si conquistrent une cite sor le roi en Cesile, 


B qui à nom Sarragonce. Puis que li Pisan l'orent 


prise, l'assistrent li Genevois, et la pristrent a 
force. Li Sarrazins de Cesile quant ils virent la 
guerre entre les Chrestiens, s'assemblerent et. ale- 
rent en une montaigne. Là s'enfermerent si dure- 
ment que nus ne pooit a eus avenir. Il eoroient par 
la terre des Crestiens et guaaignoient sus eux et 
en occioient assés. 
XXX. Galterius Branensis comes occiditur. 

Une demoisele avoit en Puille, qui fille avoit esté 
le roi Taneres, qui par le conseil de l'apostole et 
d'aucun prodome, ala en Champaigne au conte 
Gautier de Brene, et fist tant qu'ill'espousa. Quant 
espousée l'out, elle le mena en Puille, et alerent 
par Rome. L'apostole, porce que par son conseil et 


C par son los avoit cele dame espousée, li dona du 


sien, et il li chargea gens, et li commanda qu'il 
entrast en la terre de la Puille. Cil du pais en fu- 
rent mult lies, et grant partie li rendirent de la 
terre, et toute li eussent rendué, si ne fust Tibaut 
à cui l'empereor l'avoit commendé à garder, qui 
contre lui fu, et grant gent avoit tant par sui Ti- 
baut le conte Gontier, que le cuens fust logié 
devant une cité. La nuit, quant le cuens fust en- 
dormis, le cuens entra en l'ost en larcin, il et si 
chevalier, et s'en alerent droit à la tente le comte, 
si couperent les cordes ; et abatirent la tente sus li, 
et l'occistrent. Quant le cuens fu mort, si fu toute 
sa gent desconfite. Tibaut reconquist la terre à la 
fame eu comte ariere. A Gautier demora un fils, 


p qui ot nom Gautier, et puis fu cuens de Brane. 


XXXI. Con[zderatio inter Anglie regem et Baldui- 
num comitem Flandrie adversus regem Franco- 
rum. 

Quant le roi d'Engleterre fu fors de prison, si fu 
mult dolent de sa terre qu'il ot perdué. Il fist se- 
mondre ses os par toute sa terre, el manda coreors 
par la terre de Provence. Si s'accorderent entre lui 
et le conte Baudoin de Flandres, en tel maniere 
qu'il ne lairoitla guerre, ne que luiens ne feroit pes 
sans l'autre, jusques qu'il aroient toutes les pertes 
restorées, et que le cuens Baudoin rauroit toute la 
terre que le roi Felippe tenoit, qui avoit prise o sa 
seror en mariage, et le roi d'Engleterre ce que le 


961 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


962 


roi Felippe avoit conquis sor lui. Le roi d'Engle- A ala et assega le chastel. Cil chastel siet en la terre 


terre avoit tant fait vers les barons de Francequ'il 
avoit lor cuers, encor fussentli cors u servise le 
roi. Quant le roi d'Engleterre et le cuens Baudoin 
furent juré ensemble, le cuens Baudoin semonst 
ses 0s, et commenzca à guerroier devers Flandres, 
le roi d'Engleterre devers Normandie. Un jor avint, 
que si courier coururent devant Biauvés. L'évesque 
issi hors et ses gens et les chacierent. Une partie 
des autres qui en agait estoient, lors faillirent, et 
les pristrent. Une autre fois avint que le roi estoit 
pràs de Gisors et n'avoit pas o lui plusde rxxx che- 
valiers et chevauchoit par la terre, tant qu'il vint 
sor un embuschement que le roi d'Engleterre avoit 
de grant gent et estoit avec. Quant li Francois vi- 
rent qu'il s'estoient folement abatus, et qu'il ne s'en 
porroient partir sans honte et sans damage, il 
prierent le roi qu'il s'en retorna ariere vers Gisors ; 
car s'il demoroit iluec il seroit pris, et il demore- 
roient et les tendroient tant com il porroient. Le 
roise parti de barons par lors conseil, et vint à 
Gisors sauvement. Le roi d'Angleterre quant il vit 
les Francois, il lor corut sus, et les enclost et les 
prist tous. Et bien cuida avoir pris le roi de France, 
por un chevalier qui estoit armé des armes le roi, 


B 


si com l'en dit. Le roi fu à Gisors mult corocié de 


ses chevaliers qu'il ot perdu, et de la honte qui li 
esloit avenué. Il manda par toute sa terre, et se- 
monst ses os, et assembla grant gent. Le cuens 
Baudoin entra en la terre le roi par devers Flan- 
dres. L'en li rendit Aire et S. Omer, et puis ala 
assegier Arras, mes ni fist noient ; car il avoit grant 
chevalerie dedens que le roi iavoit envoié, forstant 
qu'à un assaut jousta l'en à un des meillors cheva- 
liers de France, qui avoit nom misire Johan de Hau- 
gert. Le cuens Baudoin vit qu'il ne feroit rien à 
Arras, si leva son siege, et corut en la terre le roi, 
et ifist grand damage. Un jor avint que le cuens 
de Namur, frere au conte Baudoin, corut devant 
Arras. Cil d'Arras issirent fors, si le pristrent, et 
l'envoierent en France. Quant le roi Felippe ot ses 
os assemblés, il ala encontre le roi d'Engleterre. 
Le roi vint contre lui. Quant il durent assembler li 
baron alerent entre deus, et pristrent trives. J'a- 
voie oublié à dire, que puis quele roi d'Engleterre 
fu venu d'outre mer et issu de prison, assega le roi 
Felipe Aubermale et la prist. Là fu faite l'aliance 
du conte de Flandres et du roi d'Engleterre de guer- 
roier le roi de France. 

XXXII. Rex Angliz in pago Lemovicino sagitta in- 

terimitur. Otto fit imperator. 

Quant le roi d'Engleterre ot fait trives au roi de 
France, l'en lifist à savoir, si com l'en dit, que un 
sien home, sire d'un chastel, avoit trové en terre 
grant thresor d'or. Le roi d'Engleterre li manda 
qu'il li envoiast son thresor qu'il avoit trové en sa 
terre, et s'il ne le faisoit, il l'iroit asseoir en son 
chastel. Le chevalier li manda, qu'il n'avoit rien du 
sien, ne rien neli manderoit. Le roi d'Engleterre i 


de Limoges, et quant le roi fu devant le chastel, si 
dist au. chevalier qu'il li rendist, et s'il ne li ren- 
doit, seut bien qu'il le prendroit. En dementieres 
qu'il le menacoit, un arbalestrier du chastel tendi 
une arbalestre et traist à lui et le feri parmile cors. 
Le roi mist la main au quarrel, si l'arracha fors, 
et ne demora puis guaires qu'il fu mort. Ainsi fu 
mort le roi d'Engleterre, si com l'en dit. Devant ce 
que le roi d'Engleterre fust mort, avoit-il avec lui 
un sien neveu, fil de sa seror, et fil au duc de Sois- 
sons, qu'il avoit amenéavec lui d'Allemagne, quant 
il issist de prison, et l'avoit fait conte de Poitiers, 
il avoit nom Othes. Il oi dire en son vivant que 
l'empereor Henris estoit mort, il dit à Othes son 
neveu, qu'il se traist vers Alemaigne, et qu'il fe- 
roit tant vers l'apostole qu'il seroit empereor. Othes 
ala en Alemaigne, le roi Richart envoia à l'apostole 
et as barons d'Alemaigne, et lors promit tant et 
dona, qu'il ot l'otroi de son neveu Othon faire em- 
pereor, fors du duc de Soave, qui contre lui fu. 
Frere avoit esté l'empereor Henri qui mort estoit, 
et disoit bien qu'empereor ni auroit jà à tant eom 
il vivroit fors son neveu Federic, qui en Cesile 
estoit, qui estre le devoit, et à cui il gardoit la 
terre. Grant piece tint ainsi l'empire contre l'apo- 
stole et contre ceux d'Alemaigne, tant qu'il avint, 
que un jor un chevalier li copa la teste en sa cham- 
bre meismes. Quant le due de Suave fu mort, si 
fist l'en Othon empereor. 

XXXIII. Multi Franciz barones eruce signantur. 

Ancois que je vous die plus de Othon comment 
il fut empereor, ne quel fin il fist vous dirai-je du 
comte de Flandre et des barons de France, qui 
contre le roi orent esté, qu'il firent. Il firent crier 
un tornoiement sor Somme et entre, et il alerent 
tuit; et quant il furent tuit armé d'une part et 
d'autre por tornoier, et il durent assembler, il 
osterent lor hiaumes et corurent as crois, et se 
croisierent por aler outre mer, dont aucuns distrent 
qu'il se croisierent por doutance du roi de France 
qu'il ne les grevast, porce que contre lui avoient 
esté. A cele assemblée se croisa le cuens Baudoin 
de Flandre, Henri d'Anjou son frere, le cuens Ti- 
baut de Champagne, le cuens Lois de Blois, le 
cuens du Perche, le cuens de S. Pol, le cuens Si- 
mon de Monfort, Johan de Neele, Enguerrant de 
Bove et si trois frere, le cuens Renaut de Dampierre 
et autres barons assés et grant chevalerie, bien 
prisoit l'on à mil chevaliers ou à plus, ceus qui se 
eroisierent delà les mons. 

XXXIV. De Fulcone de Milli. 

Devant ce que li baron se croissassent, avoit un 
prestre en France, qui ot nom Fouque de Milli, qui 
precoit de la crois, et mult eroisoit de chevalier et 
d'autres gens, et grant avoir assembla qu'en li 
dona por despendre en la terre d'outre mer. Mes il 
ne li porta mie, ains morut. Ancois que la muete 
fust, tout aucuns distrent qu'il fu mort de duel, 


963 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


- 964 


por l'avoir qu'il avoit recommandé, et l'en li cela. A le roi avoit ainsi parlé à lui, et qu'il ne li laissoit 


Ne por quant la greignor partie de son avoir estoit 
ÀCistiaus, mes bien puet estre qu'il en commanda 
en aucun lieu qui celé li fu. Li avoir qui fu com- 
mandé à Cistiaus fu porlés en la terre d'outre mer, 
ne.onque avoir si grant bien ne fist en la terre 
d'outre mer com cil fist; car li Crolles i avoient 
esté, et estoient fondus tous les murs de Sur et 
d'Aere et de Baruth, qu'en refist tous de cel 
avoir. 


XXXV. Cruce signali ex. Gallia diversis viis profi- 
ciscuntur, et a soldano omnes capiuntur. 


Li barons de France qui croisié estoient si par- 
lerent ensemble, et pristrent conseil de faire estoire 
por eus mener. Conseil lor amena qu'il envoiassent 
en Venice, et feissent venir des Veniciens por mar- 
chié faire eus de cele estoire. Quant li Venieciens 
orent ce, si en furent mult lies, et envoierent de 
lor plus sages homes en France por faire marchié 
as barons. Quant les Veniciens furent en France, si 
s'assemblerentli barons à Corbie. Là fu li marchiés 
fait des nés et des galies à estre u servise des 
croissiés deus ans là oü il les voudront mener par 
mer. Grant avoir i ot et la moilié des conquestes 
hors de la terre de promission. Là jurerentli conte 
et li haut home, qui à ce parlement furent les con- 
venancees lenir et rendre l'avoir. Etli Veniciens 
jurerent sor sains des nés et des galies et des huis- 
sieres avoir appareilliés au terme qu'on i ot mis. 
Quant li haut home orent loüéee l'estoire, si par- 
lerent entre eus et distrent qu'il feroient d'un deus 
seignor, à cui il seroient obéissant, et qui justice 
tendroit sus eus. Là regarderent le comte Ti- 
baut de Champaigne, si en firent seignor, et tant 
s'en partirent. Ne demora guaires aprés le cuens 
Tibaut fu mort. Li baron se rassemblerent por 
prendre conseil de qui il feroient seignor. Conseil 
lor apporta qu'il feroient seignor du marquis du 
Monferrat, qui croisié estoit et prodons. Il le man- 
derent querre, si en firent seignor, et atirent lor 
erre de movoir. Plusors chevaliers ot en France 
quine furent mie à la cort de ceste muete, ne ni 
alerent pas, ains i out tex qui passerent à Mar- 
seille, et tex i ot par autre lieu. Johan de Neele 
entra adone en mer, et grant partie de Flamens, 
et s'en alerent par les destroit de Marroc. Tui li 
croisiés deca les mons passerent à un port, et pas- 
serent outre mer, et arriverent en Acre, fors ceus 
qui arriverent en Venice. Bien furent cc c. cil che- 
valier et plus de toutes terres, mult i passa de me- 
nués gens. À ce passage passale cuens de Forest, 
mes il ne vesqui guaires. Ains fu tantost mort com 
il arriva en Aere. Le cuens Renaut de Dampierre i 
fu, qui vint au roi, et li dist qu'il voloit les trives 
bruisier, et que tant estoit de gen: qui bien pooient 
guerroier les Sarrazins. Li rois respondi qu'il n'es- 
toit mie tex bons qui les trives deust bruissier, ains 
atendist les haus homes de France, quien Venice 
estolent alés. Cil cuens fu mult honteus de ce que 


les trives bruissier. Si parla laidement au roi. Le 
roi fu sage, si escouta, et li laissa dire son plaisir, 
qu'il ne voloit pas as pelerins faire tencon ne me- 
flée. Quantle cuens vit qu'il ne pooit rien faire en 
la terre, il parla à plusors chevaliers, qui passés 
estoient à ce point. 1l pristrent conseil ensemble, et 
distrent qu'il ne demoreroient mie en la terre, ains 
iroient en Antioche. Ils errerent tant qu'il vindrent 
hors de la terre des Crestiens, et vindrent à une 
cité des Sarrazins qui a nom Gibel. Cete cité siet 
entre Margat et la Liche. Quant le sire de la Liche 
oi dire que si grant gent aloient là, il ala encontre, 
porce qu'il avoit trives as Crestiens et les salua. 
ll lor fist grant honor, et les fist logier hors la ci- 


B té. Aprés lor fist venir viande à grant plenteà ven- 


C 


dre. Il lor demanda od il voloient aler. 1l distrent 
qu'il iroient en Antioche. Li sire de la cité lor dist 
que en Antioche ne porroient-il aller s'il n'avoient 
la seureté du soudan de Halape, parmi cui terre il 
lor covenoit passer, et s'il voloient il envoiroit au 
prince, et feroit à savoir, qu'il avoit iluec grant 
chevalerie et grans gens por lui aidier, et qu'il 
prengne seureté du soudan de passer par sa terre. 
Il distrent qu'il ne sejorneroit pas tant que lemes- 
sage fust venu, ains passeroient bien, qu'il estoient 
grant gent. Li Sarrazins dist qu'il ne feroit mie 
sens, s'il s'en aloient ains qu'il l'eust fait à savoir 
au prince ; car s'il s'en aloient, il n'en eschaperoit 
ja pié. I1 distrent toutesfois qu'il s'en iroient. Li Sar- 
rasin dist: pourquoy ne me créés vos, vous n'estes 
pas sages. Ja avez vous grant marchié de viande, 
en nulle lieu n'aurez-vous tel marchié. Totes voies 
s'appareillerent li Crestiens, et distrent qu'il ne de- 
moroient plus. Quant cil vit qu'il ne les porroit te- 
nir par priere, il lor dist, seignors, j'ai trives as 
Crestiens, ne je ne voudroie nul avoir blasme de 
chose qui vous avenist, parmi ma terre vous eon- 
duirai-je sauvement. Mes sachés de voir sitostcom 
vous istrés de ma terre, vous serés pris, car on 
vous guaite. Il ne le voudrent croire, et s'en. ale- 
rent, et il les conduisit tant com sa terre dura. 
Quant il furent hors de sa terre, il vindrent prés de 
la Liche. Grant gent de Sarrazins, qui là furent 
embuschiés les pristrent tous, fors seulement un 
chevalier qui fu pris, et eschapa la nuit. Cil ot 
nom Sohiers d'Entreseignes. Ainsi com vous avez 
oi, furent cil pris par lor folie, poree qu'il ne vo- 
drent eroire conseil, 

XXXVI. Soldanus /Egypti praeparat se ad rmesi- 
stendum Ghristianis. Soldanus Halapi obsidet 
Damascum. 

Le soudan d'Egypte, qui fu frere Salahadin, qui 
la terre ot. saisie aprés la mort son neveu, et qui 
son autre neveu avoit deserité de la terre de Do- 
mas et de Jerusalem, quant il oi dire que li Cres- 
tiens avoient apareillé lor estoire por venir en la 
terre d'Egypte, il fist metre bonne garnison à Do- 
mas por son neveu qu'il avoit deserité, et vint en 


^ "^aaleste J : £ 
: 


Pg 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


966 


. Egypte por prendre conseil, commentil porroit sa A par son sens et par son engin, qu'il leva le siege 


terre garnir contre les Crestiens qui en la terre de- 
voieut venir. Quant il fu venu, il manda les eves- 
ques et les prestres de sa loi etlor dist : « Seignor, 
li Crestiens ont fait grant estoire por venir en ces- 
te terre, et por prendre la, s'il pooient, il convient 
que vous aiés chevaux et armes, etsoiésbien gar- 
nis por laterre defendre, car j'ai guerre au soudan 
de Halape, et à mes neveus, si ne porroie mie ci 
avoir toutes mes gens, ains me covendra tenir ost 
cà et là, si covient quevous m'aidiés. » Il distrent 
que armes ne porteroient-il pas, ne ja ne se com- 
batroient, car lor loi lor deffendoit àcombattre, ne 
contre lorloi n'iroient-il ja. Ains iroient à maho- 
meries, et prieroient Dieu que il deffendit la terre. 
Car autre chose ne devoient-ils faire. « Le soudan 
lor dist, seli Crestiens venoient ci, et il vous to- 
loient la terre, que ferés vous ? Ce que Dieu plaira 
ferons. Puisque vous ne povés combatre, dist le 
soudan, je querrai qui combatra por vous. » Lors 
fist venir un escrivain devant li, puis apela le plus 
haut des evesques, et li demanda combien il avoit 
de terre et oü ele seoit, et qu'il ne l'en mentist pas. 
Cil li dist verité, et il le mist en escrit. Aprés apela 
les autres un et un, et fist metre en escrit. Quant 
tout ot escrit, si fist as sommer combien lor rentes 
valoient. Si trova que deus tans avoient en la terre 
de rentes qu'il n'avoit. « Seignors, vous avez plus 
de terre que je n'ai, etaurés grant damage, se vous 
là perdés. Je saisierai vos terre et vous donrai vos 
vies, du remanant loerai chevaliers et serjans por 
defendre la terre. Il distrent : Sire, ce ne ferés- 
vous pas, se Dieu plaist, que vous tolliés les au- 
mones que vos antecessors ont données. » ll dit 
qu'il ne les voloit mie tolir, car ce seroit contre 
raison s'il les toloit ne apeticoit. Ains les voloit 
garder et garantir à son pooir. Il saisi toutes lor 
rentes et lor terres, et les assembla à la soue, età 
son benefice, à chascun selonc ce qu'il avoit dona 
sa vie. Aprés envoia message et serjans en Venice, 
et lor dona grant avoir et grans richesses qu'il 
manda au duc et as Veniciens, et avec ce lor man- 
da salus et amitiés, etlor manda s'il pooient tant 
faire en nulle maniere, qu'il detornassent les Cres- 
tiens, qu'il n'alassent en la terre d'Egypte, il lor 


B 


donroit grant avoir et grant franchises u port p 


d'Alixandre. Li message vindrent en Venice, et fi- 
rent bien ce qu'il i quistrent, et s'en retornerent- 
ariere le plus tost qu'il porent. En dementieres que 
le soudan estoit en Egypte, lesoudan de Halape, et 
le fil Salahadin, qui deserité estoit, assistrent Do- 
mas à grant gent età grant effors. Quantceil de Do- 
mas se virent assis, si munderent au soudan lor 
seignor, qu'il les secorust. Quantle soudan oit ces 
novelles il fu mult corociés, et s'enala secorre Do- 
mas à tant de gent com il pout avoir. Il vint au 
plustost qu'il pout en Jerusalem, là assembla ses 
os et totesa gent à Naples, qui est à une jornée 
d'Acre, et à cinq jornées de Domas. Là fist tant 


de Domas, ne onques de plus prés ne les secorut. 
XXXVII. Veneti cruce signatos in Terram Sanctam 
transferre recusant, nisi prius in. expugnanda 
Sclavonia civitate quadam eos juvent. Ea de re 
ad papam queritur rez Hungaria. 
Li pelerin qui devoient entrer es nes en Venise : 
il a iluec une isle prés de Venise, qui a nom S. Ni- 
colas, ala mesure que li pelerias venoient, les fai- 
soit l'on passer en celeisle el herbergier. Là asse- 
na l'on chaseun haut home a sa nef, et combien 
chascun paieroit. L'en receut le paiement ce que 
chaseun en devoit. Quant il orentce fait, sine fu 
mie l'estoire la moitié paiée de ce que lor ot en 
convenant, mult s'en retourna de la menué gens 
en lor pais, et mult s'en espandi par la terre por 
querre lor vivre. Quant li Venicien furent paiés 
des pelerins ce qui lor fu assené, si distrent a ma- 
riniers nos geus qu'il les passassent. Li Venicien 
distrent. qu'il n'entreroient en mer tant qu'il au- 
roient toutes lors convenances eués : car il lor 
avoient bien tenue la lor. Li haut homes voudrent 
doner bon pleges et ecreanter a rendre. Il distrent 
qu'il ne feroient rien, nil n'entreroient en mer jus- 
ques tant qu'il fussent paiés. Là les cuidrent tant 
a malaise en cele isle qu'il passerent l'esté et vin- 
drent vers l'ivert. Si ne porent passer por le froit. 
Là furent li haut home mnlt dolent et corocié de 
lor avoir qu'il avoient guasté et perdu, et de ce 
qu'ilne pooient riens exploitier de ce qu'il devoient 
faire. Quantli Venitiens les virent si a malaise et 
corociés, mult en furent lies. Le due vint as haus 
homes de l'ost, et lor dist qu'il avoit iluec prés 
une cité, qui mult li avoit fait d'ennui et greve, et 
s'il se voloient accorder a ce qu'il alassent avec 
eus, et aider à prendre la cité, il lor quitteroit l'a- 
voir, qu'il devoit avoir de l'estoire, et les menroit 
oü il les devoient mener. Li haut homes distrent 
qu'il en auroient conseil des pelerins de l'ost. Il en 
parlerent et distrent qu'il lor convenoit tel chose 
faire qu'il ne deussent pas, ou il retourneroient 
honteusement arriere. ll s'accorderent qu'il feroient 
la volentéas Venitiens, et iroientlàoü il voudroient. 
Quant li Venitiens oirentce,si en furent mult lie. Il 
firent ehargier viandeset les recueillirentesnes et es 
vessiausetalerentvers lacité, et pristrent terreetas- 
siegerent la cité. Cele cité a nom Ladres (infra Ga- 
dres) en Esclavonie, et estoit au roi de Honguerie. 
Quant leroide Honguerie sout, queli pelerins quiou- 
tremer aloient, avoitsa cité assise, et guasté saterre, 
il fu mult dolent, il manda as barons de l'ost et as 
pelerins qu'il ne faisoient mie bien qui sa terre li 
gastoient, qu'il estoit eroisié, ausic om il estoient, 
et que por Dieu se levassent du siege, et s'il vo- 
loient du sien il lor ea donroit a grant plente et 
iroit avec eus outre-mer. Il li remandirent qu'il ne 
s'en porroient partir ; car il avoient juré l'aide as 
Venitiens, silor aideroient. Lors manda le roi de 
Honguerie à l'apostole en priant por Dieu des pele- 


967 


rins qui outre-meraloient, qui ligastoient sa terre, A 

qu'il i meist conseil. 

XXXVIII. Pontifex eos excomunicat. Cruce signati 
perdiversas vias proficiscuntur. Versus Antio- 
chiam tendunt. 

Quant l'apostole oi cesnoveles, si n'en fu mie lies. 

Il i envoia un cardinal por amonester les, qu'il 

alassent fors de la terre le roi, et s'il n'en issoient 

il les escommenieroit. Lecardinal i ala et les amo- 

nesta, n'en vodrentrien faire : ains pristrent la cité: 

Lecardinalles escommenia de par l'apostole. Quant 

escommeniés furent, ilss'assemblerent et parlerent 

ensemble. Il envoierent a l'apostole, et li crierent 
merci, et li firent a savoir porquoiil i estoient alés, 
et que por Dieu eusl d'eus merci. Ce message fist 

Robert de Boue. Le cardinal s'en retorna quant il p 

les ot escomeniés. Robert de Boue, quant il ot fait 

son message de par les pelerins, ne retorna mie 
aeus, ains s'en ala en Puille por passer en la terre 
d'outre-mer. ll passa et arriva en Acre. Enguerran 
ne vout mie demorer en escommenation, ains s'en 
ala au roi d'Honguerie, etfuaveclui grant piece. Le 
cuens Simon de Monfort et Gui son frere s'en 
alerent ausi a un port, et passerent quant tans fu 
avec deus abés de Citiaus, l'abé de Vaus et l'abé de 

Sarquanciau. Estienne du Perche, Renaut de Mon- 

mirail et autres chevaliers assés passerent outre- 

mer. Li autresinvernerenta Guadres quantil l'orent 

prise et demorerent tot l'iver. Joan de Neele et li 

Flamens entrerent adonc en mer. 1l alerent par les 

destroits de Marroc, et pristrent une cité de Sarra- c 

zins, oà il firent grant guaaing. Quant il orent pris 

cele cité, il n'i vodrent pas demorer, ains la don 
nerent as frere de l'Espée, quila garnirent et la 

tiennent encore, puis aler a Marselle inverner. ll 

avoit avee ces Flamens un chevalier qui parent es- 

toitducomte Baudoin, cil s'acointa d'une fame qui 

a Marselle estoit, qui fille fü au roi de Chipre. Il 

la demanda en son pais. Si com ele s'en aloit, le 

cuens de S. Gilela prist, si l'epousa. Quant il l'out 
tant tenué com il vout, illa mist hors de sa terre, 
ele s'en vint a Marselle, etle cuensespousa la seror 
au roi d'Arragon. Là la trouva le chevalier que je 

vous di, et fist tant vers li qu'il l'espousa, et cuida . 

bien à l'aide du conte de Flandres, qui ses parens 

estoient et des Flamens, qu'il r'eust l'isle deChipre, 
qui fu son pere. Quant tansfu de passer, Johan de 

Neele etli autre pelerin, qui iverné avoient a Mar- 

selle, et es autres pais, passerent et arriverent en 

la terre d'outre-mer. Quant il furent arrivé li che- 
valier qui la fille au roi de Chipre avoit a fame, 
prist de ses amis etdes Flamens, et alerent devant 
le roi Hemeri. Le chevalier li requist qu'lli rendist 
l'isle de Chipre ; car il avoita fame la fille de l'em- 
pereor qui ele fu, etsoue devoit estre. Quant le roi 

Hemeri oi cele novelles, si le tint por musart, et li 

commanda qu'il li voidast saterre, sor le corsessil- 

er, et s'il ne le faisoit, il l'essilleroit. Li chevalier 
n'ot pas conseil de demorer, ains voidala terre au 


D 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


968 
roi de Chipre. Au passage oü li Flamens passerent, 
passa grant gent, et arriverent en la terre d'outre- 
mer, mes ni furent euvré, car il avoit trives. L'une 
partie s'en alaa Triple, l'autre en Antioche au 
prince qui guerreoit le roi d'Ermenie. Johan de 
Neele s'en ala sejorner en Hermenie, et fu avec le 
roi a un siege devant Antioche, et furent veués ses 
bannieres, si com l'en dist. Cil qui en Hermenie 
et en Antioche alerent, n'alerent mie si folement 
comme cil qui avant i alerent, qui pris furent, ains 
orent sauf conduit a aler. ; 
XXXIX. Acconenses commeatum Saracenorum in- 
tercipiunt. 

Un amiraut avait en la terre d'Egypte qui chas- 
tiaus avoit en sa terrede Sajete. ll fist armer galies, 
et les: mist en mer, si lesenvoya gaaignier dedens 
les trives. Les galies vindrent devant l'isle de Chi- 
pre et pristrent deux batiaus et n'avoit dedens que 
cinq homes, plus ne firent de damage as Cre- 
stiens. L'en fist a savoir au roi Hemeri que les 
galies des Sarrazins avoient pris ses homes devant 
Chipre. Quant il le sout, il manda au soudan qu'il 
li fist rendre ses homes, qui avoient esté pris en 
trives. LeSoudan manda al'amiralqu'illesrendist. 
L'amiral dist qu'il n'en rendroit nul. Le roi dist 
qu'il lamenderoit quantil porroit. Cil amiral qui 
les homes le roi avoit pris, fist un jor chargier 
xx vessiaus de froment et d'orge et de marchan- 
dises por garnir le chastel qu'il avoit en la terre 
de Sajete, et por paier les garnisons ; ear il se 
doutoit que li pelerins ne sejornassent a Gadres 
quand il seroient arrivés a Acre, et qu'il ne l'as- 
seissent. Quant li vaissel furent chargiés, et ils 
orent tans, si murent. Quant il vindrent prés 
d'Acre, et cil d'Acre virent qu'il passoient outre et 
ne tornoient au port, cil d'Acre sorent bien que 
c'estoit nes des Sarrazins, ils corurent as nes et as 
galies et corurent encontre, si les pristrent et les 
amenerent en Acre. Dedens ces nes avoit bien 
cc. chevaliers Sarrazins et plus. Tout ce gaaing 
de blé el de vessiaus fu au roi, et bien prisa l'en 
qu'il y avoit que forment que orge au mui de la 
terre xv. mil muis. Bien valu le gaaing qui a cele 
emprainte fu fait Lx. mil Besans. 

XL. Rex Haimericus pacta cum Saracenis in- 

ducias violat. 

Quant le roi ot fait l'avoir dechargier et metre a 
sauveté, et les Sarrazins emprisonner, il fist les 
portes d'Acre bien fermer et bien garder, que nus 
n'en peust issir ne entrer, parce qu'il ne voloit 
mie que on fist as Sarazinsa savoir ce qu'il voloit 
faire. Lors manda as chevaliers d'Acre et à ceux 
qui avoient armes et chevaus, qu'il lor donassent 
provendes, et tantost com il orroit les nacaires 
sonner, qu'il s'armassent et montassent et alassent 
aprés lui. Cil qui en Acre estoient le firent volen- 
tiers, car mult desiroient a aler sor Sarrazins. La 
nuit quant le roi ot fait soner les nacaires, et li 
chevalier ot mengié, il les fist armer et murent, et 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


910 


. mult de gent a pié i ot, eterrerent tote nuit. Li A si prés des Sarrazins, que les uns traioient as 


— Templiers et li Hospitaliers, li uns fist l'avant- 
.. garde, et l'autre l'ariere-garde ; au point du jor 
furent entrés en terre de Sarrazins, et s'espan- 
dirent par le pais, proie cueillirent, mult pristrent 

. famesetenfans, et grant gaains i firent. llrevindrent 

a Acre : l'en fist a savoir au Soudan, qui a Domas 
estoit, quele roi Hemeri estoit entré en sa terre, 
et avoit pris ses homes et grant damage fait. Quant 
le Soudan l'oi, si fu mult lies, et dist que Bellen 
estoit, assés pooit prendre et gaster, que par lui 
ne par son conseil n'en seroit destorbes, bien gar- 
dast chascun ce que garder avoit. Car ore avoit 
bien le roi Hemeri sa perte des cinq homes, que 
li amiral avoit pris. Quant Johan de Neele qui en 
Hermenie estoit et li autre chevalier oirent dire 
que les trives estoient routes, si alerent a Acreoüla 
guerre estoit sor les Sarrazins. Le roi par maintes 
fois s'en entroit en lor terre, et en amenoit proie, 
et grant gaaing faisoitsor eus. Une fois ala deca le 
flun, si ne trouva rien, si passa outre bien pro- 
font, proies accuilliereni, et grant gaaing firent. 
Si passerent arriere le flun et s'en retorner et her- 
bergierent iluec, dont l'en otlejor grand paor en 
Acre d'eus. Car quant il orentla proie acueillie, 
et il s'en retornoient, ains qu'il eussent le flun 
passé, pristrent un coulon, sisi lierent un fil 
rouge au col, et l'envoierent en Acre. Quant le 
coulon fu venu, et il fu pris, si ni trova l'en nulles 
lettres fors le fil rouge, dont il orent grant paor. 

Car il esperoit que ce fust signe de bataille et de 

sane espandu. Quant leroifu passé par deca le 

' flun, il fist unes lettres, si les lia à un autre cou- 

' lon au eol et les envoia en Acre, et lor fist a sa- 

voir qu'il estoit sain et haitie, et comment il avoit 

le flun passé, et tout ce qu'il avoit fait. Lendemain 
retorna le roi sauvementa tout son gaaing. 

XLI. ARez terras Saracenorum depradatur, actan- 
dem crucesignatis recedentibus cum eis inducias 
facit. 

Ua des fils au Soudan qui avoit nom Coredins, 

- qui mult haioit les Crestiens, sot que le roi He- 

meri gastoit la terre son pere, et prenoit proie et 

gens,et queson pere ni mettoit nus conseil, si fu 
mult dolent. Il assembla grant gent, et s'en ala 
herbergier à huit milles d'Aere à la fontaine de 

Saforie, et faisoit corre une fois ou deus chascun 

jor devers Acre. Quant le roi vit que les Sarrazins 

estoient si prés herbergié d'Acre, il fist ses tentes 

tendre de fors Acre por movoir et si chevalier o 

lui, et souvent avenoit que l'en mengoit en l'ost, 

que les correorSarrazins venoient si prés des her- 
berges, que bien i pooient l'en traire. Un jor avint 
que Coredins vint a toutes ses gens a une lieué 
d'Acre a un casal du Temple quianom Doc. Quant 
le roi sot que Coredin estoit venu o toutes ses gens 
si prés de lui, il s'arma il et ses gens qui armes 
pooient portera pié e a cheval. Il alerent contre 
les Sarrazins, et ordonnerent lor batailles. Il furent 


Parnor. CCI. 


B 


autres. Là otle roi mult de requestes de poindre ; 
le roi lor pria qu'il soffrissent tant que lieu en fust : 
car il envoia ses correor por descouvrir le pais, 
que il se doutoit que li Sarrazins n'eussent fait 
embuschement por recorre vers la cité. Là furent 
de none jusques au vespres, que les uns ne for- 
firent as autres, fors deus chevaliers, qui issirent 
fors de lor bataille, et poinstrent vers deux Sarra- 
zins et les abatirent ; mes les gens a pié les occi- 
serent. L'un de ces chevaliers fu d'Orliens et avoit 
nom Guillaume Prunel, l'autre Guillaume et fu né 
de Calabre. Quant les descouvreor furent venus, il 
distrent au roi qu'il n'avoient rien và, ne point 
d'embuschement ni avoit. 1l manda as chevaliers, 
qui prié li avoient de poindre, qu'il poinsissent. 
Lors ni ot si hardie bataille qui poinsist, tant les 
ens eust le roi prier : ains furent tuit coi jusque a 
la nuit, que li Sarrazins s'en retornerent. Cil re- 
vindrent en Acre sans plus faire. Bien prisa l'en a 
nul chevaliers ceus qui là furent. Lendemain en 
acocha de malades et le tiers jor plus, tant en i 
ot de malades et de mors que onques puis le roi 
por pooir qu'il eust, ne pout assembler cinq cens 
chevaliers. Le roi fist armer galics et veissiaus, et 
les envoia en la terre de Damiete, a grant gent. 
Là firent grant gaaing, et s'en retornerent sauve- 
ment. Grant gaaing fist le roi Hemeri par mer et 
par terre sor Sarrazins por achaison de cinq homes, 
que li Sarrazins avoient pris en trives. Quant vint 
au passage de Septembre, le plus des chevaliers 
loerent lors nes, et revinrent ariere, et Johan de 
Neele et Robert de Boué, le cuens Simon de Mont- 
fort, et Gui son frere demorerent en la terre. Cil 
Gui espousa la Dame de Sajete. Quantle roi vit 
que li chevaliers s'en. retornoient, et la terre de- 
moroit voide, il fist trives as Sarrazins. 
XLII. Gonsilium de restituendo Isaaco imperio GP. 
Or vous lairons a parler de la terre d'outre-mer 
jusquesa tant que point en sera. Si vous dirons 
des contes et des pelerins qui estoient a Gadres, 
et du fils de l'empereor Quirsarc, que l'empereor ot 
envoié en Honguerie a garantise a son frere le roi, 
que cil qui ot fait son pere les eus crever ne le 
tuast. Li enfes fust grant vaslet, si li conseilla l'en 
qu'il s'en alast a Gadres, et qu'il fist tant. vers 
les pelerins et vers les Veniciens qui là estoient, 
et par promettre et par doner, qu'il alassent avec 
lui en Constantinople, et qui li aidassent a ravoir 
sa terre, dont il estoit deserité, et il lor donroit 
quant qu'il deviseroient. Li Veniciens distrent 
qu'il s'en eonseilleroient. Il parlerent ensemble et 
conseil lor donna qu'il li aideroient, s'il faisoit lor 
gré : dont vindrent à li, et li distrent qu'ilestoient 
conseillés, et s'il voloit fairelor gré, illi aiderorent. 
Il lor dist qu'il deissent qu'il feroient. 1l atirerent 
que li cuensde Flandres aroitc. mil mars, et li mar- 
chis c. mil mars. Cil avoirs lor fu créantés por 
eus, por lui et por les chevaliers de sa terre, et le 


31 


971 


L. mil mars, et si jura qu'il rendroit a chascun 
pelerin poureet riche ce qu'il avoit paié del'estoire 
deus ansavec ce qu'il l'avoient a tenir, et si lors 
querroitcinqcens chevaliers deus ans, et viandea 
tote l'estoire deus ans, et ainsi le jurali enfes dete- 
nir, s'il pooienttantfairequ'ilfusten Constantinople, 
et qu'il r'eust la terre, et il li graanterent qu'il ne li 
faudroient et qu'il li aideroienttuit al'aide de Dieu, 
tant qu'il seroit emperere, et qu'ilr'aroit laterre de 
Constantinople. Quant ce fu créanté d'une part et 
d'autre, li vaslet s'en ala en Honguerie por prendre 
conseil a son oncle, etporli atirer, por aleravecles 
pelerins.Li Veniciens firentles nes et galics atirer 
etchargier les viandes et recueillir les pelerins, 


et quant tans fu, si murent de Gadres, et alerent p 


en lisle de Corfout. Cele isle est entre Duras et 
Puille. Là attendirent le vaslet tant qu'il vint, et 
quant il fu venu, si murent d'iluee, et s'en aler en 
Constantinople. Lors orent bien oi li Veniciens la 
priere quele Soudan lor fist, qu'il destournassent 
les pelerins qu'il n'alassent en Alixandre, dont je 
vous parlois devant. 


XLilI.Aexiusimperatorpraparatse dá resistendum 
1saaco nepoti. 


Quant l'empereor Alexes de Constantinople oi 
dire que ses nies amenoient si grantestoire sor li, si 
ne fu mie lies. ll manda tous les haushomes desa 
terre, et lor fist asavoir que ainsi amenoit ses nies 
grant gens sor lui, et qu'ils fussent appareillé de 
lor armes por eus defendre. Cil li ereanterent qu'il 
li aideroient com a lorseignor. Quant il sorent que 
li Venitiens approchoient de Constantinople, si fi- 
rent une chaene lever, qui estoit al'entrée du port 
por ce que les nes ne li vaissel entrassent dedens. 
Cele chaene avoit delonc plus de quatre traits d'are 
el si avoit de gros le bras d'un home. Li uns des 
chevaliers fu a une des tors de Constantinople, li 
autre furent a. une ville que l'on appele Parte : au 
chief de cele ville avoit une tor, là oü li uns des 
chief de cele chaene fu qui de Constantinople ve- 
noit. Celetorfu bien garnie, porce qu'il savoit bien 
que nos gens prendroient de cele part terre, et en 
tel maniere l'avoient garnie por la tor garder. Cele 
tor a nom la tor de Galathas. Là fist S. Pol une 
partie de ses epistres. Tant errerent les pelerins 
Francois, qu'il vindrent par un samedi devant Con- 
stantinople, et ne porententrer dedens le port; ains 
alerenl a une part ariere desus la Guirice, prés de 
la rouge abbaie. Là arriverentli Francois sans nul 
eontredit de ceux de Constantinople, dont il avint 
que cil de la ville quant il virentles Francois, vin- 
drent a l'empereor, et li distrent : Sire, car issons 
si lor defendons terre a prendre. Li emperere dist, 
que non feroit : ainsi les lairoit arriver et prendre 
terre, si com il seroient herbergié, il feroit istre tou- 
tes lesputains de Constantinople, siles feroit mon- 
tér sor un mont qui estoit devers cele partie oü il 
estoient herbergiés, si les feroit tant pisser, qu'il 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. : 


duc de Venice c. mil mars, et le cuens de S. Pol A seroient noié, et de si vil mortles feroit morir. Je 


912. 


nele di mie por voir, mes ainsi le disent au- 

cunes gens, queainsi le dit l'empereor par orgueil. 

XLIV. Galli CP. appulsi turrim Golgotham dictam 
impugnant et ezpugnant. Alexius in Latinos egre- 
ditur Constantinopoli. 

Quant vint a lendemain que nos gens furent ar- 
rivés d'autre part de Constantinople, il assaillirent 
la tor de Galathas, etsi ni ot mie grant assaut, et 
la pristrent, si bouterent le feu en la guitée, et des- 
confirent les Grisons qui estoient venusde Constan- 
tinople por la tor secore, et mult i en ot de noiés, 
quanton depecala chaene, qui dessus estoient mon- 
tés por fuir en Constantinople a garant : ear quant 
li Francois orent pris la tor, il depecierent la chae- 
ue. Quant li Francois orent le port délivré por en- 
trer ens, si firent les nes passer outre jusques au 
chief du chastel de Blaquerre qui est au. chief de 
Constantinople pardevers terre. Là fu un des ma- 
noirs l'empereor, et là oü il fu le plus. Là entre- 
rentles nes prés du chastel, et li chevaliers et li pe- 
lerins se logierent, et assistrent de cele part Con- 
stantinople, et firent licesdevant eus, porce que cil 
de la ville n'ississent fors por eus grever. ll furent 
herbergiésen une valée prés de lornes, etil avoient 
derriere eus une abbaie en la montagne, qui avoit 
nom Biaumont, qu'il avoit garnie. Quant il orent 
iluee esté une piece, si alirerentlor batailles, que 
se eil dedens ississent fors por combattre a eus, que 
chascun alasta sa bataille. Ne. demora guaires 
aprés, que cil de Constantinople vindrent a l'em- 
pereor,si li distrent: Sire, si tu ne nos delivre de 
ces chiens, qui cinos ont assis, nous lor rendrons 
la cité ; et il dist qu'il les en delivreroit bien. Lors 
manda ses chevaliers, et lorsdist qu'il s'armassent, 
et fist crier par toute la terre, qu'il iroit combattre 
as Latins. Quant il furent armés, il issirent fors de 
Constantinople par une porteque l'on appele porte 
Romaine,à un mille prés de là oü li Latinsestoient 
herbergiés. Quant l'empereor fu fors de Constanti- 
nople il et sa gent tuit armés, si envoia jusques a - 
cinq batailles as herberges des Latins. Quantli La- 
tins oirent dire que cil de la cité issoient por ve- 
nir combattre a eus, si s'armerent et vindrent fors 
des lices, et se tindrent tuit coi, et li Grifon furent 
coi d'autre part. 


D XLV. Veneti. civitatem capiunt. Galli legitimum 


imperatorem throno suo restituunt. 

Li Venitiens qui furent esnes, sans ce qu'il feis- 
sent à savoir as Latins, quant il sorent que l'empe- 
reor et ses gens furent issis de Constantinople, et 
li Latins estoient fors des lices tuit armés, qui at- 
tendaient la bataille, il s'armerent et entrerent es 
batiaus, et porlerent eschieles aveceus, et vindrent 
as murs de la cité devers Blanquerre. Si drecie- 
rent eschieles, et entrerent dedans la cité, et ouvri- 
rent les portes devers la mer, et bouterent lefeu en 
la cité. Puis manderent as Frangois s'il avoient 
mestier de chevaliers, qu'il lor envoieroient, qu'il 


o 


EG -"-O 


€ 


-— 


| 918 


CONTINUATA BELLI SACRÍ HISTORÍA. — LIB. XXIV. 


974 


 estoient en la cité et l'avoient prise, Quantl'empe- A empereor que Marcofles. Si espia un jor que Mar- 


reor vit quela cité ardoit, etqueli Venitiens l'avoient 
prise, si s'en ala il et si chevaliers, et li Fran- 
cois se herbergierent en la eité, et mistrent celui 
qui avoit crevezles eus en possession, mes ne ves- 
qui guaires aprés. Li Francois coronerentle vaslet, 
qui les avoit amené a Constanlinople, aprés regar- 
derent un haut home delaterre, qui prodomeleur 
sembloit, si le firent baillif delaterreet de l'enfant, 
porcequ'il estoitjones, et porce qu'il porchacast les 
convenances teles com li enfes lor avoit promises. 
Quant ainsi orent attiré, si vint cil, si lor dist: 
« Biaus seignors vous estes ci en cete cité avec nos 
« et si m'avés esgardé à estre baillif de l'empire. 
« Il m'estavis, se vos leloesentre vos, que vos issis- 
« siezhors de lacité, et vous alissiez herbergier de 
« laen Parte pardevers la tor de Galathas, ouliGui- 
« réeestoient devant ce qu'il fussent ars, et jevous 
« envoierai des viandes asses, et si querrai et por- 
« ehacerai comment vous arezles convenancees te- 
« les commel'en les vous doit. » Li Francoissecon- 
seillerent et parlerent ensembleà Veniciensetbien 
si aceorderent, si s'alerent logier par deversla tor 
de Galathas. Cil baillif queje vous dis si avoit nom 
Marcofles. Quant li Latins se furent logiés, et lor 
navie prés d'eus : lors manda Marcofles as Veni- 
tiens que il seussent en écrit combien li pelerins 
avoient es nes donné, et si li fist l'on a savoircom- 
bien estoit le nombre de l'avoir. Si fist prendre 
l'avoir etrendre a chascun ce quel'en avoit trouvé 
enescrit ; aprés si lor envoia forment et vin et 
€har a chascun ce qu'il estoit. Ne demora guaires 
aprés ce qu'il ot ainsi fait, qu'il leva grant meslée 
en Constantinople de Grecs et de Latins qui i ma- 
noient devant ce que l'estoirei alast, dont li Grifons 
orent grant paor, que cil de fors ne s'en meslas- 
sent, si bouterentle feu es maisons des Latins, qui 
ne fina d'ardoir ix jors et ix nuit en travers la cité 
et de l'une mer a l'autre. 
XLVI.Marcoftes occiso imperatore invadit imperium. 
Galli et Veneti C P. expugnant. 
Marcofles fist entrer en Blaquerreen]la chambre 
l'empereor, une nuit si le fist estrangler,et fuave- 
réle songe que l'empereor avoit une nuit songié. 
IL avoit un pore sauvage contrefait de cuivre a 
Bouche de lion, qui estoit sor la mer. Là manoit 
lempereor,si songea que cil porc l'estrangloit, 
et quant vint lendemain, por la paor qu'il en ot, si 
le fist depecier, mes il ne li valut riens, toutes 
voies fut-il estranglé. Quant l'empereor fu mort, 
si le fist l'en a savoir a Marcofle ; et Marcofle ala 
'Blaquerre, si le fist enfouir, et quant il l'out en- 
foui, il manda ses chevaliers, et ala sainte So- 
phie et porta corone et fu empereor. Mes devantce 
qu'il porta corone, fistil bien garder les portes, 
que nus ne peust issir neentrer quel'enne seust la 
mort l'empereor en l'ost, ne la covine de la cité. 
Il ot un haut home enlacité, qui parent avoir esté 
.Yempereor. Si lifust avis qu'il deust miex estre 


cofles fu a Blaquere, si prist ce qu'il pot avoir de 
gens, et s'en ala a sainte Sophie, si s'assist en 
chaere et porta corone. Quant Marcofles l'oi dire 
si ala à il et si home, si l'occist. Li Francois et li 
Veniciens quant il virent que les portes de Ja ville 
estoient fermées, esque nus ni pooit aler ne venir, 
si s'esmerveillerent mult oüà l'empereor estoit alé. 
Mes on neles laissa mie entrer dedens, ains dist 
l'en que l'empereor estoit malades. Cele chose ne 
pout pas longuement estre celée, ains forent tres 
tuit comment l'empereor avoit esté mort, et en 
quelle maniere Marcofles avoit esté empereor. Ne 
demoraguaires aprés celechoseque Marcotles com- 
menca à guerroier les Latias et lor viande à des- 
p traindre. Si vous dirai qu'il fist un jor. Il fist jus- 
ques à xiv. nés enplir d'espines, et quant il orent 
le vent qui venoit devers eus, et qui s'en aloit sor 
l'ost des Latins, il fist le feu bouter dedens, et le 
vent les mena tot droit vers la navie des Latins. 
Mes li Venieiens qui estoient bien garnisse defen- 
dirent mult bien d'eus et de ce feu, si que onques 
damage ni orent ne de lor cors ne de lor avoir. 
Iluec ivernerent nos Francois, jusques à tant que 
ce vint au earesme, si que cil de Venice fire pous 
: de l'or masetde l'or nés. Siles atornerent par tel 
engin qu'il s'en montererent par dessustuitarmés. 
Et quant il avaloientilestoient par dessus les plus 
hautes tors qui devers la mer estoient, làoü il de- 
voit essaillir. Ainsi orent atiré lors affaire et establi 
à la Pasqueflorie. Quant vintl'endemain par matin, 
si sS'armerent et entrerent és nés, et Dex lor donna 
sibon vent, qu'illes mena à Constantinople. La pre- 
miere nef qui vint as murs, ce fu la nefl'evesque 
de Soissons, cela avalatantost sous une torsousle 
pont, etFrangois et Venicien monterent sorle pont, 
et pristrent cele tor. Cil qui primes i entra estoit 
Venicien et i fu occis, l'autre fu un chevalier de 
France, et ot nom Audins Durebouche. Cil gaaigna 
cent mars, et l'autre apréscinquante. Tantost com- 
ment cele tor fu prise, il ouvrirent les portes et en- 
trerent ens. Quantl'empereor vit que li Latins fu- 
rent entrés dedens la cité,si s'enfui, ainsi fu cons- 
tantinople prise. Li Francois et li Veniciens ancois 
que l'en asseis la cité, establirent que dedens mo- 
stier ne prendroient nulle chose, et que les avoirs 
que l'en prendroienten lacité, l'en les mettroit en- 
semble, et departiroit l'en a droit ; carli Veniciens 
devoient avoir la moitié par tot: ainsi furent lor 
convenant, quant il orent l'estoire accueillie, que 
de toutes les conquestes, fors la terre de Jerusalem, 
devoient avoirla moitié en quele part que ce fust. 
Aprés quant ils orent ce establi, si fist l'on excom- 
menier à trois evesques quila furent, l'evesque de 
Soissons, l'evesque de Troies, un evesque d'Ale- 
maigne, tous ceusquinullechoseen destorneroient, 
et quine porteroient cequ'il trouveroientlà oü l'en 
l'establiroit por departir. Aprés excommenia l'en 
tous ceux.qui dedens moslier prendroient aucune 


915 


chose, ne prestre ne moine desroberoit, ne qui sor A 


fame mettroit main. Ainsi fuestabli l'escommunie- 
ment fait. Devant ce que li Latins entrassent en 
Constantinople, ne qu'il l'eussent, estoient-il plain 
dela grace de Dieu, et avoient grant charité en 
eus, et si C. Griffons veissent, deus Latins si fus- 
sent-il. 
XLVII. Latini depredantur C P. 

Quantli Latins orent prise Constantinople, ils 
orent l'escu Dieu embracié devant eus, et tantost 
com il furent ens, il le jeterent jus, et embracie- 
rent l'escu au deable. Il corurent a saint iglise pre- 
mierement, et roberent lesabaies. Là fula convoi- 
tise si grant .entr'eus, que cil qui devoit porter 
amour, portoient a val. Là fu tele la haine et la 
rencune entr'eus, que li chevaliers distrent que la p 
poure gent avoient tot, etli poure disoient que li 
chevaliers avoient tot ravi, et li clerc et li prestre 
avoient tout mucié, dont il fu bien aparissant à la 
partie. Cil qui plus en orentfurent li Venieiens, qui 
emportoient de nuit à lornes : dont il avint quant 
on ot prise Constantinople, que li dus de Venice 
vot faire marchié as Latins del'avoir qui estoit en 
Constantinople, qu'il feroit l'avoir assembler à ses 
gens et metre à une part les muebles, etdonroient 
àjchascun chevaliers cccc. mars, etas chascun pre- 
stre et à chaseun serjans à cheval cc. mars, et as 
chascun home à pié c. mars, ainsi l'eust-il fait et 
otroié, mes li Francois ne le vodrent otroiér, ains 
en embla là tant et destorna devantce con partist 
as Veniciens, que de la partie as Francois n'ot 
li chevaliers xx mars, i prestres et li serjansà 
cheval x. mars et home à pié v. mars. 
XLVIII..Baiduinus comes Flandrie fitimperator CP. 

Quant il orent ainsi parti l'avoir, si partirent la 
cité, si que les Veniciens orentla moitié, et li 
Francois l'autre. Si eschaila partie as Veniciens 
devers terre, et la partie as Frangoisdeversla mer. 
Quant il orent parti l'avoir et la cité, si pristrent 
conseil de qui il feroient empereor et patriarche. 
Si s'accorderent que se l'en faisoit empereor decà 
les mons, cil delà les mons feroient patriarche, et 
que li Veniciens donroient la quarte partie à l'em- 
pereor par devers terre de la cité, et li Francois 
la quarte part présde Bouche de Lion. Quantainsi 
orent attiré, si eslut l'en le conte Baudoin à em- 
pereor, qui de Flandres fu cuens, si porta corone. 
Quant l'empereor fu coroné, il desparti les terres, 
les isles de la contrée, et as Veniciens donna tel 
partie com avoir devoient. Aprés laissa les Veni- 
ciens et ses baillis en Constantinople, et ala à Sa 
lonique por prendre e por doner au marchis a cu- 
il avoit donnéle roiaume de Salonique.Le marquis 
ala avec, et mena l'empereris sa fame, qu'il ot 
espousée, qui fame ot esté l'empereor Quirsac, et 
merel'emperere que Marofles fist estrangler,etseror' 
le roi Honguerie. Cele dame ot un fils, qui puis fu 
roi de Salonique. ll y a bien xxv. jornées de Saloni- 
que jusques à Constantinople. L'empereor ala de 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


:$016 


Constantinople jusques à Salonique, eten tous es 
lieus oà il venoit,le tenoit l'on àseignor par toute 
la terre, et quant il vint à Salonique, si li rendist 
len etilla dona au marchis. Aprésli rendi l'en 
grant terre sor la marine devers Puille qu'il dona 
au chaps Peneis, que puistint Gieffroi de Ville- 
hardoin. Quant cele terre fu tote delivrée, et il l'ot 


donnée à ceus quije vous ai dit, si retorna ariere 


en Constantinople. Là vint Henri d'Anjou son frere. 
Si prist gent et passa le bras S. Jorge. Si ala en 
Turquie et conquist grant terre. Paiens d'Orliens 
et Baudoien de Biauveois, Pierre de Brachuel 
pristrent gent avec eus, et passerent le bras, et 
alerent en Turquie et conquistrent grant terre. 
D'autre part l'empereor Baudoin et li cuens Lois 
sejornerent en Constantinople, devant ce que li 
cuens Baudoin fust emperere, et qu'il eust pris Con- 
stantinople, porce qu'il orent l'estoire plus esloingné 
qu'il n'orenten convent, manda-il ariere sa fame 
que ele alast à luien quele terreque il fust. Quant 
la dame oi les nouvelles que son sireli manda, si 
s'apareilla, et s'en alaoutre mer, et ariva en Acre. 
En ce point arriva que ses sires fu empereor. No- 
veles vindrent a l'empereor que sa fame estoit en 
Acre. lli envoia chevalier por faire la venira Con- 
stantinople, et si. manda en la terre d'outre mer, 
et fist crier par tot, que qui vodroit avoir terre ne 
garison, si venist à lui. ll i ala bien de cele voie 
cens chevaliers de la terre et si i ala bien d'autre 
gens jusques à dix mil, et quant il vindrent là, si 
nelor voutriens donner. Ains se partirent de là, et 
s'en alerent à Salonique, et là oü il porent miex 
faire par le pais. La contesse de Flandres, qui en 
Acre estoit, ne vesqui guaires, puisqu'ele fut venué 
en Constantinople. 
XLIX. Conspiratio adversus Latinos Andrinopoli. 
Latini obsident Andrinopolim. i: 
Or vous dirai des Grifons dela cité d'Andrinople 
qu'il firent. La cité d'Andrinople si estoit as Veni- 
ciens, car ele estoit escheué en lor partie. 1l me- 
noient mult mal ceus de la cité, e silor faisoient 
mult de hontes. Por ce manderent as chastiaus 
et ascités qui prés d'eus estoient, por Dieu qu'il 
s'accordassent ensemble, et qu'il mandassent le 
seignor de Blaquerre qu'il les secorust et il li ren- 
droient toute la terre. Car li Latins les menoient 
trop mal. A ce s'accorderent les cités et les chas- 
tiaus d'iluee entor, et furent tuit à la tor d'Andri- 
nople, et manderentau seignor de Blanquerre qu'il 
les secorust, et il lor manda ariere que volentier 
les secorroit dedens la Pasque à tot grant gent, et 
ce fu quinze jors devant quaresme prenant que le 
message i alla, et si à quatre mult grant jornées 
d'Andrinople jusques a Constantinople. Cil des 
chastiaus et cil de la cité d'Andrinople quant il 
orent la seureté des Blaquers, qui les secorroient, 
il vindrent as garnisons, qui là estoient de Veni- 
ciens, si lor distrent, qui voidassent la cité ; ets'il 
ne la voidoient, il les occiroient, mes en pes s'en 


53 TAN 


9Ti 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


978 


alassennt ancois com les occist. Les garnisons vi- A le dus voloit aillor prendre terre, qu'il donnast 


rent qu'il ne se porroient tenir, si s'en issirent 
fors, et s'en alerent à Constantinople, et ainsi fist 
l'en à toutes les garnisons des chastiausd'iluec en- 
tor. Les garnisons envoierent un message à l'em- 
pereor, et li firent à savoir que ainsi s'en. ve- 
noient, et commentli Grifons les avoient mis hors. 
Le message vint à Constantinople le jor de la cen- 
dre, ainsi comme l'empereor issoit de sa chapele, 
oüil avoit oi le servise, cilli dist le message qu'il 
apportoit. Quant l'empereor l'oi, si fu mult dolent, 
et manda le duc de Venice, et le comte Lois et 
ses chevaliers qui en Constantinople estoient. Il 
alerent tuit à li, et mult furent corociés, quant 
l'empereor lor dist la novelle qu'il ot oie. La pris- 
trent conseil, et s'accorderent d'aller d'Andrinople 
asseoir, et tot metre à l'espés, que par d'Andri- 
nople estoit tot la terre revelée. Lors commenda 
l'empereor que tuit fussent appareilliés de movoir 
dedens la mi-quaresme, et tuit cil qui armes por- 
roient porter, fors ceus que l'en esgardoit à de- 
moreren la cité por garder la. Ainsi com ille 
commanda fu fait. Quant ce vint à la mi-quares- 
me, si murent, et alerent asseoir Andrinople. 
N'orent gaires esté devant Andrinople, quant les 
Blaquers et li Comain furent prés d'iluec, et coru- 
rent chascun jor prés de l'ost, et gaitoient si la 
viande qu'à peine en pooit l'en avoir, et si firent 
lices par derriere, que li Blac et li Comain ne se 
ferissent en l'ost. 


L. Balduino imperatori dedere sese voiunt cives An- 
drinopolis, modo iis non imperent Veneti Veneti 
vitant neimperator cum iis paciscatur. Blacci et 

- Commani veniunt inauxilium Andrinopolis. A 
quibus occiditur comes Ludovicus. 


Quant l'empereor sout que li sires de Blaquere 
avoit amené sor lui si grant gent, si ot grant paor. 
Si prist messages etles envoia en Turquie à Henri 
d'Anjou son frere, et li manda qn'il s'en venist 
à tout ce qu'il avoit de gent, que li Blacet li Co- 
main l'avoient assis devant Andrinople. Tout ainsi 
manda-il à Paien d'Orliens, et à Baudoin de Biau- 
veois et à Pirron de Brachuel, qui un autre ost 
avoit en Turquie. Quant l'empereor vint devant 
Andrinople, cil de la ville issirent hors tuit contre 
lui, et bien le saluerent comme sejgnor, et li 


B 


demanderent porquoi il estoit venu sor eus, et y 


porquoi il venoitla cité asseoir, car il le con- 
noissoient bien à seignor, et la cité li rendroient-il 
volontiers, si les voloit à droit tenir comme ses 
hommes, mes il ne li rendroient pas, ains se lair- 
roient depecier tuit piece à piece, por qu'il les 
vosist melre en autre main que la soué, et ce qu'il 
avoientfait as garnisons, il l'avoient fait sor lor 
corps deffendans, car il les mal menoient de lor 
fames et de lor enfans tant qu'il ne les porroient 
plus sosfrir, ne jamés tant com il vesquissent, Ve- 
niciens n'aroient justice sor eus. Quant l'empereor 
oi que cil d'Andrinople li orent ce offert, si en 
prist conseil, et bien li donna son conseil que se 


por qu'il lilaissaAndrinople en pes. L'empereor en 
requist le duc, et le duc li dist que autre eschange 
ne n'avoit-il ja, ains se vengeroit de la honte com 
avoit fait à lui et à ses gens ; et si li dist qu'il li 
aidast si com il devoit la cité à assaillir. L'empe- 
reor li dist qu'il neli faudroit ja. Lors fist l'empe- 
reor attirer ses gens et assaillir la cité, et. envoia 
une partie deses mineors, qui minerent d'une part 
le mur et estanconnerent et mirent la tret, si qu'il 
ni ot fors de metre le feu. Quant si fu apareillié, 
qu'il ni ot fors du feu à bouter ens et d'entrer en 
la cité, l'empereor manda les chevaliers de l'ost por 
assaillir, et establi li qu'il garderoient les lices, et 
li qu'il entreroiten la cité, qu'il ne voloit pas que 
les menués gens i entrassent por destorner l'avoir 
qui dedens estoit. Aprés commanda l'empereor et 
fist crier, que por chose qu'il veissent ne qu'il ois- 
sent, n'ississent des lices. Or fu bien none quant 
il orent cest atirement fait, si se departirent, et ala 
chaseun a sa herberge, ce fu faitle jeudi avant Pas- 
ques. Le cuens Lois fu assis au disné, et si com il 
mangeoit, vindrent li Blac et li Comains jusques à 
lices criant et glatissant. Quant le cuens Lois les 
oi, si en fu mult ires, et dist, veés cil glouton ne 
nos lairoient mengier en pes. Va, dist-il a un sien 
escuyer, amaine-moi mon cheval, et dist a l'autre : 
Va, disti] a Estienne du Perche et a Robert de 
Monmirail et a mes chevaliers qu'ils vienent aprés 
moi. ll demanda un hauberion, si le geta en son 
dos, et monta sor son cheval, et issi fors des lices 
etli chevalier et sa mesnie aprés lui. Quant li Blae 
etli Comain qui as lices estoient les virent venir, 
si commancer à tuir, et il aprés eus a enchaucier. 
Quant cil de l'ost virent, que le cuens Lois issoit, 
si crierent as armes et issirent aprés. Quant l'em- 
pereor oi la noise et le cri, si demanda que c'es- 
toit, et l'enli dist que le cuens Lois estoit issus et 
aloit aprés les Comains. L'empereor dist, que l'en 
il amena un cheval, et il iroit aprés, si les feroit 
retorner, e£ commanda au mareschalde Champai- 
gne, que nus n'alla aprés lui fors chevalier, et 
qu'il fist garder les lices etles angins por ceus de 
Ja cité, et il s'en iroit aprés le conte Lois por faire 
le retorner. Le cuens Lois chaca tant les Blaes et 
les Comains, qu'il s'embati sor lor aguait, et 
les avoit ja chaciés trois mil ou plus. Quant il vit 
la guaite, se retorna ariere, et. une partie de la 
guaite saillirent aprés, si le navrerent à mort, et 
occistrent ceus qui o lui estoient. Il issit bien aprés 
l'empereor cc. des meillors chevaliers de l'ost, por 
aler rescorre le conte Lois entre les Veniciens qui 
aprés aloient. Et quant la gait vit les gens l'empe- 
reor venir, si se retraist ariere, et l'empereor ala 
avant, si trouvale comte qui se moroit, si fu mult 
dolent, et grant duel fist. Le cuens Lois il dist : 
Sire, ne menés duel por moi, mes por Dieu aiés 
merci de vos et de la Crestienté ; car je suis mort, 
mes tenés vos tuit coi, et raliés vos gens ensemble, 


919 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


980 


qu'iliert nuit partant si porrés aler as herberges A pensa de son cors garantir et de ses compaignons, - 


car j'ai sor lor agait esté, et veus les ai, et sachiés 

se vosalés avant ja pié n'en eschapera. L'empereor 

dist, que ja Dieu ne pleust, qu'il eust reprovier, 
ne si oir qu'il eust le conte Lois laissié mort en 
champ, ou il l'emporteroit ou il i morroit. 

LI. Imperütor insiliens in. Blaccos et Comanos, 
ab iis occiditur. Solvitur obsidio Andrinopolis. 
Or chevaucha l'empereor avant, et li chevaliers 

apres. Li Blac et li Comain saillirent de lor embus- 

chement, et les avironnerent, et là se combatirent 
et oecistrent tuit ceus de la compagnie l'empereor 
et lui avec. Fors ne sai quant chevaliers et serjans 
qui en eschaperent et tornerent à lor herberges. 
Quant li Veniciens et cil qui avec eus estoient vi- 


et ne finast d'errer de jor et de nuit. Quant Henri 
oi la novelle de la mort l'empereor son frere et de 
ses compaignons, si en fu mult ires et mult dolens, 
el grant paor ot de sa soué mort et de ceus qui 
avec lui estoient, si ne sout que faire. Il avoit bien 
amené avec lui trente milles mesnie Termins et lor 
fames et lor enfansetlor hernois, por faire manoir 
en Constantinople. Si lor avoit juré que por riens 
qui avenist nelor faudroit, jusques qu'il les aroit 
mis en Constantinople. Or ne sout que faire. Car il 
veoit bien que s'il s'en aloit et les laissoit, qu'il au- 
roit grant peschié, et qu'il iroit contre son serment. 
Dont prist conseil as chevaliers de l'ost qu'il feroit ; 
si chevaliers li conseillerent, qu'il venoit miex qu'il 


rent la bataille, si retornerent ariere, qu'il savoient B laissa ce menu pueple en avanture, et s'en alast à 


biens'il aloient avant, qu'il n'auroient durée. Il es- 
toit ja prime soir, quant il vindrent as herberges. 
Lors firent savoir au due de Venice et au mares- 
chalde Champaignela mescheance comment ele es- 
toit avenuéá. Quant il oirent ce, si se leverent du 
siege tot coiement, et laissierentlor hernois, et s'en 
alerent tote nuit vers une citéqui siet sorla marine, 
qui est des Veniciens, qui anom Rodestoc. En Con- 
stantinople en ala une partie, mes ce fu poi. Quant 
il orent tote nuit erré, et ce vint a lendemain qu'il 
fu jor, alerent il regarder. Si virent de loingt 
grant gens à cheval. Si cuidierent que ce fus- 
sent li Blac, por ce commancierent à fuir vers 
Rodestoc. Cil qui estoient à cheval, si estoit li os 
Baudouin de Biauveex et Paien d'Orliens, et Pirron 
de Brachuel, qui venoient secorre l'empereor. Pier- 
res de Brachuel les choisi premierement, et mult 
s'émerveilla quex gens c'estoient, qui fuioient, ne 
porquoi, et regarda et conut une partie des banie- 
res et.li fu avis que c'estoit delor gent. Dont dit à 
ses compaignons, venés tot belement, et je poin- 
rai vers eus, el. saurai que ce est. Il point et les 
atainst. Quant ille virent venir sol, si s'arresterent. 
Quant il vint à eus siles conut, et il lui. Sideman- 
da de lor noveles, et il li distrent : Quant Pierre de 
Brachueloi la novelle si fist grant duel et manda 
ses compaignons, qu'il venissent à lui, et il i vin- 
drent, et quant il furent là venu si s'en alerent tout 
droit à Rodestoc. Là sejornerent et attendirent 
se dame Dex lor envoiroit secors de nulle par- 
tie. 
LII. Zlenricus, audita morte imperatoris ad cujus 
veniebat auxilium, Rodestam se recipit. 
Quant li Blac orent occis l'empereor et ses che- 
valiers, et il sorent que Henri son frere avoit pas- 
sé le bras S. Jorge, et qu'il venoit à Andrinople, si 
alerent encontre, por lui occire, s'il le peussent tro- 
verne ataindre, mes Dex nele vout pas soffrir, mes 
i envoia un paisant du pais por dire la mort d'em- 
pereor et du conte Lois et des chevaliers qui mors 
estoient, et du siege qui estoit levé d'Andrinople, 
et alés à Rodestoc, et que li Blac venoient contre 
lui, et s'il le trovoient, il l'occiroient, mes por Dieu 


C 


Rodestoc à lor gent, se raliassent là, qu'il demoras- 
sentlà por eus faire occire. Que ce sout-il bien 
que ce que le paisant li avoit dist, que pié n'enes- 
chaperoit. Si venoit miex queli Hermins fussent 
mors que eus. Car se seust-il bien devoir s'il fust 
mort qu'en Constantinople, ne à Rodestoe, n'en 
toute la terre n'én auroit pié qui tuit ne fussent li- 
vrés a l'espée. ll fu d'avis à Henri que li chevaliers 
il donnerent bon conseil. Lors apela le paisant, et li 
demanda s'il les sauroit mener à Rodestoc, et il dit 
oil bien, mes por Dieu exploitassent d'aler. Henri 
mut et ses chevaliers et le paisan avec, et errerent 
deus nuis que onques ne mengierent et mult perdi- 
rent de leur chevax qui recrurent, si que mult en 
convint aler à-pié, et errerent tant, qu'il vindrent à 
Rodestoc. Là troverent lor compaignons, qui es- 
chapés estoient. Quant il se virent là assemblés si 
furent multlies selon la mescheance qui avenué es- 
toit. Grant duel firent de ceux qui mors estoient, 
Li Blac aceinstrent li Hermins que Henri ot laissiés, 
sj les assaillirent, et les occistrent et lor fa- 
mes et lor enfans, et lors mesme, fors aucuns 
qui eschaperent, et alerent en Constantinople. 
LII. Henricus, imperatoris frater, constituitur 
imperii administer, deinde post annum impe- 
rator. 

Quant la novele vint en Constantinople, et du 
conte Lois et des chevaliers, et qu'il ne sorent no- 
velles de l'ost, qui parti est, d'Andrenople du siege, 
si furent mult esmaié et dolens. Ce ne fust mie mer- 
veille. Li ceuens de Bethune, qui estoit demoré en 
Constantinople : et un cardinalausioirentla novele, 
si manderenttous les Latins de Constantinople, et 
les firent assembler en un lieu por prendre conseil 
qu'il feroit, et por commanderque chascun fust ap- 
pareillié por lui défendre, si veoit que mestier l'en 
fust ; car a chaseuns Latins, qui estoient lors à 
Constantinople, estoient-il lors c. Grifons, et si a- 
voit le eri de la terre. Là pristrent conseil qu'il ar- 
meroient un vaissel et l'envoiroient à Rodestoc, et 
feroient cherchierla marine por savoir s'il orroient 
nulles noveles de Henri d'Anjou, ne des autres qui 
estoient partis d'Andrenople, por ce attirerent et 


* 


| 981 


. terre, il armerent un vaissel, et l'envoierent par 
mer, et bien demora plus de vur jors, puis qu'il 
les ot trovéa Rodestoc, ne onques cil de Rodestoc 
ne leur firent a savoir, jusques que li vaissel re- 
vint ariere. Bien sejornerent li là tui xv. jors et plus 
puis qu'il furent a Rodestoc, nene s'en osoient par- 
tir por li Blae, et quant ils sorent que li Blae s'es- 
toient traits ariere, si se partirent de Rodestoc, et 
s'en alerent vers Constantinople, et envoierent le 
vaissel avant qui estoit venu por novel oir d'eus, 
et firent a savoir qu'il venoient, et quant ils furent 
en Constautinople, si s'assemblerent tuit, et pri- 
strent conseil de faire seignor en la terre, et esgar- 
derent qu'il feroient baillif de la terre Henri le fre- 
re de l'empereor, jusques qu'il sauroient se l'empe- 
reor estoit mort ou vif. Là li firent homage come a 
beillif, etbien fu bailli plus d'un an, et faisoil querre 
et cherchier, et donna grant avoir a moines et a 
autres gens portrover l'empereor ; mesonques n'en 
pout-on oir noveles, fors tant que un hons vint a 
lui un jor, sili dist qu'il avoit entre lui et deus ho- 
mes l'empereor emblé, et l'avoient mené en une fo- 
rest, et l'avoient là laissié et les deus homes avec 
lui qui le gardoient, et qu'il envoiast avec lui che- 


-valier et serjans, par mer, si l'amenroient. Henri 


fist armer deus galeres, et fist entrer ens chevaliers 


et serjans, et le cuens de Bethune avec, si les en- 
voia en la forest ou cil les mena. Cele forest estoit 
sor mer major. Quant il vindrent là, si descendi- 


- yent a terre, et alerent delés l'arbre, oü cil disoit 
. qu'il avoientlaissié l'empereor. Là ne troverent mie, 


aius troverent relief de pain et de sel, mes ne so- 
rentqui i avoit mangié. Cii lor jura quedesous l'ar- 
breavec deus homes avoient laissiél'empereor.U'en 
chercha la forest, si ne trova l'en rien. Quant il vi- 
rent qu'il ne trovoient riens, si retornerent ariere 
vers Coustantinople. Vées-ci toute la novele de 
l'empereor Baudouin qu'en en pout onques savoir, 
puis qu'il fu perdu. Je vous avois oublié a dire du 
conte de S. Pol, qui en Constantinople estoit ; il fu 
mort de sa mort bien xv. jorsavant que l'empereor 
meust a aler a Andrenople. Et quant Henri ot esté 
bailli de la terre plus d'un anqu'en ne pout savoir 
noveles de l'empereor Baudoin, cil de la cité le fi- 
reut empereor. Si li rendi l'en une partie de la ter- 
re quiavoitesté perdu entor Constantinople, et si 
li rendi l'en Andrenople par tele division, qu'il au- 
roit seignor Grifon et qu'il ne sero:ent mie sous la 
seignorie des Veniciens, ne des Latins. Toutes voies 
prist l'empereor ce qu'en li rendi, et la dona a un 
haut home de la terre qui avoit nom Livernas, qui 
puis l'en servi bien. Cil Livernas avoit a fame la 
seror le roi Felippe de France, qui fu fame au fils 
l'empereor Manuel, qui Androines fist noier. L'em- 
pereor Henrti-fist pes a Blaes etfist la pes au sei- 
gnor de la Blaquerne por avoir l'aide de lui et de sa 
terre. Puis fist tant qu'en li rendi sa terre jusqu'à 
Salonique, et i ala, et quantili vint si trova que le 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. 


 manderent par mer ce qu'il ne pooient mander par A marquis estoit mort. Là trouva un sien fils qu'il co- 


— LIB. XXIV. 982 


rona et fist roi de Salonique. Ne demora guaires 
aprés ce qu'il ot esté iluec une piece qu'il fu mort. 
Si chevalier et si home qui avec li estoient, retorne- 
rentariere por garder Constantinople. Lors pristrent 
messages, si les envoyerent au conte Pierron d'Au- 
vergne, qui cousin estoit gevmain le roi Felippe de 
France, et avoit la contesse de Namur a fame, qui 
seror estoit l'empereor Baudoin et l'empereor 
Henri, sili manderent qu'il alast en Constantino- 
ple o sa fame ; car li empires estoit escheus a sa 
fame ; et l'en feroient empereor, et li emperris si 
. eondrois estoit. 
LIV. Petrus Romam profectus a papa coronatur im- 
] perator. Tendit G P. 

B  Quantil oila novele, si murent entre lui et sa 
fame, et s'en ala droit a Rome, et mena avec lui 
chevaliers et serjans, et si laissa deus fils cheva- 
liers qu'il avoit, dont l'ainsné fu cuens de Namur. 
Quant le cuens Pierre fust a Rome, si fist tant a 
l'apostole qu'il le corona lui et sa fame. Quant co- 
ronés furent, si s'en alerent à Brandis en Puille, et 
li apostole envoia avec lui uncardinal. Quant l'em- 
pereor vint à Brandis, si fist appareiller nes et ves- 
siaus et entrerent ens, et passerent à Duras, et 
quant ils furent arrivés devant Duras, et li sires 
sout que c'estoit l'empereor, si ala encontre, et li 
fist grant joie, et le receut come seignor, et li fist 
homage et li rendi sa terre. Duras est la premiere 
cité de l'entrée de Grece par devers Puille. Quant 
l'empereor ot iluec une piece demoré, si vint li si- 
res de Duras, si li dist : Sire, vous irez en Cons- 
tantinople par terre, et je irai o vos tant comme ma 
terre durera, et puisqu'on saura par Grece que je 
vous arai rendué ma terre, et que jeirai avee vous, 
ni aura nul quicontre vos soit ; ains vendront à vos 
a merci, et vous rendront toute la terre. L'empe- 
reor le crut, si murent et alerent par terre, l'emper- 
ris estoit grosse, si n'ala mie par terre, ains s'en 
ala par mer en Constantinople. Ains qu'ele venist 
a Constantinople, arriva ele en la terre Gieffroi de 
Vilehardoin, qui grant honor li fist. L'emperris 
avoit une fille, et Gieflroi de Vilehardoin un fil qui 
avoit nom Giefroi. L'emperris vit qu'il avoit grant 
terre et que sa. fille i seroit bien mariée. Si li dona 
sa fille, et il la prista fame, si l'espousa. Aprés s'en 
ala l'emperris en Constantinople, ne demora aprés 
ce guaires qu'ele se délivra d'un fils dont ele estoit 
grosse. 

LV. Imperator occiditur. Frater. comitis Namur- 
censis fit imperator. 

Or vous dirai que li sires de Duras fist, qui l'em- 
pereor conduisoit par terre. 1l n'orent pas eloignié 
Duras plus de trois jornées , qu'il se herbergierent 
en un chastel mult fort. Quant herbergié furent, et 
il nincioient la nuit, li sires de Duras fist bien armer 
ses homes, et fist prendre l'eempereor et ses 
gens, et assés en occist l'en, et les fist en pri- 
son melire, et tant les tint en prison, que l'empe- 


983 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


984 


réor fu mort et le cuens de Sancuerre. Quant cil A tra en la chambre le duc, si l'occist. Quant li haut 


de Grece oirent direque l'empereor estoit en prison, 

si se releverent et reconquistrent toute la terre, 

que l'empereor Henri avoit conquise. Ne demora 
guaires aprés la mort l'empereor que l'emperris 
moruten Constantinople.Quantl'emperris fu morte, 

li chevalier de la terre manderent le comte de Na- 

mur qui ses fix estoit, qu'il alasten Constantinople, 

que la terre li estoit eschué. Quant le message vint 

a lui, etli conta son message, il dist qu'il s'en con- 

seilleroit. Il s'en conseilla, mes son conseil ne li 

aporta pas qu'il i alast ; ains ienvoia son frere qui 

mainsnés estoit delui, et il lor manda qu'il le coro- 
nassent, qu'il ne pooit aler. Cil Henri s'en ala par 

Honguerie, porce s'en ala par là, que l'emperris es- 

toit sa seror, et qu'il ot le conduit le roi de Hon- 

guerie parmi sa terre et parmi Blaquie. Sauvement 
s'en ala en Constantinople et porta corone. Et quant 

il ot porté corone, il nefistgaires d'esploit en la ter- 

re,car il n'avoit mie amenégens dontil peustgram- 

ment exploiter, et eust perdué toute la terre, 

s'il n'eust l'aide des Blaes ; mes li Blaes li ai- 

dierent a maintenir et à retenir ce qu'il en 

irouva. 

LVI. Imperatoris mater aquis submergitur. Ejus 
eda nasus et labia amputantur. Ipse vero mori- 
tur. 

Il avoit une vaine dame en Constantinople, qui 
fille avoit esté à un chevalier d'Arras qui avoit nom 
Baudoin de Noveville. Cele dame avoit mere, l'em- 
pereor l'aima tant qu'il ne pooit estre sans li, si 
l'espousa coiement, et la mist avec lui en son ma- 
noir, et sa mere avec lui. Quant li chevalier de 
Constantinople sorent qu'il l'avoit espousée, si en 
furent mult dolent, car il estoit si entrés en li 
qu'il ne l'en pooit faire issir hors de sa chambre. 
Il pristrent conseil qu'il en feroient, si s'en alerent 
en la chambre oü l'empereor estoit, si com lor 
conseil lor avoit aporté, et pristrent l'empereor, si 
le tindrent, et pristrent la mere sa fame, sila mis- 
trenten un batel, et l'envoyer noier en mer; aprés 
vindrent a sa fame, si li couperent le nés et les 
baulevres, a tant laissierent l'empereor en pes. 
Quant l'empereor vitla honte que l'en li out faite 
de sa fame, et de sa mere, si fu mult dolent. ll fist 
armer galies et entra ens, et laissa Constantinople, 
el ala a Rome. Quant il vint là, si se plainst a 
l'apostole dela honte que si home li avoient faite. 
Le pape le conforta durement, et li dona du sien, 
et le pria tant, etfist tant versli qu'il retorna ariere 
en Constantinople. En ce qu'il s'en retornoit ariere, 
ilarriva en la terre Giefroi de Vilehardoin ; là prist 
maladie dont il fu mort. 

LVII. Otho imperator coronatus invadit Ecclesiz 

terras. Excommunicatur. 

Fedric qui estoit roi de Cesile, et que si home 
avoit deserité de sa terre, et duduc de Souave son 
oncle qui la terre d'Alemaigne li gardoit, il devoit 
estre empereor. Il avint un jor qu'un chevalieren- 


B 


C 


home d'Alemaigne sorent que li duc estoit mort, 
qui contre eus estoit de eoroner Othon par les 
promesses et parles dons qu'il avoit eu du roi 
d'Angleterre, il lemanderent si le coronerent à Ais 
la Chapelle. Quant Othes ot porté corone, si fist 
querre le chevalier qui le duc avoit mort et occis, 
et le fist tant cherchier qu'il fu pris por li geter du 
blasme de ce qu'illi metoit la mort du duc sus. Il 
fist le chevalier trainer et pendre. Aprés s'en alaa 
l'apostole a Rome por estre coroné. L'apostole le 
corona mult volentiers, porce queleroi d'Engleterre 
l'en avoit fait grant present. Lendemain que Othes 
fu coronnéà empereor de Rome, il entra en la terre 
l'apostole et le commenga a guerroier, et prist les 
chastiaus et les garins encontre l'apostole. Quant 
l'apostole sout qu'il ot pris ses chastiaus, et qu'en- 
tré estoit en sa terre, cil qu'il avoit fait empereor 

et faire ne devoit, et avoit aidié par convoitise à 

deseriter celui qui devoit estre empereres, si fust 

mult dolent, si ne pout autre chose faire, ne autre 
veniance, fors de Othon escommenier par toute 

Chrestienté ; il l'escommenia et fist excommenier 

par toute Chrestienté. Quant Tibaut qui estoit 

baillif de Puille, a cui lempereor avoit laissié la 
terre de Puille et de Calabre, et de garder a son fil 

Fedrie, sot que Othes ot porté corone, si ala a lui, 

et li dist qu'il alast en Puille, et il li rendroit toute 

la terre. Aprés iroit en Cesile, et prendroit Fedric 

et l'occiroit. Et se ce ne faisoit, bien seut que s'il 

venoit en aage, il li toudroit. 

LVIII. Otho frustra Siciliam invaderetentat. Fride- 
ricus Sicilie rez sororem regis Aragonum uxorem 
postulat. 

L'empereor garni bien les chastiaus qu'il avoit 
pris de l'apostole, si s'en ala en Puille avec Tibaut, 
mes il ni fist gaires ; car cil de la terre furent con- 
tre lui, ne onques ne li vodrent rendre. Quant il 
vit qu'il ne feroit rien iluec, si laissa Tibaut en son 
lieu, et s'en ala en Lombardie, et en tous cave por 
prendre les seurtés. En Alemaigne demora tous 
escommenies. Li apostole attendi plus d'un an, 
qu'il cuidoit, qu'il venist a amendement de ce qu'il 
avoit mespris verslui, mes il ni vint, ne amender 
ne le vout ; et l'apostole en prist conseil tel com 
vos oirés dire. Mes ancois vos dirai de Fedric quia 
Pelerme estoit. Il ot conseil des arcevesques qu'il 
le gardoient, qu'il se mariast en tel lieu qu'il eust 
secors et aide de sa terre ravoit, que si home li 
avoit tolué. I1 dist qu'il feroit volentiers par lor 
conseil ce qu'il vodroient. Lors distrent que le roi 
d'Arragon qui marchisoit à lui par mer, avoit une 
seror qui avoit esté roine de Honguerie, et s'il pooit 
lant faire qu'il l'eust a fame, il ne savoit nul lieu 
dont il peust avoir secors par mer et par terre. 
Lors vint Federie, si dist qu'il envoyassent la, se 
l'en li voloit envoyer, il l'espouseroit volentiers. Li 
arcevesques firent armer galies, et envoyer au roi 
d'Arragon, por demander sa seror au roi de Cesile. 





985 
LIX. Ei conceditur. 

Quant li message vindrent au roi d'Arragon, et 
il orent dist lor message, le roi fust mult lies, et 
fist armer galies et nes et chargier d'armes et de 
viandes, et fist sa seror entrer ens, si l'envoia au 
roi de Cesile, et envoia avec son frere qui cuens 
estoit de Provence, et cine cens chevaliers por lui 
aidier la terrea secorre que si home tenoient contre 
lui. Aprés quant il furent partis d'Arragon, arrive- 
rent-ils à une cité qui a nom Palerme, là oü le roi 
de Cesile estoit. Quant il furent arrivez, descendi- 
rent a terre, le roi ala encontre eus, si espousa la 
dame. Quant il ot espousée, si se partirent de Pa- 
lerme et alerent en Cesile, et poi conquistrent de 
la terre. Mes tant firent leroi et la roine et li che- 
valier, qu'il aloit tot eonquerant. Il a de Palerme 
jusques a Messines v. jornées. Aprés ce que le 
cuens de Provence fu a Messines, ne demora gaires 
que li cuens fust mort, et grant partie de ses che- 
valiers, et l'autre partie s'en retorna en son pais. 
Le roi demoraa Messinesavec ses borgois, que de 
ses chevaliers n'avoit-il guaires avec lui. 


LX. Papa Fridericum hortatur ut transeat in Ger- 
maniam Aquisgrani coronandus. 


Or vous dirai le conseil que l'apostole ot contre 
Othon. Il oi dire que le roi de Cesile estoit a Mes- 
sines, et qu'il avoit fame espousée, il li manda que 
s'il pooit tant faire qu'il fust en Alemaigue, il man- 
deroit as arcevesques et as evesques qu'ils le coro- 
nassent a Ais, aprés qu'il auroit porté corone a 
Ais, il le coroneroit a Rome. Quant le roi de Ce- 
sile oi cele novelle, si fu mult lies, et fistappareiller 
une galie et entra ens, et ala a une soué cité, qui 
est au chief de sa terre à trois jornées de Rome, 
qui à. nom Gaiete ; mes ancois qu'il i alast, porce 
qu'il ne savoit qu'avenir estoit, corona un sien fil, 
qu'il avoit de sa fame. Il sejorna grant piece à 
Gaiete, porce qu'il n'osoit aler avant por les Pisains 
quile gaitoient por occire. Quant il ot là grant 
piece esté, si manda as Genevois que por Dieu le 
secorrussent, qu'il ne s'osoit movoir de Gaiete. Cil 
de Janes armerent galies, et envoierent por lui, et 
l'emmenerent a Janes. Là sejorna bien huit mois, 
que onques n'issi hors de la ville. Car quant Othes 
oi dire, que l'apostole l'avoit mandé por coroner 
contre lui, et por envoier en Alemaigne, il envoia 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


A 


B 


en Lombardie et en Touscane ses messages as ci- b 


tés et as destrois, et envoia grant presens, etgrans 
dons promist à ceus qui le porroient prendre, qu'il 
le prissent et tenissent, et ce lor mandoit-il mult 
en priant. 


LXI. Coronatus crucesignatur. Ejus mortem frustra 
tentat Otto. 


- Quant le roi de France FELiPPE oi dire que le roi 
de Cesile estoit a Genes, et quel'apostole l'envoioit 
en Alemaigne por coroner, si en fu mult lies, et 
sout que Othes faisoit guaitier les destroits et les 
: chemins por lui prendre, si manda as Gennes, qu'il 
meissent coust et paine comment il fust tost en 


986 


Alemaigne, et il lor guerredonneroit bien. Li Gene- 
vois firent tant vers ceux de Lombardie, que le roi 
passa en Alemaigne, et porta corone à Ais. Si-tost 
com il fu coronés, il prist la erois d'outre-mer, et 
voa a Dieu qu'il iroit en la terre de promission, et 
aideroit à son pooir à délivrer la terre des mains 
des Sarrazins. Quant le roi de Cesile ot porté co- 
rone a Ais, li arcevesques et li evesques se tindrent 
a lui par lecommandementl'apostole, et une partie 
des chevaliers de Loheraine toute. ll. avint un jor 
qu'il estoit en Loheraineen un chastel, et con avoit 
porparlée sa mort par promesse, que Othes avoit 
faite. Un chevalier qui savoit cele trahison, vint à 
lui, et li dist con avoit sa mort porparlée, et con 
le devoitla nuit occire, et s'il voloit faire par son 
conseil, il feroit tant qu'il ne seroit pas mort. Le 
roi li dist, que volentiers le feroit : « Sire, dist-il, 
se vos vous mouvés ore, vos estes guaittiés de tou- 
tes pars, vos ne porés de cele par aller, que vos ne 
soiés occis. Je vous dirai que vous ferez. Quant ce 
vendra encore nuit, vos ferés un valet dormir en 
vostre lit, et serés derrier l'uis de la chambre. 
Quant cil sauront, qui vous doivent occire, que 
vous serés endormi, et il verront celi qui gierra en 


'vostre lit, si euideront que ce soiés vos, si passe- 


ront outre, et entendront a. celui occire, et vous 
tantost istres de la chambre, et je ferai apareillies 
a tot chevaucheors, si vos emmenrai. Li cris levera 
que vos serés occis, et je a l'aide de Dieu vos men- 
rai à sauveté la nuit. » Et lendemain fu li eris par 
toute la ville et par toute la terre que le roi de 
Cesile estoit occis en son lit. Quant le cuens de 
Bar le sout, et li dus qui marchisoit à Loheraine, 
sile firent savoir au roi de France. Quant il le 
sout, il en fu trop dolent, porce qu'il se doutoit 
d'Othon, que s'il venist en possession, qu'il ne le 
grevast. Le jor meisme refist a savoir le cuens de 
Bar et li dus au roi de France, qu'il estoit eschapé 
el comment, dont li roi fu mult lies quant il le sot. 
Aprés ce avintque le roi de Cesile manda au roi de 
France, que volontiers parleroit a lui a Vauocolor. 
Le roi Felippe n'i pot aler, ains i envoia Lois son 
fils, et furent là et parlerent ensemble, mes de lor 
conseil ne vos sai-je rien dire, fors tant que au- 
cune gens distrent, que le roi Felippe li presta 
grant avoir, por maintenir sa guerre contre Othon. 
LXII. Philippus rez. Ottoni adversatur qui in eum 
fadus init cum Anglis et Flandris. Rex Anglia 
vietus a Ludovico regis Francorum filio. Pugna 
Bovinarum (n qua victor rez Francorum. 
Othes sout bien que le roi de France amoit le roi 
de Cesile, et qu'il li aidoit du sien encontre lui. Il 
sot que le roi d'Engleterre son oncle, et le cuens 
de Flandre, qui Ferrand avoit nom, estoient con- 
cordes ensemble, et assembloient gens por guer- 
roier le roi de France. ll assembla grant gens, dus 
et contes, et s'en ala en Flandre en l'aide le conte 
por grever le roi de France. Le roi d'Engleterre 
envoia grant chevalerie au conte de Flandres por 


987. 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


988 


étre encontre le roi de France, et sii envoia son' A. me vous avez oi aida Dame Dex à Federic de si 


frere, qui avoit nom Cuillaume Longue-espée, et le 
conte Renaut de Boloingne, qui avoit lui manoit 
en la guerre, et Hue de Boves. Aprés passa le roi 
d'Engleterre en Poitou a tout grant ost et grant 
chevalerie. Quant le roi de France sout que le roi 
d'Engleterre estoit arrivés en Poitou por entrer en 
sa terre, si envoia là Lois son fil, et le conte de 
Nevers, et. grant chevalerie, et tant i firent qu'il 
eussent pris le roi d'Engleterre en un chastel, se 
ne füst un cardinal de Rome qui estoit Engleis, et 
estoit en cele terre. por croisier a aler outre-mer. 
Quant il vit que le roi d'Engleterre en avoit le peor, 
tant pria Lois le fils le roi de France, qu'il ot tri- 
ves, et leroi s'en ala. Ainsi fist eschaper le cardinal 
le roi d'Engleterre, qu'il ne fu mie pris. Quant le 
roi de France oi dire que le cuens de Flandre as- 
sembloit gens, et que Othes, et le frere le roi d'En- 
gleterre, et Renaut le cuens de Boloingne estoit 
venu en s'aide, il semonst ses os, et s'en ala en 
Flandre encontre lui, et se herberja a quatre lieués 
prés de lui a une cité qui a nom Tornai ; cele jor 
que le roi vint a Tornai fu samedi et du samedi fu 
Dimanche, si distle roi qu'il ne se moveroit por la 
hautesse du jor. Li Flamenc quant il sorent que le 
roi estoit si prés d'eus, si s'armerent et vindrent 
encontre lui, car il le cuidierent trouver a Tornai. 
L'en fist à savoir au roi que li Flamene. venoient 
sor lui, le roi fist ses gens armer, etse leva d'iluec, 
et s'en revint à une herberge dont il meust estoit le 
jor devant, et establi s'arriere garde, et chargea à 
Champenois, et s'arresta a un pont con apelle le 
pont de Bovines. Là attendoit s'arriere-garde qu'ele 
venist, qu'il ne voloit mie aler contre les Flamens 
por combattre, porce que le Dimanche estoit. L'en 
fist a savoir au conte de Flandre, que le roi de 
France s'enfuioit, et qu'il ne l'osoitattendre. Adone 
vint le cuens, si poinst, tant qu'il se feri en l'ar- 
riere-garde, et cil le recueillirent a l'aide des 
eschieles des chevaliers qui prés d'eus estoient. Si 
pristrent le euens de Flandres et Guillaume Longue- 
espée et un conte d'Alemaigne. qu'on apeloit le 
conte Pelvi, et Renaud de Boloingne et des Flamens 
grant partie et des autres chevaliers assés. 

LXIII. Ottonem. persequitur. Fridericus, cui impe- 

rialia insignia resignat. 

Othe s'enfui et li dus de Brabant qui avec lui 
estoit et Hue de Bove. Cil eschaperent, et s'en ala 
Othes en Alemaigne. Quant Federic oi dire que 
Othes estoit deconti en Flandre, et qu'il s'en estoit 
afuis, si assembla grant gens, et ala sor lui. Quant 
Othes oi dire que le roi Federie venoit sor lui a 
tout grant gens, si voida Alemaigne et ala a Soisso- 
ne en la terre son frere, et le roi Federic aprés, et 
le chaca tant qu'il l'atainst et l'assiegea en un cha- 
stel. Là prit maladie à Othon, si fu mort ; mes an- 
cois qu'il morust, se demist-il de l'empire, et rendi 
au roi Federie la corone de Rome, et les adoube- 
mens qu'il portoit quant il estoit empereor. Si com- 


B 


C 


poure com il fu au commencement. Or vous lairons 
a parler du roi Federie qui en Alemaigne estoit, et 
sejorna grant pieceains qu'il ala a Rome, jusques 
que ore et point en sera con en parlera. Cil roi Fe- 
derie manda son fil et sa fame qu'il avoit laissié en 
Cesile. Tet 
LXIV. Joannes de Brana fit rex Jerosolymitanus.. 
Or vous dirons de la terre de Jerusalem. ll avint 
chose que le cuens Henri fu mort, et que la terre 
eschai à la fille le marquis, que li Hassisis occi- 
strent. Ele n'ot point de seignor, ains fist l'en d'un 
sien oncle baillif de la terre jusques a tant qu'il 
aroit trouvé à qui il la donroient, et de qui il fe- 
roient.seignor. Cil chevalier de qui l'en fist baillif - 
et qui estoit son oncle, avoit nom Jehan d'Ibelin, 
et fu fil de Balian et la roine Marie, qui fame fu au 
roi Amauri. Cil fu baillif dela terre ancois con eust 
trouvé à cui donner la damoiselle, et bien tint en 
pes la terre envers les Sarrazins. Il avint chose que 
li patriarche etli evesques etli chevalier de la terre 
et li Templiers et li Hospitaliers s'assemblerent en- 
semble et pristrent conseil à cui il porroient donner 
la demoiselle, et faire roi de la terre. Là estoit un 
chevalier quant ensemble estoient, et se leva. en 
piés, et lor dist qu'il savoit un chevalier en Franee 
qui n'avoit point de fame, et estoit haut hons et 
prodons, et s'ilsi voloient accorder il li estoit bien 
avis que le roiaume li afferroit bien, et qu'ele i se- 
roit bien emploiée. Il demanderent qui il estoit, et 
comment il avoit nom. ll lor dist qu'il avoit nom le 
cuens Johan de Brene. Il en parlerent ensemble, et 
s'en conseillerent, et i otassés de ceus qui bien le 
connoissoient, et avoient oi parler de li, si s'accor- 
derent tuit de demander, le querre et de donner li 
la damoiselle, et de faire le roi. Il pristrent messa- 
ges, et l'envoierent querre. Li messages vindrent a 
lui là oü il estoit en France, et li distrent que cil 
de la terre d'outre-mer le mandoient querre por 
lui faire roi. Quant il oi ce, si dist qu'il en pren- 
droit conseil. I] ala au roi de France, et li dist que 
l'en l'avoit mandé querre por estre roi en la terre 
d'outre-mer. Le roi li conseilla bien, et li loa qu'il 
i alast. ll ala et arriva en Acre, oü l'en le receut à 
grant honor, et a. grant seignorie, puis ala a Sur, 
et espousa sa fame, et porterent corone, Quant li 
Sarrazins sorent qu'il ot roi en Acre, si brisierent 
les trives qu'il avoient fait au baillif, et commenca 
la guerre. Quant le roi Johan ot. porté corone, si 
manda le roi de Cipre qu'il prist sa fame la fille le 
conte Henri. Li cuens Henri, le pere ala. demoi- 


' selle, avoit fait cele mariage ains qu'il morust, Le 


roi de Cipre la manda querre, si l'espousa et la fist 
roine. Li roi Johan avoit un cosin. germain qui 
avoit nom Herart de Braine. Il sout un jor que le 
roi estoit alé a Sur, si fist tant vers la roine, qu'ele 
li dona l'autre fille au comte Henri, qui sà seror 
estoit. Il l'espousa coiementtantost com la roine li 
ot donnée, porce qu'il ne voloit mie que le roi ne 


eli 


Bp -— .- 


va ME 
[ 
| 
| 


. 989 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


990 


- eust blasme, ne. con dist qu'il lieust donnée. Il A n'ont point de seignor qui les gouverne, et vit 
. passa mer tantost, et s'en vint en France. 


.. LXV. Papa erucem pradicari mandat. Jacobus de 


Vitriaco eligitur episcopus Acconensis. 


Je ne vous dirai ore plus de Herart ne de sa fa- 
me, mais par aventure vos en orrés autrefois par- 


L ler. Le roi Johan qui en Acre estoit, manda a l'a- 


postole, que por Dieu le secorust, et qu'il avoit 
grant mestier de gens. Quant l'apostole oi la no- 
velle de la terre d'outre-mer, qui avoit meslier 
d'aide, il manda par toute Crestienté as meillors 
cleres qu'il savoit qu'il prechassent de la crois 
d'outre-mer. Aprés i envoia cardinax por eus con- 
forter et confermer ce qu'il disoient, et mult en 
croisierent par toutes terres. IL ot en France un 
clere qui precha de la erois, quiavoitnom maistre 
Jaeques de Vitri, cil en croisa mult. Là ou il estoit 
en la prédication, l'élurent les chanoines d'Acre, et 
manderent a l'apostole, qu'il lor envoia por estre 
evesque d'Aere : et sachiés s'il n'en eusteule com- 
mandemeut l'apostole, il ne l'eust mie recu, mes 
toutes voies passa il outre-mer, et fust evesque 
grant piece, et fist mult de biens en la terre ; mes 
puis resigna et il vetorna en France,et puis fu-il 
cardinal de Rome. Le premier haut home de cele 
croiserie qui passa fu le roi de Honguerie, qui mult 
degens mena, et mult de gens passerent à ce pas- 
sage de toutes terres et arriverent en Acre. En cel 
point que le roi de Honguerie passa, fu la roine la 
fame le roi Johan morte, si li demora une fille. Le 
roi ne vout mie estre sans fame, ains envoia auroi 
d'Ermenie qu'il li envoia une de ses filles, et il ia 
prendroit a fame. Le roi li envoia et il l'espousa, 
aprés vint le roi d'Ermenie en Acre. Quant le roi 
Johan ot sa femme espousée, vint le roi de Cipre 
en Acre a tot grant gent. 


LXVI. Christiani obsident montem Tabor. Obsidio- 
nem solvunt. 


Or furent en Acre quatre rois et i ot mult grant 
pueple, qui arrivés i estoit. Là  pristrent conseil 
qu'il iroient asseoir un chastel, qui estoit a quatre 
milles d'Acre, qui a nom Monte-Tabor. Il i alerent 
et l'assistrent, mesil ne le pristrentpas ; carli Sou- 
dan ot assemblé grant gens, etvint son chastel se- 
corre. Quantli Crestiens sorentquele Soudan estoit 
prés d'eus,etqu'il venoit por eus grever,siseleverent 
dusiegeel alerent encontre porcombatre. Li Sarra- 
zins furentesmontaignesen hautetli Crestienu plain. 
Coredainle filsau soudan vint a son pere, etli dist : 
« Sires, car descendés à val, si nous combatons as 
Crestiens. Li soudan dit que non feroit: Vées, 
dit-il, biau fils, com il viennent erans et espris por 
combatre. Se nous descendons à valespoir nous 
en aurons le meillor. Car aussi chier ont-il à estre 
mort comme vif. Il m'est avis qu'ils sonttuit aban- 
.donnés àla mort, si ne veul mie mes homes faire 
occire. Vées, dist-il, com il sont grant gens, etsi 


chascun du sien. Quant il aront despendu ce qu'il 
ont, si s'en iront. » Li soudan se tint tous cois es 
montaignes. Quant les Crestiens virent qu'il n'ava- 
leroient mie, si n'oserent demorer au siege, por ce 
qu'il ne se meissent entr'eus et Acre, et qu'il ne 
lor tollissent la viande. ll n'orent gaires esté en 
Acre puis qu'il furent revenus, quele roi Honguerie 
entra en mer et s'en r'ala en son pais, et le roi 
d'Ermenie s'en r'ala en Ermenie, etle roi de Cipre 
s'en retorna ariere, et arriva a Triple, et acoucha 
malade et fu mort. Le roi Johan fu en Acre et ot 
mult grant gens, et mult en venoit chascun jor. Il 
se porpensa qu'il ne porroit rien esploilier en cele 
terre, et que s'il avoit conseil du Temple et de 


p ! Hospital et des chevaliers de la terre, qu'il iroit 


volentier Alixandre ou Damiete asseoir, s'il li con- 
seilloient. Et s'il ]i estoit bien avis, que s'il avoit 
l'une de ees cités, que por cele cité porroit bien 
avoir le royaume de Jerusalem. Quant ainsi ot 
pensé, si mandales Templiers et les Hospitaliers et 
les chevaliers de la terre, por prendre conseil de 
ce qu'il avoit pensé. 


LXVII. Rez Joannes Damietam obsidere deliberat. 


Quant tuit furent assemblés, si vint le roi, et lor 
dist : Seignors, dist-il, or me conseilliés por Dieu 
de ce que je vous dirai. « Nos avons mult grant 
gens, mult en ia de croisiés par toutes terres qui 
venront, et mult eroisera l'en encore, il m'est avis 


g que nous ne pourrons mie ci gramment esploitier 


sor les Sarrazins, et se vous vées que ce soit bien 
à faire et consens le vos aportoit, je irois volentier 
en la terre d'Egypte asseoir Damiete ou Alixandre. 
Car se nos poons avoir une de ces cités, il m'est 
avis que nous en porrions avoir toute ceste terre 
por l'une de ces deus, se Dex la nos donoit pren- 
dre. » Li Templier et li Hospitalier et li chevalier 
en parlerent ensemble, et lor apporta lor conseil 
que bien seroit a faire, il si aceorderent, et crean- 
terent qu'il iroient. Quant le roi vit qu'il se furent 
accordés ensemble, si commanda a chascun qu'il 
atornassent lor nes et chariassent es galies armes 
et viandes et chascun selone ce qu'il estoit, et 
pristrent jor de mouvoir. Et quant la muete fu 
atirée, le roi garni bien Sur et Aere de chevaliers 
et de serjans, et laissa a Acre bien cinq cens che- 
valiers, quant il s'en ala en la terre d'Egypte, que 
de ceus dela terre, que des pelerins. Et quant li 
rois oL ainsi garni Sur et Aere, si fist par Acre 
crier qui haitié estoient, fors ceus qui demorés 
estoient es garnisons entrassent es nes, el alassent 
avec lui sor escomeniement. Quant les nes et les 
galies furent appareilliés, si entrerent ens, et quant 
Dex lor dona bon vent, si murent, et errerent tant, 
que poi de tans vindrent à Damiete, et pristrent 
terre, et descendirent à une isle, qui est devant 
Damiete, et se logierent iluec sur le flun. Là furent 
bien un an, que onques ne porent rien faire à Da- 


991 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


992 


miete, fors tant qu'il pristrent une tor, qui est A trent terre devers lui. Aprés fist mult bien garnir 


pres de la rive du flun, là oü il estoient logiés, et 
estoit bien garnie. En cele tor estoit un chief d'une 
chaene, et à Damiete l'autre, qu'il levoient quant 
il voloient que vessiaux ne montassent ne avalas- 
sent le flun. Quant les Crestiens orent pris cele tor, 
si la garnirent, et brisierent la. chaene, si que li 
vaissel quant li estoient arrivés, ne venoit à lor ost 
tot contre mont le flun à la rive devers eus. 


LXVIII. Papa cruce signatos et legatos Damietam 
mattit . 


Quant li apostole sout que li Crestiens orent 
assiégé Damiete, si manda par toute Crestienté que 
li croisiés meussent, etaprés manda as arcevesques 
et as evesques des pors, qu'il fussent legat à des- 
eroisier la menue gens, et qu'il renvoiassent ariere 
ceus qui n'estoient mie deffensable, et perissent 
lors deniers. Ceux con descroiseroit à Rome ne 
lairoit l'en d'argent, fors tant qu'il s'en porroient 
raler en lor pais, si come aucune gens distrent. 
Aprés envoia l'apostole legas par toutes les terres 
por descroisier, et por faire movoir ceus qui ne se 
descroiseroient. Si manda par tout qu'on ne tenist 
Crestienté à eroisié, qui ne mouveroit ou donroit 
du sien, tant comme raison seroit à porter en la 
terre d'outre mer. Aprés envoia deux cardinaus à 
Damiete à l'ost, li cardinaus Robert, qui Anglois 
estoit, et Je cardinal Pelage, qui estoit de Portigal. 
Le eardinal Robert i fu mort et Pelages vesqui, 
dont ce fu grant damage, qui mult i fist de mal, si 
comme oires direen aucun tans. 


LXIX. Soidanus muros Jerusalem et vicinorum 
castrorum destruit, 


Quant li soudan sout que li Crestiens estoient 
meu por aler en Egypte, si ne fu mie lie. Ains fist 
abatre les murs et les chastiaus entor Jerusalem, 
fors seulement le Crac. Car il cuida bien, que 
quant li murs de Jerusalem et li chastel seroient 
abatus, qu'il s'en retornassent ariere, et alassent 
en Jerusalem faire lor perelinage, et puis s'en r'alas- 
sent en lor pais. Mes ce ne firent-ils pas, ainsi 
pristrent terre, et se logierent devant Damiete, si 
com vos avés oi. Quant li soudan vit que li Cres- 
tiens ne retornoient pas, et con li fist à savoir qu'il 
avoient pris terre et assegié Damiete, si fu mult 
dolent, si assembla gent et ala là, et mena un sien 
fil, quiavoit nom Loquemel, à cui il donna la terre 
d'Egypte quant il morut. Son autre fil laissa en la 
terre por garder la, et à celui laissa-il la terre de 
Domas et de Jerusalem. Li soudan s'en alast en la 
lerre d'Egypte, et quant il vint là, et il vit que li 
Crestiens estoient prés de Damiete de l'autre part 
du flun, si fu multdolent. Il s'ala herbergier devant 
Damiette ne vesqui gaires aprés, ains fu mort, et 
son fil fu sire de la terre et maintint l'ost. Il fitle 
flun paler de grant pieus del'une rive jusqu'à l'au- 


B 


C 


ire, que li Crestiens ne montassent le flun et pris- 


la rive du flun, dés les palis jusqu'à Damiete de 
cele parl. oü il estoit que li Crestiens ni arrivas- 
sent. 


LXX. Christiani trans flumen tentant transire. 


Quant li Crestiens orent esté en l'isle grant piece, 
si pristrent conseil qu'il feroient. Car là ne fai- 
soient nul exploit, et qu'il lor convenoit passer par 
devers Damiete. Il distrent que nulle fin ne por- 
roient-il prendre terre entre Damiete et le palis, 
mes s'il pooient tant faire qu'il peussent brisier le 
palis et passer outre, à l'aidede Dieu ils prendroient 
terre. Là pristrent conseil, et s'accorderent qu'il 
iroient. Quant il furent acordé, si garnirent mult 
bien lor ost et lor lices. Aprés s'armerent et mon- 
terent és nes et es galies, et quant il furent dedens, 
Dieu lor dona bon vent, si murent. En la nef qui 
devant aloit, estoit Gautier le chamberlene le roi de 
France, par qui le roi avoit envoié grant avoir à la 
besoigne de la terre. Cele nef fu fort et ot bon vent, 
si se feri u palis etle froissa et passa outre, et fist 
la voie as autres nes, qui aprés passérent sauve- 
ment, fors une du temple qui traversa, que li Sar- 
razins ardirent, mes les gens eschaperent. Quant 
li Sarrazins virent que li Crestiens s'apareilloient 
de monter le flun, si s'armerent, et alerent sor la 
rive por contretenir qu'il n'arrivassent et traioient 
àeus et lancgoient feu grejois. EL quant li Crestiens 
orent esloingnié Damiete, si troverent une rive, oü 
lor fuavis qu'il pooient bien arriver. I| virent que 
toute la terre fu couverte de Sarrazins et tot le 
rivage. Si distrent qu'il ne porroient mie arriver 
en cel point, car trop estoit la terre couverte de 
Sarrazins. Il orent conseil qu'il arriveroient en la 
rive del'isle par oü il montoient, et que lende- 
main prendroient terre à l'ajorner d'autre part. Il 
arriverent el geterent ancres selon la rive du flun, 
li Sarrazins d'autre part garnirent mult bien lor 
rive et alerent à lor herberges. 


LXXI. Christiani trans ftumen transeunt et Damie- 
tam obsident. Saraceni muniunt castella prope 
Acconem. 


Or vous dirai comment il avint, et comment Dex 
aida as Crestiens, ll ot discorde entre un haut 
home de l'ost des Sarrazins et le soudan. Car li 
soudan le voloit metre dedens Damiete en garnison, 
mes cil dist qu'il n'y entreroit ja. Car Salahadin 
son oncle avoit mis son pere en garnison dedens 
Acre, et le laissa prendre quant li Crestiens 
pristrent Acre. Cil haut home s'esparti de l'ost, il 
et si homeet grant gent avec lui, mes il laissa son 
hernois et ses tentes, porce qu'il ne voloit mie 
qu'on s'en apereust, ne qu'il fu pris. Quant cil qui 
estoient en. garnison sor la rive por garder les 
Crestiens, oirent la frainte et la noise de ceus qui 
s'en aloient, si cuiderent estre trais. Il guerpirent 
le rivage, et s'en alerent. Quant le jor commenca à 
esclairier, ceus qui eschargaitoient lor nes et gai 


ostii 


E. — SR 


CONTINUATA BELLI SACHI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


994 


-.toient l'ost, esgarderent sor le rivage d'autre part A LXXII. Pugna inter Christianos et Saracenos prope 


de la rive, si n'y virent nullui, ains virent le 
rivage tout vuit, et il le firent à savoir as Cre- 
- Sstiens, si s'armerent et leverent lor ancres et 
passerent et pristrent terre d'autre part, et descen- 
dirent]les chevaliers etles serjans forsles mariniers, 
qui enremenerent]a naive contre-val le flun. Cil se 
mistrent en conroi et alerent vers Damiete. Quant 
li Sarrazins sorent qu'il avoient passé le flun, si 
s'armerent et issirent des herberges por venir en- 
contre eus. L'en fist à savoir au soudan, que ci 
haus hons qu'il avoit prié d'entrer dedens Damiete, 
s'en estoit alés o toutes ses gens et grant partie de 
l'ost avee lui. Quant le soudan oi ce, si ne vout 
mie aler contre les Crestiens, ains guerpi ses her- 
berges et s'en ala. Li Crestiens l'en virent bien 
aler, mes ne vodrent mie aler aprés, ains alerent 
as herberges des Sarrazins qu'il orent laissiés. Si 
se herbergierent, et assistrent Damiete. ll troverent 
les herberges bien garnies, qui grant mestier lor 
ot, et grant avoiri gaaignerent, aprés despartirent 
les viandes, et le gaaing donerent a chascun selonc 
ce qu'il estoit. Aprés firent deus pons sor le flun 
de l'un ost à l'autre. Aprés firent derriere eus bons 
fossés et bones lices, que li Sarrazins ne lor cor- 
russent sus. Puis drecierent perrieres, et mangou- 
neaus, tresbuches por geter as murs de Damiete, 
mes ni pooient riens faire, et faisoient assaillir chas- 
eun jor, et bien furent un an ainsi que riens ne 
firent. 
"Quant li Sarrazins orent guerpi lor herberges, 
" et il se furent tuit trait ariere, et il sorent que li 
— Grestiens estoient herbergiés, et qu'il avoientdrecié 
engin devant la ville, et faisoient assaillir, si se 
herbergierentàdeux milles prés d'eus, etestablirent 
qu'il envoiroient chascun jor de lor gens por as- 
saillir as lices. Aprés manda li soudan à Coredin 
son frere, qui estoit en la terre de Jerusalem, qu'il 
le secorrust à tant de gent com il porroit avoir. Car 
li Crestiens avoient passé le flun et avoient assise 
Damiete tout entor à la ronde, Aprés manda au 
Caliphe de Baudac, qui apostole est des Sarrazins, 
et par Mahomet qu'il le secorust, et s'il ne le se- 
corroit, il perdroit la terre. Car l'apostole de Rome 
jeuvoioit tant de gent, que ce n'estoit mie conte 
ne mesure, et qu'il feist prescier par paienisme 
ausi com cil faisoient par la Crestienté, et envoia 
au soudan grant secors de gens par son presche- 
ment. Ancois que li Crestiens meussent d'Acre por 
aler en la terre d'Egypte, fermerent-il un chastel 
au chief d'une cité sor la mer qui a nom Cesaire. 
Il eneommencierent à fermer un autreà sept milles 
d'Aere, et à cinq de Cesaire en un lieu qu'on apele 
le destroit. Cil chastiaus qu'il laissierent fermant, 
quant il murent esten la mer, il li mistrent nom 
Chastiau-Pelerin, poree que li pelerins lecomman- 
cierent à fermer. Cil chastel tienent li Templiers, 
porce qu'en lor terres fu fermes. 


Acconem. Ghristiani a Saracenis victi. 


Li Coredin qui fu fils au soudan de Domas et 
mult grant gent assemblés, le jor dela feste S. Johan 
decolast, qui est a l'issué d'Aoust, fist un embus- 
chement prés d'Aere, puis fist corre par devant. 
Quant les garnisons d'Acre virent les correors 
venir, si issirent aprés eus et chacierent tant, qu'il 
vindrent sor cel embuschement, si s'arresterent 
qu'il ne vodrent aler avant, et se tindrent por fous 
de ce qu'il avoient lant chacié ceux. Quant li Sar- 
razins virent les Crestiens, si saillirent et se com- 
batirent à eus, assés i ot de mors d'une part et 
d'autre, tant que li Crestiens ne porent plus en- 
durer. Ains torna en fine qui eschaper pout vers 


p Aere, et li Sarrazins les suirent jusqu'as portes 


d'Acre, et pristrent assés et occeistrent. Quant li 
Crestiens qui estoienten Acre virent venir lor gens 
tous desconfis, si corurent as armes, et fermerent 
les portes et garnirent que li Sarrazins n'entrassent 
ens. Quant Coredins ot desconfit les garnisons 
d'Aere, si assis le chastel. Quant cil du chastel 
furent assis, si envoierent à Acre por secors. Cil 
d'Acre lor envoierent galies, et lor manderent qu'il 
laissassent le ehastel, et venissent à Acre, qu'il ne 
les pooient secorre. Et quant cil du chastel oirent 
la novelle, si entrerent es galies par nuit, et s'en 
alerent à Acre, et laissierent le chastel. Quant ce 
vint lendemain, li Sarrazins s'armerent por assail- 
lir le chastel, et quant il vindrent prés des murs si 
ne troverent nullui qui fust encontre eus. Il firent 
porter eschielles et monterent sus les murs et en- 
trerent u ehastel, et quant il l'orent pris, il ne le 
vodrent mie garnir, ainsl'abatirent. Quantil l'orent 
abatu, si alerent asseoir Chastel-Pelerin. Quant li 
messages vit que son frere le soudan li mandoit 
qu'il l'alast secorre a tant de gent come il porroit 
avoir, Coredin se leva du siege et garnisa terre, 
puis ala en Egypte à son frere. Quant li Crestiens 
orent estés devant Damiete une piece, il pristrent 
conseil, et s'aecorderent qu'il'iroient Sarrazins re- 
quere les et se combatroient à eus. Quantil orent 
ce conseil pris, si establirent ceus qui demorroient 
por garder les lices, et ceus qui iroient as Sarra- 
gins. Le roi Johan isist avant de l'ost etli eslus 
de Biauvés, qui puisfuevesque, et Gautier li cham- 
berlant et grant chevalerie de toutes terres, et 
merveilles en issi de gent à pié, et errerent tant, 
qu'il vindrent prés de l'ost des Sarrazins. Quant li 
Sarrazins les virent venir, si se traistrent ariere, 
et monterent es chevaus, et les nos gens à pié se 
mistrentes herberges, et se chargierent de viandes 
et de ce qu'il porent avoir trouvé, et retornerent 
ariere. Quant li Sarrazins virent que li Crestiens 
avoient chargié, si lor corrurent sus. Le roi et la 
chevalerie qui les gardoient aler encontre, si 
assemblerent et se combatirent, si que li Crestiens 
en orent le peor et furent desconfis. Si fu pris li 
eslut de Biauvés et Gautier li chamberlan, et grant 


—E 


- 995 GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. - 996. 


partie de ceus de France et d'aillors, ne des gens À car aoust et paine avoit mis en Damiete prendre. 


à pié n'en eschapaun sol, ains furent tous occis et 
mort de soif. Car il fist mult grant chaut ce jor, et 
il n'orent point d'iaué là oü il alerent. Le jor fu 
feste S. Johan à l'issué d'Aoust, et.ce jor ot un an 
que li Crestiens furent desconfis devant Aere. Grant 
joie firent les Sarrazins des Crestiens qu'il avoient 
pris, qui haus hons estoient, et de ce qu'il avoient 
desconfi le roi, et li Crestiens firent grant duel, et 
si vous dis, que chascun jor tuoient Sarrazins ou 
prenoient. 

LXXIII. Damieta a. Christianis capta. Divisio inter 

regem et cardinalem. 

A ceus qui dedens Damiete estoient prist grant 
maladie, si qu'il i en ot mult de mors, et moroient 
chasceun jor. Il! le firent à savoir au soudan et li 
manderentqu'il rendist lacité, ou qu'il lor mandast 
gens qui défendre se peussent, qu'il ne se pooient 
defendre. Li soudan fist appareiller cinq cens che- 
valiers bien monté, si lors dist que s'il pooient tant 
faire qu'il fussent dedens Damiete, il lor. donroit 
quant qu'il deviseroient. Cil distrent qu'il iroient et 
entreroient ens. Cil s'appareillerent et atornerent 
por entrer ensla nuit. Quant ainsi. furent atorné, 
si firent à savoir à ceus de Damiete que quant il 
orroient la nuit la frainte et la noise en l'ost des 
Crestiens, qu'il ouvrissent une porte par oü il en- 
treroient. Quant ce vint la nuit de prim somme, et 
li os des Crestiens fu endormis, li Sarrazins qui 
furent bien armé et bien monté se ferirent en l'ost 
parmi les gaites, qui les lices gardoient, et li Sar- 
razins qui dedens Damiete estoient ouvrirent la 
porteet cil entrerent ens. Et de celepart oü ilentre- 
rent estoit le cuens de Nevers herbergié, dont il ot 
grant blasme etbanis enfu hors del'ost. Nedemora 
guaires aprés ce que li Sarrazins furent entrés 
dedens Damiete, que la gent le cardinal firent l'es- 
chargaite une nuit par devers la cité, dont il ave- 
noit que chascun haut home faisait l'eschargaite 
une nuit àson tor, tantquecele nuit eschai au ear- 
dinal. Cele nuit donnerent escot si comme il so- 
loient faire, et se merveillerent que ce pooit estre. 
ll parlerent ensemble et appareillerent eschielles et 
' mistrent es murs, et quant il fu jor, si monterent 
sus, si ne troverent nulli. Si le firent à savoir 
en l'ost, et avalerent as portes et les ouvrirent, et 
entrerent ens sans contredit. L'en trouva les mors 
etles malades parmi les rues, si que tote la ville 
en puoit, et tant de Sarrazins quiaidier se pooient 
se recueillirent en une tor, et là furent pris. L'en 
geta tous les mors u flun, si alerent en la mer. 
Quant li Crestiens orent pris Damiete, si donnerent 
à chascun sa part de la cité et del'avoir selone ce 
qu'il estoit. Ne demora gaires aprés ce qu'il ot 
grand mautalent entre le roi et le cardinal, dont il 
avint que le cardinal escommenioit chascun jor 
tous ceus et toutes celes qui en la pantie de Damiete 
que leroiJohan tenoit maindroitne loueroit maison. 
Le roi fu mult dolent de ce que le cardinal faisoit ; 


LXXIV. Relicta Damieta rez Armeniam, deinde Àc- 
conem proficiscitur. Cardinalis exercitum et 
peregrinos molestat. 


L'en aporta novelles au roi Johan, que le roi 


: 
| 
: 


d'Ermenie, cui fille il avoitestoit mort, dont fu mult - 
lies, dont il ot mult honorable achaison de laissier 


l'ost, car il estoit mult ennuiés, porce que le car- 
dinal avoit seignoriesorlui, et avoit défendu con ne 
feist riens porlui enl'ost. Il manda querre lesche- 
valiers de l'ost, si prist congié, et dit qu'il li con- 
venoit aleren Ermenie, carla terre luiestoiteschué 
par sa fame. Cil de l'ost furent mult dolent, quant 
il sorent que leroi s'en iroit. Le roi Johan s'en 
ala en Ermenie, et quant il vint là si requist la 


B terre. Cil d'Ermenie distrent qu'il ne le connois- 


soient mie à seignor, mes s'il veoient la fille leroi, 
illi rendroientla terre come à lor dame. Le roi 
Johan ala en Aere por amener sa fame en Erme- 
nie. Quant il fu en Aere si li firent aucunes gens à 
eroire, que sa fame voloit apoisoner sa fille dont 
il tenoit le roiaume. Le roi fu mult dolent, si bati 
sa fame de ses esperons, si que l'en dit qu'ele fu 
morte de cele bature. Le roi ne demora mie à Da- 
miete, ains demora à Acre, demora bien un an, 
puis qu'il retorna de Damiete ancois qu'ili ralast. 
dont il fu en l'aventure de la vie perdre. Quant le 
roi se parti de Damiete, le cardinal demora sire de 
l'ost. Il avoit establi devant ce qu'il eust Damiete, 
et faisoit encore, que nus hons tant eust laissié sa 


€ fame poure, ne ses enfans, ne endetés. Nulle chose 


ne pooitrenvoirariere, ains li convenoit tot laissier 
en l'ost, et faisoii ehascun jor escomenier tous 
ceus et toutes celles qui rien emporteroit d'home 
qui mort fust en l'ost. Aprés faisoit jurer à ceus 
qui les nes looient, que nul pelerin lairoient entrer 
dedens, ne nnl ne passeroient s'ilne veoient son 
scel: encore avec tot ce les faisoit escomenier, 
tout autre tel commandement fist-il en Aere et en 
la terre. Quantli pelerins qui lor nes avoient Ioées 
et que li marinierslor disoient, qu'il ni entreroient 
pas, se il ne veoientle scel au. cardinal, si furent 
mult dolent. Tl alerent au cardinal, et li demande- 
rent porquoiil avoit défendu as mariniers qu'il 
ne les passassent. EL il dit qu'il l'avoit défendu 


D porce qu'il laissassentdulor en l'ost. Liundisoient, 


sire, nousavonsjacidemoré un anoudeus, n'avons 
pas mie assés dépendu ? Toutes voies prenoit-il de 
chascun selonc ce qu'il estoit, quand il s'en voloit 
venir ou avoir son scel. Tout ainsi faisoitil en 
Acre. 


LXXV. Cardinalis salutaria spernit consilia. Pe- 
regrini a Saracenis capti. 


Li Sarrazins sorent que li Crestiens n'avoient 
nulles galées sor mer,ne que la mer n'estoit mie 
gardée. Il firentappareillier galies etarmer et mettre 
en mer por prendre les Crestiens qui venoient à 
Damiete. Espies vindrent au cardinaletdistrent que 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. 


— LIB. XXIV. 998 


di Sarrazins avoient galies appareillées, et qu'il A Li soudan dist qu'ilavoit arcevesque et evesques de 


/ s'appareillast encontre, et s'il ne Ie faisoit, il i re- 
. eevroit damage. Le cardinal neles vouteroire, ains 
- lor dona à mangier et les laissa aler. Quant les 
— galies furent en mer, les espies revindrent au ear- 
dinal, etli distrent : Or vos gardés, lesgalies sont 
en mer. Le cardinal dist : Quant eist vilain volent 
mangier, si viennent direntaucune novelles. Va, si 
lor done à boivre du viu et à mangier. Les galies 
qui furent en mer ne s'oublierent pas, ains alerent 
en l'isle de Cipre, et trouverent nes assés chargiés 
de pelerins à un port devant limecon. Il alerent 
avant, si les ardirent et les pelerins. Il furentgrant 
. piece iluee et ardoient et prenoient toutes les nes 
qui aloient à Acre ou à Damiete. La novelle vint au 
cardinal que les galies des Sarrazins avoient fait 
grant damage as Crestiens et estoient en l'isle de 
Cipre, et bien avoient ja pris que occis, que ars, 
plus de treize mille Crestiens. Quant le cardinal oi 
la uovelle, si fu mult dolent, et il ot droit. Car le 
damage avoit esté por lui, qu'il ne vout croireceus 
qui l'en avoient garni. ll fist armer galies, mes ce 
fu à tart. Carceless'en estoient tornées bien garnies 
d'avoir et de gens qu'il avoient gaaignié. 


LXXVII. Duo Christiani ad soldanumpergunt Chri- 
stum pradicaturi. Soldanus pro Damieta Christia- 
nis offert regnum Jerosolymitanum. 


Or vous dirai que deus clers furent en l'ost, qui 
estoit à Damiete, et vindrent au cardinal, si li dis- 
- trent, qu'iliroient au soudan preschier, et qu'il i 
— voloient aler par son congié. Le cardinal dist qu'il 
n'iroient pas par soncongié ; car il savoit bienque 
si il i alassent, qu'il n'en eschaperoient ja. Toutes 
voies distrent, qu'il softrit qu'il y alassent, et mult 
l'en prierent. Quant li eardinaus oit qu'il. estoient 
si en grant d'aler, silor dist: «Je ne conois mie vos 
pensées, mes gardés si vous alés, que vos cuers 
soient tousiours à dame Dieu. « ll distrent qu'il ni 
voloient aler, se por mult grant bien nom, si le 
pooient exploiter. Dout dist le cardinal qu'il i 
pooient bien aler, s'il voloient, à tant se partirent 
de l'ost des Crestiens, et s'en allerent en. l'ost des 
Sarrazins. Quant les Sarrazins qui eschargaitoient 
les virent venir, si cuidierent, qu'il venissent en 
message, ou por eus renoier.ll alerent à l'encontre 
el les pristrent et les menerent devant le soudan. 
Quant il vindrent devant le soudan si le saluerent, 
et il les salua aussi, pui lor demanda s'il voloient 
estre Sarrazins, ou s'il venoient en message. ll 
respondirent que Sarrazins ne seroient-il ja, ains 
estoient venu en message de par Dieu et por sa vie 
sauver s'il les voloit croire. « Car nous disons por 
voir que se vous morés en cette loi vos estes perdu, 
et por ce sommes nous ci venus à vos, et se nos 
volés oir el entendre nos vos montrerons par droite 
raison, par devant les plus sages homes de. votre 
terre, que vosestes tuit perdus, et estes tuit noient. » 


sa loi mult bons elers, ne sans eus ne porroit-il oir 
ce qu'il diroient. Li cleres respondirent: « De ce 
sommes nos mult lies, mandés les querre. » Le 
soudan les manda querre, et il vindrent à lui en sa 
tente, et si i ot des plus haus homes, et des plus 
sages de la terre, et li diu celere i furent aussi. Et 
quant il furent venus, si lor distlisoudan porquoi 
il les avoit mandés querre. Silor conta ce que li 
celere li avoit dit. Il respondirent : « Sire, tu es 
espées dela loi, si lor doit maintenir et garder, 
nous te commandons de par Mahomet, qui la nos 
doné, que tu lor fasse lor teste eouper. Car nos 
n'orrions chose que il deissent. Car la loi défent 
con ne croie nul preschement, et porce te comman- 
dons que tu lor face les testes couper. » A tant 
pristrent-congié, si s'en alerent. Li soudan demora 
et li diu elerc. Dont vint li soudan, si lor dist : 
« Seiguors, il m'onteommandé de par Mahomet et 
de parla loi, que je vous face les testes couper. 
Car ainsi le commande la loi. Mesg'irai encontre le 
commandement. Car mauvais guerridon vous ren- 
droi-je de ce que vos vos estés mis en avanture de 
morir por m'ame sauver. » Aprés dist s'il voloient 
demorer aveq lui, qui lor donroit grant terre et 
grans possessions. ll distrent qu'il ne demorroient 
mie, ains s'en iroient volentier ariere, se son com- 
maudement i estoit. Le soudan dist que volentier 
les feroit ariere conduire sauvement. Aprés lor fist 
aporter or et argent, et dras de soie à grant plente 
et commenda qu'il en prissent ce qu'il voudroient 
l1 distrent qu'il n'en prendroient noient, puis qu'il 
ne pooient avoirl'ame de lui à Dieu, et plus chier 
auroient l'ame de lui à Dieu, qu'il n'auroient quant 
qu'il avoit vaillant à lor eus ; mes fist-il bien, dona 
lor à mangier, sis'en iroient puisque autrement ne 
pooient estre. Le soudan lor fist doner assés à man- 
gier et à boivre, et quant il orent mengié si pris- 
trent congié au soudan, et illes fist conduire jusque 
à l'ostdes Crestiens. Quantli Sarrazins orent perdu 
Damiete, si furent mult dolent, ll manderent as 
Crestiens, que s'il voloient rendre Damiete, il lor 
rendroient toute la terre de Jerusalem, si come li 
Crestiens la tindrent, fors que le Crac et tous les 
Crestiens qui en prison estoient en paienisme. Li 
GCrestiens en parlerent et privent conseil, et conseil 
lor aporta qu'il ne la rendroient mie, que par Da- 
miele porroient il conquerre toutela terre d'Egy pte 
et aprés la terre de Jerusalem. Car cil qui empe- 
reor d'Alemaigne estoit, estoiLeroisiés parle monde 
el assés s'en croiseroit. Que se li empereres estoit 
là o tot son pooir, et li eroisiés qui estoient encore 
à venir à l'aide, et au commancement qu'il avoient 
et à l'aide de Dieu bien porroient avoir toute la 
terre d'Egypte etde Jerusalem. Quantleroy Felippe 
oi dire qu'il pooient avoir un roiaume porune cité, 
si les tint à fous et à musars quant il ne le 
faisoient, 


999 


ronat jubetque ut ad recuperandam Terram San- 
ctam transfretet, quod ille pro tempore recusat. 


Li cardinaus fist a savoir a l'apostole que Dex lor 
avoit donné à prendre Damiete, et que c'estoit la 
clef dà'Egypte, et que li Sarrazins lor en voloient 
rendre toute la terre de Jerusalem fors le Crac. 
mes cil de la terre ne s'y accordoient pas, por le 
secors qu'il attendoient de l'empereor et des autres 
Crestiens. Quant li apostole oi ce, si fu mult lie, et 
le fist a savoir par toute la Crestienté, et manda 
qu'on fist movoir tous les pelerins qui eroisiers 
estoient. Aprés manda a Frederic qui en Alemaigne 
estoit, qu'il venista Rome, et portast corone, puis 
alast en la terre d'outre-mer. L'empereor envoia 
tantost a Messines, et manda qu'en fist galies et 
huissiers a chevaus mettre a grant plente por lui 
passer. Quant Federic oi le message, il prist congié 
en Alemaigne, et laissa son fils, ala a Rome entre 
lui et sa fame, et porterent corone ; mes encois 
qu'il portast corone, rendi il a l'apostole les cités 
et les chastiaus que Othes li avoit tolués. Et quant 
Federic fu coronés, si li manda qu'il alast en la 
terre d'outre-mer. L'empereor dist qu'il ni porroit 
mie aler sitost, qu'il avoit mult de Sarrazins en sa 
terre et en Cesile, qu'il voloit eneois oster ; car s'il 
i aloit avant qu'il fussent hors, il i porroit bien per- 
dre. D'autre part il n'avoit mie Puille ne Calabre a 
sa volonté, ne Cesile, que si home avoient tenue 
contre lui, mes s'il avoit sa terre mise a point, il 
passeroit a l'aide de Dieu, et mult de bien feroit en 
la terre. Aprés s'en ala l'empereor en Puille a une 
soüe cité, qui a nom Capes. Quant li chevaliers et 
li haus homes oirent que Federie avoit porté co- 
rone, et qu'il estoit a Capes, assés en vint a sa 
merci, etli rendirent lor terres, et tex i ol qui ne 
l'oserent attendre, ne venir a sa merci, ains s'en- 
fuirent en la terre d'outre-mer, el tex i ot qui se 
rendirent au. Temple, et tex i ot dont il ne vout 
avoir merci, ains les fist prendre. Ainsili vendi l'en 
toute la terre de Puille et de Calabre et de Cesile, 
fors les Sarrazins qui y estoient ; mes puis les prist 
il et les envoia en Puille. Là en fist l'en une grant 
cité, oü il sont encore, mes ni sont mietuit, ains en 
ala par les villes de Puille manans. 
LXXVIII.CAristiani Babylonem obsidere deliberant. 

Or vous lairons a parler de l'empereor d'Alemai- 
gne jusqu'à tant que point en sera. Si vos dirons 
des Crestiens qui sont a Damiete. Il oirent dire que 
l'empereor ot. porté corone, et qu'il faisoit grant 
apareillement de passer et d'eus secorre. Il parle- 
rent ensemble et distrent qu'il pooient bien aler 
asseoir le Caire. Cil qui conseil lor en dona, lor 
dona conseil d'eusnoier; car je vos diraila maniere 
de la terre. Il a escluses d'un flun par toutela terre 
d'Egypte por l'eué du flun detenir. Cil flun si a vn. 
branches, quant il se part et il vient en la terre 
d'Egypte, si se partent en vii. et tuit chient en la 
mer de Grece. Le graindre de ces sept si vient en 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


LXXVII. Papa Fridericum accersitum Romam co- ^ Babilone et au Caire. Babilone est une cité et li - 


C 


""«— X 


1000 


Caire est un chastel desous Babilone, forche cil 
bras d'euéet ce part en deus ;l'une de ces parties 
se part Damiete, etl'autre core à une cité quia nom 
Fae, et chiet aussi en mer, et chascun de ces fluns 
si porte navie. Entre ces deus fluns pristrent li 
Crestiens terre, quant il vindrent devant Damiete. 
Il avient chose chascun an le jour dela mie Aoust 
qu'en ront les escluses, si que l'eué s'espant par 
toute la terre, si seme l'en les blés, et autrement 
se cele eué ne s'espandist ainsi por pluie qu'il i 
face, bled ne vendroit en la terre. Aucune foisavint 
en nos tans que le flun ne coroit mie, ne s'espan- 
doit, ne qu'il se pooit mie espandre por défaut 
d'eué, dont il avint que cil de la terre furent tuit 
mort de faim. 

LXXIX. Soldanus Christianis cum regno Jerosoly- 

mitano offert inducias annorum xxx. 

En cel point que li flun se devoit espandre, mu- 
rent-il à aler vers le Caire. Li Sarrazins quant il 
orent perdue Damiete. si sorent bien que li Crestien 
ne lairoient mie a tant, ains iroient en Babilone et 
au Caire. Il firent sorle flun là ou l'euéen force un 
pont, sile couvrirent tot de fer, et porce le firent u 
fort de cele eué, qu'il ne voloient mie que li Cre- 
stiens alassent a l'autre bras du flun a aler en Ba- 
bilone. Quant li Crestiens orent pris conseil, et il 
se furent accordés d'aler au Caire, il garnirent bien 
Damiete, ets'atirerent por aler. Anoois qu'il m'eus- 
sent manda le cardinal querre le roi Johan, qui en 
Acre estoit, qu'il venist a Damiete, car il estoient 
atorné por aler asseoir le Caire. Le roi dist qu'il 
n'iroit pas, ains garderoit sa terre, et bien li con- 
venist de la terre, dont il estoit sires, qui demorée 
li estoit, et qu'il avoit aidié a conquerre. Quant li 
Sarrazins oirent dirent que li Crestien s'appareil- 
loient por aler en Babilone et au Caire, si s'alerent 
herbergier et logier au pont de fer por garder iluec 
Je passage. Aprés manda lesoudanau cardinal, que 
s'il voloit rendre Damiete, il lor rendroit toute la 
terre de Jerusalem, si comme li Crestiens l'avoient 
tenué fors le Crac, et si fermeroit Jerusalem a son 
coust, et tous les chastiaus qui furent abatus puis 
qu'il murent a aler vers Damiele, et si donneroit 
trives a xxx. ans, tant qu'il porroient bien avoir la 
terre garnie de Crestiens. 

LXXX. Cardinalis pacem recusat. 

A cele pes s'accorderent li Templier et li Hospi- 
talier et les gens de la terre, mes li cardinaus ne si 
voloit accorder, ains fist movoir ceus de l'ost, fors 
lesgarnisons, et alerent contre mont le flunet la na- 
vie par eue, et il alerent par terre, si qu'il se her- 
bergeoient tuit jors li un encontre l'autre. Quant le 
cardinal fu ineu, il manda au roi Johan que por 
"Dieu eust pitié de la Crestienté, caril estoient meus 
por aler au Caire, et que por Dieu meustaprés eus, 
etil paieroit ce dontil estoitendetté, bien cent mille 
Besans qu'il devoit por l'ost de Damiete. Quant le 
roi oi que l'ost estoit meu por aler au Caire, si fu 


4 


p 
D 


m 


4004 - 


en grant avanture aloit de tout perdre, si come il 
finrent. Le roi vist bien qu'ille convenoit aler aprés 
eus, car s'il n'i alast, il lor mescheoit, grant blasme 
en auroit. Si se parti d'Acre et ala aprés eus, et 
erra liant qu'il vint a eus au pont de fer, oü il 
estoient logiés prés de l'ost des Sarrazins. Li vais- 
sel de l'ost aloient chascun jor a Damiete, et 
amenoit en l'ost viandes, si que li os estoit bien 
plenteif. 

LXXXI. Saraceni precludunt Christianis vias la- 

zantque aquarum repagula. 

Or, vous dirai que li Sarrazins firent. Il firent lor 
galies qui estoient u flun de Foe, si les firent mon- 
ter jusqu'au pont, et avaler coiement u flun de Da- 
miete, si que onques la navie des Crestiens, qui 
d'autre part estoit, ne le sout, ne n'aperceut. Les 
galies des Sarrazius se mistrent entre l'ost et Da- 
miete. Iluec s'arresterent etsi prenoient li vaissiaus 
quialoient del'ost à Damiete, et de Damiete a l'ost ; 
ains clostrent le chemin de l'eue, que viandes ne 
pooient aleren l'ost, et bien fu vin. jors ou plus 
que viande n'alast de Damiete en l'ost, dont cil de 
l'ost s'esmerveillerent mult que ce pooit estre, qu'il 
ne pooit oir noveles de Damiete, ne cil de Damiete 
ne pooient oir noveles del'ost. Dontil avint que en 
cel point que les galies des Sarrazins avaloient le 
flun de Foe u flun de Damiete estoient cent galies 
armées arrivées u flun de Damiete, que l'empereor 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV; 


T mult dolent, quant il estoit meus en tel point. Car A dirai comment, dist le soudan, se vos volés rendre 


d'Alemaigne i avoitenvoiée, et là sejornerent :que - 


s'il seussent qu'il eust entre eus et l'ost galies, il 
les eussent prises et secoru l'ost, si n'eust mie Da- 
miete esté perdue. Quantli soudan sout qu'il out 
galies des Crestiens arrivées a Damiete, si distqu'il 
porroit bien trop targier des Crestiens damagier; il 
fist couper les escluses, et l'eué s'espandit, si s'en 
ala en l'ost des Crestiens, si qu'ili furent tex i ot 
jusqu'àla goule, et mult en i ot de noiés, et lor 
viande futote perdue,qu'il ne pooit n'avant n'ariere 
aler en lors vessiaus ne a terre, si furent-il atorné 
de l'eué, que li soudan si l'or dona congié d'aler 
arieresauvement a Damiete, n'en peut il pie escha- 
per que tuit ne fussent noiés. 

LXXXII. Colloquium inter regem et soldanum et 

paz inter eos. 

Quant le roi vit la mescheance de l'ost, si manda 
au soudan qu'il le combattroit volentiers. Li sou- 
dan li manda qu'il ne se combattroit mie, qu'il 
estoient tuit mort s'il voloit, et qu'il n'en eschape- 
roit ja pié, que tuit ne fussent noiés. Si manda au 
roi, se son plaisir estoit qu'il venist parler a lui. 
Le roi i ala por le congié au cardinal, si mena avec 
lui mestre Jacques qui evesque estoit dAcre. Le 
soudan fist grant feste au roi quant il le vit, et le 
fist seoir a costé de lui, aprés li dist : « Sires roi, 
j'ai mult grant pitié de vos et de vos gens qui là 
moront a graut dolor come de faim, et si se seront 
noiés. Et se vos volés, vos les porrés bien garantir 


. de mort.» Leroiluidist: «Sire, comment? —Je vous 


Parnon. CCI, 


D 


1002 


Damiete, je les mettrai tos en sauveté.» Le roi dist 
que Damiete n'estoit pas toute soué, ains i avoit 
parconiers assés, et s'il voloit, il lor feroit a savoir, 
et ce qu'il en feroitille tendroit volentiers. Li sou- 
dan dist que bel li seroit si enveoit. Le roi envoia 
l'evesque d'Acre au cardinal, eta ceus qui en l'eué 
estoient : si lor fist a savoir la requeste quei sou- 
dan li avoit faite. Le cardinal et cil de l'ost s'i ac- 
eorderent ensemble, et mult furent lies de sa re- 
queste, et manderent au roi qu'il feist le meillor 
plet qu'il porroit, mes qu'ils pussent issir de là oü 
il estoient, et ce qu'il feroit il tendroit, Li evesque 
relorna ariere au roi, sili fist a savoir ce qu'il 
avoit trouvé. Lors atirerent entre lui et le soudan 
la pestele comme vous dirai. ll rendirent Damiete 
au soudan, et quant qu'il avoient de Sarrazins en 
prison deca mer, et le soudan lor rendit les Chre- 
stiens qui estoient en prison en sa terre et en la 
terre de Coredin son frere, et dist qu'il rendroit la 
sainte Crois qui fust perdue en la bataille devant 
Acre, etsifirent trives a huit ansen tel point 
comme eles estoient quant le roi Johan porta co- 
rone. 

LXXXII. Aedditur Saracenis Damiata. Rex trans- 
fretat et Romam venit. 

: Quant la pes fu ainsi creantée d'une part et d'au- 
tre, li soudan envoia des vilains de sa terre faire 
pons et escluses par quoi li Crestiens pussent issir 
de l'eué et aler a seche terre. Apres dist li soudan 
au roi, qu'il voloit avoir ostages de la pes jusques 
que ses gens seroient dedens Daniete et que li Cre- 
stiens en seroient dehors. Le roi demora en ostage 
et l'evesque d'Acre. Aprés envoia l'en a Damiete, et 
fistl'en issir hors les Crestiens, et si la livra l'en 
au soudan et tous les prisonniers qui dedans 
estoient. Quant ainsi orent fait, le roi se seoit de- 
vantle soudan,si commenga a plorer et encore 
estoient li Crestiens en l'eué qui moroit de faim. Le 
soudan regardale roi qui ploroit ; si li dist : « Sire 
porquoi plorés-vos ? je na fiert-il mie à roi qu'il 
doit plorer. Sire, j'ai droit, dist le roi, car je vois 
le pueple que Diex m'a chargié morir asi grant 
mesaige comme de faim. » Li soudan ot pitié de ce 
qu'il vitle roi plorer, si plora aussi. Aprés li dist 
qu'il ne plora plus, qu'il auroient a mengier, si lor 
envoia trente mille pains a departiras poures etas 
riches, ainsi lor envoia quatre jors tant qu'il furent 
hors de l'eué. Et quant il furent hors, si envoia 
marchié de pain et de viande à ceus qui acheter le 
pooient, et as poures gens envoia as chascun du 
pain xv jors. Là furent jusqu'à tant que li message 
revindre ariere au soudan qui avoit esté à Damiete. 
Quant li messages furent venu, le soudan lor dona 
congié, et s'en alerent chascun en son endroit. Le 
rois'en alaa Aere, et laissa chevalier en la terre 
por cherchier les cités et les chastiaus et les viles, 
et delivrerent les prisonniers. Quant le roi ot ainsi 


. fait, si fist un sien parent baillifde la terre qui avoit 


32 


1003 : 


alera Rome eten France, et por parlera l'apostole, 
età l'empereor, et au roi de France, et au roi d'An- 
gleterre, por avoir secors et aide à laterre d'outre- 
mer, et por plaindre soi à l'apostole de la honte 
que li cardinal li avoit fait devant Damiete, et 
por querre baron a sa fille, qui la terre peust 
maintenir. 

LXXXIV. Rex Galliam, Angliam et Hispaniam adit. 
Filiam ejus ducit imperator. Dissidium impera- 
toris et regis. 

Quant l'empereres sout qu'il fu arrivé, si ala 
contre lui, et le receut a grant honor, et grant joie 
fist de sa venué, et alaavec lui tant qu'il vint a l'apo- 
stole. L'apostole le receuta grant honor, et alaen- 
contre lui, etle roi se plaint de la honte que li car- 
dinalli avoit faite. Là atirerent li apostole, et li 
empereor eti rois, que james ne feroit l'on partison 
de chose que l'en conquist, puis qu'en seroit mie a 
aler en la terre d'outre-mer, ains seroit tot au roi 
de Jerusalem. En ce point quele roi arriva en Puille 
fu la dame la fame l'empereor morte. Et quant il 
orent fait cet atirement des conquestes demorerau 
roi, l'apostole parla a l'empereor de la fille au roi 
Johan prendre a fame. L'empereor dist qu'il la 
prendroit volentiers por l'amor qu'il avoit au pere. 
Là la plein à la main l'apostole. Quant ainsi orent 
fait, si se departirent. L'empereors'en ala en Puille, 
et le roi s'en ala a Rome, et là li receut l'en a pro- 
cession, et d'iluec s'en ala en France au roi Felippe, 
qui grant honor li fist. Aprés ala en Angleterre au 
roi etretorna ariere en France. Etsi vous di por voir 
qu'en toutesles terres oü il passoit, etas bones vil- 
les, aloitl'en encontre lui, etle recevoit l'en a pro- 
cession. Ne demora guaires puis que le roi Johan 
fu en France, que le roi Felippe morut, et laissa 
grant avoir au roi Johan por porter en la terre 
d'outre-mer. Le roi Johan fu a S. Denys por sous- 
terrer le roi Felippe. Aprés fu au coronement le roi 
Lois son fil a Rains. Puis s'en ala a S. Jacques ; 
au revenir qu'il fist fu le roi d'Espaigne a son en- 
contre a Burs, qui grant honor li fist. Là li dona 
Ie roi d'Espagne une soue seror a fame qu'il avoit. 
Quant le roi Johan ot espousée fame, si s'en ala en 
France. Quant il i ot esté une piéce, si prist congié 
au roi et as barons, et dist qu'il l'en convenoit aler, 


.ear l'empereor l'attendait en Puille pour passer et p 


por sa fille espouser. Si s'en ala et erra tant qu'il 
vint a l'empereor en Puille. Quant il fu là, l'empe- 
reor si fist mander querre sa fille et l'espousa, et li 
fist porter corone, et mult ama le roi Johan, et le 
fist seignor de sa terre. Li diables qui vit le grant 
amor entre l'empereor et le roi Joan, si fu mult do- 
lent, et entra u corps l'empereor, et li fistamer une 
niece le roi Johan qui estoit venué avec sa fille. Il 
la depucela, et sa fame en hait. Dont il avint un 
jor que le roi Johan ala veoir sa fille, si la trouva 
en sa chambre mult corociée. Il li demanda qu'ele 
&voit, et ele li dist que tout ainsi avoit fait l'empe- 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, EO NT 


nom Heudes de Mont-Béliart, et puis passa mer por A reor de sa niece, qu'il l'avoit depucelée eta tenoit, - 


etlien haioit. Quant le roi oi, si fu mult dolent, 
et conforta sa fille, et puis prist congié, et s'en ala 
à l'empereor. Quant il vint là, l'empereor se leva 
contre lui, et belle salua ; et le roi li dist qu'il ne 
le saluoit pas, et honni fussent tuit cil par qui il 
estoit empereor, fors le roi de France, et se por 
pechié ne fust, il l'occiroit. Quant l'empereor l'oi, 
si ot grant paor, et li commanda qu'il vuida sa 
terre. Le roi Johan dit volentiers, qu'en la terre 
de si desloial home ne demorroit-il ja. 11 vuida la 
Aerre et ala a Rome. Cil de Rome alerent encontre 
lui et le receurent a grant honor, et li promistrent 
qu'il li aideroitde rx mille eseus se mestier en avoit. 
Illes en mercia, et se parti de Rome, et ala en 
Lombardie, à Boloigne la Crasse, et sejorna il et 
sa fame. 
LXXXV. Rez etimperator reconciliantur. imperator 
simulat transfretare in terram sanctam. 
Quant eil de Lombardie oirent dire que le roi 
Johan estoit a Boloigne la Crasse, si s'assemblerent 
li postat des cités, et alerent a lui. Bel le saluerent 
etle distrent, que s'il voloit, il li rendroit la terre et 
le coroneroient. Le roi les en mercia, et dist qu'il ne 
le refusoit pas, mes la terre estoit de sa fille, qui 
dame en estoit. Mes s'offrirent-il, il demorroit en 
la terre tant comme il vodroit. Quant l'empereor 
ot bani le roi de sa terre, il fu mult dolent de la 
honte que le roi li ot dite. il ala a sa fame, si la 
bati durement, si qu'a poiquel'enfant que ele avoit 
en son ventre ne perdi, et aprés la fistenfermer en 
un chastel, et la fu grant piece. L'empereor ot grant 
paor que le roi neli tollist sa terre; porceli manda 
qu'il iroit a lui a merci, et li amenderoit la honte 
qu'il li avoit faite. Le roi ne vout mie guerroier 
l'empereor, ains li manda ariere que volentiers li 
pardonneroit por ce qu'il li amendast. L'empereor 
ala en Lombardie a tout grant gent, si cria au roi 
merci, et le roi li pardona. Aprés mist pes le roi 
entre l'empereor et les Lombars en telle maniere 
comme je vous dirai. Toutes les communes cités 
de Lombardie amenderoient le meflait par einq 
cens chevalier amener deus ans a leur coust en la 
terre d'outre-mer. Aprés ala l'empereor en Puille, 
et le roi demora a Boloigne, porce qu'il ne vout mie 


aler avec l'empereor. Quantli apostole oi dire qu'il 


avoit mautalententre le roi et l'empereor, si manda 
au roi qu'il venist à lui, il i ala. Li apostole li com- 
manda sa terre à garder et vivre des rentes. Il avint 
que la fame l'empereor se délivra d'un fil : si ne 


' demora guaires aprés qu'ele fu morte, dont mult fu 


dolent, et toutes voies fu-il lies de ce que oir i ot 
demoré. Liapostole mandaa l'empereor qu'il passa 
outre-mer, et feist son pelerinage, et s'il ne passoit 
il en feroit justice. Li empereres manda que volen- 
tiers passeroit et jor en prist. Quant l'apostole sout 
le jour, si manda par toute Crestienté à ceus qui 
croisiés estoient, qu'il meussent et alassent à Bran- 
dis, que li empereres passeroit. Li empereres fist 


400i. 





- 4005 


. grantapareillement de nes et de galies, et fist char- A encore li pelerin a Cesaire. Il orent un jor envoié 


gier viandes et gens. Quant li pelerins furent venus 
et les nes furent apareilliés, et il furent recueilli, 
 liempereres entra en une galie, et mut la navie et 
li vaissel aprés. Quant ce vint aprés au vespres, 
l'empereor fist retorner sa galie coiement, con nele 
seust fors cil de la galie, si s'en revint à Brandis, 
etli pelerin passerent outre, et s'en vindrent en 
Acre. 
LXXXVI. Imperator a papa excomunicatur. Mortuo 
Coradino peregrini quedam muniunt castella. 
. Quant l'apostole oi dire que l'empereor estoit 
ainsi retorné, si fu mult dolent, et l'escomenia et 
fist escomenier par toute Chreslienté com traite et 
desloial qu'il estoit. L'empereor envoia au soudan 
poríaire pes forcé si com vos oirés. En ce point que 
li pelerin arriverent, estoit li Coredin mor : si de- 
mora sa terre a ses enfans. Il laissa la terre et les 
enfants a un chevalieren bail, qui estoit d'Espagne 
et frere avoit esté du Temple ; et porceli laissa 
il, qu'il l'avoit loiaument servi, et avoit loiaument 
sa loi tenué, fors seulement qu'il aloit contre les 
Grestiens ; porce li laissa il, qu'il savoit bien qu'il 
la garderoit loiaument. Ne la vout mie laissié as 
Sarrazins, qu'il savoit bien qu'il la rendroit a son 
frere le soudan de Babilone. Et quantle soudan fu 
mort, si furent ses trives mortes en la terre d'ou- 
 tre-mer. Li pelerins qui i estoient pristrent conseil 
qu'il iroient fermer unchastel à vri milles de Suren 
- unlieu qui a nom Sajete. Il i alerent, et quant il 


GONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXIV. 


B 


- vindrent lor conseillor aporta qu'ilnele fermeroient C 


mie, car trop i avoit a faire, et si ne seroit mie 

— multdefensable, ains fermeroientun chastel a une 

isle qui est devantlacité, et seroitchaucié de terre 

jusques-là ; et se li chasteaus estoit fait, il ne dou- 
teroit nul assaut ne par nier ne par terre. Cil de 

Post si aecorderent tuit, et sejornerent iluec, et 

fermerent le chastel tout l'iver, et firent la chaucié, 

et au chief de la chaussié firent une porte bien de- 
fensable. En cel ost i ot mult d'Anglois, et i ot 
deus evesques, qui mult de bien firent en l'ost, et 
aillors, si come vous oirés. Li Alemant fermerent 
un autre chastel, qui a nom Frans-Chastiaus.Quant 

il orent fermés ces deuschastiaus l'ivert, il alerent 

- & Cesaire l'esté, oà il fermerent un autre chastel, 

etli Espagnol qui avoit la terre en baillie, n'osoit 

pas laissier ce qu'il gordoit quelisoudan nientrast 
qui son neveu beoit a deseriter. 

LXXXVII. Imperator, papa non monito, transfretat 
ex tractat de pace cum soldane. A papa petit ab- 
solutionem. 

Quant li messages que l'empereor ot mandé au 
soudan furent retorné, il entra tantost en mer, et 
s'en ala en la terre d'outre-mer, sans ce qu'il le fist 
assavoir a l'apostole, si s'en ala tous escommenies. 
Quant il vint en droit l'isle de Chipre,il descendit a 
terre et sejorna iluec. Il envoia son mareschal en 
Acre, et grant gent avec por parler au soudan. En 
ce point que li mareschal envoia en Acre, estoient 


1006 


forriers en paienisme por querre viandes. Grant 
bestailet grantgaaing en amenerent ;li mareschaus 
l'oi dire, si monta et ses chevaliers tous armés et 
ala encontre. Quant il virent le mareschal, il con- 
nurent les enseignes et furent mult lies; caril cui- 
doient qu'il venissent por eus aidier, mes il n'en 
avoient talent, ains lor corurent sus, et tuerent, et 
navrerenteltolirentce qu'il avoient gaaignié.Quant 
il orent ainsi fait, li mmareschal s'en retorna en 
Acre, d'iluee s'en ala en un lieu de la terre en 
message au soudan por parler de la pes, qu'il ne 
voloit mie qu'il venissent en Acre, ne que cil de la 
terre seussent lor conseil. Cil de la terre envoierent 
un message a l'apostole, et li firent a savoir com- 
mentla gent l'empereor les avoit mal baillis, et 
comment il aloient souvent parler as Sarrazins. 
Quant l'empereor ot sejorné une piece en l'isle de 
Cipre, si le fistson mareschalassavoir ce qu'il avoit 
trouvéu soudan, etl'empereorentratantosten mer, 
et arriva en Acre. En ce point estoient li Crestiens 
devant Cesaire, oà il avoient fermé un chastel, et 
d'iluec alerent a Jasse, oü il fermerent un autre 
chastel mult fort. Quant l'empereor fu en Acre, si 
fist tantost armer une galie, et mist messages ens 
et les envoia a l'apostole, et fist a savoir qu'il estoit 
en la terre sainte, et qu'il la sousist, et il li crean- 
teroit que james ne torneroit ariere jusques qu'il 
aroit conquise tete la terre des Sarrazins, et mise 
en la main des Crestiens. L'apostole dist qu'il ne 
l'asoudroit mie, qu'il ne le tenoit mie por Crestien, 
ains estoit passé comme faus et traitres. Aprés 
manda au patriarche, au Temple et a l'Ospitalqu'il 
ne fussentaà son conseil, n'a son accort, et que bien 
se prissent garde, car ine feroit ja bien, si comme 
il cuidoit. 
LXXXVIII. A Templariis male excipitur imperator, 
pacemque facit cum soldano. 

Un jor se porpensa l'empereor de grant traison. 
Il ala a un chastel du Temple,qui a nom Chastiau- 
pelerin, si entra ens, Il le trouva fortetbien garni, 
si dist qu'ille voloit avoir, et qu'il le vuidassent. 
Li Templiers corurent as portes, et les fermerent, 
et distrent que s'il ne s'en aloit, il le mettroit en tel 
lieu dont il n'istroit james. L'empereor vit qu'il 
ne n'avoit mie la force, si s'en issi, et s'en ala en 
Acre, et fistarmer ses gens, et s'en ala a la maison 
du Temple, et la vodrent abatre, et li Templier la 
defendirent bien, tant que l'empereor se trait ar- 
riere,et s'en ala a Jasse làoü on fermoitun chastel, 
et mandaau soudan qu'il li tenist ses covenances. 
Le soudan sout la discorde qui estoit entre lui et 
l'apostole et ceus de la terre. Si li manda qu'il ne 
les li pooit mie tenir. Car son frere Coredins estoit 
mort, et il ne pooit mie faire de sa terreà son ta- 
lent, ear elle estoit demorée en baillif. L'empereor 
fist son serment, et li manda, que s'il ne li tenoit 
ses covenancees, seust-il bien que james n'aroit re- 
pos, jusques qu'il l'aroit deserité. Quant le soudan 


1007 


oice, si manda ceus qui son neveu avoient en A Tem 


baillie, car il ne pooit mie faire pes sans eus tele 

come il l'avoient en convent. Li baillifs vindrent au 

soudan, li soudan lord'ist : Seignor, vées si l'empe- 
reor qui est venu por une pes que nos avions por- 
parlée entre moi et mon frere, et créantée li avions. 

Il escuet que vous le créantiés ausi, el se vos ne 

les volés creanter, il ira sor vos. Quant il oirent ce, 

si distrent qu'il feist et. il l'ottroeroient. Car il lor 
estoit bien avis que plus porroient perdre en la 
guerre qu'en la pes. 

LXXXIX. Pacis conditiones. 

Or, vous dirai de la pes quele ele estoit. Li sou- 
dan rendi toute la terre de Jerusalem si com li 
Chrestiens la tindrent au jor que li Sarrazins la 
conquistrent sor eus, fors seulement le crac de 
Montroialet trois chastlaus en la terre de Sur et 
de Sajete, que haus homes avoient garnis etne les 
voloient rendre, mes nue pout mie gramment cha- 
loir qu'il n'estoient mie si fors qu'il covenist estre 
devant à siege. Mes du crac fu damage. Car toute 
Crestienté porroit seoir devant, puis qu'il i eust à 
mangier ains qu'il fust pris. La cité de Jerusalem 
rendroient par tel convenant, qu'il i auroit trois 
Sarrazins por garderle temple oü Dieu fu offert, et 
que li Chrestiens ni auroient aucune seignorie, et 
que sauvement sans trevage doner vendroient li 
pelerin Sarrazinsau temple, et u manoir Salomon 
oü li Templiers estoient au tans que la terre fu 
perdué. Mist l'empereor Sarrazins en la viltance 
des pelerins Templiers, porce qu'ilne voloit mie 
qu'il fussent dans la ville, et que l'emperere pooit 
fermer chastiaus et cités, et ce qui avoit esté fer- 
mé, mes fermeté novele ne pooit faire, ne li Sar- 
razins ne se pooient mie fermer. Ceste pes fust 
créantée d'une part et d'autre et trives prises à x 
ans. Quant ainsi fu fait et les trives prises, le sou- 
dan fist voider la cité des Sarrazins, fors seulement 
le temple. L'empereor i entra, et si home et porta 
corone un demi-quaresme. Quant il ot porté coro- 
ne, si dona le manoir le roi, qui est devant la tor 
David à l'ospital des Alemans. A cele pes neà celes 
trives ne fu mie li Temple ne li Ospitaus, ne le 
patriarche, porce que l'apostole lor avoit mandé 
qu'il ne fussent à son conseilne à s'aide. D'autre 
partse l'apostole ne lor eust mandé, si ne eussent- 
il mie cele pes aidié à faire ; car cele pes tint l'en 
à fause et à mauvaise. 

XC. Papa copias ministrat regi Johanni qui impe- 
ratoris terras invadit. Imperator terras suas re- 
cuperat, pacem cum pontifice f acit et ab eo absol- 

' itur. 

Quant l'empereor ot porté corone en Jerusalem, 
si envoia un sien clercà l'apostole et à son fil en 
Alemaigne et au roi de France, et si lor manda 
comment on li avoit la terre rendué. Quant l'apos- 
toleoi ces noveles,si n'enfu mielies,porce qu'il estoit 
excomumenié, et qu'il li estoit avis qu'il avoit faite 
mauvaise pes, porce que li Sarrazins tenoient le 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


ple, et por ce ne vout-ilsoffrir con le seust 
par lui, ne que sainte yglise en fist feste, ains 
commanda par toute Chrestienté conescommeniast 
l'empereor come renoié et mescreant. Aprés assem- 
bla grant gent et les chargea au roi Johan, et fist 
entrer en laterre l'empereor, por gasteren la terre 
de son demaine, non mie de son empire. Le roi 
Johan i entra et prist chastiaus et viles,etfist grant 
conquest sor l'empereor. L'en fist à savoir à l'em- 
pereor, qui outre mer estoit, que l'apostole avoit 
chargié gens au roi Johan, et qu'il prenoit ses 
chastiaus et ses cités et ses homes. Quant l'empe- 
reor oi ce, si fist. atirer galies et se mistens, et si 
laissa baillif enlaterre de Jerusalem, et passa mer, 
etarriva en Puille. Quant il fa arrivé, si envoia 


p par toutes ses cités por saisir toutes les maisons 


du Temple, et fist chacier tous les Templiers hors 
de sa terre, aprés assembla grant ost et ala en- 
contre le roiJohan, et manda à sonfilen Alemagne 
qu'il le secorust à son pooir. Quant le roi Johan 
vist que l'empereor venoit contre lui à tot son 
pooir, si se traistarriere et le manda à l'apostole. 
Li apostole manda en France con le secorust. L'e- 
vesque de Biauves i ala et grant chevalerie avec. 
L'empereor reconquist toute sa terre que le roi 
Johan li avoit prise. Li duc d"Osteriche, qui estoit 
alé en l'aide l'empereor avec son fils, vint à l'apo- 
stole, sili dist que la guerre n'avenoit pas à lui 
n'a l'empereor, mes feist pes, et li apostole dit : 
Quele pes feroie-je? Il m'a tant menti qu'à peine 
porroie-je eroire chose qu'il me deist, ne semerent 
qu'il me feist. Sire, dist li dus,l'en vosfera seur de 
la pes. Là porpalerent une pes enire l'aspostole et 
les cardinaus et le duc, dont l'apostole envoya à 
l'empereor deus cardinausetli dus por laforme de 
la pes. Il dit que cele pes ne feroit-il mie, ains lor 
mur une autre pes qu'il feroit. Li cardinas ne si 
accorderent mie, ains estriverentensemble de deus 
part, et le duc pria tant l'empereor qu'il s'en mist 
sor li et sor les deus cardinaus, et jora sor saint, 
que ce qu'il en feroit, il tendroit, et en fist bien le 
creant, et li cardinal le creanterenl de par l'apo- 
stole. La pes fut creantée d'une part et d'autre, et 
fu l'empereor absous. 
XCI. Saraceni a Christianis victi. 
Un poi aprés que l'empereor se fu parti de la 


D terre de Jerusalem, s'assemblerent vilains de la 


terre as Sarrazins, et alerent en Jerusalen une 

matinée, por occire les Chrestiens qui dedens 

estoient. Li Chrestiensse défendirent bien si comme 
len dit, et occistrent bien cinq cens Sarrazins, et 
ni ot que un Chrestien mort, cil fu Englois. 

XCII. Regi Johanni offertur imperium Constanti- 
nopolis, quod ille recusat. Sed haredi imperii dat 
filiam suam uxorem; imperium administrat. 
Or, vous lairons à parler delaterre de Jerusalem 

tant que point et hore en sera. Si vos dirons de 

Constantinople. Li Crestiens qui dedens estoient, 

avoient perdue toutela terre, fors seulement là 


3 


4008 — 


E. 
-— 4009 


| 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. 


"L. LIB. XXV. 1010 


cité et un poi de terre par dehors. Il prístrent con- A qu'il avoit et porteroit corone. Aprés quant il au- 


. seil ensemble, si plusor et distrent qu'il lairoient 


la cité et vendroient, li autres distrent que ce ne 
feroit-il ja, car grant honte et grant reprovier en 
auroient en tous les lieus oüil iroient, si laissoient 
si riche cité por noient, ains manderent à l'apo- 
stole secors, et li feroit à savoir l'estat de la terre, 


. et li manderoit por Diex, qu'il lor donast le roi 


Johan à seignor, car s'il le pooit avoir, à l'aide de 
Dieu bien tendroit la terre, et si tót come il ven- 
droit en la terre il li rendroient et feroient de lui 
seignor. A cil conseil s'aecorderent tuit. Il envoie- 
rent à l'apostole et au roi Johan. Quant l'apostole 
oi ces noveles, si manda le roi Johan qu'il venist 
parler à lui, ili vint. Quant il i fu venu, l'apostole 
lidist ceque l'en li avoit mandé de Constantinople, 
et mult le pria qu'il le fist et qu'il s'en conseilla. 
Le roi li dist qu'il en estoit tot conseillé, et qu'il 
n'iroit mie, car un enfes estoit remes de l'empe- 
reor Pirron, qui estoit oir de la terre, si ne se vo- 
loit mie mettre eu aventure por garantir autrui 
terre. Mult li pria l'apostole qu'il i alast, et grant 
secors li promist d'avoir et de gent. Li rois dist 
que por cele promesse n'iroit-il mie, ne cele pro- 
messe si li aloit ne refuseroit-il mie. Li rois porce 
qu'il veoit le besoing dela terre, et porce que l'a- 


' postole l'en prioit, dist qu'il iroit por tele division, 


se li chevaliers dela terre li ottroient, et li apostole 
li looit. Que li oirs de la terre espouseroit une fille 





B 


roit espousée sa fille, il jureroit sor sains que tant 
com 1l vivroit, il seroit en baillie, et seignorie n'a- 
roitsor lui. Aprés li feroient lichevalier homage à 
sa vie, et que toute la terre qu'il conquerroist que 
ses ancestres avoient tenué, tout seroit à l'empe- 
reor, ei s'il conqueroit terre que ses ancestres 
n'eussent tenu, elle seroit à ses oirs et de l'empe- 
reor la tendrcient, se ainsi le voloit faire, il iroit. 
Li apostole loa mult ce que le roi avoit dit, et bien 
si acorda. Li message distrent qu'il s'en iroit ariere, 
et qu'il le feroit assavoir as chevaliers. I] retorne- 
rent en Constantinople, et lor firent à savoir. Li 
chevaliers parlerent ensemble et bien s'acorderent 
tuit à ce que li apostole et le roi lor avoit mandé. 
Il envoierent ariere et manderent le roi, qu'il ve- 
nist en Constantinople et qu'il feroit quant qu'il 
avoit devisé. Le roiquant il ot oi ces messages ala 
à l'apostole, et prist congié à lui. Li apostole li 
dona de son avoir, etli creanta qu'ille secorroit de 
geus et d'avoir, se mestier en avoit. Aprés li rois 
s'atorda et ala en Venice, etentra en mer, et alaen 
Constantinople. Il manda querre tous les chevaliers 
de la terre, et fist espouser sa fille au vaslet qui 
emperere devoit estre. Quand le vaslet l'out espou- 
sée, le roi li requist qu'il li feist ses convenances, 
et il et li chevaliers de la terre. L'empereor et li 
chevaliers li firent ce qu'il devisa, si com il avoit 
en convent, etleroi a tant s'en tint. 





INCIPIT LIBER XXV. 


Ll. ZElis regina Cypri reposcit regnum Jerosolymi- C il distrent lor message, à quoi il respondist, que il 


tanum tanquam sibi debitum. 

En cel point que l'empereor se parti dela terre 
de Surie et de Cypre, Alis laroine de Cypre, mere 
le roi Henri vint en Acre, et requist le royaume de 
Jerusalem com le plus droit hoir qui fust aparant 
du roi Aemeri son aiol. Les gens de la terre orent 
conseil, et li respondirent qu'il estoient homes de 
l'empereor Federic, qui tenoit la terre par le ba- 
liage de son fil Coraut, porquoine pooient mie faire 
ce com lor requeroit. Mes porce qu'il n'avoient 
onques veu celui sien fil Coraut, ne il n'avoient 
esté presenturoiaume, il manderoientà l'empereor 
que dedens un an lor mandast Coraut son fil, et 
s'il l'enveoit, il le garderoient come lor seignor, ou 
se ce non, il feroient ver lui ce qu'il devroient, et 
por ceste chose faire, à l'empereor envoioient mes- 
sage deus chevaliers, l'un fu Giefroi Litors qui 
estoit né du pais, el li autre fu Johan de Baillou 
qui fut né de Flandres. Cil diu passerent en Puille 
en une galie, et ariverent à Brandis, et d'iluec 
alerent tant qu'il trouverent l'empereor à S. Lo- 


'rens, qui s'en aloient à Capres, Si com vos avez oi, 


feroit dedens brief tans ce qu'il devroit. 

II. Rez Joannes ut se gesserit Constantinopoli. 

Ci vous dirons du roi Johanqu'il li avint quand il 
fu alé en France. Il avint en Constantinople quant 
l'erupereor Robert fu mort, à cui Felippe son frere 
le cuens de Namur avoit donné et quitté l'empire 
qui li remest un fil mult jone et mult petit enfant, 
qui ot nom Baudoin, de qui li barons de la terre 
par accort firent baillif et garde de l'empire et de 
l'enfant un vaillant home qui avoit nom Anseau, 
lequel maintain bien la terre selone le mauvais 
point oü ele estoit. Et porce qu'il la pust miex 
maintenir, fit.-il pesetaliance as Comans, etespousa 
la fille d'un Coman por miex atraire à soi, et de ce 
avint que la terre fu en meillor point et plus plen- 
teive. En ce que la terre de Constantinople fu en 
si fieble point, li barons orent conseil, et par acort 
manderent par bon message au roi Johan qu'il ve- 
nist recevoir l'empire de Constantinople, par les co- 
venances qu'il lui faisoient. Le roi Johan si assenti 
en la maniere qu'il avoit esté devisé, et amena beles 
gens avec lui, et aporta grant avoir. Es covenances 


1011 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


4012 


fu que li enfes qui estoit droit oir, devoit espouser A etl'empereor Federic,l'empererefist mult grant sem- 


une soué fille, qu'il avoit eu de la seror le roi de 
Castelle, et tout ce qu'il conquerroit outre le bras 
S. George en la terre de Bethyne seroit à lui et à 
ses oirs, mes qu'il le tendroient de l'empire, et 
qu'il tendroit l'empire tant com il vivroit. Quant il 
fu venu en Constantinople, il fücoronéempereor et 
recut les homages et les feautés. En ce qu'en cuida 
qu'il deust chevauchier et commencier la guerre, 
si se mist à plaidier as Veniciens, aprés se trouva 
mult amenuisié de gens et d'avoir, et toutes voies 
si come il pout passa le bras S. George, et asseia 
un fort chastel qu'en apelle Lespigas, et i furent 
tant qu'ille prist, non mie par force, ains fu em- 
blés. Lors le garni, ala avant et chevaucha par la 


blant qu'il vousist metre conseil en laterre d'outre- 
mer, et qu'en li avoit fait à savoir queli Sarrazinsli 
tenoient mult mauvaisementles trives, et lesautres 
outrages et tors qu'il faisoient as Crestiens, oc- 
cioient il les pelerins u chemin de Jérusalem. Et 
sans faille il en i ot occis en celui tans plus de dix 
mil, et encore firent greignor meffet li Sarrazins 
qu'il assemblerent plus dexv milles homes à pié en 
la terre S. Abrahanet des montaignes de Jérusalem, 
et de Naples, et du pais entor ; et distrent, qu'il ne 
voloient mie soffrir quela cité de Jerusalem fust en 
mains de Crestiens, ne qu'ils eussent pooir d'entrer 
u temple Domini, qui estoit la maison de Dieu, et 
faisoit semblant que ce faisoient-il sans la volenté 


terre du Vatas. Icil Vathas estoit un grieu, qui te- p du soudan, et que en celes avoient mis lor Fa- 


noit la terre outre le bras S. George et se faisoit 
appeler empereor, et por empereor se tenoit ; et ce 
qu'il tenoit la terre estoit de par sa fame qui avoit 
esté fille de Laserie, liquiex s'appelloit empereor, 
porce qu'il estoit de l'empire et du lignage au bon 
empereor Mauuel, de cui cist livre a parlé ba en 
ariere. Quant l'empereor Johan ot chevauchié par 
cele terre, et veseu sor ses anemis un tans que 
onques li Grees n'oserent venir à bataille, ains 
l'esehivoient tous jors, aprés s'en retorna en Con- 
stantinople, ne onques puis ne issi por meffaire à 
ses anemis, ains seurevint au plait. En si poi de 
profit gasta totl'avoirqu'il avoit apporté u pais, de 
quoi les gens le guerpirent, si demeura seul en 
pauvreté, tant comme il vesqui puis. 

III. Soldanus Babylonis Damiatam obsidet et 

expugnat. 

Il avint aprés ce que l'empereor Federic se parti 
de la terre de Suric, que li Soudan de Babilone Me- 
lec Equemel à tout son frere Melec Elferac, et o tot 
grant gent à pié et à chevalalerentassiegier la cité 
de Domas, et firent semblant de tailler les jardins, 
dont cil de Domas orent grant doute, car ce est une 
de lor grant richesses, estsi est tot-lor grans delis. 
Ilse trouverent esgarés, com eeux qui n'avoint de 
seignor qu'un enfant, et estoient en main d'un bail- 
lif, si douterent estre destruis porce qu'il n'avoient 
seignor qui les maintenist; porquoi ils finerent à 
Elquemel et li rendirent la cité, et tantost la dona 
à son frere le Seraf, et cil l'en dona 4 cités en 
eschange au levant. Quant Seyfedineber sout que 
cil de Domas voloit rendre la cité, et deseriter son 
seignor Melec Enasselle fil deli Coredin, et ni pooit 
mettre conseil, il prist son seignor, etle traist hors 
du chastel de Domas soudenement par une po- 
sterne, et l'emmena au Crac, oü sa mere estoit, et 
son tresor iluee le laisa, et s'en ala à son chastel 
Salquet, et ce qu'il fist de l'enfant garentir, si fu 
porce que son oncle Lequelmel et le Seraf ne l'oc- 
ceissent. 

IV. Fridericus, facta pace cum Gregorio papa, si- 
mulat se velle transfretare in Terram Sanctam. 


Aprés ce que la pes fufaite;entrele pape Grégoire 


quis, ce sont lor prestres, 1l s'en vindrent tuitarmé 

dedens la cité, et corurent parmi les rués tot 

abandon, et brisierent ostiex, et roberent et oc- 

cistrent mains Crestiens, mes non mis gram- 

ment. 

V. Christiani Terre Sancta in locis tutisstmis se 
recipiunt. 

Li Crestiens qui estoient en Jerusalem Latin et 
Surien, et toutes autres nations, quant il sorent la 
venué de ses gens, si se receterent ens et lor fames 
et lor enfanset lor meillors choses en la tor de Da- 
vid, en une fermeté qu'on i avoit faite, et iluec de- 
lés es plus fort maisons qui prés de là estoient. Li 
baillis de la ville, qui avoit nom Renaut de Cay- 
phas, ehamberleus du roiaume manda en Acre au 
seignor de Sajete et à Garnier Lalemant, qui estoit 
remes u lieu l'empereor baillis du roiaume, et fist 
assavoir cele assemblée, dont cil prist chevaliers et 
serjans, et murent d'Acre, et alerent jusques à 
Jaffe, sienvoierent un chevalier qui avoit nom Bau- 
doin de Pignegui avant, et Tricople o lui por veoir 
la covine des Sarrazins, et l'ost venoit aprés. Cil 
murent à prime soir et alerent le chemim d'E- 
maus, c'est li chastiaus o notre Sire s'aparut 
à deux pelerins aprés la resurrection. Il chevau- 
cierent toute nuit, si qu'il furent au jor en Be- 
thleem. 

VI. ChristianiSaracenos Hierosolymis cedunt. 

Quant li Crestiens qui s'estoient receté en la tor 
David virent paroirles qui venoient de vers Beth- 
léem, si conurentles gonfanons, et sorent qu'on les 
venoitsecorre, sien furent mult lies, car il estoient 
en mult grant paor, comme ceus que Sarrazins 
avoient enclos, et les assailloient de toutes pars, et 
ce loravoit ja duré deus jors, et il estoient ce tiers. 
Adone pristrent cuer, et corurent as Sarrazins et 
les desconfirent, et les brisierent, si qu'il n'orent 
paor de ralier eus ne de recouvrir, ains les emme- 
nerent chacant et ferant et occiant parmi les rués, 
si que une partie s'enfui par la porte S. Estienne, 
l'autre par la porte de Josaphat, l'autre vers le 
Temple, et vers Monte Sion, liquel se descouloient 
des murs à val, quant eil qui venoient devers 


4013 


- desconfiture, et conurentla chace, si ferirent des 
. esperons aprés ceux qui s'enfuioient, si qu'il en 
 atainstrent plusors et occistrent, dont il fu trouvé, 
. qu'il i en ot de mors, quedehors que dedens bien 
deus milles ou plus. Lors manderent en l'ost por 
faire assavoir cele novele, dont li messages trova 
l'ost au toron des chevaliers, etquantil lor ot dit la 
novele, si en furent mult lies, etse tindrent qu'il 
n'alerent plus avant, ains s'en retornerent en Acre, 
et sor tout achaisons l'empereor sous couverture 
de ces choses, parle seu du pape fist atorner ccc 
chevaliers, et ccarbalestriers et serjans à cheval, et 
- lor fist chargier Brandis à chevax et armeures et 
viandes en xxvnr salandres, liquels murent et tant 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB, XXV. 


. Bethleem furent approchiés de la ville, si virentla A ne ne doit faire ce quevos li avez requis, et s'il le 


4014 


faisoit, il mesprendroit vers eus. Aprés ce Johan 
d'Ibelin se dreca et dist au roi : Sire, je suis vos 
hons, si vos priequevos me maintenés a droit, que 
je suis prest de faire devant vos droit, eten vostre 
cort se nus me soit que demander. Sor ce li. mes- 
sagesse leverent, et distrent au roi : Sire, vos 
avés bien entendu ce que nos vos avons dit de par 
l'empereor, et nos avonsentendu vostre response, 
si s'en partirent a tantet se recueillirent en lors 
galies, et alerent ou Gavata, oü lor salandres 
estoient. , 
VIII. Castellum Baruth obsidetur. 

Quant cil des chalandres orent illeuec attendule 
mareschal qui lorchevetaine estoit plusors jors, et 


alerent qu'il arriverent au Gavata, la pointequiest p virent qu'il ne venoit pas, si orent conseil, ef se 


devant Limecon. Quantils furent là venus, si ge- 
terent lor aneres, et demorerentilluec por attendre 


lor chevetaine. Et Richart fils Augier le mareschal 


lempereor, qui devoit movoir aprés eus à tot xv 


galies. 


VII. Zmperator jubet expelli Joannem Ibelinum e 


Cypri regno. Quod rez recusat facere. 


Quant les salandres durent movoir de Brandis 
une nef de l'hospital des Alemans mutavantque les 
- salandres, et vint en Aere. En quoi vint un espie 
Johan d'Ibelim seignor de Baruth, quili fist assa- 
voir la venué des gens de l'empereor, et tout Ior 
entendement : porquoi il vintpié estant en Acre, 
et amena tantde genscomeil poutavoir, que à sous, 

. que de ses amis, et s'en ala a Baruth, et d'iluec en C 
Chipre: et quant il fulà venus, il prist le roi et un 
— poi de gens, ets'en ala herbergier au Quit: tot le 


remanent des gens, chevaliers et sergens fit herber- 


gier a Limecon, etfist chevetaine Balian son ainsné 


fil. En cel point arriverent deus galies a Limecon, 
en quoi estoit l'evesque de Melfe,et deus chevaliers 
» qui avoient lor fieen Acre. Li uns estoit appelé 
lAlemant, li autre Johan. de Balle, qui estoient 
Flamens, et demanderent le roi por parler a li, et 
l'en lor dist qu'il estoit au Quit. Il partirent de Li- 
mecon olor galies et s'en alerent au Quit, ou leroi 
estoit herbergié. Quant il vindrent là, si distrent 
. au roi en presence du seignor de Baruth : Messires, 
l'empereor vos mande come à celui quiestseshons 
que vos congiés etfaites partir de vostreterre Johan 
d'Ibelin etses enfans, et ses nevous etses parens ; 
car il liont meffait, porquoiil vos mande etdefent 
| que vos ne recettés negarantissiés en vostre terre : 
lirois qui estoit enfes et jone d'aage, ot sou con- 
seil, et lor fistfaire response par un sien chevalier, 
qui estoit ses hons, et avoit anom Guillaume vis- 
comte, et lor dist : Seignor, le roi m'a commandé 
et chargié que je vous die, qu'il s'esmerveille que 
l'empereor vostre sire lia faittel commandement ; 
carlisire de Baruth est oncle sa mere, etsi esl 
bien su que il et si neveus, et grant partie de ses 
parens sont sihome, porquoi il ne lor puet faillir, 
et sauve soit la gracede l'empereor, le roi ne puet 


partirent du Gavata, et s'en alerent tant qu'il vin- 
drent a une isle qui est devant Baruth, là descen- 
dirent a terreet deschargierent lor clevax, et s'ar- 
merentetse mistrenten eschieles, etchevauchierent 
vers la cité deBaruth les eschieles rengiés. Quant 
cil de Baruth les virent venir, si iot de tex qui se 
mistrent u chastel, li autre ouvrirent les portes de 
la ville, et les recurent, si que cil s'espandirent 
parmi la ville, ctse herbergierent par lesostex, ou 
il troverentgrant plentede viandes et d'autres cho- 
ses, et mistrent la main à assegier le chastel et 
faireengins, etfirent un granttrebucher, qui gettoit 
le pesant d'un. quintax. Entre peut trebucher et 
tomberiaus i avoit c et xx si tindrent mult ceus du 
chastel, si que nus ne pooit entrer ne issir. 
IX. Fridericus imperator regni administrum cons- 
tituit Richardum filium Augerii. 

Aprés ce ne tarda guaires queli mareschaus Ri- 
chartfils Augier arriva a Limecon a tot les xv ga- 
lies. Quant il vint la, etil sout queles chalandres 
estoient alées a Baruth, il mut d'iluec et ala prés et 
vint a Baruth, et trova le siége, et le maintint si 
come il l'avoient commencié, et l'efforcatant come 
il pot. Sus ce il envoia Henri son frere a Sur, et 
manda dire a Hemart de Laion qu'il lui rendist Sur - 
qu'il avoit en garde. Cil receut le mandement, et li 
livrala citéet le chastel. Quant le mareschal ot esté 
une piece à Baruth, si s'en ala en Acretoteschiere- 
ment. Quantil fu là venu, il assemblales chevaliers 
et les borgois. Quant il furent tuit assemblés u 
chastel devant le grant palés, il fist lire une Iettre 
enlor presence, qui estoient scelés d'or, et venoit 
de par l'empereor Federic a tous ceusdu roiaume, 
en quoi il se contenoient mult de beles paroles et 
amiables, et entreles autres paroles disoit : Je vous 
ai mandé le mareschal de l'empereor Richart fil 
Augier, legat de Macoste, por estre baillif du roiau- 
me, et por maintenir justice et droit, et por garder 
en lor raisons les grans etles petis, les riches et 
lespoures. Quant ces lettres furent lués, Richart 
se leva, et dist : Seignors, vous avés entendu les 
lettres de mon seignor l'empereor, et tot ainsi come 
elles devisent, le ma il commandé, et je suis prest 


1015 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP., 


de faire parle conseil des prodomes de la terre se A là et aroit conseil à eus, et qu'il mandassent là a 


li contenemens, et les euvres eussent esté teles 
comme estoient les paroles, et les lettres les gens 
du pais se fussent bien tenués a paies, et l'eussent 
retenu a baillif ; mes aprés ce ne demora guaires 
u pais, que ses portements fust tot autres, et 
qu'il descouvrit son euer et sa pensée, come cil 
qui estoit orgueilleus et bobauchier, et n'estoit mie 
mult garni de sens : par quoi les gens de la terre 
s'aperceurent que son entendement estoit detout 
destruire et mettre a neant. 
X. Oratio Belianiad Richardum regni administrum, 
quam ille parvi facit. 

Quant il orent ce aperceu, etil furent certain de 

sa mauvaistié et de sa male volenté, il furent en- 


semble, et orent conseil, et par aeccort vindrent p 


devantle mareschal Richart, de quoi Balian de 
Saletteli dist : « Il m'ont enchargié que je vos die 
por moi et por eus une parole. Il vos font assa- 
voir, que quant cette terre fu conquise, ce ne fu 
pas por nul meschief de seignor, ains fu conquise 
par eroiserie et par pelerinset de gens assemblés ; 
et quant ils l'orentconquise, il firent seignor par 
accort et par election, et li donnerent la seignorie 
du roiaume; aprés firentparaccort et par connois- 
sance des prodomesestablissemens etassises, que 
il voudrent qu'ils fussent tenués et usées u roiaume, 
por le sauvement du seignor et des autres gens, et 
por maintenir raison, etpuisle jurerent et firent 
jurer au seignor, et dés lors en gatuit li seignor, 
qui ont esté u roiaume, l'ont juré jusque aore, 
et tot aussi le doit jurer l'empereor. Entre les au- 
tres establissemens et les assises i est ceste assise, 
que nus sire ne puet, ne ne doit dessaisir son bien 
sen autrui, et véesli Johan d'Ibelin sire de Baruth, 
qui est hons de l'empereor, et sus a vous qui estes 
en lieu delui por la terre garder, et droit mainte- 
nir, avés mis main sus ces choses et sus ses te- 
neures, et l'avés dessaisi de la cité de Baruth, et 
des terres entor, et avés assegió son chastel sans 
esgart de cort, et sans jugement ; porquoi nos vos 
requerons par droit et par raison, et por sauver le 
serment etla foi de vostre seignor l'empereor, que 
vos departés vos et vos gens de Baruth. Par quoi 
le sire de Baruth resort en sa saisine, et se vos li 
volé n'en mettre sus ne demander, si le faites se- 
mondre par l'usage du roiaume, etle menés par 
l'esgart de la terre, et s'il par esgart de cort en 
chiet, nos somes prés de vos aidier à nostre pooir, 
et de faire tant qu'il soit amendé. » 

XI. Quant li mareschaus Richart entendi cele 
parole, si s'esmerveilla mult qu'il osa oneques ce 
dire;car il cuidoit que nus ne li osast contredire 
chose qu'il vosist faire. Mes il veoit ores bien que 
le fait n'iroit mie ains com il avoit en pensé. Toutes 
voies ouvri son euor de ce qu'il ne pooit amender, 
silor dist, que de ce ne pooit répondre, tant qu'il 
eust conseil des riches homes de l'empire quio lui 
estoient venues, qui estoient a Baruth, mes il iroit 


lui portle respons. Sor ce s'en parti le lendemain 
bien matin, et s'en ala à Baruth. Et quant il vint là, 
si destraint et greva plus le chastel qu'il n'avoit 
fait devant. Johan de Sajete et Johan de Cesair, 
Huete de Mont-Beliart, Garnier l'Alemant, et li 
autres chevaliers du roiaume envoierent deux che- 
valiers a Baruth, por demander le respons du ma- 
reschal, si come il lor avoit promis. De quoi li uns 
des chevaliers avoit nom Renaut de Caifas cham- 
berlan du roiaume, et l'autre fu Daniel de Malem- 
bec. Quant cil d'ici furent a Baruth, si firent assa- 
voir au mareschal, qu'il estoient venus a lui por 
oir son respons, de ce que li homes de l'empereor 
li avoient dit et requis. Son respons fu tex: Sei- 
gnor, distil, je vous fais assavoir que je suis 
home de l'empereor, si suis tenu de faire son 
commandement ; par quoi je veus que chacun sa- 
che que je ne veul trespasser en tel chose qui est 
resnable; car l'en soit bien comment Johan d'Ibe- 
lin s'est prouvé et contenu envers l'empereor, non 
mie porce que je ne suis que serjant, et l'empe- 
reor est sire. S'entre vos entendés que l'empereor 
vos face autre chose qu'il ne doie, si mandés à 
lui, etil est si bon seignor et si loial qu'il le dre- 
cera si comme il devra. Li message s'en retor- 
nerent en Aere, et retraistrent les respons du rna- 
eschal à ceux quilesi avoient envoiés. 


XII. Zegni habitatores immunitates et sua privilegia 
tueri conantur. 


Quantli gens du roiaume entendirent le respons, 
si aperceurent bien que la volenté du mareschal 
estoit telle come l'en lor avoit fait entendaut, si se 
penserent que, s'il ne mettoient conseil en eus et 
en lor fait, qu'il estoient en mauvais point. Por- 
quoi les plus sages d'eus et les plus porveant orent 
conseil ensemble, et virent qu'il n'avoient autre 
recouse fors tant qu'il fussent tuit tenus ensemble 
par serement de garder et de sauver lor raisons et 
lor droitures, et les franchises du roiaume. Lors 
s'apenserent qu'en la terre avait une frairie S. Au- 
drien, laquel estoit otroié du roi Baudoin et afer- 
mée par son privilege. En cele frairie avoit esta- 
blissement devises et motison et privileges. Entre 
les autres establissemens estoit ce que tuit cil qui 
en cette frairie se voloit mettre, li frere et cil de 


D ]a frairie les poient recevoir. Lor s'assemblerent 


tuit chevaliers et borgois, et tuit li riche home, et 
quant il furent assemblés, il manderent querre les 
conseillers de la frairie, et les privileges; et quant 
il furent là venus, si firent venir les deux privi- 
leges, aprés les firent lire. Adone virent la frairie, 
adone la jurerent li plus du pueple qui le firent 
volentiers por la paor qu'il avoient dela maisnie 
le mareschal .Richart. Et lors furent tenus les uns 
asautres. Puis fu mandée ceste chose en Chipre, 
por faire li assavoir à Johan d'Ibelin sire de Ba- 
ruth. 


1016 .- 


E 
A041 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA, — LIB. XXV. 


1018 


— XIII. Joannes Ibelinus Cypri regem orat, ut ad A ne d'envoier à vos de mes homes ; caril sont en- 


. recuperandam lerram suam se adjuvet, quod rez 
concedit. 


Quant il entendit le fait d'Acre, et des gens du 
. roiaume en la maniere que vous avés oi, si en fu 
mult lie, et li sembla bien que ce li estoit grant 
aide a son fait maintenir. Lors vint au roi Henri, 
qui encore estoit menuet d'aage, etlidist devant les 
barons qu'ilavoitassemblés: «Sire, vossavés que je 
suis vos hons, si vosfaitasavoirce que gensestran- 
gers m'ontfait, et fontencoregrantoutrageet grant 
tort ; car il ont prise et saisie ma cité de Baruth et 
ma terreentor, et ont saisi mon chastel de Baruth, 
dont je vous prie come à mon seignor, et à celui 
qui estes tenus de moi aidier à délivrer et à res- 
corre ma terre et mon chastel de Baruth, et vos 
meismes vieignés et amenés vos homes qui ci sont, 
etleur prie a tous si comme à mes amis et mes 
freres, qu'il i mettent conseil et aide. » Le roi li fist 
respondre, qu'il iroit volontiers, et menrait tant 
come il porroit de ses homes ; et li home le roiqui 
là estoient respondirent, qu'il estoient prests de 
lui aidier, et si i avoit de tex qui mult à enuis 
leussent otroié, si l'ossasent refuser, et bien le 
-monstrerent puis, quant il virent que tans fu. Il 
firent porchacier vessiaus et firent armer galies, et 
assemblement à Maugoste, et ]à attendirent le tans, 
tant qu'ils murent le premier jour de quaresme, et 
passerent à mult souef tans, et arriverent au pui 
du eonestable, qui est entre Nefin et Bouceron, et 


là descendirent tuit ensemble. Lors avint que C 


Amauri, Belais et Hemeri de Bessan, et Odes de 
Gibelet et lor compaignon s'enfuirent la nuit, et 
laissierent lor hernois et lor herberges et s'en 
alerent à Triple, et là lor envoia le mareschal Ri- 
chart une galie, en quoi il s'en alerent à Baruth. 
La chaison porquoi il se partirent du roi si fu, 
parce qu'il distrent, que le roi estoit menor d'aage 
et en autrui pooir, et qu'il estoient hons de l'em- 
pereor en chief, et li estoient plus tenant qu'au 
roi. 
XIV. Idem petit a. baronibus apud. Acconem 
existentibus. 


Aprés se parti Johan d'Ibelin du Pui, etemmena 
le roi o son ost, et passa le Pui, et s'en ala devant 
Gibelet, et tant qu'il vindrent devant Baruth à une 
terre con apelle Sineifil, et là se herbergierent sor 
le flun. Quant il furent là venu, Johan d'Ibelin en- 
voia un message à Acre, un sien vaslet qui avoit 
nom Droon, et envoia plusors lettres à Balian de 
Sajete, et à Johan de Cesaire, qui estoient ses 
mesfil de sa seror, et à mains autres de ses amis, 
et envoia une lettre au commun de la terre, es- 
quelles lettres se contenoit ainsi et disoit aprés le 
salu : Seignor, je vous fais à savoir que gens es- 
iranges d'autres terres mont coru sus, et ont saisi 
et prise ma cité et ma terre, et ont assiégé mon 
chastel ; et porce que je n'ai pooirde venir à vous, 


clos en mon chastel, porquoi je vos fais assavoir 
mon besoing par ces lettres, esquelles je vous pri 
el requir et semon, sicomme mes freres et mes 
amis, que vous me maintenés selonc l'us et les 
coustumes du roiaume de Jerusalem, et que vos 
m'aidiés à recorre et à délivrer ma cité et mon 
chastel, et ma terre. Ces lettres furent lués en 
lostel Balian de Sajete, oà li plus des homes 
l'empereor estoient assemblés ; de quoi Johan de 
Cesaire demanda respons por son oncle Johan 
d'Ibelin, dont il avint qu'une grant partie s'accorda 
à ce que l'en li devoit aidier, et lui rescors et ainsi 
s'offrirent por li aidier, li autres disoient qu'il 
n'estoient mie apensé. Cil qui si accorderent à aler 
furent Johan de Cesaire, Bohart de Cayfas et Re- 
naut son pere, Giefroit le Fort, Giefroi d'Estruent 
Baudein de Bonvoisin, et d'autres chevaliers tan 
qu'il en ot rxnr, Cil s'atornerent et murent, et vin- 
drent là oü le roi de Chipre estoit, o Johan d'Ibe- 
lin, et lors se meut l'ost des Chiprois de Senelfil, 
et s'en alerent herbergier prés dela cité en un lieu 
con apele Loros, et iluec furent tant qu'il avint 
que Girart le patriarche de Jerusalem, et Pierre 
l'arcevesque de Cesaire, et Johan deSaicte, Huedes 
de Mont Beliard, et frere Garin maistredel'Ospital 
de S. Johan, et frere Hermant de Pierregort mais- 
tre du Temple, le baillif de Venice, et le conseil de 
Pise et de Genes se partirent d'Acre el alerent à 
Baruth, et se herbergierent dessous la ville, et par- 
lerent à l'une partie et à l'autre por savoir s'il i 
peussent mettre conseil et pes ; e quand il orent 
assés parlé as deus partie, si virent qu'il n'i pooient 
rien faire en nulle maniere, si s'en partirent et 
s'en retornereut arriere en Aere, Johan d'Ibelin vit 
et conut qu'il ne faisoit riens là ou il estoit d'es- 
ploit, ne force avoit-il mis de grever ceus qui es- 
toient devant Baruth, et qui avoient son chastel 
assegié. Car s'il fussent en mi les chans, si deus- 
sent ils prendre la bataille encontre les Chiprois ; 
car jl avoit plus gent à chevalet à pié que n'avoit 
Johan d'Ibelin. 


B 


XI. Joannes Ibelinus accedit Acconem hortaturque 
populum ut salendras marescalli diripiat. Obsi- 
del Tyrum. 


" Quant il ot ce connu, si se partit d'iluec qu'il 


estoit, e& emmena le roi Henri en l'ost de Chipre. 
et s'en ala a Sajete, et laissa là et Anseau de Brie 
pour lui garder et o lui le plus de l'ost, les autres 
emmena o lui, et s'en ala en Acre. Quant il fu là, 
se fist assemblerles gens de la ville, chevaliers et 
borgois et l'autre pueple, et devant tous jura la 
frairie saint Audrien au letrin de l'yglise. Aprés 
ce qu'il ot juré, il parla tot le pueple, et fist sa 
plainte, et lor dist que les salandres de lor avenu 
s'estoient venués et estoient encore au port, et 
qu'encore lor poroient-il faire grand damage, por 
quoi il looit qu'en les arrestast. Sitost com il ot 


1019 


ce dist, un cri leva par l'yglise que chascun dist A 


el cria as salandres. Lors s'esmurent et corurent 
à la mer, et se mistrent en barges, et alerent as 
salandres, et en pristrent les xvu et l'une eschapa 
qui estoit à la cole. Et ce qu'il les trouverent en 
Acre, si fust ainsi, que quant les Lombars furent 
descendus à Baruth, li mareschal les manda en 
Aere por iverner ; car il cuidoit avoir la terre tot 
a son commandement, mes de ce se trouva il en- 
gignié. Quant les salandres furent prises si com 
vous avés entendu, le mareschal le sout qui estoit 
à Sur, si en fu mult dolent. Aprés ce que les sa- 
landres furent prises, le roi se partit de Sajete et 
vint en Acre. Quant il fu venu, Johan d'Ibelin ot 
conseil, que par la cort, que par la gent de la 


C GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


XVII. Rex Cypri ducitur Acconem. — 

Quant cil de Puille se furent ferus en la herberge, 
le cri fu mult grant. Un chevalier qui estoit maistre 
du roi etle gardoit, le fist monter sor un cheval, et 
bailla a gens qui le menerent à Acre, et il demora 
en la besoigne oü il fu pris et navré u visage mult 
malement. Ceslui chevalier avait nom Johan Rabin. 
Li Chiprois qui furent montés si come il porent, 
que armé que desarmé, se mistrent ensemble une 
partie d'eus et se mistrent à deffense tant qu'il i ot 
bons poignars jusques quelejor fu esclairé, etqu'il 
se troverent poi de gens, et ne porent soffrir le fes, 
si se traistrent ariere en une terre. Car une partie 
de lor gent ne pristrent conseil de nulle chose fors 
que d'aler s'en vers Acre. Lors le ferirent cil de 


ville, et par lor aide alast assegier Sur ; et à ce li p, Puille en li herberge et cil des galies descendirent 


aidierent li Genevois de gens et de viandes. Si 
qu'il s'esmut, et ala gesir au Casal Ymbert. Quant 
li mareschaus Richart sot ceste entreprise, il manda 
à Baruth à son frere le tier, qui estoit en son 
lieu, qu'il se partist du siege, et amenast l'ost à 
Sur, et ce fist-il por ce qu'il douta la venué de 
cele gent qüi devant Sur devoient aler. Li tier fist 
ce que son frere li ot mandé, si qu'il mist le feu es 
engins et se parti de Baruth, et emmena les gens 
qui avec lui estoient, et les galies et les autres ves- 
siaus, et s'en vint à Sur. 

XVI. Richardus marescalcus Cyprios nihil tale 

cogilantes capit. — 
Quant Johan d'Ibelin sout la novele de ce que cil 


de l'ost qui estoient devant Barüth s'estoient par- C 


lis, et avoient guerpi le siege et s'en estoient venu 
à Sur, si en fu. mult lies, Si qu'il s'en retorna en 
Acre, et laissa le roi o les Chiprois delés Casal- 
Ymbert u Sablon devers Acre. En ce que Johan 
d'Ibelin fust en Aere por avoir conseil qu'il feroit, 
li mareschaus qui estoit a Sur sout la couvine de 
ceus de Chipre. Il atorna ses gens et ses galies, et 
mut de Surà primesomme, etchevauchierent toute 
nuit. Et quant ce vint a l'aube du jor, il se ferirent 
en la herberge des Chiprois par terre et par mer, 
et les pristrent ; si qu'iltrouverent le plus d'eus en 
lor lis, dont il i ot mult poit de ceus qui se peussent 
armer à droit. Si lor avoit l'en fait a savoir par 
espies à l'anuitier. Mes Anseau de Brie que Johan 
d'Ibelin ot laissié chevetaine de l'osten sonlieu ne 
vout croire les espies, ains en fist son gabois, et 
dist que mult fait mal à croire qu'il vieignent vi 
lieués par si mauvais chemin por nous assaillir, et 
il ne le faisoient mie, quant il estoient à deus ar- 
chies de nos devant Baruth; et por ce ni vout met- 
tre conseil, ni soi garder de ses anemis, et si avoit 
establis chevaliers a la gait, si come il soloit chas- 
enn soir; mes cil qui faisoit le guait, n'estoit mie 
de cele part dont cil devoient venir; ains s'estoient 
mis devant Aere fors de la herberge, et se tenoient 
en une tente tous desarmés en lorlis dessous lor 
espreviers. Le chevetaine de ceus du gait estoit Jo- 
han d'Ibelin le neveu du seignor de Baruth. 


à terre, et refirent autre tel, ne onques n'entendi- 
rent senon à gaaignier, si qu'il pristrent quant que 
les Chiprois avoienten lor herberge et emporterent 
le gaaing à Sur. Si-tost com li cris et la novele vint 
en Acre, Johan d'Ibelin sire de Baruth, Belian de 
Sajete, Huede de Mont-Beliart, Johan de Cesaire, 
Rohart de Cayfas, et li autres chevaliers d'Acre 
saillirent as armes, et s'en alere bone à l'eure jus- 
ques à Casal-Y mbert. Là trouverent ceus qui s'es- 
toient mis au terre. Lors passerent tuit le Casal, et 
corurentjusquesau pié dela montaigne con appelle 
Passe-poulain. Quant il furent là venus, si trouve- 
rent que cil avoient ja passé le pas et virent qu'il 
ne les porroient mie ataindre, si s'en retornerent 
en Acre. Le jor que cele besoigne avint fu par un 
mardiletiers jor de May,l'an de l'Incarnation nostre 
Seignor Jesus-Christ wccxxxir. Celui jor ot compli 
le roi Henri de Chipre son aage de xv ans. 

XVIII. Joannes Ibelinus cum rege Cyprum se recipit. 
. Quant les Chiprois furent retornés en Aere, il se 
trouverent à grant meschief et en grant poureté, 
comme cil qui estoient repairie tuit nu, car il 
avoient perdu armes, robes, et dras et deniers et 
joyaus, et n'avoient raporté riens fors ce qu'il 
avoient vestu, et ]a beste sor quoi il seoient. De ce 
furent-il si esbabis et si esmaie, que poi s'en failli, 
que grant partie d'eus ne se tornerent de l'autre 
part, et ne se soustraistrent le roi avec eus qui 
estoit enfes et legier à engignier. Quant Johan d'Ibe- 
lin apercut ces choses, si n'en fist semblant, ains 
couvri son cuer et se pensa, qu'il porroit faire. 
Lors fist ainsi queJohan de Cesaire ses nies vendi 
à son neveu un casal qui ot nom Caferlet por xvr 
mille besans, et sesautres nies Johan d'Ibelin vendi 
au Temple un autre casal qui ot nom Arames por 
xv mille besans. Et quant ils orent ees besans as- 
semblés, il assembla tous les Chiprois, et les con- 
forta et lor presta une partie de cel avoir, et de 
l'autre partie prist gens etarma galies et vessiaus, 
et s'atorna por passer en Chipre, et emmena le roi 
avec lui, et fist tant que le roi dona fié à plusors 
chevaliers por mener les en o soi en Chypre. Etlors 
firent chargier les salandres quiavoient esté à ceus 


1020 - 








4021. 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXV. 


1022 


; de Puille, et es autres vessiaus les chevaus et les A venoient aprés. Quant il se regarderent, si virent 


autres hernois, et s'apresterent de movoir. 
- XIX. Richardus magnam partem regni Cypri ez- 
pugnat. 
... Or, retornons à Richart le mareschal. Aprés ce 
- qu'il ot fait l'eschec à Casal-Imbert, il envoia en 
- Chipre les Chiprois qui o lui estoient, et de la soue 
gent aussi. Quant cil furent venus en Chipre, il fi- 
rent tant qu'il orentle chastelet la ville de Cherines 
et la Caudare et la tor de Famagouste, et assegie- 
rent Dieudamors. Dedens le chastel Dieudamors 
estoient deus serors le roi, damoiselle Marie et da- 
moiselle Isabel, et sii avoit un chastelain qui avoit 
.nom Felippe de Cafran, et si i estoit Hernous de 
Gybelet, que le sire de Baruth avoit laissié cheve- 
taine en la terre, qui muit poi i mit de conroi, si 
que neis le chastel oü estoient les deus serors le 
roi, et il meismes ne garni-il mie, ains dut estre 
vendu por soffraite de viande et à grant mesaise, 
et à grant meschief se tindrent tant qu'il furent 
rescous. Sitot com li mareschaus sout que les 
Chiprois qui estoient en Acre s'aprestoient d'aler 
en Chipre, il se parti de Sur, et emmena sa gent 
fors un poi qu'illaissa por garder Sur, et s'en passa 
en Chipre. Quant il fu là venu, si envoia ses gens 
par la terre, si qu'il out toute le terre en sa main 
et à son commandement fors le chastel de Dieu- 
-damors et le chastel de Bufevent. 
.XX. Rez Henricus in Cyprum redit et Richardum 
insequitur. 
Le roi Henri et li Chiprois qui o lui estoient, fu- 
rent chargiés, et murent de port d'Acre le jor de 
Pentecoste, et alerent jusques à Sajete, et d'iqui 
murent, el alerent en Chipre, et arriverent en l'isle 
devant Famagouste, et descendirent sans contens 
et sans contredit, et si estoit le mareschal Richart 
ena cité de Famagouste à tout son ost, neonques 
ne mistrent contredit à l'arriver, ains fistle soir en 
minuit bouter le feu as galies qui estoient au port, 
et ne s'aresta onques jusques qu'il vint à Nicosie 
.& tout ses gens. Le roi et Johan d'Ibelin, el les au- 
tres qui avec lui estoient, passerentli lendemain de 
lisle, et alerent, et se herbergierent dans la ville. 
Quant il i orent esté deus jors, si se partirent au 
tiers, et chevauchierent a petites jornées tant qu'il 
vindrent a Nicosie. Si-tost com li mareschax sout 
qu'il approchoient, il et toutes ses gens s'en parti- 
rent, et s'en alerent herbergier entre la montagne et 
la valée du puis, par oü l'en va à Nicosie, à Che- 
rines, et iqui se tindrent. Le roi et Johan d'Ibelin, 
et cil qui avec lui estoient se partirent de Nicosie 
le jor mesme qu'il i vindrent, et s'en alerent her- 
bergier de fors la ville en un lieu que l'en appelle 
Traeona, et d'iqui se parlirent lendemain matin a 
un Mardi a xi jor de Juing, et chevauchierent là oü 
lor anemis estoient. Si alerent tant qu'il vindrent 
prés du easal qui à nom la Gride. Là se vodrent 
herbergier, si que une partie de lor hernois et de 
lor serjans s'estoient ja mis u casal, et li autre 


B 


ceus de Puille descendre contre val le pas, lor 
eschieles devisées et livrées à leur chevelaines 
chascun por soi et tous aprestés de combattre. 

XXI. Pugna inter Cyprios et Apulos qui vincuntur. 

Quant les Chiprois connurent que cil venoient 
por combattre, il s'apresterent et adrecierent vers 
eus, et s'approehierent tant, qu'il heurlerent en- 
semble, etquela bataille duralonguemententr'eus, 
eti en ot mult d'abatus, mes une chose i ot qui 
mult aida as Chiprois, ce qu'il avoient serjans à 
pié, dont il avint que quant un de lor chevaliers 
estoit abatu,li serjant le releveoient et mettoient a 
cheval, et quant un des autres estoit abatu, tantost 
l'oceioient li serjant, et prenoient, et por ce i ot 
mult d'oecis et de pris de ceus de Puille en cele 
bataille ; ear il i ot mort plus de rx chevaliers, et 
bien pris xv de ceus de Puille, et des Chiprois ni ot 
mort qu'un chevalier qui avoit nom Sierge, et estoit 
né de Touscane. Quant la bataille ot tant duré, eil 
de Puille ne porent plus durer, ne soffrir le fes ; car 
il recevoient trop grant damage. Si se partirent du 
champ, et s'en retornerent a deconfiture tout contre 
mont le pas a aler vers Cherines. Li Chiprois les 
acueillirent et enchaucierent, et s'en alerent en- 
sembie pesle mesle, et ainsi les menerent jusqu'à 
portes de Cherines, oü il se recuillerent a grant 
meschief. 

XXII. Richardus in Armeniam serecipit. Henricum 
red obsidet Ceranniam. 

Quant li Chiprois orent vaincué la bataille, et 
gaaignié le champ, si com vos avés oi, il retorne- 
rent en une place qui estoiet en une costiere, qui 
est au pied de la montagne, là se herbergierent, 
Li mareschaus vit qu'il estoit enclos, et qu'il avoit 
gens assés et viandes dont il ot conseil, et manda 
à Jaffe por ses galies qui là estoient. Quant eles fu- 
rent venués à lui, il establi teles gens com il vout, 
qui demourassent a Cherines, et il et li autres se 
recuillirent en Hermenie, et entrerent en la fois. 
Là les recureni li roi et son pere Constans, et les 
honorerent mult, et i demorerent grant piece ; si 
que en fermeté les i prist. Par quoi il en i ot mult 
de mort, et tous li plus furent malades. Quantil vi- 
rent qu'il ne pooit durer en la terre, si s'en parti 
rent et aler à Sur. Si-tost com ceus que vous avez 


D oi se partirent de Cherines por aler en Hermenie, 


le roi Henri et si homes s'alerent herbergier delés 
les murs de Cherines, etl'assegierent desi prés, que 
nus ne pooit issir ne entrer. Et par cele bataille 
qui ot esté, demora le roi en sa seignorie bien et 
en pes, il et si homes qui o lui estoient. Le siege fu 
devant Cherines jusqu'aprés Pasques, et lors fu 
faite fin, que le roi Henri délivra et rendi tous les 
prisoniers qu'ilavoit en sa prison, et il li rendirent 
Cherines et tous les prisoniers qu'il avoient pris à 
Casal-Ymbert, et toutes les dames qu'il avoient 
prises par Nicosie et par les yglises et és maisons 
de religion en lor venir en la terre. 


1023 


inter soldanum de Hamano et Hospitale. 

En tant com li sieges estoit devant Cherines, la 
roine Aelis, la fame au roi Henri, et fille le marquis 
de Montferrar qui s'estoit mise dedens Cherines 
avec ceus de Puille, accoucha malade au lit d'une 
maladie dont ele morut. Quant ele fu trespassée, 
cil qui dedens Cherines estoient, l'atornerent sicom 
l'en doitatorner roine, et puis firent demander fian- 
ce àu roi por envoier un home parler à lui. Cil ot 
fiance,si vint au roi, si li dist que la roine sa fame 
estoit morte de ceste siecle, et que cil qui estoient 
dedens Cherines, li mandoient que se lui plaisoit, il 
la fistprendre et enterrer, si come ilaferoit à roine, 
et qu'il en fist come de sa fame. Le roi li assenti, 
et furent données trives que l'en ne traist dehors 
ne dedens, tant que la roine fu traite hors et em- 
portée en la herberge le roi. Lors la mistrent cil du 
chastel de Cherines fors ; cil defors la recureut et 1a 
porterentà Nicosieà multgrant compaignie de gent, 
et fuenterrée honorablement enla mere yglise de S. 
Sophie, etl'enterra l'arcevesque Estorquet. Aprésne 
tarja mie, que Beumont le quart prince d'Antioche 
et cuens de Triple trespassa de cest siecle, si que 
Beumont le quint son fil fu en son lieu et tint les 
deus seignories. En celui tans avint quele soudan 
de Haman ne vout paier l'Ospital S. Johan d'une 
paie qu'il avoit usée à rendre au Crac, dont la tre- 
ve brisa entrel'ospital et le soudan, si quel'ospital 
assembla gent por guerroier au soudan du Haman, 
et fu en cele assemblée le maistre du Temple frere 
Hermant de Pierregort, et tous ses convens, et i 
ot de gens de Chipre c chevaliers, et fu lor cheve- 
taine Johan d'Ibelin seignor de Baruth, et fu o lui 
Gauthier le cuens de Brenne, qui avoit espousée en 
cel an meismes Marie la seror le roi Henri qui lors 
manoit en Chipre oü li rois li avoit donné terre en 
Chipre, et si ot xxxx chevaliers du roiaume. Si en 
fu chevetaine Pierre d'Avalon, qui estoit nies Huede 
de Montbeliart, et si i fu Henri le frere le prince a 
tout xxx chevaliers, que son frere i avoit baillés. 
Car il n'i pooit aler por la trive qu'il avoit au sou- 
dan du Haman. Toute cele gent ot assemblée frere 
Garnier maistre de l'Ospital de S. Johan, qui i 
avoit tout son convent, et tout son pooir, et 
bien avoit en celui ost ce chevaliers et rxxx 
serjans à cheval et w et p serjans à pié et 
plus. 

XXIV. Faciunt pacem. Templi etiam mililes cum 
Armenis pacem faciunt. 

Quant toute cele gent fut assemblée, et il furent à 
la bouquée dessus le crac, aprés ce qu'il orent esté 
deus jors là, il s'en partirent à la nuitier, et che- 
vauchierent toute nuit, si qu'il furent à l'aube de 
jor à Montferrant. Lors murent vers le bore si com 
à hui, si que le bore fu pris etrobé, mes poi i trou- 
va l'en gent, car cil qui i estoient s'enfuirent au 
chastel, si tost com il virent les Crestiens movoir 
et aler vers eus, il orent assés loisir d'eus recuillir 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. - 


XXIII. Obitus Aelidis reginz et Bohemundi. Bellum A u chastel. Car les rués et les entrées du bore es- 


toient barrées de bonne tors et de fors murs, si 
qu'il les convint as Crestiens deffaire ains qu'il i 
peussent entrer. Quant ij orent pris ce qu'il tro- 
verent, et il orent abatu et gasté grant partie du 
bore, si passerent outre, et alerent herbergier à 
deus lieués prés d'iluec à un casal, oit il a fontaine 
con apelle Mergemit, et furent là deus jors, et d'i- 
luec envoierent lor forrieres et coureors parmi la 
terre, qui roboient les casiaus et emporterent le 
gaaing. Au tiers s'en partirent, et retornerent ar- 
riere devant Montferrant, et se riens fust demoré u 
bore à prendre ne à gaster il nel'esparnierent pas. 
D'iluec s'en alerent à un casal herbergier que l'on 
clame Lafonsaquiée, etlendemain s'en retornerent 


B en la boquiée, dont il estoient partis, et quant il 


orentlà esté entor huit jors et il cuidierent faire 
une autre chevauchié novele. Lor vindrent que li 
soudan de Babilone et son frere le Seraph à tout 
xv mille homes à cheval, et grant serjanterie à pié 
s'estoient partis de Domas et estoient venus à Ha- 
man por aler vers les marches d'eus et du soudan 


du Coine, ou il avoient guerre, et quant il furent 


là venus et il sorent le fait de l'Ospital, il s'arres- 
Lerent por mettre le fait du soudan de Haman à 
point qui estoit lor nies fils de lor seror, et ainsi fu 
faite la pes entre lui et l'Ospital, etlor fu renduéla 
paie dés iluec en avant que il lor avoient arestés. 
Lors se departirent les gens, s'en ala chascun en sa 
contrée. Quant le maistre du Temple et si freres se 
furent partis de celui fait, si s'assemblerent avec le 
prince d'Antioche, et mena chascun son pooir, et 
s'en alerent en Ermenie por vengier un outrage 
que le roi d'Ermenie avoit fait au Temple de ne 
sai quans de lor freres qu'il avoit que pendus que 
escorciés, par achaison de ce qu'il disoit qu'il vo- 
loit attraire gent en la terre por lui grever. Le 
prince aloit volentiers en cele besoigne, por la hai- 
ne qu'il avoit au roi d'Ermenie et à son pere, por le 
fait qu'il firent de son frere Felippe. Quant Cons- 
tans le pere le roi vit l'effors qui venoit sor lui, il 
se douta, et manda au maistre du Temple qu'il se 


voloit accorder à lui, et si fist, et li amenderent il, . 


etli rois cequ'il avoient meffait, si que li Templiers 

s'en tindrent bien à paie et s'en retornerent, dont 

il ennuia mult au prince. Car il voulist bien 

qu'il se fust vengiés de ses anemis d'aucune 

chose. 

XXV. Nuntii Romam missi pacem faciunt cum im- 
peratore. Qua a regni incolis tmprobatur. 

En cel point les gens du roiaume de Jerusalem 
envoierent messages à Rome por l'atrait Haymart 
maistre de l'Ospital des Alemans, por traitier entre 
eus et l'empereor. Li messages furent deus cheva- 
liers d'Aere, Felippe de Troie et Henri de Nazarel. 
Quant cil furent venus à Rome, si firent tot ce qui 
li maistres des Alemans vouttout au gré de l'empe- 
reor, et orent ses lettres scellées de son scel des 
convenances de la pes. Quant il furenl retornés en 


lü 34 


10954 


ET ——— — 


- 4098 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXV. 


1026 


- Aere et il baillierentles lettres, lesqueles furent A Melec Elsalah,estoit en la terre du Levant que son 


w 


- leués. Et quant cil du roiaume entendirent la ma- 
- niere de là pes par la tenor des lettres, si en furent 
. mult corociés, et bien i ot de quoi: car cele pes 


estoit au domage et à lahonte d'eus, et encontre le 
commandement et le pooir que li messagesavoient 


. eu, si qu'il les laidengierent et les tindrent à trai- 


tors et à faus, et poi s'en failli, qu'il ne lor firent 
honte de lor cors. Les gens du roiaume orent con- 
seil, et par accort manderent au roi de Chipre, si 
qu'il avinL ainsi entre le roi de Chipre et ceus du 
roiaume de Jerusalem envoierentcommunaument 
un message à Rome au pape por eus escuser, et 
por monstrer raison, qu'ilne devoient mie cele pes 
recevoir, et por ce manderent-il ceste choseau pape, 
que celes pes avoit esté faite devant lui et par son 
seu. Li message qu'il ienvoierent fu un chevalier 
de Chipre, qui estoit de Surie, mes il estoit alés 
manoiren Chipre, por un grant fié que le roi Henri 
li avoit donné. Et puis le fist chamberlenc de Chi- 
pre. Cil chevalier avoit nom Giefroi Le tort, et por 
ce se mist leroienla communauté des gens du 
roiaume de Jerusalem. 

XXVI. Gaufridus Le tort ad papam venit qui etipse 

pacem damnat. Mors soldani Baby lonici. 

En cele maniere de pes dont nos avons parlé, 
louchoit mult à son grant damage. Giefroi Le tort se 
parti de Chipre, et sen vint en Acre, et recut les 
lettres des barons de la terre et ce qu'il li enchar- 
gierent, et ce qu'il avoit regu du roi de Chipre, et se 
mit enune nefdes Genevois et sen passa à Gennes, 
et d'iluec s'en passa à Viterbe, oü le pape estoit 
et toute la cort. Il porta biaus présens et riches au 
pape etas cardinaus, et fit son message, et mostra 
les poins et les raisonsau pape que cele pesne de- 
voit pas estre recué. Le pape le recut bel et l'en- 
tendi mult volentiers, et respondi que ce n'estoit mie 
merveille s'illa refusoient. Car, dés lors qu'ele fu 
faite, la tint-il à fause et à mauvaise, et il ne pooit 
autrefaire. Carli messages disoient qu'il avoient 
eommandement de ce faire qu'il firent, et s'il deis- 
sent qu'il ne vosissent tenir. C'estoit en eus que 
force ne lorfeissent-il mie. Ains lor promettoit l'ai- 
deet le maintenement del'yglise, etlor envooit let- 
tres en quoi il lor mandoit, qu'il voloit que li dui 
roiaume fussenttoute unechose, et mandaen Acre 
as quatre regions et à toutes les communes qui au 
roi de Chipre et à sa terre, et à ceus du roiaumeau 
roiaume de Jerusalem feussent aidant à garderet à 
delfendre euset lor choses, et si lor commandoit-il 
mult especiaument, et à la poestede Gennes et au 
commun manda ilce meismes. Toutes ces lettres et 
maintesautres trait Giefroi Le tortdu pape Gregoire, 
qu'ilemporta et s'en retorna en Gennes, et là si se 
mist en une nef, ets'en passa en Acre, et d'iluec 
s'en alaeu Chipre. En ce tans fu mort li soudans 
de Babylone con nomoit Lequemel, et demora en 
son lieu, et fu soudan le secont de ses fils con ape- 


loit Melec Eladel, car son ainsné filsqui avoit nom 


pereli avoir donée, et l'en avoit fail soudan en sa 
vie. En ce tans Beumon le priuce d'Antioche et 
cuens de Triple, s'estoit partis de la roine Aelis, 
porce que l'entrouva qu'il estoit son cousin en tier 
et en quart du roi Hugues de Chipre, de qui ele a- 
volt estéfame. Aprés ce qu'il fu departis ne vout 
mie demorer sane fame, dont il manda à Rome, et 
li fu amenée Luciane la fille du comte Pol, fil du 
comte Richart, qui avoit esté frere au bon pape In- 
nocent. Et lors espousa le roi Henri de Chipre Ste- 
phaine la fillele roi Heton d'Ermenie, et la fist corb- 
ner ausi, comme il avoit fait Aelis la fille le mart- 
quis de Montferrar. 


XXVII. Zmperator. Fridericus Lombardiam in- 
gressus Mediolanenses impugnat. 


En ce tans avint que l'empereor Federic assem- 
bla grant ost, et s'en entra en Lombardie, dequoi 
tuit cil qui à lui se tenoientle recgurent à grant joie, 
et ce fust la cité de Cremone ettoutes les cités qui 
à lui se tenoient et encontre lui fu la. cité de Me- 
lan et toutes les cités de sa compagnie. Lors com- 
menca la guerre enlir'eus, grant et fort, et dura 
longuement, donc cil de Melan ne porent plus sof- 
frir lefes, pins se partirent du champ come gent 
desconfite. Mes multi ot gens mort et pris et d'une 
part et d'autre, et ifu pris le posta de Melan, [qui 
estoitfilduduede Venice,quel'empereor fistpendre 
en la terre de Trane sor une haute tor, qui est sor 
le rivage de la mer. Dont cil de Melan pristrentun 
fils de l'empereor, qui avoit nom Ance, et fu pris au 


C siege du chastelqui a nom Gorgezole, et si ifu pris 


le carros deMelan et portés à Cremone, et mis en 
la mer yglise de la cité. Le carros si est li le grant 
estendart que l'en met sor un char à quatre roués. 
Cestui Ance fil de l'empereor qui fu pris, si fu fil 
d'une haute dame d'Alemaigne, etl'avoitfaitroi de 
Sardaine. Mes il ne fu mie longuement en prison. 
Car li Alemant le pristrent arriere u chastel oü il - 
estoit mis en prison. Aprésceste bataille ala l'em- 
pereorassegié uue forte cité mult eftorciement, qui 
estoit de laMiscie de Melan, et avoit nom Vincence 
et la destrainst mult durementde siegeet d'assaut, 
et fist faire une ville euiil mit à nom victoire, de 
quoi eil de Vincence furent mult destrois, qu'il ne 
pooit issir hors ne entrer, et. n'attendoient secors 


D de nulle part. Quantil se virent à tel meschief que 


ce lor otlonguement duré, si qu'il commengoient 
avoir soffraite de viandes, et de soif avoit tele sof- 
fraite, quegrant partie d'eus en perdirent les dens. 
Sise voudrent mettreen avanture, etlor semblaque 
celor valoit miex, que plus attendre u pointoü il 
estoient. Si gaiüerent lor point, et issirent fors 
soudainement et efforciement, et se ferirent en 
l'ost de l'empereor deslareterent, et pristrent vic- 
toire, et i bouterent le feu et l'ardirent tote, ainsi 
furent delivrés du siege et de la mesaise oü il es- 
toient. 


1097 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


4098. 


XXVIII. Gregorius papa indicit generale concilium, A fuir. Li Pisans et cil du reigne ne les vodrent mie | 


ad quod vias praeciudit Fridericus. Relatos capit 

el in vincula conjicit. 

En celui point le pape Gregoire, qui fu né d'A- 
naigne, d'une cité qui est prés de Rome a une 
jornée, vout assembler un general concile, por 
traitier encontre l'emperear. Dont il manda outre 
les monssemodren les prelas, qu'il venissent à lui 
à Roine. Quant l'empereor le sout, si lor fist en- 
combrer le chemin, si qu'il ne pooient passer par 
sa lerre, etlors manda le pape as Genevois, et lor 
pria et semonst qu'il deussent envoier galies en 
Provence por amener les prelats d'outre les mons 
à Rome. Dontles Genevois porl'amor du pape et 
por malde l'einpereori envoierent bien Lx vessiax 
armés, et fu lor Amiraut, c'est lor chevetlaine, un 
de Gennes, qui estoit du lignage des Ambrias et 
l'apeloit l'en Guillaume le Negre. Cil Guillaume 
estoit orgueilleus et poisenes, et bien le monstra 
en celui fait, ear, par son outrage fu eil fait tout 
perdu, Icele estoire que vous avés oie ala à une 
eité en Provence qui siet sor la meret a nom Nice. 
Là se recueillirent li prelats, qui estoient grant 
masse et un cardinal aveceus, qui estoit alés legat 
outre les mons, et estoit evesque de Palestrine. 
Quant il se furent recueillis si se mistrent au che- 
min por venir à lafois du Toivre qui cort parmi 
Rome. Quant l'empereor sout ce fait, il manda u 
reigne, et fist armer galie et autre veissaus, et 
mandaas Pisainsqu'ilil aidassentde vessiax armés, 
qu'il le firent volentiers, et armerent tant de ves- 
siaux, que les lor et ceus du reigne furent xr ves- 
siax armés, etfulor amiraut un vaillant home de 
Pise, qu'il avoit nom Huguelin Bonzacharie. Quant 
cil vessel furent assemblés, il se mistrent à un 
port qui a nom Ferrare, qui est une contrée qu'en 
nome Leche. L'estoire de Gennes s'en venoit, et 
come ilfurentau chief de l'isle de Corse, il sorent 
la novele de l'estoire l'empereor, qui les attendoit 
à la voye. Siorent conseil, et s'aecorderent à ce 
qu'ileschiveroientlabataille, ets'en iroient dehors 
lesisles, et bien le peussent ainsi avoir fait, s'il 
vosissent. Mes Guillaume Negre, quiestoit tex com 
vos avés oi ca arriere, failli avant, et dist que ce 
ne seroit ja que li Genevoiseschivassent les Pisains 
ne les Lombarts de bataille, et qu'il passeroit par- 
mi eus à la honte d'eus, et de lor seignor. Lor 
s'adrega celepart oü il estoient, et s'il i fust alés 
si com l'en doit aler en bataille, quant l'en va con- 
ire ses anemis, et il eust. establi ses vessiaus, si 
com il aferoit à tel fait, ce li peust avoir valu. Car 
ilavoit plus grant pooir de vessiaux et de gent 
qu'il n'avoient, mes il n'establi onques rien, nene 
devisa son fait, mes sitot com il les vit de prés, il 
s'ecria or à eus. Huguelin ot etabli ses vessiaus et 
fait avoit avant-garde et arriere-garde, et vindrent 
ensembleethurterentà Permerains si qu'àl'assem- 
bler pristrent trois galies de Genevois, par quoi li 
&utre tornerent à desconfiture, et se mistrent au 


B 


chacier, mes as galles qui lorchairent entre les 


mains, s'arresterent, et les pristrent,et i firent - 


mult grant gaaing, et pristrent grant masse de 


[ 


Prelats, eli fu prisli cardinaus Blans qui estoit - 


evesque de Palestrine, et un capelain du pape qui 
estoit legat en Gennes, et nom avoit Gregoire de 
Romaigne. Tuit cil furent amenés à l'empereor qui 
les fist mettre en prison parmi sa terre. 
XXIX. Plures cruce signati in. Gallia tranfretant. 
En ce tansavintque mult grant croiserie s'esmut 
du roiaume de France por passer en la terre de 
Syrie, dont il avint qu'il murent de lor pais, et 
alerent à Marseille et à Aiguemorte, et iluec se 
mistrent es nes por passer en Acre. En cele alée 


estoit Thibaut le roi de Navarre, qui estoit cuens: 


de Champagne, et si ifu Henrile cuens du Bar, 
Pierre de Dreués cuens de Bretaigne, etsi i fu le 
cuens de Forés, qui estoit cuens de Nevers de par 
safame, et Amauris cuens de Montfort, Johan de 
Droesle cuens de Mascon, et plusor autres riches 
homes. Quantcil pelerins furent venus en Aere, 
il se herbergierent parmi la ville et de fors u Sa- 
blon. Là orent conseil, et par commun acort mu- 
rent por aler fermer Escalone, et chevauchierent 
lant qu'il vindrent àJaffe. Quantil furent là venus, 
si vint une espie as Templiers, qui lor fist à savoir 
que à Gadres avoit w et t Turs herbergiés, et en 
estoit chevetaine un amiraus qui avoitnom le Croce 
Elgevi. Quant li Crestien sorent cesnoveles, si s'ac- 
corderent qu'il iroient à cele besoigne faire ccoc 
chevaliers. Si ialale cuens du Bart et le cuens 
de Montfort, et Belian de Sajete, et Huedes de 
Mont-Beliart, et Johan d'Arsur, et le Temple, et 
l'Ospital, et murent de Jaffea primsoir, et chevau- 
chierent si qu'il furent au jor prés de Gadres. Lors 


s'armerentetse mistrentau chevauchier les eschie- - 


les rengiés cele part oü li Turs estoient herbergiés. 
XXX. Christiani a Turcis deleti. 

Quantli Turs les virent venir vers eus, si mon- 
lerentet se traistrent vers un tertre. Le Croc ot 
conseil de sa gent, queli loerentqu'il partid'iluec et 
s'enalast: car il n'avoit miegent por combatre à eus. 
Le Croce respondi que au partir vendroient-il 
tous à tans ; mes il envoieroit son gros hernois, et 
si iroit essaier lor covines. Lors le fist ainsi come 
il l'avoit devisé, si qu'il i envoia cc Turs por har- 
dier. Dont il avint que sistost qne li hardicort les 
aprochierent, il se mistrentau retraite, et se com- 
mencierent li Crestiens à affebloier, et à bouterl'un 
en l'autre. Quant li hardicor virent ce, siles com- 
mencierent plus à haster et à tenir prés. Le Croc 
apercu la mauvasie couvinedes Crestiens, si avala 
du terlreoü il estoit, et s'adreca grant aleure à 
aler vers nos gens, et si-tost com il fu prés et sa 
gent ferirent des esperons, et se ferirent si es- 
troitement entre les Franes por la mauvasie covine 
qu'il lor avoient và faire, que mult les emmene- 
rent mal, dont li Crestiens, sans mettre nul con- 


ES. CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXV. 1030 


seil en eus, fe mistrent à desconfiture, et qui s'en A là, lor vint un message de par le soudan de Domas 
 pout aler, si s'en ala. Là fu pris Amauris le cuens — por traitier de la trive. Cil soudan avoit nom Me- 


de Montfort, et i fu occis le cuens de Bar, et i ot 
grant masse des chevaliers que mors, que pris, 
que du siecle, que de religion. Li serjant à pié i 
furent tuit perdu, et tout le plus du hernois. Cil 
qui eschapierent de la bataille s'en vindrent à Es- 
ealone, oü il trouverent le roi de Navarre et le 
conte de Bretaigne et tot l'ost, et si-tost com il 
furent là venu, si grant effroi se mist en eus tous, 
qu'il lor sembloit que li Sarrazins les deussent ve- 
nir tous prendre ; dont il avint que si tost com il 
fu anuité, chascun se mist à aler vers Jaffe sans 
conroi, et sans attendre l'un l'autre ; ains s'en ale- 
rent aussi comme gent desconfite, si qu'il lais- 


lee Salah, et avoit esté et estoit encore sires de 
Maubece, et fu fil de Hadel Seiffedin, et la maniere 
come il fu soudan de Domas fu ceste. Quant Seraf 
fu mort, Laquemel si ot Domas, si com vous avés 
oi ca ariere, et aprés ]a mort, la ville remest sans 
seignor : car l'ainsné fil du Quamel estoit en la 
terre du Levant en sa seignorie, et il avoit nom 
Melec Salah, tout ausi come son oncle, dont vos 
avés oi parleor, etl'autre fil quiestoit nommé Heidel 
si estoit en Egypte, dont il estoit sire, et por ses 
achaisons es[u l'en un neveu de Salahadin con 
nommoit Melec Elyoiant, et ala a Domas, et fu 
receu à seignor, et le firent soudan, et tint la 


sierent grant plente de viandeset dehernois.Quant p terre grant piece, tant qu'il avint que le Salah qui 


il vindrent à Jaffe, ili demorerent mult poi, ainsi 
s'en partirent, et ne finerent tant qu'il vindrent en 
Aere. 
XXXI. Soidanus Hamani terras suas dolose 
offert Ghristianis. 

Quant il furent là venus, sis'y tindrent et demo- 
rerent un lonc tans sans rien faire. Dedans ce un 
clerc de Triple, qui avoit nom Guillaume, vint en 
lost, et dist as barons que li sondam de Haman 

lor mandoit, que s'il voloit venir par sa terre, 
porquoi il eust la force et l'aide des Crestiens, il 
lor mettroit en main ses forteresses etsi devenroit 
Crestiens, et de ce lor mandoit-il mult en priant, 
et requerant qu'il ne demorast en eus. Li baron 


estoit au Levant s'esmut a tout grant gent, et vint 
a Domas. Li, joiet li ala encontre, et li rendi Do- 
mas et demora o lui, et ce qu'il la il rendi fu, 
porce que il vit que cil de Domas ne se fussent 
mie tenus àlui contrele Salah. Le Salah atorna 
son ost por aler en Egypte tolir la terre à son 
frere, mes il ni ala pas, car il vit bien qu'il n'avoit 
mie pooir de ce faire, et retorna a grant partie de 
sa gent à Domas, eti demora à Naples escharie- 
ment. Le fil du soudan qui avoit nom Lavasser, 
qui estoit au Crae, et sout coment le Salah estoit 
a Naples eschariement, si vint du Crac soudaine- 
ment, il vint à Naples et prist le Salah ét le mena 
au Crac, et le mist en gros fers en prison. Le Sa- 


lah de Maubec sout ce, si meut et vint à Domas, 
et fu receu et fait soudan. 
XXXIII. /Induciz jurantur, 


- orent couseil por ce, et fu lor acort qu'il attein- 
- droient ceste chose. Adonc se parti l'ost d'Aere et 
 chevauchierent toute Ia marine, tant qu'il furent 


a Triple. Là s'arresterent et se herbergierent de- 
dens la cité de Mont-pelerin, et de là envoierent 
lor messages au soudan en la compagnie de Guil- 
laume le clerc, por savoir s'il poroit porsuire et 
parfaire ce qu'il lor avoit mandé. Cil fist sembiant 
de demander convenance, et les mena par paroles 
-une piece, et en la fin lor failli du tout, comme 
ci) qui ne les faisoit fort gaber, et ce semblant qu'il 
lor fist ne fu fors por la paor qu'il avoit dela dame 
de Halape la mere du soudan, qui avoit guerre à 
-]ui. Icele dame tenoit la seignorie de Halape, porce 
que son fils le soudan estoit enfes, et mainsnés 
d'aage. Quant li Crestiens se furent apercu de la 
menconge ed du barat le soudan de Haman ; aprés 
ce qu'il orent esté une piece devant Triple, et 
Beumont le prince d'Antioche les ot mult honorés, 
il s'en partirent et s'en retornerent en Acre. Mes 
Johan le euens de Mascon morut à Triple, et fu 
enterré u mostier de l'Ospital de S. Johan. 
XXXII. Soidanus Damasci inducias offert 
Christianis. 

Quant il furent venus en Acre, ne tarja gaires, 
qu'il s'en alerent herbergier à la Paumeroie de 
Cayfas por doner herbe à lor chevaus. Quant li 

herberges fu failli, il s'en alerent herbergier à la 
fontaine de Saphorie, et entant come il estoient 


En ce point avint que quantli Crestiens estoient 
à Saphorie, et c'estoient celui Salah dont vous avés 
oi. Lors ot envoié son message as Frans, dont la 
chose ala tant que la trive fu faite de lui as Cres- 
tiens, et lor rendi por la trive le chastel deBiau- 
fortet lor ot en convent de rendre toute la terre 
que li Franc tindrent de la marine jusqu'au flun 
Jordain, et il li orent en convent qu'il ne feroient 
ne trive ne fin sans lui et sansson acort an soudan 
de Babylone, et qu'il seroit en s'aide et s'en iroient 
herbergier à Escalone ou à Jaffe ot tot lor pooir, 
por défendre que li soudan de Babylone ne passast 
Ja borne, et entrast enla terre deSurie, oü il se de- 
voit herbergier delés eus là ou le flun de Jaffesort. 
Toutes ces convenances que vous avés oies furent 
jurées de tous les barons de l'ost et du soudan et 
des amiraus, el de convintaille lor rendi Biaufort, 
et la terre de Sajete etcele de Tabarie. Cil soudan 
de Babylone contre quile soudan de Domas avoit 
fait ces convenances as Crestiens estoit son neveu. 
Le Salah de qui vous avés oi que Levasser prist,et 
mist en prison au Crac. Quantil l'out pris si cuida 
recouvrer la terre de Domas. Mes, quant il sot que 
lor oncleliSalah avoit Domas, et il vit qu'il n'estoit 
mie ainsi conieil cuidoit, si out autre pensée. Dont 
il dist à son cousin le Salah,quiestoiten sa prison, 


4031 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


1032 


que s'il voloit espouser sa seror, et jurer qu'illiai- A France qui avoit nom Raoul de Soissons, et estoit 


deroit à son pooir d'avoir Domas, qui avoit esté 

de son pere, et quant il l'auroit il, li offriroit à te- 

nir en bonne pes ; il estoit prest, que s'il li vouloit 
ce faire, de faire tant qu'il li mettroit son frere le 

Hadel entre les mains, et le fera soudan de Baby- 

lone, et ceste chose avoit-il assentie en partie des 

amiraus de Babylone. Aprés il avoit donné et. pro- 
mis grant avoircome cil qui avoit grant tresor, qui 

li estoit demoré de son pere. 

XXXIV. Aexz Navarra, britanniz et Hospitalarii 

etiam inducias jurant. 

Quant le Salah li out fait tele seurté come il de- 
mandoit, et li out espousée sa seror, etl'out mis en 
son delivré pooir, Levasser manda priveement en 
Babylone, et fist tant qu'il fust asseur des conve- 
nanees que les amiraus li avoient promises etju- 
rées. Lors mut à tost son pooir en qui il out sept 
cens Tures à cheval, et à Salah furent bien venus 
cinq cens Tures, puis qu'il sorent qu'il estoit déli- 
vré. Et passerent ledesert et alerent si priveement, 
et si-tost com il porent, tant qu'il furent au Caire. 
En ce qu'il vindrent là, il trouverent que li amiral 
orent pris le seignor le Hadel, et le livrerent à son 
frere le Salah qui le mist en prison là ou aillors ; 
mesilne fu onques puis seu. Ainsi fu le Salah 
soudan de la terre d'Egypte, et ce fu celui de qui 
l'autre Salah, quiestoit soudan de Domas, se douta 
porquoi il se prist as Crestiens. Quant la trive fu 
jurée tele com vos avés oie ci ariere, li Crestiens 
s'alerent herbergier à Jaffe, et le Salah de Domas o 
lui le seignor dela Chameleseherbergierent au chef 
du flun a tout lor ost. Iceste trive dont vos avés oi, 
avoit esté porchacié elfaite par l'atrait du Temple 
et sans l'aecort de l'Ospital : dont il avintque"Os- 
pital porchaca aussi qu'il fist trives a parties des 
Crestiens, et la jurerent le roi de Navarre, le cuens 
de Bretaigne, et maint autre pelerin, ne onques ne 
laissierent por serement qu'il eussent fait au sou- 
dan de Domas. En ce que cele trive fu faite en la 
maniere que vous avés oi, le roi de Navare et li 
cuens de Bretaigne et li autre pelerin qui cele trive 
avoient jurée, se partirent de Jaffe, et alerent à 
Acre, el loerent lor nes et s'en passerent en lor 
pais. Le maistre de l'Ospital, frere Pierre de Vile- 
bride, qui cele trive avoit jurée au soudan de Do- 
mas, se parti de Jaffe à tout son couvent, et s'en 
ala en Acre, et iluec se tint o les gens de la terre. 
Le Temple etle cuens de Nevers et une partie des 
pelerins demorerent à Jaffe, et ne se vodrent par- 
ür ne retraite des convenances qu'il avoit eués au 
soudan de Domas, ains fu li fins des Crestiens en 
contens et en discorde que li un se tindrent à une 
trive et li autre à l'autre. 

XXXV. Radulfus Suessionensis ducit lidem ma- 
trem regis Cypri, obtinetqueregni Hierosolymita - 
ni administrationem. 

En ce point que li pelerin estoient en Acre, Alis 

mere le roi de Chipre espousa un haut home de 


frere le comte de Soissons. Et aprés ce quant il 
l'outespousée, il vint en avant par assent de partie 
des gens du pais, et requist por sa fame la roine, 
la garde et la seignorie du roiaume de Jerusalem, 
et sile requeroit, porce qu'il estoit le plus droit 
oir qui estoit aparant en la terre des oirs le roi 
Amauri son aioul, ne quii eust esté puis la mort 
de sa niece l'emperris Isabel. Les gens du roiaume 
orent conseil entr'eus et li respondirent que la 
roine Isabel qui fu fame l'empereor, avoit eu un 
fil, qui estoit en Puille, qui estoitle droit oir du 
roiaume. Mes porce qu'il n'estoit mie present, ne 
n'avoit esté, il la recevroient a dame et li baille- 
roient le roiaume a garder, sauvesles raisons et 


p droitures du roi Coraut, le fil l'emperris Isabel sa 


C 


niece, et tout ainsi fu fait. Et quant Raol de Sois- 
sons ot la seignorie en la maniere que vos avés 
oie, il la tint assés fieblement. Car, cil par qui il i 
avoit esté mis estoient parens à la dame sa fame, 
et avoient plus de pooir et de commandement qu'il 
n'avoit. Si qu'il sembloit qu'il ne fust fort ausi 
come un ombre, dont il avint quedu despit qu'ilen 
ot, guerpi tot, et laissa sa fame, et s'en ala en son 
pais. . 
XXXVI. Richardus, frater regis Angliz,in Terram 
Sanctam transfretat, et moz in patriam redit. 
A cil passage dela sainte Crois, en quoi s'en 
alerent le roi de Navarre, et le cuens de Bretaigne, 
vint en Acre Richart le euens de Cornuaille frere 
le roi Henri d'Engleterre, et emmena o lui bel com- 
pagniedechevaliers et apporta grant avoir.Etquant 
il fu venu en Acre, il se herberja en la maison de 
l'Ospital S. Johan. Et, quantil ot esté une piece en 
Acre, il s'atira li et sa. gent, s'en ala à Jaffe, et 
làseherbejaavecles autres Crestiens qui làestoient: 
En ce qu'il i estoit, li Templiers le tindrent mult 
prés qu'il se tenist en la trives et as convenances 
du soudande Domaset qu'il latenist. Li Ospitaliers 
li remanderent etle reprierent mult de ce, et en 
Acre meismes en avoient-il parlé à lui qu'il se te- 
nist à la trive du soudan de Babylone, dont il ne 
vout faire ne l'un ne l'autre: ains dist que se li 
Crestiens estoient à Jaffe, se vouloitaler herbergier 
à Escalone, il estoit prest qu'il fermast le chastel. 
Li baron de l'ost et li Templiers et li Ospitaus des 
Alemans orent conseil, et jurerent ce qu'il reque- 
roit, et que c'estoit porsuiement des Crestiens des 
trives qu'il avoient faites au soudan de Domas, e, 
le profit de la Crestienté. Si si accorderent et mu. 
rent de Jaffe. Quant il orent porchacié ouvriers, et 
ce que mestié fu au labor, il s'en alerent à Esca- 
lone. Et, quant il furent là venus, il establirent lor 
affaire, et commanoierent lor labor,et fulichastiaus 
fermés en la maniere que le roi Richart, l'onele de 
cestui Richart, qui ore le fermoit, l'avoit fermé. 
Quant il l'ot fermé, si le garni de ce qu'il pot. Puis 
manda en Jerusalem un chevalier qui avoit nom 
Gautier Penampié, qui en estoit baillif de par l'em- 


$ j 


3 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXV. 


1034 


pereor, et tenoit la terre de Jerusalem par la fiance A porce que l'empereor Federic ne l'encontrast. En 


et par la trive du soudan de Babylone. Si-tost com 
eil Gautier fu venu à Esealone, le cuens Richart li 
rendi et livra le chastel, qu'il le deust garder de par 
l'empereor. Quant il ot ce fait, il s'en retorna en 
- Aere et loüa sa nef, et s'en ala en son pais, et l'ost 
s'en retorna à Jaffe, et oà que l'ost des Crestiens 
aloit, li soudan de Domas a tot son ost estoit tous- 
jors herbergié prés d'eus. Et quant il orent grant 
piece esté à Jaffe, li pelerin qui estoitdemoré aprés 
les autres s'en vodrent retorner en lor pais, si qu'il 
s'en alerent en Acre, et iqui loerent lor nes, et s'en 
passerent en lor terre, et tuit li autres Crestiens 
s'en retornerent en Acre. 
XXXVII. Belianus civitatem Tyrum capit. 

En ce point que Richart mareschal lempereor 
qui estoit à Sur se mut en une nef por passer en 
Puille à l'empereor qui l'avoit mandé, et en son 
lieu au departir laissa Lotier son frere, et li livra 
Sur la cité et le chastel. En ce que Richart s'en 
fu parti, Belian d'Ibelin sire de Baruth, et Felippe 
de Montfortsire de Thoron, porchacierent tant qu'il 
orent consent a Sur, si qu'il murent d'Acre à la 
nuitier, etchevauchierent tant qu'il vindrent devant 
Sur. Si-tost com il furent prés des murs, cil qui 
estoient de lor consent furent tuit armés à la pos- 
terne de la boucherie, et firent signe à ceus defors. 
- Il ferirent d'esperons, et se mistrent en la mer, et 
s'en alerent tout le mur de la ville delés l'Ospital 
des Alemans, et s'en entrerent dans la ville o ceus 


qui les attendoient. Lors s'en alerent grant erre 


vers le chastel. Lotier le fil Augier senti le fait et 

s'arma, et se parti de l'ostel oü il estoit, et s'en ala 

u chastel, et tuit cil de Puille, qui en la ville 

estoient, se mistrent u chastel, qui i porent recou- 

vrer ; ainsi fu prise la cité de Sur sor les gensl'em- 
pereor. 

XXXVII. Quam reposcit Radulfus Suessionensis 
et ei negatur. Innocentius IV indicit concilium 
Lugdunense ad quodimperatorem citat. 1lle per 
nuntios excusat se apud papam. 

Raoul de Soissons qui n'ot rien seu de cele en- 
treprise, quant il sout que Belian d'Ibelin et Fe- 
lippe de Montfort avoient et tenoient Sur, il mut 
d'Aere il et sa fame la roine Aelis, et vint à Sur. 
Quant il fu là venu, Raoul requist à Belian et à 


B 


Felippe por lui et por la roine la cité de Sur qu'il D 


voloient avoir en la maniere qu'il avoit les autres 
choses du roiaume. Cil respondirent qu'il ne lor 
en liverroient point, ne bailleroient, ains la garde- 
roient tant qu'il seussent à cui il la devroient ren- 
dre. Et ce fu une des raisons porquoi Raoul de 
Soissons s'en ala. Si come vous avés oi, papeInno- 
cent le quart vitqu'il ne pooit faire assembler con- 
eile à Rome, ne en cele contrée, si manda à Gennes 
con li envoiast galies priveement à la foisde Tivre, 
et quant eles furent venués, il se parti de Rome, et 
vint là et se recueilli es galies et s'en ala à Gennes. 
Et ce porquoi il fist ces choses à cele ore, si fu 


ParRon. CCI. 


ce qu'il fu à Gennes, il i sejorna une piece, puis 
s'en parti, et passa les mons, et ala à Lyon sus le 
Rosne, et iluec setint et manda querre les prelats, 
et assembla tous ceusqu'il pout avoir, puis manda 
à l'empereor par ses messages, et le fist amonester 
de xiu. artieles, de quoi il l'accusoit, qu'il en ve- 
nist estre à la merci de l'yglise. Car autrefois li 
avoit-il fait a savoir qu'il enestoit accusé, et porce 
qu'il n'estoit pas venu respondre à ce, en avoit-il fait 
enquisition sor lui, et avoit trouvé que c'estoit ve- 
rité qu'en li avoit mis sus, si qu'il en estoit ataint 
et prouvé, et por ce voloit-il qu'il se meist en la 
merci de sainte yglise. L'emperere quant il ot en- 
tendu le commandement du pape, si envoia ses 
messages à Lyon, et fu l'unle marquis de Frobore, 
et unsien legiste bon avocat, qui avoit nom maistre 
Pierre des Vignes. Cil vindrent au pape, et quant 
il furent devant Jui, maistre Pierre encommengca 
la parole, et dit ainsi : Sire, l'emperere se recom- 
mande à vos piés, si com à seignor et à pere, et 
vos fait assavoir qu'ilfust venu à vos pié oir vostre 
commandement et obéir en toutes choses qui vous 
pleussent, mes il a essoigne de son corps, si com - 
cil qui estmalade au lit, si qu'il ne se puet movoir. 
Porquoi il vous prie, sire, que vous li doniés respit, 
tant qu'il puisse venir à vos, por faire vos com- 
mandemenís, ets'il vos plaisoit de lui relaschier de 
toutesles choses que vousli demandés, etque vous 
li metés sus, et laissier le en pes com Crestien ca- 
tholique en la foi de Jesus-Christ. ll est prest que 
entre-ci et un an metra Jerusalem et toute la terre 
qui fu des Latins en la main et u pooir des Cres- 
tiens. Le papeli demandoit s'il avoit estrument par 
quoi l'en peust eroire qu'il fust messaige l'empe- 
reor, et qu'il dist par lui ce qu'il avoit dit. Cil res- 
pondit que oil. Lorstraist avant unes lettres scelées 
d'or, et une autre de notaire tabellion en quoi se 
contenoit comment l'en devoit croire li et tenir a 
messaige.Aprés ce li demanda le pape, seses sires 
l'empereor avoit pooir de ce faire de la terre, de 
Surie qu'il avoit dit, et cil dit que oil, et l'aferma 
mult. Lors se torna le pape vers les cardinaus, et 
les prelats, et dist si haut que tuit eil qui là estoient 
le porent oir, Seignors, or poés veoir quel Crestien 
l'empereor est. Quant il puet avoir la sainte terre 
et les sains lieus de Jerusalem, et rendre as Cres- 
tiens, et oster des mains des mescroians et de lor 
pooir, et il ne le fait, ne nele veut faire, se ce n'est 
pàr convenant. Lors dist as messages l'empereor, 
que li excusemens qu'il avoit dist, n'estoit pas sof- 
fisant, ne il ne le recevoit. Car il ne l'avoit prové 
ne offert a prover. Lors dist qu'il iroit avant du 
fait, et qu'il ne venissent plus devant lui. 
XXXIX. Imperator deponitur. Guillelmus Hollandiz 
comes imperator eligitur. 

Aprés assembla le pape un general concile, et 
mist avant le fait de 'empereor, dont la chose ala 
tant que l'empereor fu condamnés et déposés il et 


93 


1035 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, 


-- - 


TT 


si hoirs. Et manda le pape par tout faire assavoir A et vit qu'il ne pooit tenir le chastel, si le rendi, et 


ce fait, et escommunia tous ceus qui por empereor 
letenroient, ne qui empereor le nommeroient. Aprés 
ce le pape envoia un legat en l'Alemaigne, et fist 
preschier contre l'empereor, si que mult de gens se 
revelerent contre lui et se tindrent au pape, et 
nommément tot le clergié, qui mult a de pooir en 
la terre. Quant le pape sout que le choses estoient 
en tel point, qu'il avoit le graignor pooir d'Ale- 
maigne devers lui, il manda et fist tant con eslut 
roi en Alemaigne, et fu coroné à Aics-la-Chapelle, 
etcilde qui il firent roi fu Guillaume le cuens d'Hol- 
lande, etli promist le pape, quesi-tost com il seroit 
à Rome venu, et il auroit loisir, il le coroneroit en 
empereor. Lors commenca la guerre grant et fort 
contre ceus qui se tenoient avec le nouvel roi Guil- 
laume, etceus qui setenoient à l'empereor Federic, 
et meltoit le pape mult de paine en ceste guerre 
maintenir, et i envoioit quant qu'il pooit de gens 
et de deniers, et donnoit aussi grant pardon eom 
celuide laterred'outre-mer. Ainsi dura longuement 
la guerre et le contens jusqu'à la mort l'empereor. 

Quant l'empereor fu mort, le pape s'en retorna a 

Rome. Cil du reigne manderent por le roi Corraut 

fil de l'empereor qui estoiten Alemaigne, dont son 

pere l'avoit fait roi, et maintenoit la guerre contre 
l'yglise et contre le roi Guillaume. 

XL.Richardus Friderici marescalcus multis jactatus 
ventis contrariis Tyrumvedit ubit raduur Beliano. 
Or retornons à parler de laterre de Surie. Il avint 

aussi com vos avés oi, que Richar fils Augier le 

mareschal l'empereor se fu parl de Sur, Henri son 
frere estoit o lui, etlor fames, etemporterent grant 
avoir, et estoient meus per passer en Puille. Quant 

il orent esté 1x. jors sor mer, une fortune les prist 

el les tint longuement en mer oü il furent travail- 

lés. En la fin les mena le tans en la terre de Triple 
en Barbarie ; et quant il furent là, si trouverent 
que lor nef se defaisoient toute, et que l'euá i en 
troit par mult de lieus, si se regarderent et virent 
une navisone de Sarrazins, qui estoit amenée de 

Tunes, et s'en aloit en Alixandre. ll s'acosterent de 

lui et entrerent ens et mistrent lor choses, et bail- 

lierent lor nef as Sarrazins, et en ce qu'il s'en cui- 
doient aler, un tans les prist mult fort, qui les tor- 
na ariere. Si que aprés ce que le tans les ot tenus 

plusors jors en mer, revindrent il à Sur, dont il 

s'estoient parti. Quant il furent au port, si geterent 

les ancres, et cuidierent descendre en la ville si 

com en cele qui estoit lor, ce lor sembloit; car il 

ne savoient pas ce qui i estoit avenu puis lor par- 

tir. Quant il furent arrivés, cil de la ville s'en aper- 
curent, si alerent, si pristrent le mareschal et son 
frere et lor fames et quant qu'il avoient, et les me- 
nerent à Belian seignor de Baruth ; Belian les fist 
amener devant le chaslel, et fist drecier unes for- 

ches, et fist dire à lor frere Lotier qu'il rendit li 

chastel et il delivreroit ses freres, ou se ce non, il 

les feroit pendre devant ses eus, Lotier ot conseil 


cil li rendi et délivra ses freres. 
XLI. Soidanus Babylonis delet C hristianos. 

En ce tans avint que le Salah qui estoit soudan 
de Babylone envoia grant avoir au Levant, dont il 
estoit sire, por venirgent à lui aidier, etlor manda, 
que il lordonroit toute la terre d'Egypte, seili vo- 
loit demorer, dont il avint qu'une grant gent d'une 
cité qu'on appelloit Hoarzemins, vindrent bien jus- 


ques à vingt milles homes à cheval, et murent por 


venir à lui, et ce porquoi il le firent, fu por la 
doute des Tartares, qui estoient venus en lor con- 
trées. Cil Hoarzemin chevauchierent tant qu'il vin- 
drentà Gadres.Là troverentl'ostdu soudan d'Egypte, 
et en lor venir firent grant damage en la terre de 
Triple et aillors, et vindrent en Jerusalem si en 
sorsaut, que poi de gent s'en porent fuir, ains fu- 
rent si surpris, que il i out ocecis que homes, que 
fames que enfans plus de trente milles ; car il n'en 
prenoit nul vif, ains occioit tout. Le soudan de Do- 
mas qu'en apeloit leSalath, envoia son osten Acre, 
et en fu chevetaine le soudan de la Chamele, et 
estoient quatre milles homes à cheval. Quant il fu- 
rent devant Acre, li Chrestien qui i estoient, l'Os- 
pitalde S. Johan, le Temple, l'Ospital des Alemans, 
et li chevaliers du pais et autres qui estoient venu 
de Chipre et de Triple se partirent d'Acre, et li Ture 
avec eus, et si i fu le patriarche Robert de Jerusa- 
lem, et autres plusors, qui chevauchierent tant qu'il 
vindrent à Escalone, et semit en leur routele cuens 
Gautier de Brene, qui estoit à Jaffe, et bien estoient 
li Crestiens six cens chevaliers, sans autres gens 
à cheval et à pié. Quantil furent venus à Escalone, 
si orent conseil entr'eus qu'il feroient. Dont le sou- 
dan de la Chamele lor dist : Seignors, vous avés à 
faire à une grant gent estrange, et qui n'ont nul 
recet, dont il sonaussi come gens desesperés, por- 
quoi je ne lo mie la bataille, ains lo que nous nos 
ilenons ci, car nous avons viandes assés, et assés 
nous en vendra d'Acre, et il ont poi de viandes et 
sont grant gent, si ne poront mie durer longuement, 
ains les en convendra partir, et assés soffrira s'il 
nous guerpissent place, etporce qu'il sont estrange 
etsans recet, il ne poront durer, ainsse besilleront, 
et s'il n'ont en la terre de Babylone, ce que je ne 
crois mie, que li soudan les i mette, si en serons 
nos délivrés. Assés i ot des Crestiens qui s'accor- 
derent au conseil du soudan, et li autre se tin- 
drent à ce que l'en alast combatre à eus là 
oü il estoient. Dont il avint par la haine et par 
l'envie qui estoit entre les Crestiens, et por lor pe- 
chié,et por lor meschéance, le plus mauvaisconseil 
vainquit, et se partirent d'Esealone à l'aube du jor 
parun mardi, et chevauchierent tant qu'il vindrent 
à Gadres. Là trouverent l'ost de Babylone qui estoit 
trois milles Tures et les Hoarzemins qui estoient 
bien vingt milles. Lors assemblerent les batailles, 
etiot grant meslée, mes poi dura. Car le soudan 
dela Chamele et li Turcs qui avec lui estoient se 


TEPORE REN RE 


TOUT. PROS 


- 401 01925 


perdirent-ils totlor hernois. Li Crestiens si com- 
mancierent lors à afeblir, si que li escuier, et les 
gens à piése feroient parmiles eschieles ; par quoi 
li cheval ne pooit poindre ne avenir as Tures. Lors 
s'esmurent à aler s'en une partie, et torna le fait à 
desconfiture. Ains avint cele meschéance as Cres- 
tiens par lor folie et par lor orguel, et parlor en- 
vie. En cele maniere furent pris Guillaume de Chas- 
tel-Nuef, le maistre de l'Ospital de SaintJohan et 
Hermant de Pierregort, maistre du Temple, qui 
morut en la prison. Johan et Guillaume fils de Re- 
mont, sire de Bouteron, et multi ot mort et pris 
autres chevaliers du siéele et de religion, et des 
autres gens mult grant nombre, et à paine en 
eschapa le quart de tot l'ost, et i furent occis Pierre 
de Sergines qui estoit arcevesque de Sur, etl'eves- 
que de saint George de Ramés. Quant cil qui furent 
eschapés de cele desconfiture furent venus à Esca- 
]one, il ni firent mie lone sejor, ainss'en alerent en 
Acre. Li Ture de Babylone se partirent de (Xadres 
a tout lor gaaing, et s'en ralerent en lor terre, et 
laissierent les Hoarzemins en l'esperance que le 
soudan les manda querre, mes il douta le pooir 
qu'il avoient, et qu'il li forfeissent; par quoi il ne 
les voutatraire : ains mist gens contr'eus à Belbeis, 
quilor deffendissent, qu'il ne passassent la Bar- 
barie. Quantli Hoarzemins sorent cesi, se tindrent 
mult à entrepris et desoglés. Lors s'espandirent 
par la terre en mult de lieus, et orent plusors 
meslées à maintes gens, et tousjors estoient as 
chans eomme cil qui n'avoient point de recet, ne 
cité, ne chastel, dont eil. de la terre qui estoient 
tuit encontre eus, les souprenoient mult de fois, 
par quoi illor faisoient grantdamage de lor gent, 
et tant ala lor affaire, que dedens trois ans furent 
si besillié£, qu'il n'en remest nul u palis. Ceste des- 
confiture fu par un mardi, en l'an de l'Incarnation 
nosireSeignorJesus-Christ wccniv u mois d'Octem- 
bre. Et fu le jor de S. Lue l'Evangeliste. 
XLII.S. Ludovicus rez Francorum crucesignatur. 
En ce point pape Innocentle quart estoitau Lion 
sor le rosne, si comme vos avés oi (a ariere. Il 
avint en France que le roi acoucha malade d'une 
fort maladie, dont il fu si ataint, qu'il perdila pa- 
role, et fu en tel point qu'en cuida qu'il fut mort. 
De quoi sa mere Ja roine Blanche, etsa fame, et si 
freres menoient si grand duel comme cil qui mort 
le tenoient, et qui avoient assemblé le clergié por 
faire son service à lui enterrer. En cel point il se 
respira et ouvrit leseus, etregarda entor soi et dist: 
faites-moi venir l'evesque de Paris, et cil qui entor 
lui estoient furent si lie et si joious comme cil qui 
le duel avoit eu, et lor estoit torné enjoie. Si firent 
venir l'evesque de Paris devant lui. Quant le roi le 
vit, si li dit: Sire evesque, je vous requier que vous 
me donés la crois d'outre-mer. Quant la roine sa 
mere et si frere oirent ce, si s'agenouillerent de- 
vant lui, et li distrent : Sire, por Dieu merci soffrés 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXV. 


. paetirent tantost du champ, et s'en alerent, et si A tant que vos soiés garis, et lors faites ce qu'il vos 


1038 


plaira. Lors se ira, et lor dit : Bien sachiés que je 

ne mengerai ni ne bevrai jusqu'à tant due j'aie la 

crois à l'espaule por aler outre-mer. Lors apella 
l'evesque de Paris, et li requist deréchef la crois. 

L'evesque neli osa refuser, si prist une piece de las 

de soie, et le mist en crois, et s'agenouilla tout en 

plourant devant le roi, si li bailla. Le roi la prist, 
si la baisa, etla mist à ses eus, et puis 1a fist atta- 
chier à sonespaule, puis dist : Sachiés de voir que 
je suis garis. Si grant ploureis i ot, qu'enla cham- 
bre que de fors, et tex plaintes qu'il n'en faisoient 
mie plus quant il euidoient qu'il fust mort, Et quant 

il fu levés et garis, il fist faire lettre, et manda en 

la terre de Surie faire assavoir qu'il estoit croisié, 

el qu'il se confortassent, et garnissent lor cités et 
lor chastiaus; car à l'aide de Dieu il seroit pro- 
chainement en la sainte terre. 

XLIII. Soidanus Damasci a soldano Halapiz vi- 
ctus. Soldanus Babylonis obsidetet capit Dama- 
scum pluresque alias civitates et castella. 

En ce tans avint que le Salath, qui estoit soudan 
de Domas, ala à Maubec qui estoit son premier 
heritage. Si ot contens entre lui et le soudan de 
Halape, dontil avint que furent en bataille, et fu 


. cil de Domasdesconfitet pris, et mis dedens Halape 


en prison. Quantle soudan de Babilone sout que 
le soudan de Domas estoit en Halape en prison, 
il s'esmut à tout grant ost, et s'en ala à Domas 
et l'assega, et fist semblant de couper les jardins. 
Cil de la terre se douterent et virent qu'il n'avoient 
point de seignor qui les défendist, à ce qu'il sont 
tousjors moles gens et mauves pueple, comme cil 
qui sont tuit marcheant de gent de mestier, et 
mult ia poi de gentd'armes, et par ceste achaison 
recoivent-il chascun qui amene un poi de gent. Si 
se rendirent à lui. Aprés ce qu'il ot Domas, il s'en 
ala à la Chamelle et à Maubee, et les prist, et 
puis ne tarja gaires qu'il envoia son ost, et fit as- 
segier un chastel que Huedes deMont-Beliart avoit 
fermé à Tabarie, si le destraiaslrent si forment 
qu'ils le pristrent à force, il furent tuit pris et 
mort cil qui dedens estoient. D'iluec alerent asse- 
gier Escalone, et mirent le siege mult fort, et l'as- 
saillirent durement d'engins et de mines, et de 
venir as murs par assaut mult asprement, et des- 


D trainstrent le chastel con ne le pout ratreschir par 


mer de gens et de viandes. Si fist les oudan venir 

d'Alixandre xxi. galies et une navisole, qui portoit 

la viandeet estouvoirs des galies. Si se tindrent 

devant Escalone, si que nus vessiaus n'i pooit 

aler. 

XLIV. CAristiani commeatum et auxilium ferunt 
Ascaloni. 

Quant li Hospitaliers qui avaient Esealone en 
garde de par l'empereor, qui lor avoit donnée à 
garder, oirent ce, sirequistrent aide à tous ceus 
d'Acre, prelas, religion et communes et à toutes 
les autres gent, qu'il lor aidassent à ce con cust 


, 


1039 


galies de devant Escalone, si con peust ceus de 
dedens rafreschir de garnison. A ce faire man- 
dérent en Chipre au roi qu'il lor aidast, dont le 
roi envoia vur. galies bien armés et bien garnies 
de chevalier et de serjant, et en fust chevetaine 
Baudoin d'Ibelin, qui estoit seneschal de Chipre, 
et murent de Famagouste et alerent en Acre. Là 
s'assemblerento les vessiaux que cil d'Acreavoient 
aussi aprestés, et d'iqui murent tot ensemble, et 
iotxv. galies et autres vessiams menus, saities et 
gameles bien L. et alerent à veles et à navirons 
tant qu'il vindrent à Esealone. Quant li Sarrazins 
les apercurent, si traistrent lor galies et lor navi- 
sole si prés de la ville com il plus porent, porce 
qu'il les peussent défendre deterre, sili vessel des 
Crestiens les vousissent assaillir. Li vessel des 
GCrestiens estoient contre eus auques loing en mer 
sorlor ancres, et furent v. jors. Sor ce un fort 
vent se meut en mer un soir qui vint devers soleil 
couchant, dont tuitles vaissel des Crestiens furent 
en grant peril, mes toutes voies se tindrent sor 
les ancres sans damage, et ce lor aida, qu'il es- 
toient un poi en mer. Car cele marine i est tele 
qu'ele i engroisse plus par vent, et est plus fort 
prés de terre que loing. Por ceavint queles galies 
des Turs ni porent durer, ainsi ferirent à terre et 
furent brisiés les xxu. galies et la navisole. Et 
quantse vint au matin li Crestiens virent les ga- 
lies des Sarrazins toutes brisiés par la rive. Si 
mistrent u chastel mult choses por rafreschir nos 
gens. Li tans fusi fort de mer et de vent, qu'il ne 
le porent plus soffrir, ainsi Jeverent lor anore et 
lor voiles, et s'en retornerent à Acre. 
XLV. Ascalonem expugnant Saraceni. 

Quantli Turs virent que ainsi lor estoit avenu, 
si se penerent plus du chastel asseoir et grever. 
Et ce com cuida qui deust aidier u chastelli torna 
à damage. Car, quant les galies furent depeciés, li 
Sarrazins firent du merrien et des tables chas et 
mantiaus et voles couvertes, et des arbres firent 
engins por geter dans le chastel, si qu'il destrain- 
strent le chastel si forment, que cil de dedens ne 
le porent endurer, si estoient de si grant defance, 
que l'en ne vitlone tans a gens quisoffrissent tant, 


ne si bien se défandissent, ne si vigueureusement D 





GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP, 


vessiaus armés, par quoi l'en peustfaire partirles A se contenissent comme cil firent. Mes tot ce ne lor. 


1040 


valut, ne ne lor aida, que li chastiaus ne fust pris 
parforce. Car il furent si haste d'espes assaut, 
qu'il ne pooient avoir repos ne loisir, et avec ce 
mistrent les tors par dessus tout le tertre, oü li 
chastiaus seoit ; si que la mine fort emmile chastel, 
tant que li Turs furent aveue ceus de dedens tout 
pelle melle. Mes il i ot de ceus de dedens qui s'en 
apercurent, si s'en alerentàla marineetse mistrent 
és veissiaus ; par ce eschaperent plusors. Li autre 
qui demorerent si furent mort et pris, et fu li cha- 
tiax ainsi pris et abbatus. Ainsi avint que des 
chastiaus, qui furent fermé en la venué le roi de 
Navarre et du conte de Bretaigne et du conte de 
Cornoaille, ne demora nus qui ne fust perdu, fors 


p le chastel de Saphet que li Temples ferma. 


C 


XLVI. T'urcomanni insurguntin Antiochenses. 

Encetansavint en Antioche queune gent quel'en 
apele Turquemans, s'esmurent par esirif d'ataine- 
mentet d'ennui, que l'en lor faisoit, et se pristrent 
à grever la terre d'Antioche, et à corre et à grever 
les casiaus, et tuer les vilains. Cil Turquemans 
sont une gent sauvage, qui n'ont ne ville ne chas- 
tiaus, ains sontles jors herbergiés en tentes qu'il 
ont de feutres, et ont bestes à grant foison, si 
comme brebis et moutons et aucunes chievres, et 
meismement bues et vasches, et vivent comme 
berchier, ne il ne s'entremettent de nul gaain, ne 
de tousles Sarrazins n'est nulle maniere de gent 
qui mains soit prisié de fait d'armes, et por ce les 
avoient les gens d'Antioche en despit. Si que par 
cet achaison s'abandonnoient à chacier les à deroi 
et sans atirement, et sans convoi, tant les tenoient 
vils. Tantavint que eil se regarderent en lor fait, 
et virent que cil quiles fuioient estoient espar- 
peillié et espandus, si se ralierent et retornerent, 
el lor corurent sus et les desconfirent, et en pris- 
trent assés et occistrent. Et ce avint tant de fois, 
que cil d'Antioche en entrerent en grant effroi, et 
li Turquemans en pristrent trop grantbandor. Nous 
lairons ore à parler du fait d'Antioche et des Tur- 
quemans, porce qu'il nous convient porsuire la 
maliere de cest livre et mener en ordre ains 
comme les choses sont avenués u roiaume de Je- 
rusalem et en la terre de Surie. 





HIC INCIPIT LIBER XXVI. 


IL. S. Ludovicus transfretat et capit Damiatum. 

Loeis li roi de France qui estoit croisié, si com 
vous avés oi ca arriere, fist son ator et son apareil 
por passer en la terre de Surie, et envoia un an 
devant sa muete de ses gens qui arriverent en 
l'isle de Chipre, et lesi envoia por lui faire atrait 
de viandes, etd'autres choses qui mestierli pooient 
&voir, et amenerent cinquante chevaus de pris, et 


fu lor chevetaine un vaillant serjant qui avoit nom 
Nicolas de Souri. En l'an aprés que cil furent ve- 
nusen Chipre, leroise parti de France por passeren 
Aiquemorte.Si fu l'an de l'Incarnation Josus-Christ 
MCOXLvü) ans ;ilarriva à xxvm. jor de Septembre 
en Chipre, et morut à Marseil le cuen Patris. Li 
sires d'Arsurlaissa le baillage, et fu baillis Johan 
Fuinon, etfulegat Odes de Tusculane. A Mccxiix 


MEC Bde td ra 


À 
" 


tr 


i3 


404 


21] 


* 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXVI. 


1042 


à xx. jor de Mai, mut le roi de Limecon por aler A III. Corradini filii Frederici mali mores. S. Ludo- 


à Damiete et arriva là le quart jor de Jugnet, et 
au quint jor prist terre par force, et au sist jor fu 
prise sans eoup ferir la cité de Damiete. Et fut en 
Acre la guerre des Pisans et des Genevois, qui 
dura xxvm. jors et geterent les uus as aütres de 
xxl. manieres d'engins, perrieres, tresbuche et 
mangouniaus. Johan Fuinon fu hors du baillage, 
et fu derechief bailli li sire d'Arsur, qui fist trives 
jusqu'à trois ans entre les communes. Aprés la 
guerre brisierent par tempeste u port d'Acre rxxn. 
veissiaus que petits que grands, et u port de Da- 
miette trente-deux naves et x. autres veissiaux et 
mult d'autres par la riviere. A xxvir. jor de Novem- 
bre mut le roi à tot son ost por aler à la Mansor, 
et fu là à xxn. jors de deloier, et troverent en lor 
chemin li Templier et li euens d'Artois, qui avoit 
l'avant-garde li sae, ce est l'avant-garde des Sar- 
razins qui estoient à Seresaph, et en occistrent 
entor c et Lv. et à lendemain i ot que pris, que 
occis, que noiés des Sarrazins bien w. qui avoient 
passé le ruissel à pié por hardoier as Crestiens. 
A vin.jors de Jenvier li sires d'Arsur et les fors 
du roiaume alerent por brisier Bechsen, et un 
herberge de Turquemans, oü ils gaaignierent que 
grosses besles que menués xvi. milles et pristrent 
l'amiral qui estoit lor ehevetaine. 

II. Apud Masoram occisi comes Atrebatensis, 

Salisberiensis, et Codiciaci. 

À MccCL. à viri. jors de Fevrier passa le roi le flun 
de Thenis à tot son ost, mes mult iot dechevaliers 
et d'autres gens noiés. Aprés sorprist le roila her- 
berge des Sarrazins, et en furent mult ocois. 
L'avant-garde de l'osts'embati dedens la Mansore, 
et par convoitise que les menués gens avoient de 
fourerla ville. Laquelle li Sarrazins conurent et 
retornerent, et adonques occistrent le conte d'Ars 
tois et le conte de Salesbire, et le conte Raol de 
Coueci et mult d'autres. Au quint jor d'Avril mut le 
roi, et son ost par defautes de viandes por aler a 
Damiete, et furent tuit pris au chemin de Setan- 
saf. Le secont jor de Mai occistrent les Sarrazins 
lor soudan. Donc lirois et li barons jurerent trives 
as Sarrazins amiraus et se racheterent cent mille 
mars d'argent, et fu délivré le roi et si frere, et le 
legat et le patriarche et mult d'autres barons et 
chevaliers et autres gens, et vindrent en Acre à 
viii. jors de Mai. Adonc ferma le roi le bore d'Acre, 
et murent por aler outre mer le jor de S. Lorens 
le conte Anfoule de Poitiers et Charles le cuens 
d'Angiers et Guillaume le cuens de Flandres : et le 
roi Henri de Chipre espousa Plesance fille le prince 
d'Antioche u mois de Septembre ; et farent deli- 
vrez des Sarrazins frere Guillaume maistre de l'Os- 
pital et c. et xx, chevaliers, a etd'autres gens entor 
huit cens, et morut l'empereor Federic le jor de 
sainte Lucie. 


(3) Supra dicitur Petrus Larcat. 


vicus Casaream et Joppem munitionibus firmat. 


Coradins le roi de Jerusalem fils de Federie ves- 
qui deus ans et v. mois et xv. jors. Cist: ensuioit 
mult la felomie de son pere, et abominoit et avoit 
en despit mult sexe de fame, Il estoit ivroignes et 
gastierres et sans establefe, et. ravisseor, et per- 
secutor de l'yglise. Il si com l'en disoit, fist enve- 
nimer Henri le jone neveu du roi d'Engleterre, et 
Federie son neveu le fils du roi Henri son frere. 
Il occit aucuns freres Menors, et autres religieus 
par divers tormens. Il fist abatre les murs de Na- 
ples et de Capue, il se fist apeler au pueple empe- 
reor contre licence et droiture, au tans le conte 
Guillaume de Horlande qui estoit eslu àroi, et qui 


B tenoit le droit de l'empire. Cestui Corraut fust 


escommenié jusqu'à la mort parl'autorité du pape 
Innocent ]e quart, Et fu desconfis en Egypte li 
soudan de Halape à trente milles homes à cheval, 
et furent occis de ceus d'Egyptes en cele bataille 
plus de deus milles, et se croisa le roi Henri 
d'Engleterre et défendit le passage deshaus homes 
de sa terre. À wccrr. ferma le roi de France Ce- 
saire, et fut fait archevesque de Sur Pierre Lar- 
cat, et morut Beumont, et fu aprés lui prince et 


: euens Beumont son fils. Lors espousa le fils du 


roi d'Ecosse Alixandre la fille du roi d'Engleterre. 
A wccLu. ferma le roi Lois Jaffe et morut dame 
Blanche sa mere, et fu fait chevalier à Jaffe Beu- 
mont prince d'Antioche de la main le roi Lois, 
et espousa Julian sire de Sajete la fille de Heiton, 
roi d'Ermenie, À wccLui. vindrent devant Acre li 
Sarrazins de Domas et abatirent Doc et Ricordane, 
et pristrent Sajete, et occistrent huit cens homes 
ou plus, et emmenerent que macons que autres 
gens bien cccc. en prison, et referma li rois dere- 


^ehief Sajete, et morurent li rois Henri de Chipre, 


et l'evesque de Jaffe Guy de Nimars, Gautier 
l'evesque d'Acre et Nicolas (3) Larcat arcevesque 
de Sur. Aprés lui fu postulé à arcevesque Giles 
qui fu de Damiete. Heiton roi d'Ermenie ala à 
Tartars. A wccuv. fufait li labors des murs de 
Sajete, et s'en vint le roi en Aere, et fust cheva- 
lier Belian d'Ibelin fils du seignor, qui puis espousa 
Plesanee le roine de Chipre. Aprés]le jor de S. 
Mare mut le roi et la roine d'Acre et sa gent por 
aler outre mer, et laissa à monseignor Geffroi de 
Sergines seneschal du roiaume c.chevaliers por le 
roiaume de Surie garder, et morut Marche dame 
de Sajete le quint jor de Juing. Lendemain morut 
Pierre et Biaune mareschal ce l'Ospital, et morut 
à xxi. jor de May le roi Corraut et à viu. jors de 
Juing morut Robert patriarche de Jerusalem. Et 
arriva en Acre Epiee patriarche, e fu baillif du 
roiaume Johan d'Ibelin cuens de Jaffe, A demi 
Septembre se parti d'Acre por aler outre mer le 
legat Ode euesque de Tusculane. Aprés espousa 


1043 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


A044. 


Beumont prince d'Antioche Sebille fille Othon roi: &-pristrent la terre des assesis en Perse. et Johan d'I- 


d'Ermenie. Aprés v. mois de l'iver morut pape 

Innocent, et fut aprés Alixandre. 

IV. De Alexandro papa IV. Varia. ab anno 1235 
ad. 1260. 

Alixandre le quart fu fait pape, cit fut. evesque 
d'Ostie, et dona S. Lazare de Betanie et ses apar- 
tenances à l'Ospital de S. Johan et Monte-Tabor. 

A wccLv. fü faite trive au seignor de Domas et 
fu la devise du flun d'Arsur jusqu'à la devise de 
Baruth. Othes li cardinaus vint u roiaume de Puille 
avec l'ost du pape Alixandre, etli fu rendu Foges, 
S. Lorent de Sypont, le mont S. Angele, et toute 
la marine jusqu'à Otrente. 

À MCCLVI, laissa Johan d'Ibelin le bailliage, et fu 
bailli Johan d'Ibelin sire d'Arsur, et le tiers jor de 
Juing vigile de Pentecoste, vint en Acre le patriar- 
che de Jerusalem maistre Jacques, qui fu evesque 
de Verdun. Aprés le jor de S. Johan vint en Acre 
máistre Florent, evesque d'Acre sacré à Roume et, 
morut Huguelin Bozacharie consul des Pisans d'A- 
ere, qui prist les prelats qui aloient au concile à 
Home, et commenca la guerre entre les Genevois 
el les Venitiens porla saisine dela maison S. Sabe, 
dontli Genevois à l'aide des Pisans desconfirent 
les Venitiens, et pristrent et corurent lor rué jus- 
ques dedens S. Mare ; et morut frere Renaut de 
Viehieres maistre du Temple. Aprés lui fu fait 
maistre frére Thomas Berait. 

À McCLvi. s'accorderent et jurerent les Genevois 
à garder età sauver lIaseignorie à eus, porce que 
les Venitiens et Pisans s'estoient raecordé, et juré 
contre les Genevois. Aprés vint Beumont le prince 
d'Antioche, et amena Plesance sa seror qui estoit 
roine de Chipre, et. son neveu Hugue fil de ladite 
roine et hoirs du roiaume de Chipre et. de Jerusa- 
lem en Aere le premier jor de Fevrier, por l'em- 
brasement du Temple et du comte de Jaffe Johan 
d'Ibelin, 

A wccLvnr. fu faite pes entre le prince Beumont 
et seignor d'Arzur, qui avoientesté malensemble, 
et Belian fils du seignor d'Arsur quitta la roine 
Plesanee, et ele lui du mariage qui avoit esté en- 
tr'eus, et retornerent à Triple la roine et son fil, 
et le prince, et demora li baillage du roiaume de 
Jerusalem au seignor d'Arsur Johan d'Ibelin. Li 
Rous de la Turquie chevetaine des Genevois vint 
devant Acre o L. galies des Genevois, et 1v. naves, 
et fu desconfis de xr. galies des Venitiens, et fu. 
rent prises entre Acre et Caifas xxiv. galies et i ot 
bien que mors que pris mil sept cens homes Gene- 
vois. Aprés firent composition que li Genevois 
guerpirent lor tor et lor rué et s'en alerent à Sur, 
et ne durent porter consanon sor lor vessiaus au 
port d'Acre, ne avoir cort ne baston dedens Acre. 
Aprés fut abattué lor tor et toutes les maisons de 
lor rue, et furent portée en Venice. Des pierres du 
fondementde la tor et des piliers etdes autres pier- 
res fermerent Pisan et Venicienlor rués, Li Tartars 


belin sire d'Arsur morut, et baillis du roiaume de 
Jerusalem, et morut li roi Corraut qui avoit esté 
reconcilié aprés ]a mort de son pere Federioc. Il prit 
Naples par force qui estoit relevée contre lui. 

À wccnix. vint en Acre legat de parle pape frere 
Thomas de l'ordre des Prescheors, et fu baillis du 
roiaume Gieffroi de Sergines, qui tin. mult grant 
justice, et fist prendre et pendre mult delarrons et 
de murdriers. 

V. Tartari capiunt Jerusalem, postea cegduntur a 
soldano Babylonico. 

A MccLx pristrent les Tartar par force Halape, et 
Aarene, Haman et la Chamele et Domas, et vin- 
drent u roiaume de Jerusalem et pristrent la cité 


B deserte, aprés furent desconfis par le soudan de. 


Babilone au tiers jor de Septembre es plains de 
Tabarie. Aprés Bandocdar occistle soudan qui 
s'en retornoit en Babilone, et il fu fait soudan en 
sonlieu. En ce point vendi Juliens Sajete et Biau- 
fort au Temple, dont granthaine sordi puis entre le 
roi d'Ermenie et le Temple. Aprés furent desconfis 
des Turquemans Johan d'Ibelin sire de Baruth et 
Johan de Gibelet mareschal du royaume et frere 
Estienne de Sissi maistre du Temple o tot le cou- 
vent d'Acre, de Chastiaus-Pelerin, de Safet et de 
Biaufort, et furent pris li sire de Baruth, et le 
comumandeor du Temple frere Mathieu le Sauvage, 
Johan de Gibelet et le cuensJudans, et plusors au- 
tres chevaliers, et mult d'autres à cheval et à pié, 
et furent mors et pris, et perdirent li Templiers 
tot lor hernois, et puis furent rachetés li sires de 
Baruth xx. milles besans et furent rachetés le com- 
mandeor du Temple, li mareschaus du roiaume Ja- 
ques Judans et plusors autres. 

À wccLvi. morut pape Alixandre etaprés fu Ur- 


.bans. 


VI. De Urbano papa IV. Saraceni obsident Antio- 
chiam et. solvunt obsidionem. Obsidio Tyri et 
ejusdem solutio. 

Aprés Alixandre fu Urbans le quart, nés de 
Troyesen Champaigne, etfuestrais de poure gent. 
Il fu evesque de Verdun, et legat en Allemaigne, 
puisfu patriarche de Jerusalem. En sontans fu en 
Acre la grant guerre des Venitiens et des Genevois, 
dont la ville fu presque destruite, et il maintenoit 
les Venitiens. Aprés cele guerre vint en Acre legat 
frere Thomas de Lanlil evesque de Bethleem, et 
par despit de ce que cil qui devoient estre desous 
lui vint legat de sor lui, s'en. parti il de Surie, et 
s'en ala à la cour de Rome, mes il trouva aueune 
autre achaison. Car il fist entendant as gens, qu'il 
s'en aloit por faire rappeler le don que le pape 
Alixandre avoir fait de S. Lazare de Bethanie à 
l'Ospital S. Johan. Aprés ce qu'il fut venu àla cort - 
de Rome, et il ot demoré poidetans, morut le pape 
Alixandre et il fu eslu pape, et fu appellé Urbains. 
Il fut de mult grant cuer, et fist mult de cardi- 
naus en son commencement, etfit don du roiaume 





Pius ——— 


CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB. XXVI. 


4046 


. de Cecile et de la terre de Puille à Charles le conte -À du prince et fu fait pape maistre Gui de S. Gille 


d'Anjou et le fi vicaire de l'yglise et fist les privi- 
. leges, et afferma tot le fait. Mes il morut avant que 
. Charles venist en la terre, par quoi le fait ne pout 
estre accompli à son tans. Si rapela le don que 
pape Alixandre avoit fail à l'Ospital de S. Johan 
de S, Lazare de Betanie. Il fist laborer l'yglise de 
8. Jae ques à Troyes, qui puis fu arse. Belian d'Ar- 
sur vendi Arsur le chastel o toutes ses apartenances 
à l'Ospital de S. Johan, et morut Plesance roine 
de Chipre à xxn. jors de Septembre, et fu fait bail- 
lif de Chipre Hugues de Lesignen. 

A xxr. jors de Juing pristrent li Grifon Constan- 
tinople des Latins. Li Parialogues s'en fist empe- 
reor, et se fist apeler Constantin. 

A MccLXu. fu assegié Antioche des Sarrazins de 
Babylone ; mes par l'atrait du roi d'Ermenie li 
Tartar s'emurent a venir contr'eus, et cil laissie- 
rent le siege et s'en partirent. Charles cuens d'An- 
jou et de Provence assega Marseille, dont cil de- 
dens se tindrent à lui par force, et en fu sires, et 
mist en la ville justice de par lui. 

À wccLxnr. Bandoedar qui avoit oecis le soudan 
de Babylone, et s'estoit fait soudan d'Egypte, vint 
devant Acre le xiv. jor d'Avril, etle xv. jor d'Avril 
corurent jusques as portes d'Acre, dont la cité fu 
en grant peril, et i fu navré li baillis misires Gie- 
froi de Sergines et mult d'autres chevaliers et ser- 
jans, dont plusors en morurent. L'achaison por 
quoi il vint, fust porce que le Temple et l'Ospital ne 
voudrent rendre lor eselas, ains come il l'avoient 
Ootroié par la trive faire, etil voloit rendre les 
siens. Li cuens de Jaffe li rendi ses esclas, et il li 
tint bien sa trive lone tans, mes au derenier pristil 
Jaffe et l'abati. Cil an vint Henri fils du prince 
Beumont d'Antioche, et sa fame Isabel, qui fu fille 
du roi Hugues de Chipres et de la roine Aelis et par 
qui la seignorie du roiaume li eschaioit, et requi- 
strent as seignors d'Acre le baillage du roiaume de 
Jerusalem. Ils furent recus sans faire lor homage 
ne serement, parce qu'il n'avoient amené avec eus 
le droit oir. Ladite Isabelle retorna en Chipre, et 
laissa son baron baillis en Acre. Et vint en Acre au 
xxv. jor de Septembre legat et patriarche de Jeru- 
salem et ministre de leveschié d'Acre Guillaume 
qui avoit esté evesque d'Argense et s'en retorna à 
Rome li legat Thomas, qui estoit evesque de Beth- 
. leem. 

À wccLxiv. vindrenl r. galies et tarides et asse- 
gierent Sur, de monseignor Felippe de Mon fort 
soudainement, mes par le secors des gens d'Acre 
se defendi. Et quant li Veniciens virent qu'il ne 
pooient greverla cité, si s'en retornerent honteuse- 
ment, et li Genevois pristrent sor mer une grande 
partie de la caravane de Venice qui suioit la route 
desdites galies por venir en Acre, et morut pape 
Urbanus le quart, le premier jor d'Oetembre, et Jo- 
han d'Ibelin sire de Baruth, et Huon qui estoit hoir 
. de Cesaire et Ysabel qui estoit fame de Henri fils 


* 


en Provence. 


VII. De Clemente IV papa. Carolus Andegavensis 
|^ofM vex Sicilie. Obitus Clementis pape ; electio 

Gregorii XI. 

Clement pape né de S. Gille en Provence fust es- 
trait de chevalier et de bones gens, et estoit grant 
clerc en droit, et estoit bon avocat, le meilleur de 
la terre, et avoit renom d'estre loiaus hons, ce que - 
n'avient pas souvent les gens de son mestier. Il ot 
fame espousée delaquelle il ot deus filles. Aprés la 
mort de sa fame se tint come clerc, et fu entor le 
roi Lois de France, et de là fu evesque du Puis, 
puis fu archevesque de Nerbone, et de là fu apellé 
à estre cardinaus de Rome, aprés fu envoié legat en 

B Angleterre, por faire la pes de la guerre qui estoit 
entre le roi et ses barons ; tant com il fu là morut 
le pape Urban, et fu eslu à pape et fu apelé Cli- 
ment. Il accompli ce que pape Urban avoit com- 
mencié. Car en son tans vint le roi Charles à 
Rome : car les gens de la terre l'avoient fait sena- 
tor de Rome, il le fist coroner à Rome par un car- 
dinal, qui estoit evesque d'Albane du roiaume de 
Cesile et lui et sa fame, et li fu baillié le confa- 
non de l'yglise contre tous homes En ce tans ala le 
roi Charles en Puille, et se combatit contre le roi 
Mainfroi, et le desconfi et l'occist en champ, et 
gaagna la terre de Puille et de Cesile, et la tint. - 
En celui tans poi aprés Conradin d'Alemaigne, fils 
de l'autre Corraut, et par l'atrait des Pisans et des 

c, Romains, qui s'étoient revelés contrele roi Charles, 
par l'amonestement de Dam Henri de Castele, qu'il 
avoit fait senator de Rome contre le roi Charles, 
par l'atrait de ceus et de plusors autres, vint li- 
dis Corradins en la terre de Puille avec mult grant 
gent, et se combatit au roi Charles, et en la fin 
fust-il deconfi, et ses gens furentque mors que pris 
presque tuit, et il meismes en la parfin fu pris, et 
ot la teste trancliié, et plusors autres haus homes 
en poi de tans. Aprés prist à pape Climent une ma- 
ladie dont il morut, de quoi ce fu grant damage, 
ear il estoit mult prodons et de bone vie. Aprés 
lui cessa li siege plus de trois ans por la diseorde 
qui estoit entre les cardinaus, qui ne se pooient 
accorder de faire pape ; mes à la parfin eslurent 
un sage clerc prodome et de bone vie, qui estoit né 
de Plaisance en Lombardie, et estoit apellés sire 
Theals. Il estoit arcediacre de Liege, et alés estoit 
en pelerinageoutre-mer, avec monseignor Odouart, 
et fu mandé querre aux. jor à l'issué d'Octembre, 
el li messages qui l'alerent querre furent frere Es- 
tienne de Sissi frere du Temple et commanderes 
de Puille, et sire Fouque de Lerre un chevalier 
grant baron de Provence qui estoit avec le roi 
Charles en Puille, et vint de par lui et dui notaires 
de la cort de Rome, et parti d'Aere avec trois ga- 
lies le jor de la saint Martin en iver, et s'en ala de 
terre en terre por l'iver. Le roi de Castelle descon- 
fist le roi de Granat entre Cordube et Sebile, et oc- 


4041 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


cist trois milles Sarrazins à cheval et mult d'au- A barons de la terre se revelerent contre Mainfroi et 


ires à pied, et vint en Acre Olivier de Terines. 
VIII. So!danus Babyloniz expugnat castrum Arsur. 

Au tans de uccrxv. Bandoedart soudan de Baby- 
lone assega le chastel d'Arsur, que li Ospital te- 
noit à xv. jors de Mars, et le prist par force d'en 
gins et de mine le derenier jor d'Avril, et furent 
pris dedens chevaliers de religion et du siecle et 
serjans d'armes plus de x. Et fu veu en Aere un 
signe elere come espée du lonc d'une lance et. large 
d'une lune qui vint devers Orient, et se feri par 
semblant u campagnier de sainte Crois. Hugues de 
Lusignien fils Henri le prince, qui estoit baillis de 
Chipre, vint por secors en Acre o bele estoire.de 
galieset de vessiaus, et ot avec soi c. et xxx. cheva- 
liers et serjans à cheval. Sire Simon de Monfort, 
qui estoit cuens de Lencestre, et avoit la seror du 
roi d'Angleterre a fame porchaca tant euvers les 
barons d'Angleterre, qui'il prist le roi et son frere 
le comte Richart, qui estoit apelés roi d'Alemai- 
gne, et Odouart son fils ; mes Odouart eschapa de 
la prisou, et se ralierent à lui si home, et se com- 
baticontre Simon de Monfortetle desconfist : et 
furent adone occis le devant dit Simon et son fils 
ainsné, et mult des autres de lor partie. Aprés oc- 
cistrent le conte de Ferrieres et le seignor d'At- 
tnges et bien quatre milles chevaliers. 

IX. De Carolo Andegavensi Siciliz rege. 

Charles fu fils le roi Lois de France, et estoit 
le mainsné de ses fils. Cil espousa la fille le comte 
de Provence, de par qui il ot la comté. Il estoit 
cuens d'Anjou avant qu'il eust cele comté. Mult 
estoit sage hons et chevalereus, tousjours cerchoit 
les tornoiament. Il emprist à maintenir la comtesse 
de Flandres contre Johan son fils sire Johan d'A- 
vesnes, dont il fu mult grant guerre, et mult de 
gens en furent mors et destruis ; mult se travailla 
d'estre roi de Vienne, mes ni pot avenir. A la par- 
fin li dona l'yglise le roiaume de Puille et de Ce- 
sile, si le pooitconquerre, par convenances qui fu- 
rent faites entr'eus. Porquoi il fist armer galies à 
Marseille, et monta sor mer si s'en ala en Pise, oü 
il fu recu mult honorablement, et de là s'en ala à 
Rome, dont il estoit senator, et atandi tant que sa 
fame, qui venoit avec mult grant gent d'armes, fust 
là venué. Quant il fu à Rome, si fu coroné à roi 


de Cesile et sa fame à roine parle commandement D 


du pape, parla main du cardinal qui avoit nom 
sire Raoul Grosparmi. Aprés ce qu'il ot porté co- 
rone assembla il tous les gens d'armes qu'il pout 
avoir, et s'en entra en Puille et prist de sa venué 
S. Germain, Laguiller et plusors autres terres, et 
si entendi novelle que le roi Mainfroi estoit à Bo- 
nevent avec toutes ses gens d'armes, dont le roi li 
ala à l'encontre, et se combati à lui, etle desconfi 
en champ, et fu le roi Mainfroit mort en la place, 
por quoili roi Charles ot tote la terre, et prist la 
fame du roi Mainfroi et ses enfans et tout son tré- 
80r: mes sans faille, une partie des comtes et des 


se tindrent avec le roi Charles, et puis apràs la 
vietoire come traitor se revelerent contre le roi 
Charles, par quoi ils furent puis destruis par la 
main meismes duroi Charles, dont Henri de Castel 
s'en vint aprés la victoire de Thunes, oü il estoitt 
au roi Charles, et demora avec lui grant piece, et 
puis s'emparti par corrout, et s'en ala à Rome. 
Là fufait senator, etfist reveler la terre contre le 
roi, et s'esmurent les Pisans de guerre contre lui. 
En cele saison morut sa fame qui fu fille le comte 
de Provence. Et li Pisains avec les Romains par 
l'atrait du comte Gauvain et d'aucuns autres firent 
venir Corredin d'Alemaigne, qui fu vaincu, si com 
vos avés oi dessus. Et li Sarrazins s'estoient revelés 
et grantpartie de laterrede Puille etde Cesile, Avec 
Corràdin furent pris le fils du duc d' Osteriche, et 
Dan Henri de Castele, et li euens. Girart de Pise, 
et le cuens Gauvain et ses fils. Et à tous ces fist 
leroi Charles ranchier les testes par jugement et 
par le jugement de la terre de Naples sor la marine 
en sà presence meismes, fors à Dam Henri de Cas- 
tele. Mes à celui pardona il sa mort, porcee qu'il 
estoit ses parens ; mes il le fist tenir en tele ville, 
qu'il ama miex la mort que cele vie oi il estoit. 
En cele saison espousa le roi Charles la fille du 
comte de Nevers, niece du duc deBourgoigne. Aprés 
li Sarrazin de Nochieres virent qu'il ne porroient 
durer, et qu'il n'attendoient secors de nulle partie. 
si rendirent lor terre, et vindrent en la merei du 
roi Charles, et puis se tint toute la terre en pes. 
X. De Mainfredo Frederici filio. 

Vous devez savoir que Moinfroi fu filde l'empe- 
reor Federie, et qu'il l'engendra à un gentil dame 
de Lombardie. Il fu prince de Tharente, et espousa 
la fille d'un grant seignor de Grece qui avoit nom 
Nicalixe. Il fu. mult bele persone, et sage, et cor- 
tois, et mult laboroit par astronomie et tous ses 
fes en faisoit ; mult estoit malicieus. Il fist empoi- 
soner, si com l'en dit, le roi Corrautet le roi Henri 
son frere, qui estoit droit hoir et loial. Apres lor 
mort fist corre noveles, que Corradin le fils de 
Corraut estoit mort, et fist venir messaiges affaités, 
qui distrent vraiement qu'il avoient esté à la mort 
Corradin, et affermerent par paroles et par fausses 
lettres, que Corradin avoit laissié en son testament 
à Mainfroi le roiaume de Cesile et la terre de 
Puille et qu'il en avoit fait son oir. Aprés ces no- 
veles se fist Mainfroi coroner à roi, et saisit toute 
la terre, et mult se travailla de soi accorder à ly- 
glise ; mes ne si pout onques accorder. A la parfin 
se mist du tout en tout encontre l'vglise, et li fai- 
soit tous les maus et tous les ennuis qu'il pooit, et 
tous ceus qui estoient mal de lyglise il recevoit 


. et honoroit, et tenoit prés de lui. Si amoit mult 


les Sarrazins et lor faisoit grant presens et souvent 
Mes à la parfin l'yglise qui plus ne pout soffrir sa 
desloiauté, dona sa terre au roi Charles, qui le 
desconfi, si com vos avés oi ci-dessus. Ainsi fina 


ESTE CIE IAM ISS ? 
Ee : 
»B m - 
[ EL MY Ar PX 
/ 


ETT T9804 CONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. i LIB. XXVI. 1050 


. Mainfroi mauvaisement sa vie, car mal avoit com- A vignes qui estoient de fors les murs d'Acre. Au 
E» : : : : 
. mencié. Et l'en dit que la greignor partie de ses 


barons]i faillirent, etl'abandonnerent u champ, et 


. Brant partie se tornerent contre lui. Especiaument 


ceus qu'il avoit misen avant, et qu'il avoit enrichis 
et de neant fait. Mes c'estl'usage et la nature de la 
terre ; car tuitcil de la terre faillent au besoing, et 
chascun jors vodroient avoir novel seignor. 

XI. Soldanus Babylonis Saphis castellum expugnat. 

A MCCLX Y. vindrent en Aere li cuens de Nevers et 
Erart de Valerie et Erart de Nantuel et bien r. che- 
valiers. 

A McCLxvi, vint devant Acre Baudocdar li soudan 
de Babylone le secont jor deJuing, et fu devant la 
eité vni. jors, puis ala assegier le Saphet et le prist 
à xxn. jors de Jugnet, sauves les vies de ceus de- 
dans, et les devoit conduire jusques en Acre, par 
l'atrait de frere Leon li canselier ; mes li soudan 
lor failli des convenances, et les fist tous occire de 
fors le chastel, et ledit frere Leon se renoia. Aprés 
ce entra li soudan en Herminie par force a tot son 
Ost, et oceist Thoros le fils du roi d'Ermenie, et 
prist Luion son autre fils, et prist et oecist mult 
grant pueple d'Ermenie, por l'achaison de ce que 
lor roi estoit alé as Tartars, et morut en Acre li 
cuens de Nevers u mois d'Aoust. En ce mois vint 
en Ácre Hugues de Lesignen baillis de Chipre à 
belle compagnie de gens d'armes, et firent une che- 
vauchié avec le Temple et l'Ospital et les Alemans 
et les Francois chevaliers avec mult d'autres gens 


à pied et à cheval envers Tabarie. Li cris leva en C 


la terre et li Turs de Saphet s'embuschierent au 
Carroblier, prés du plain d'Acre, et por convoitise 
du gaaing estoit la premiere garde de nos bien trois 
lieüs loing des autres: por quoi li tuit se feri- 
rent sor eus, et les desconfirent laidement. Les 
Hospitaliers et les Alemans et la compaignie des 
chevaliers monseignor Giefroi de Sergines et mult 
d'autres bien einq cens et plus, qu'à pié qu'à che- 
val, de quoi mult fussent eschapés vif; mes li 
vilaia des Casiaus les occistrent la nuit qu'il vindrent 
querre lor armures et lor robes. En ce tans morut 
Johan d'Ibelin cuens de Jaffe u mois de Loier, et 
Lociaumes arcevesque de Cesaire u mois de Jan- 
vier, et li arcevesque de Sur fu mandé outre-mer. 
XlI. Acconem obsidet soldanus Babylonicus. S. Lu- 
dovicus cruce iterum signatur. 

A uccrxvir, Baudocedard soudan de Babylone vint 
devant Aereo tot son ost le secont jor de Mai, qui 
portoient les banieres du Temple et de l'Ospital, 
parquoi il soupristrentles menués gens qui estoient 
de fors por gaaignier, et corurent jusque devant la 
ville, et occist derriere le Thoron des menués gens 
qu'il ot prises cine cens et plus, dont il n'i ot nul 
qui n'eust trail le fiel du cors, et furent escorchiés 
les piaus des testes empris les oreilles. Landemain 
se retrait au Saphet età xvi. jors de Mai revint de- 
vant Acre et fist abatre les molins et les tors des 
jardins, et fist tailler les arbres et les jardins et les 


B 


xvi. jor d'Aoust Liques de Grimaut o xxvi: galies 
des Genevois prist le port d'Aere, et ardirent u 
port deus naves des Pisans, et firent mult de lor 
volenté par xu. jors.Mesxxvrir. galies des Veniciens 
soupristrent une partie des galies des Genevois, qui 
s'en euidirent retorner, et retindrent cinc galies 
avec lor charnies, et assés en i ot que mort que 
pris, et morut Hugues hoir du roiaume de Chipre 
en Novembre, etfu coroné à roiHugues de Lesignen 
le jor de Noél parla main Guillaume patriarche de 
Jerusalem, qui estoit là alé por visiter les yglises 
et le roiaume de Chipre. En ce tans se croisa Lois 
roi de France et cil de Navarre, et li enfantet mult 
d'autres comtes et barons de France et d'Engleterre 
et d'Alemaigne por le secors de la sainte terre. 

XIII. Soldanus Babylonicus expugnat Joppen et 

Antiochiam. 

U mois de Mars à xxv. jors du mois morut li 
pape Climent le quart, et Charles le roi de Cesile 
desconfit Corradin o tot son ost. Baudoedar soudan 
de Babylone prist Jaffe à vir. jors de Mars par trai- 
son et sor trives, et occist mult de menué gent, 
etlaissa aler les autres o toutes lors choses en 
Acre, et lor dona conduit, et prist la téte de S. 
Jorge, et fist ardoir le cors de sainte Cristine, que 
l'evesque Johan de Troies avoit laissié à Jaffe, et 
d'iluec ala à Biaufort et le prist des Templiers par 
force, à xxv. jors d'Avril, et aprés ala en Antioche 
et la prist sans nulle défense à xxvn. jor de Mai, et 
furent oecis dedens la cité puis qu'ele fu prise xvi. 
milles personnes ou plus, et furent pris homes et 
fames et enfans que du siecle que de religion plus 
de cent mille, et li Templiers abandonnerent lor 
chastiaus 1t. Gaston et Noche de Rusol, et là terre 
de Port-Bounel- à l'entrée d'Ermenie, et fu délivré 
Luions filsdu roi d'Ermenie de la prison dusoudan 
par eschange de Saugor parent du soudan que li 
Tartars avoient pris, et morut Henri archevesque 
de Nazareth, et fu fait evesque de Saint Abraham 
frere Giefroi de l'ordre des Prescheors, et fu fait 
connestable et bailli du roiaume de Jerusalem Be- 
lian d'Ibelin qui fu sire d'Arsur. 

XIV. Varia ad annum 4269. Pugna inter Saracenos 
et Christianos. 

A MccLxix. fu un grant erole en Hermenie, qui 
fondi un chastiaus et trois abbaies d'Ermins, et 
bien xi1. casiaus, et morut Giefroi de Sargines a xi. 
jors d'Avril. En ee tansà xxvi. jors d'Aoust prist le 
roi Charles Nochieres des Sarrazins, et a xxiv jors 
de Septembre fu coroné à roi de Jerusalem Hugues 
deLesignen roide Chipreen]la cité de Sur. En cel tans 
fu chierté en Surie de toutes choses. et monta li for- 
mens à virt. besans et demi. En cel an dut passer 
le roi d'Arragon en Surie, et monta sor mer il et 
ses os, et quant vint au quartjor une fortune grant 
le pris et rompi sa nave, et quant il vit ce, si sen 
retorna ariere au port o tout autres deus naves, 
et toute l'autre navie vint en Acre, et si dui enfans 


1051 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP.. 


4059 


bastars, car il cuidoient que le roi venist, et il es- A Aprés ce fait s'en passa misires Oduart fils le rol 


toit retornés, neonques puis ne vout monter sor mer 
por la paor qu'il out de la fortune, et por la mort 
de sa mie dame Berangiere, dont ce fu à lui grant 
honte et grant reproches. Et le mercredi devant 
Noél Robert de Cresecques et Olivier de Termes 
et li sire de Paci et bien deus cens chevaliers es- 
taient alés en embuschement fors d'Acre une lieué, 

si vint li os du Japhet qui les sorprit, et ferirent 
sor nos gens, et li nostre les receurent mult bien, 
mes tant i sorvint de Sarrazins, que nos gens ne les 
porent soutenir, et dit l'en que li soudan i fu pre- 
sent à tout mil homes à cheval, et fut là oecis Ro- 
bert de Creseques, et le frere Olivier de Termes, et 
autres que chevaliers que serjans bien deus cens, 
et des Sarrazins i out bien autant ou plus de mors. B 
Donc la chevalerie d'Acre et li Temple et li Ospitaus 
et li Alemans et li enfans du roi d'Arragon virent 
la bataille devant eus, et vodrent aler rescorre ceus 
qui se combatoient ; mes Pierre Terrans le fils le 
roi d'Arragon les desconscilla, et dit que se, son 
pere et ses freres estoient en la bataille, ne con- 
seilloit-il mie que toute la Crestienté se meist en 
tel peril por deus persones ; car il estoient trop 
grant gens de Sarrazins. 

XV. Ludovicus transfretat. 

L'an aprés qui estoit de wccrxx, vindrent en Acre 
XXxir. conques avec cinq cens Frisons qui vindrent 
de Thunes du grant ost du roi de France. En lor 
tans ot grant plente de biens en Acre, et cessa la 
grant chierté qui avoit esté, et sachiés que mult es- 
toient bonnes gens et catholiques. En cel an morut 
en Acre Guillaume patriarche de Jerusalem à xxr. 
jor d'Avril. Adone vint le roi de France à Aigue- 
morte o ses trois enfans et son frere, le comte de 
Poitiers, et grant partie de son harnage, et demora 
en la Provence por attendre son ost et sa baronie, 
et au second jor de Jugnet mut à tot son ost, et 
prist port en Sardaigne à Calara, et de là mut 
tentostetala vers Thunes et prist carthage, et mo- 
rut Johan Tristant son fils devant Thunes, aprés 
lui morut le legat, puis morutle bon roi de France, 
puis le roi de Navarre, et tant d'autres comtes et 
barons et chevaliers, et tant d'autre pueple que ce 
fu merveille. Aprés la mort du roi de France, vint 
le roi Charles en l'ost, et fist parler de la pes et fu 
faite, dont il et li autres barons receurent mult 
grant avoir du roi de Thunes, et s'en retornerent à 
Trapes. En lor retor dedens le port meismes furent 
brisiées plus de xr. naves, et fu perdu l'avoir et la 
gent et li cheval qui estoient dedens, et morut la 
fame de sire Phelippe qui s'en aloit en France, et 
morutla roine de Navarre à Ais en Province au 
retor de Thunes. 

XVI. Varia ad annum 1271. 

À wccrLxxi.fu murdris sire Henri d'Alemaigne, fils 
le roi Richart d'Alemaigne à Viterbe dedens le 
mestier, quant l'en chantoit la messe, par les en- 
fans Simon de Montfort, sire Gui et sire Simon. 


C 


d'Engleterre en Surie avec grant gent, et prist li - 
soudan de Babylone le Crac de l'Ospital, et la tor 
de Chastel-Blane, et Gibelacar qui estoitdu prince, 
et fist trives au comte de Triples, et prist Montfort 
des Alemans et l'abati, et d'iqui s'en vint devant 
Acre, et pristli soudan un chastel du Viel de la 
montaigne, et brisierent xiv. galies des Sarrazinsen 
Chipre à Lymecon, et furent que pris que mors 
bien trois milles Sarrazins, et vint le roi de Chipre 
en Ácre por secors, et morut li cuens de Poitiers 
qui avoit grapt piece git malade à Palerme aprés la 
retornée de Thunes. Si com il s'en aloit en son pais 
accouchi malade à Albigneune cité prés de Gennes, 
et là morut, dontcefu grant damage à la terre deca 
mer. Un poi aprés morut la contesse sa fame qui 
aloit en France, dont il demora grant thresor au 
roi Felippe de France, et la conté de Toulouse et 
de Poitiers et plusors autres qu'il tenoit. Et vinten 
Acre misire Heymnes frere monseignor Odoüart, 
à poi de compaignie, et fu coroné misire Fe- 
lippe à roi de France. En ce point desconfist Pario- 
logues l'emperere des Grecs ceus de Negrepont par 
mer avec galies qu'il avoit armées, et prist tout le 
plus de gens de l'isle et des chevaliers, et prist un 
chastelen l'isle de Negrepont, et fu esleu à pape de 
Rome misire Theals, un vaillant clerc, né de Plai- 
sance, etrevindrent en Acre li messages que misire 
Odouart et la Crestienté avoient envoiés à Tartars 
por querre secors, et firent si bien la besoigne 
qu'il amenerent les Tartars, et corurent toute la 
terre d'Antioche et de Halape, de Haman, et de la 
Chamele jusqu'à Cesaire la grant, et tuerent ce 
qu'il trouverent de Sarrazins, et de là s'en retor- 
nerent es mares qui sont à l'entrée de Turquie à 
tot grant gaaing d'esclas et grant bestiail, et là se 
herbergierent por reposer aprés les grans travaus 
qu'il avoient soffert du grant chemin qu'il avoient 
fait, et por l'herbage, et por la grant plente des 
eués qu'il trouverent en la terre por le grant bes- 
tiail qu'il menoient. En cele saison meisme à xn. 
jors de Jugnetsire Odouart et sa gent, et ci] d'Acre 
alerent brisier Saint Jorge, et li Anglois moroit de 
chaud et de soif par le chemin, et menoient tant 
de fruits et de raisins et de miel, qu'il cheoient 
tantost mors. Et à xxii. jors de Novembre sire 
Odouart et ses freres et le roi de Chipre et li Tein- 
pliers et li Hospitaliers et li Alemant et tuit li Chi- 
prois, et tuit li pelerin et toute la serjanterie à pié 
chevauehierent la terre de Cesaire por brisier la 
tor de Quaquo. Et quant ils furent là venus, il 
trouverent plusieurs herbergesde Turquemans, qui 
là estoient herbergiés, et ne savoient rien de lor 
venué. Par quoi il pristrent lor herberges et tue- 
rent bien mille personnes, et gaaignierent biencinc 
mille bestes et s'en retornerent sains et sauf en 
Acre à poi de perte. Mes toute voies por le grant 
gaaing qu'ils troverentdemorala tor de Q uaquo,qu'il 
ne sailliren| mie, eten furent mains proisiés desSar- 





» 


- du roi Charles, qui lui estoit venu por traitier les 

drives entre lui et la Crestienté, que puisque tant 

.de gens avoient failli à prendre une maison, il 

B'estoit pas semblant qu'il deussent conquerre tele 

terre com est le roiaume de Jerusalem. 

XVII. Induciz inter regem Cypri et Jerusalem et 
soldanum Babylonicum. 

À McCLxxi. à xxn. jors d'Avril fut faite la trive du 
roi de Jerusalem et de Chipre Hugues de Lesignen 
et du soudan Baudoedar, et. n'avoit en la trive que 
le plain d'Aeresans plus et le chemin de Nazareth, 
et en Mais'en ala sire Heymont frere sire Odouart, 
età dix-huit jors de Juing un Hassasis navra sire 
Odouart en la chambre. A xxui. jors d'Aoust passa 

-outre-mer missire Guillaume de Valence oncle sire 
- Odouart, et à xiv. jors de Septembre s'en repassa 
 outre-mer missire Odouart,età virt. jors d'Octembre 
arriva en Acre frere Thomas de l'ordre des freres 
Prescheors patriarche de Jerusalem, et legat de 
toute Surie, et evesque d'Acre. En cel an meismes 
fu fait arcevesque de Sur frere Bonacourt de l'or- 
dre des Prescheors fil Henri de Gloire, et fu ma- 
riée la dame de Baruth à sire Heimont l'estrange. 
. En celesaison sordidiscordeentre le roi de Chipre 
et ses homes por le service que le roi lor deman- 
doit fors de l'isle de Chipre, qu'il ne li euidoient 
pas devoir. Et le patriarche en sa venué amena as 
deniers de l'yglise cinq cens homes, qu'à pied qu'à 
cheval. Et morut frere Johan de Saint-Messan de 
lordre des Prescheors archevesque de Sur, et fu 
fait archevesque eu sonlieu frere Bonacourt de 
Gloire, si comme jai dit dessus. 
XVIIL Aegis Armenia et ducis Burgundiz obitus. 

Haytons roi d'Ermenie morut, et fu roi Luions 
son fils, et coroné à lor maniere. Si morut le duc 
de Borgoigne,et fu duc aprés lui son fils Robertsans 
terre qui espousa la seror le roi Felippe de France. 
Adone furent changié en lui li usage de Borgoigne. 
Car selonc les anciens usages, li oir du comte de 
Nevers, qui estoit li ainsné fils le duc, devoient avoir 
la duchié de Borgoigne ; et alerent li. maistre du 
Temple et le mareschal de l'Ospital et ]e com- 
mandeor des Alemans et sire Johan de Gresli et 
plusors autres en Chipre, por concorder le roi et 
ses barons, et sans rien faire s'en retornerentet fu 
fait seneschal du roiaume de Jerusalem sire Johan 
de Gresli, et mareschaus Guillaume de Canet, nies 
Olivierde Termes, et conestable Johan d'Ibelin sire 
d'Arzur. 

XIX. Obitus magistri Templi. 

Enl'an de wccrxxur à vir jors d'Avril revint 
Olivier de Termes en. Aere avec xxv. homes à che- 
val et e. arbalestriers à pié, as deniers le roi de 
France. Et morut frere Thomas Berart maistre du 
Temple le jor de la Notre-Dame de Mars, et fu fait 
maistre à xiu. jors de May frere Guillaume de Biau- 
jeu, qui estoit outre-mer commendeor du Temple 
en Puille, et alerent por lui querre frere Guillaume 


CONTINUATA BELLI SACRT HISTORIA, — LIB. XXVI. 


razins, et le soudan meismes le dist as messaiges A de Poucon qui avoit tenu lieu de maistre, et frere 


1054 


Bertran de Fox : et frere Goufier fu fait comman- 
deor grant tenant lieu de maistre, et fu faitconcorde 
du roi de Chipre et de ses barons, qui le devoient 
servir hors du roiaume de Chipre là od il li plai- 
roit, u roiaume de Jerusalem, ou autre par decà 
mer, iv. mois de l'an, et là proprement oü il son 
eors ou son fil seroit ; et alerent au concile au 
Lion por sire Hugues de Liseignen roi de Chipre, 
et por Grestienté de là mer messages l'arcevesque 
de Sur, l'evesque de Jaffe, Joan de Gresly senes- 
chal du roiaume, et frere Guillaume de Corcelles, 
fre de l'Ospital, et Jacques Visal, et Enguerrant de 
Jorni, et aucuns d'eus alerent procureor por le roi 
de Chipre encontre damoiselle Marie, qui chalan- 

B goit et demandoit à la cort le roiaume de Jerusa- 
lem com son heritage, et morut Estorgue evesque 
de Tabarie, et fu fait evesque en son lieu Guillaume 
de Salonique arcediacre de S. Jorge de Lidde. 

Li rois Felippe de France espousa la seror ledue 
de Braibant, et vint en Acre le bailli des Venitiens 
P. Gen. et ne soffrit que Johan de Montfort, qui 
s'apelloit sire de Sur demorast en Acre oü il es- 
toit venu. Car il lor faisoit tort de la raison qu'il 
avoient à Sur ; mes les religions por eschiver la 
brigue l'en firent aler en Nazareth, et de là s'en 
alast à Sur sans entrer en Acreà celefois. Et vint en 
Aere sire Giles de Sauei avec quatre cens arbales- 
triersas deniers leroide Franee et del'yglise, et puis 
vint sire Pierre Daminnes avee trois cens arbales- 

C triers en cele meismes maniere. 
XX. Goncilium Lugdunense. 

A wccLxxiv. fu fait li concile au Lion sor le 
Rosne par pape Gregoire le disime, etfurent déposé 
au concile l'evesque du Liege et l'evéque de Ro- 
dés ; eL furent reconociliésli Grecs et jurerent d'estre 
obeissans à l'yglise de Rome, et prouverent les ar- 
ticles de lafoy, desquex il estoient en doute ; et les 
confesserent, etregehirentestre vrais ; et fule conte 
Raoul d'Aussaiesleus à roi d'Alemaigne et a empe- 
reor et confirmé par l'yglise, et recut la corone du 
roiaume d'Alemaigne, mes de lempire ne fu pas 
coronné, porce que li pape morut avant qu'il peust 
venir à home. A ce concile furent fais de mult bons 
ordenemens por le secors de la sainte terre, si com 
vous orrez aprés. Et vint le roi de Castelle à Biau- 

D caire à poi de compaignie por parlerau pape por 
aucune raison qu'il cuidoit avoir eu l'empire d'A- 
lemaigne, com eil qui en avoit été élu parles pers 
d'Alemaigne, etgrant avoiriavoit despendu, mesil 
ni esploita rien dela besoigne, car le pape sous- 
tenoit la partie du comte Raoul, et s'en retorna 
en Castelle sans rien faire. Au concile furent fait 
cardinal frere Pierre de Tharentaise arcevesque de 
Lyon sor le Rosne, et li arcevesque d'Ais en Pro- 
vence, et frere Bonaventure le grant maistre des 
frere Menors, et maistre Pierre li Espaignos. Et fu 
fait arcevesque de Lions Aymars de Roussillon et 
fu failela pes deschanoines et des borjois du Lion, 


1055 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


1036 


quilonguementavoient guerroiés ensembleetl'abbé A d'autres gens d'armes. Là fu occis l'arcevesque de 


de Savegny frere Guillaume de Roussillon fu fait 
evesque de Valence et de Die, et li demora l'ab- 
baye de Savegny, et morut Beumont prince d'An- 
tioche et euens de Triple à xx. jors de Mars, et fu 
fait prince Beumont son fils, qui ala enla Herme- 
nie por estre chevalier dela main du roi d'Her- 
menie son oncle, par le conseil de la princesse sa 
mere, et de Berthelemeu evesque de Tortouse, qui 
gouvernoit tout son fait, porce qu'il estoit menor 
d'aige. Et morut Olivier de Termes à xi. jors 
d'Aoust Adonc morut le roi Henri d'Engleterre, et 
missire Odouart son fils fu coronné àroi, et fufait 
evesquede Sajete Adam de Romery, qui estoit bail. 
lis du patriarche et deens de cele meismes yglise 
deSajete, et morut Guillaume deSalonique evesque 
de Tabarie et fu fait en son lieu Guillaume li Velus 
chautre de S. Jorge de Lidde et chancelier d'Er- 
menie, 
XXI. Obitus soldani Babylonici. 

À MCCLXXY. à xxv. jors de May morut Baudoedard 
soudan de Babilone qui s'apelloit Melet-Medavar. 
Il eorut le plain d'Ermenie; et mist à l'espée quant 
qu'il trouva, etfu le nombre des mors, si comel'en 
dit, plus de deus cens mille personnes, etl emmena 
pris que garces que garcons dix mille et plus, et 
gaaigna quechevaucheures que autres grosses bes- 
teset menues plus de quatre cens mille, et li rois 
seretraist és montaignesavee des gens arméesqu'il 
avoit et les gens qui estoient assis en Hermenie : 


B 


cil qui orent loisir se recueillirent en mer, et grant c 


partie des marcheans et d'autres gens qui estoient 
eschapés des Sarrazins et s'en aloientpar merchai- 
rent às mains des corsaires desrobeors. Et vint en 
Acrede parle roi de France sire Guillaume de Rous- 
sillon, et amena cent homes à cheval, c'est assavoir 
xL. chevaliers, etrx. serjans à cheval et cccc. arba- 
lestriers à pié as deniers de l'yglise. Et morut a 
Triple frere Julien de l'ordre dela Trinité, qui 
avoit esté Sire de Sajete et frere du Temple, et 
morutle roi d'Arragon dan James, et fu fait roi 
d'Arragon et cuens de Barceloneli enfes dan Pierre, 
son ainné fil, et dan Jame l'autre fil fait rois de 
Mayorgues et sire de Montpellier. Le eoi de Chi- 
pre aprés la mor( du prince son cousin germain 
vint à Triple avec grant compaignie et bele de gens 
d'armes por conseiller et aidier l'enfant le fil du 
prince qui estoit menor d'aage : mes li evesque de 
Tortouse qui estoit venu avant, et avoit ja pris la 
eure de l'enfant par l'atrait de la princessesa mere, 
destorba le roi que il ne pout accomplir ce porquoi 
il estoit venu, et por ce parti de Triple et vint en 
Acre. 

XXII. Bellum inter Saracenos et Hispanos. 

Frere Guillaume de Biaulieu maistre du Temple, 
qui avoit esté au concile au Lion, vint en Aere le 
jor de la saint Michel. Grant multitude de Sarra- 
zins de Barbarie passerent en Espagne, et descon- 
firent en lor venué grant quantité de chevaliers et 


Tolede, qui estoit frere du roi d'Arragon et de la 
roine de Castelle, et plusors autres vaillant che- 
valiers, et mult d'autres gens. Et puis furent li 
Sarrazins desconfis par les gens d'Espaigne et cha- 
cié hors du pais, et s'en alerent en Arragon et des- 
confirent le roi d'Arragon, et pristrent mult de pri- 
soniers, et tuerent mult de gens, et prirent chas- 
tiaus et ville. Là fu prisli commendierres du Tem- 
ple, et plusors autres que de religion que du siecle, 
et d'autre pueple grant quantité. Aprés rassembla 
le roi d'Arragon grant gens d'armes, et desconfi les 
Sarrazins, et recouvra grande partie des chastiaus 
et de la terre qu'il avoit perdué, et fut delivré li 
commandierre du Temple d'Arragon et plusors au- 
tres prisoniers, qui avoient esté pris devant. En 
cele saison mut contens à Triple entre les cheva- 
liers etles gens de la cité, porce que li Romains 
qui avoient tot le pooir de la cortau tans de l'autre 
prince, avoient mult faitdes desplaisisetd'ennuis as 
chevaliers dela terre, et fu tué Johan Pierre et deus 
autres Romains avec lui, et porce que l'evesque de 
Triple maintenoit les Romains, come cil qui es- 
toient nés de Rome des perfes, et oncle le prince, 
et l'evesque de Tortose, qui avoit le prince et tot 
le fait de Triple en sa main, maintenoit les cheva- 
liers dela terre ; par quoi sordi grant haine et grant 
note entre ces deus evesques ; qui fu racine et com- 
mencement de la grant guerre qui fu puis entre le 
prince et le Temple, dont mult de maux avin- 
drent, si com vous orrez aprés. Et li sire de Gibelet 
porcee qu'il fist pes à l'evesque de Triple par la- 
trait du temple, en qui garde l'evesque de Triple 
estoit, et lui et ces choses chait en la haine du 
prinee, par le pourchas de l'evesque de Tortouse, 
dont 1a guerre efforca, et mult de gensen furent da- 
magiés et destruits. En celui tans sire Amauri de 
Montfort, fil le conte Simon de Montfort par qui - 
mut la guerre d'Engleterre, menoit une soué seror 
en Gales, por marier la au prince de Gales, et for- 
tune de tans le mena en la terre de monseignor 
Odouart roi d'Engleterre, et furent prist, et rendu 
au roi d'Engleterre, qui estoit lor cousin germain, 
et par cele achaison ; et plusors autres sordi guerre 
entre le prince de Gales et le roi d'Engleterre. 
XXIII. Regnum Navarrz transit ad Gallos. 

Le roi Henri de Navarre et cuens Champagne 
morut, qui avoit esté roi aprés la mort le roi Thie- 
baut son frere, qui morut au revenir de Thunes 
sans oir, si com vous avez oi dessus. De cestui 
Henri, qui avoit la seror le conte d'Artois por fa- 
me, demora une fille petite qui fut ottroiée por 
mariage, par dispensation dela cort de Rome, du 
fil le roi Felippe de France qui estoitson cousin re- 
mue de germain, et par cele raison vint le roiaume 
de Navare etla conté de Champaigne en la main du 
roi de France, de quoi il ennuia mult au roi de 
Castelle ; car il ne vousist pas si prés estre de la 
seignorie de la courone de France, et ce fu mult 





* Da 
quer 


-- .  . OONTINUATA BELLI SACRI HISTORIA. — LIB, XXVI. 


1058 


grant achaison dela guerre qui s'esmut entre les A et avoit en sa compaignie, si com l'en disoit rx. 


deux rois. Aprés fu mariée la fame dudit roi 
Henri de Navare àsire Heimout frere de misire 
.Edouart roi d'Engleterre, et li fu jurée la conté de 
Champaigne à tenir por le douaire de la dame, 
tant que sa fille qui estoit hoirs, fut mariée et fust 
d'aage. En cele méme annéedan Ferrant li ainsné 
fils le roideCastele, qui avoit espouséedame Dlan- 
che la fille le roi Lois de France, et fu fait cil ma- 
riage partel convenant, que s'il avoient enfans 
ensemble, qu'ils deussentavoir leroiaume de Cas- 
telle sans contredit, en quele maniere queil ave- 
nist, ou queli rois morut avant de dan Ferrant. 
ou dan Ferrant avantduroi. Et ce jura le roi et la 
roine et la plus grant partie des barons de Castelle, 
et par cest mariagefut faite concorde du roi de 
-Franee et de celui de Castelle, de riote qui estoit 
entr'eus. Car le roi de France chalengeoit et de- 
mandoitpor sienle roiaume de Castelle, quili es- 
toitescheus de par dame Blanche sa mere, qui es- 
loit droit hoir du roiaumede Castele et fille le roi. 
XXIV. Bianca regina Castelle in Galliam redit. 
Dame Blanche ot deus fils de son baron. Si fu 
mult esgarée apres sa mort, commejcele quiestoit 
en terre estrange, et li rois de Castele ne li estoit 
pas de si bonnecompagnie com il deust. Et por ce 
porehaca tant envers son frere le roiFelippe de 
France, qu'il la demanda querre, etl'en fist venir 
en France ; mes le roi de Castellene soffri pas que 
-ele emmena les enfans. Por ce grant tans aprés la 
Toine de Castele, qui ne se tenoit pas à bien paiée 
de son baron, et qui doutoit queli enfans ne fus- 
sent maumis et qui voloit sauver son serement s'en 
'ala en Catheloigne por l'atrait du roi d'Arragon 
son frere, et mena avee luilesdeus enfans de dame 
Blanche, et de là furentmandés en France. Ainsi 
furent sauvés li dui enfans et reudus à la mere. 
XXV. Bellum inter Galliae et Castella reges. 
' Aprésla mort dan Ferrantle baron dame Blanche, 
dont dan Sanche li autres filsle roi de Chastele par 
- consentement du pere, se saisi d'une grant partie 
de la terre, et fit jurer grant partie des barons, por 
avoir le roiaumeaprésla mort du pere, contre le ser- 
rement que li roiset si baron avoient fait, et por ce 
sordi guerre entre le roi de France et celui de 
Chastele. Car le roi de France voloit garder la 
raison de ses neveus, et voloit qu'il eussent le 
'roiaume de Castele aprés la mort de lor aiel, come 
lor droit heritage, par les convenances dessus di- 
tes ; etle roide Castelele contredisoit, et fist met- 
tre en revel grant partie du roiaume de Navarre, 
qui estoit en la main le roi de France, porce que 
e'estoit l'entrée de sa terre. Mes le roi de France 
manda grant quantité de chevaliers et autres gens 
d'armes, etrecouvra tot le roiaume de Navarre, et 
se tornerent devers le roi de France por maintenir 
]a raison desenfans, et por sauver lor serement, 
- Aprés s'esmut le roi de France por aler susIe roi 
de Castele, et ala jusqu'à l'entrée de Gascoigne, 


e 


B 


milles homes à cheval, et gensà pié d'armes sans 

nombre. Mes bonnes hens se mistrent entre deuset 

firent trnives entr'eus, par quoi le roi de France 

donna congié àses gens el s'en retorna en France. 
XXVI. De Gregorio X, papa. 

Grégoire pape le disimes, fu né de Plaisance en 
Lombardie, gentishons étoitde lignage des contes, 
et avoit nom maistre Thealz, chanoine estoit de 
Lions sorle Rosne, et arcediacre de Liege, bons 
hons et de bonne vie. Grant contens avoit à son 
evesques du Liege, porce proprement qu'il ne me- 
noit pas bonne vie,ne ne setenoit pas come prelat.ll 
estoit partis aussicomme par courout del'evesque et 
estoit alé en la sainte terre por pelerinage, et estoit 
en Aere quant il fu esleus. Par quoi il sembla bien 
que cele eslection fust sans barat, et fu esleus par 
commune voleuté des cardinaus le jor de la. feste 
S. Gile le premier jor de Septembre. Frere Estienne 
deSissy frere du Temple et sire Fouque de Pue- 
trieart chevaliers le vindrentquerre en Acre de par 
les cardinaus etde par le roi Charles de Cesile. 


' Grant joiefu faite en Acre de cele eslection ; car 


les gens de la terre avoient grant esperance, queil, 
com cil avoit veu la destresse oü il estoit, mettroit 
grant conseilà la deslivranee de la terre. Il prist 
congié à toutes les bonnes gens de la terre, et 
monta sor mer en galies as octave de la saint Mar- 
tin, et arriva à Brandis lejor de lan nuef. Là fu 
recu à grantfeste du roi Charles, et d'une partie 
des cardinaus, qui attendoient là sa venué, et de là 
s'en ala à Roume, oü il fu ordenés etsacrés. Il sa- 
voit bien le poure estat oüil avoit laissié la sainte 
terre, et por ce qu'ilsavoitbien qu'il ne poroit pas 
à Rome si bien accomplir son proposement, com 
il ferait outre les mons, nene porroit si bien avoir 
conseil des rois ne des princes des terre, ne si 
grant plente de prelas, il ordena son fait, et s'en 
ala au Lion. Là assembla concile general. En cele 
saison li vindrent grant messaiges d'Alemaigne, et 
li firent à savoir, que li fait d'Alemaigne aloit ma« 
lement, et proprement li fais de l'yglise par de- 
faute de roi. Il lor-donna congié d'eslire. Cil s'en 
alerent en Alemaigne, et fu eslus par comune vo- 
lenté le cuens Raoul d'Aussay à roi d'Alemaigne 
et à empereor, et fu confermé par le pape et co- 


D roné à Ais-la-Chapele. 


XXVII. Decima bonorum Ecclesi2 pro subsidio 
terra sancita. 


Aprés la mort du conte Richart de Cor- 
nouaille frere le roi d'Engleterre, qui avoit esté roi 
d'Alemaigne, le roi Felipe de France vint au Lion 
avant le concile por avoir parlement au pape, et li 
rendi la conté de Venetssy quesi ancessor avoient 
tenu granttans de l'yglise. Là tint le concile gene- 
ral, oüil ot x. et cccc. croces. La fudan James leroj 
d'Arragon qui vint en esperance d'estre eoronné 
du pape, si com si ancessor avoient esté, mes i] 
i failli, et fist mult grant offre selon son pooir au 


1059 


GUILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


sg DM * Lupa 


- 


Zur | 


— 4060. 


secors dela sainte terre. A ce concile fu frere A prement por ce, et mult bien eussent faite lor be- 


Guillaume de Beaujeu maistre du Temple, qui es- 
toit en la terre d'outre mer, si com vous avés oi 
dessus, quant il fu fait maistre. Là furent messai- 
ges de rois, de dus, de princes, de grans barons 
et de prelas, qui ni porent aler en propres per- 
sones. Làfurentli messaige de Pariologues em- 
perere des Griex et de lor patriarche, et jurerent 
en l'ame de lor seignor d'étre obéissant de cel jor 
en ayant à l'yglise, et de croire tous les articles de 
la foy, si come Romele commande, et regehirent 
les articlesdela foy, dontil estoienten doute d'estre 
vrai, et por cefurent réconciliéà l' yglise, etassous 
de lasentence oü ilavoient longuement demoré. Là 
furent li messaige de la sainte terre, qui mult bien 
proposerent le poure estat oü la sainte terre estoit, 
et sansfíaillele concile avoit esté assemblé pro- 








soigne si le papeeut vescu. Là fu ordené que li 
disimes des yglises de Crestienté fussent par six 
ans au secors de la sainte terre, et que chascun 


Crestien donne chascun au premier denier de : 
la monoie qui coroit en la terre ou il seroit 
por le secors de la sainte terre et qu'il eust en 


chascune yglise une hucheavec trois clés, qui fus- 
sent gardés par trois prodomes, oü li deniers fus- 
sent mis. Làfurent condamnés li usuriers, et fu 
defendusor pained'escomuniement,quenus n'alast 
por marcheander, ne ne portast marchandise en 
terre des Sarrazins. A ce concile furent condan- 
nées et abatués toutes les poures religions, qui 
avoientesté controuvées et establies puis le coneile 
de Latran, par ainsi qu'ils peussent. demorer en 
lor religion. : 


GLOSSARIUM 
VOCUM GALLICARUM EXOTICARUM. 


A 


Abandonnement, hardiment. 
Achaison, cause, raison, occasion. 
Acocher, aliter. 

Acouser, joindre. 

Acre, Accon, Ptolémaide. 

Acreanler, promettre. 

Ajume, heaume, casque. 

. Amenuisier, diminuer. 

Amouiller, molir, amolir. 

Angois, avant, auparavant, distinguendum abain- 
seois, ainsi, aliquando etiam ains signifie aupa- 
ravant. 

Annuilier, se faire nuit. 

Antain, oncle. 

Antaine, tante. 

Aourner, adorer. 

Apostole, le pape. 

Appareiller, se préparer. 

Ardre, brüler. 

Ars, brulé. 

-Assener, consigner, assurer. 

Assené, conventionné. 

Asseoir, Assieger. 

Atainement, querelle. 

Atirer, traiter, composer, arréter. 

Alirement, composition. 

Atorner, préparer, environner. 

Auner ses ost, assembler, arranger son armée. 

Auques, plus, aussi. 

Autiers, autel. 

Avaler, descendre. 

Avoyer, égarer. 

Avoir, richesse, bien, faculté, 

Avoutir, adultére. 

B 


Bandor, en publie. 

Barat, Àomperie. 

Barbacane, défense, ou couverture de bois faite 
contre les ennemis. 

Baron, mari. 

Batan, grand courrier. 

Beer, tendre. 

Bertauder, tondre irréguliérement. 


Besilier, chasser. 
Bobaucher, : 
Bouter, mettre. 
Bouir, boire. 
Brucroy, 
Bruir, brüler. 
Bruissier. 

C 
Caintre, cacher. 
Carros, le grand étendart. 
Cecile, Sicile. 
Céléement, secrétement. 
Chaane, chaine. 
Chalanger, répéter un héritage. 
Chaloir, souper. 
Chatiax,cháteaux. 
Chatre, prison. 
Chevaz, chevaux. 
Chevetaine, capitaine. 
Chevir, traiter, venir à bout, éviter. 
Cil, ceux. 
Clamer, appeller. 
Coiment, tout doucement, sans bruit. 
Congier, congedier. 
Conroy, dessein, un propos. 
Consuir, frapper. 
Contens, dispute, contention. 
Convine, l'état des affaires. 
Convintaille, convention, ce dont on convient. 
Convoyer, accompagner. 
Corredier, maitre d'hótel. 
Coulon, pigeon. 
Coust, dépense. 
Covine, suite de personnes, queue. 
Covins, charriots à combattre et armés. 
Creanter, promelttre, assurer. 
Crole, croyable. 
Cuens, comte. 
Cuidier, penser. 

D 
Damage, dommage. 
Dame Dieu, Seigneur Dieu. 
Deen, doyen. 
Desconfr, défaire. 
Desconfiture, déroute. 


odio c aep us a e 





- Deshaitié, malade, languissant, fáché. 


- Departir, séparer. 


Ni 
ids 
Ad 


Descroisier, dispenser de la croisade. 
Desevrer, séparer, rompre, annuler. 
Desog ler, déconcerter. 


— JDesroi, déroute. 


(XA a 


Destorber, troubler. 
- Dez, Dieu. 


— Distrent, dirent. 


Drecier, dresser. 
Duel, deuil. 

Dui, deux. 
Durement, longtemps. 


Embler, emporter. 

Embatir. p. 618, ne que laron ne si embatissent. 

Empereor, emperere, empereur. 

Emperris, impératrice. 

Encelées, inserées, enclavées. 

Enchauchier, chasser, donner la chasse. 

Enchir, prier, supplier. 

Enclotier, enclore, enfermer, environner. 

Encombrer, fermer, accabler. 

Endemantier, cependant, auparavant. 

Enfes, enfant. 

Enfouir, enfoir, enterrer. 

Engigner, tromper. 

Engroisser, grossir. 

Ennuiter, se fait nuit. 

Erre, chemin, tour, course, 

Errer, courir. , 

Eschargaillier, prendre du butin, predari, manu- 
bias referre. 

Eschargaliter, faire la garde. 

Escharrement. 

- Eschauchier, chasser. 


— JAGschelle, aile d'une armée. 


Eschiver, esquiver, éviter. 
Eschierement. 


- Escicle, Eschisle, sorte de fortification. 


Escopir, regarder, s'incliner. 
Escot, portion. 
Escont, caché. 
Escreipe, étendart, vexillum. 
Escro, instrument à fendre du bois. 
Escrois, instrument à fendre des pierres. 
Escuet, à propos. 
Esmaié, surpris, étonné, ému. 
Essiller, détruire, dissiper. 
Essoine empéchement, excuse. 
Estableite, sans establette, inconstant. 
Estache, un pieu, une souche, stipes. 
Estoire, flotte, armée navale. 
Estourmir, combattre. 
Estrif, lutte. 
Esiriver, disputer. 
me eau. 

us, yeux. 

y F 

Ferir, frapper. 
Fermer, fortifier. 
Fermeté, fortification, forteresse. 
Flatir, tomber à terre, flétrir. 
Flun, fleuve, riviére. 
Forment, fortement. 
Frainte, discorde, AD 


Garins, garnison. 

Garnir, mettre garnison. 

Garissons, idem forte quod Garnisons. 

Gaber, moquer.. 

Gabois, moquerie, — 

Gast,gens commisparla justice pour faire le degàt. 
Gasüier, dissipateur, garde de vignes et de fruits. 
Gehir, dire, déposer, obéir. 

Gesir, coucher. 


GONTINUATA BELLI SACRÍ HISTORIA. — GLOSSARIUM 


€ d , 


10062 


Geust, coucha. 
Glatir, faire un grand bruit. 
Greignor, plus grand, meilleur. 
Grieu, Grec. 
Griffons, les Grecs de l'empire de Constantinople. 
Guastrer, faire le dégát. 
Guerdonner, récompenser. 
Guigour, garde. 
H 


Haities, selon son souhait. 
Hardemenl, hardiesse. 
Hardoyer, attaquer, poursuivre. 
Hardicort, 
Herberjer, loger. 
Hons, homme. 
Hordois, vulgo significat ordure. 
Hue, cri. 

I 


Iqui, ici. 
Irer, se mettre en colere. 
Issir, sortir. 

J 
Jone, jeune. 
Jouster, combattre à outrance. 
Jus, en bas. 

L 
Laiant, Laiens, dedans. 
Laideng?er, faire honte et injure. 
Laidure, atffront, injure. 
Lavoutire, et avoutire, adultére. 
Leu, loup. 
Lie, joyeux. 
Liement, joyeusement. 


Mahomerie, temple de Mahométan. 

Mail, justice, loi. 

Mainsnés, cadet, de bas àge. 

Mais, grand, plus, 

Manider, demeurer. 

Martyrier, martyriser. 

Mategrifon, le nom d'un cháteau. 

Maumis, mal élevé. 

Mesaiges, malaise. 

Mescrean, de mauvaise foi. 

Mesfil, pelit-fils. 

Mesnie, famille, train, suite. 

Mestier, besoin. 

Miez, mieux. 

Moye, miens. 

Mucier, cache.. 

Muetle, mouvement. 

Murdrir, assassiner. 

Musart, espion, fainéant, qui regarde partout. 
N 


Nacaire instrument de musique dont on se servait 
dans les troupes, comme un hautbois. 
Nes, navire. 
Nies, neveu. 
Noyant, un quidam, 
Noyent, rien. 
Nuitier, nuit. 
INus, nul. 
0 
O, avec. 
Ocoine, idem forte cum acoíne, union. 
Ordever, ordonner, 
Ore, heure. 
Orer, prier. 
Orre, entendre. 
Ost, armée. 
Ostex, hótel. 
Ostiez, porte. á 
Paor, peur. 
Paraver, prévoir. 
Pargonnire, qui ala part à quelque chose. 


1063 

Payenisme, paganisme. 
Pes, paix. 

Petou, Poitou. 

. Physicien, médecin. 
Piece, temps. . 
Plente, abondance. 
Poeste, puissance, 

Poi, peu. 

Poigner, combattre. 
Poindre, pousser. 
Pooir, pouvoir. 
Porpenser, reconnaitre. 


GÜILLELMI TYRENSIS ARCHIEP. 


Robeor, voleur. 


ww c. "a ILE 
» E 


1064 — 


Route, rompue, a verbo rupta. 
Rouver, commander. 


Semondre, avertir. 


Seror, sceur. 
Sor, sur. 


Sorsir, arriver, contingere. 


Sou, soi. 
Sous, solde. 


Sousterrer, enterrer. 


Sur, Tyr. 


Postat, puissance, premier magistrat. 


Poterne, fausse porte. 
Poure, pauvre. 

Propheler, prophétiser. 
Prouer, se bien comporter. 
Provoire, prétre. 

Puille, l'Appuille. 

Puis, depuis. 

Putaire. 


Quistre, chercher. 


Raaindre, racheter. 


Rames, demeuré, resté. y 


Ravine, épée. 

Rebeor, voleur. 
Receter, retirer. 
JRecousse, ressource. 
Recoustrer, reprendre. 
Recreanter, s'engager. 
Regehir, reconnaitre. 


Remestre, demeurer, a verbo remanere. 


Remes, demeuré. 

Renoyer, renoncer à la foi. 
Renuef, renaissant. 

Repairier, retourner en sa patrie. 
Reposer, velirer, se cacher. 
Reprovier, reproche. 

Resnable, raisonnable. 


Renvoyer, remettre en son chemin. 


Tabarie, Tyberiade. 


Targier, tarder. 


Tencon, querelle, bláme. 
Tertre, montagne. 
Telur, défendre, a verbo tuer. 


Tez, tel. 


Tivre, Toivre, Tybre. 


Tollir, óter. 


Tornace, tour. 


Tornelle, petite tour. 
Touaille, serviette. 


Toudra, Ótera. 


Tousist, Óta. 


Toutesvoyes, toutefois. 


Traitor, traitre. 
sser à travers. 


Trepercier, pa 
Tres, 
Tret, 


Triberier, camper. 


Tuit, tout. 


U, au. 


Usée, coutume. 


Venience, 


Toivre Tivre, Tybre, riviére. 


U 


ad 


. Voider le pays, sortir du pays. 


Voive, veuve. 





IL/EC EST ORDINATIO 


Sub apostolica sede Antiochie, catholicorum, metropolitanorum, archiepiscoporum, 


episcoporum. 


Catholicus Irinopolis, que est Baldac ; Catholicus Ani, qui est Persidis. 


Sedes prima, Tyrus. Sub hacsede 
sunt episcopatus XIII. 

Porfirion. 

Archis. 

Ptolomais. 

Sydon. 

Sarepta. 

Biblium. 

Botrion. 

Orthosia. 

Archados. 

Antarados. . 

Paneas. 

Araelis. 

Tripolis. 

Sedes secunda, Tarsus. Sub hac 
sede sunt episcopatus V. 

Sebasti. 

Mallos. 

Thiua. 

Goridos. 


Pademdes. 
Sedes tertia, Edessa. Sub hacsede 
sunt episcopatus X. 

Virchi. 

Constantia. 

Garron. 

Marcopolis. 

Varnon. 

Gedaron. 

Ymeria. 

Querquensia. 

Capsaron. 

Callinicos. 

Sedes quarta, Apamia. Sub hac 
sede sunt episcopatus VII. 

Epiphania. 

Seleucouila. 

Larissa. 

Valanea. 

Mariam. 

Raphania. 


Arethusa. 

Sedes quinta, Hierapolis. Sub hac 
sede sunt episcopatus VIII. 

Zeuma. 

Surron. 

Varnalis. 

Neoesarea. 

Perri. 

Orimon. 

Dolichi. 

Europi. 

Sedes sexta, Bostrum. Sub hac 
sede sunt episcopatus XI X. 

Gerasson. 

Philadelphia. 

Adraon. 

Midanon. 

Austanidon. 

Delmundon. 

Zoroyma. 

Herri. 





ORDINATIO CATHOLICORUM, ETC., ORIENTALIUM. 


1006 


.leeni. | Germanicopolis. Mazinimi. 
- Eueuni. Mobsea. Maurocastron. 
. Constantia. Demetiopolis. Agia Maria. 
. Paramboli. Abidi. Axirri. 
 Dionysia. Zmonopolls. Carosa. 
. Conaachon. Adrasson. Politimos. 
; Maximopolis. Mynu. 
Philipolis. | Neapolis. Sedes tertiadecima, Emissa. Sub 
WT stopolis. Sedes nova, Damascus. Sub hac —— hac sede sunt episcopatus IV. 
AO: sede sunt episcopatus X. : 
Lorea, Albi Arqui. 
Sedes septima, Anavarza. Subhae — palmipon. Orisson. 
sede sunt episcopatus IX. Laodicia. Herygen. 
' Epiphania. Suria. Oragison. 
Alexandros. Konokora. M | ; 
Irinopolis. Yide; ETROPOLÍTANI per se subsisten- 
Cambrisopolis. Danabi. fes, vin. 
-  Flavias. Karacena. Deri 
— Rossas. Hurdani. por 
-. Castravali. Surraquini. quer ixer 
Eguas. Sedes decima, Amida.Sub hacsede ^ Samosatg 
Sisia. sunt episcopatus VII. Kyras. 8. 
Sedes octova, Seleucia. Sub hac Ynilon. - Pompeiopolis. 
sede sunt episcopatus XXIV. ^ Valentini, Mopsuestia. 
Claudiopolis. Arsomasata. Adana. 
Dioesesarea. Sophin. 
Oropi. Kicaris. ARCHIEPISCOPI XII, 
Dalisanidos. Ripha. a 
Sevila. . Zemus. Verea. 
Kelenderis. Sedes undecima, Sergiopolis.Sub — Kalquis. 
Anemori. hac sede sunt episcopatus I V. Gabula. 
Roper». Rencutüds:; Paus 
Ed Marcopolis. yel ou 
| Bofelia m purvae Venechalis. ar. , 
. Ristria. decens « s Germanicia. 
— Selenuuta. Sedes duodecima, Theodosiopo- —Salamias. 
—. Yocopi. lis. Sub hac sede sunt episco- — Varcossos, 
.— Philadelphia parva. patus VII. — Fossos. 
Irinopolis. Ortros. Anavagathon. 


Juxta traditiones veterum, et etiam quaedam scripta qua auctoritatem habent non modicam apud 


Pal:estinos, et maxime-Gracos, Hierosolymitana Ecclesia usque ad tempora Justiniana, sancte recorda- 
tionis Augusti, episcopum habuit nulla vel modica dignitatis preerogativa gaudentem, Tempore vero pree- 
dieti Deo dilecti principis, congregata est synodus generalis apud Constantinopolim, tempore domini 
Vigilii papse, Eutychii Constantinopolitani, Apollinarii Alexandrini, domni Antiocheni, Eustochii Hiero- 
solymitani, patriarcharum, super tribus capitulis, videlicet scriptis Theodoreti, Cyri ; item scriptis Theo- 
dori, Mopsuestic episcoporum: et epistola Hibereab Marim Persam. In qua synodo, post alias Ecclesise 
Dei necessarias institutiones, quas pro tempore promulgandas decrevit, sanctorum Patrum, qui ad eam 
convenerant, auctoritas predictam Deo amabilem honorare Ecclesiam, et ejus episcopo locum inter 
patriarchas dare, communi sanxit voluntate, reverentiam exhibens sancte Resurreetioni. Et quoniam 
predieta Dei cultrix civitas, quasi in limite Alexandrini et Antiocheni patriarchatuum erat, nec habe- 
rent unde illi urbes ordinarent suffraganeas, nisi utrique aliquid detraherent, visum est expedire ab 
utroque aliquid decerpere, ut eidem, juxta formam aliorum patriarebatuum, ordinareut subjeetos. Sub- 
traxerunt ergo Antiocheno Cesariensem et Seythopolitanum, metropolitanos ; Alexandrino vero, Rab- 
benem et Beterensem, item metropolitanos. Et quoniam iterum eumdem patriarcham oportebat habere, 
praeter supradictos metropolitanos, familiares suffraganeos, quos Greci cyucellos vocant, subtraxerunt 
preedietis metropolitanis quosdam episcopos, et quosdam de novo creaverunt, usque ad viginti quinques 
quorum urbium numerum et nomina subjunximus, computatis prius metlropolitanis et eorum suffra- 
ganeis. Est autem ordo talis : 


Sedes prima,Cesarea maritima. ^ Regium Gadaron. Miru, 
Sub hac sede sunt episcopatus ^ Azotus Paralias. Gadaru. 
XIX. : Asotusippum. Pelos. 
Dora. Estomason. Vilisippus. 
Antipatrida. Estilion. Tetracomias. 
Iampnias. Tricomias. Oluna. 
Nicopolis. Toxtus. Galanis. 
Onus. Saltum. Komanas. jp 
- Soscuris. Constantiniaquis. Sedes tertia, Ratba Moabbitis. Sub 
Raphias. Sedes secunda, Scythopolis. Sub hac sede sunt episcopatus XII. 
Regium Apatos. hac sunt episcopatus 1X. Augustopolis. "g 
Regium Hierico. : Arindila., 
Regium Livas. Capitoliados. Kara. 


ParaoL. GGf. 


34 


4 * 1 £ 
1067 LÜCIUS III. PAPA, 1068 
Serapolis. Pentacomias. Joppe. 
Mempsidos. Tricomias. Ascalon. 
Eulitis. Canastados. Gaza. 
Zora. Saltum Votanios. Meimas. 
Virosum. Exacomias. Diocletianopolis. 
Pentacomia. Enacomias. Beitt Gerbein. 
Mamapson. Comogonias. Neapolis. 
Mitroconeras. Comogeros. Sebastia. 
Saltum Hieraticun Comosthonis. Jericyntus. 
Sedes quarta,Bitira Arabie. Sub — Comis. Tyberiadis. 

hac sunt episcopatus XXXV. —— Mahadaron, Dioceesarea, 
Adrasson. Comocoreatas. Legionum, 
Dias. Comis Capron. Capitolina. 
Medanon. Comis Insuavos. Mauronensis. 
Hierasson. Comis Pirroareton. Gedera. 
Nein. Comis Pecius. Nazareth. 
Filadelfia. Comis Ariatlion. Thabor. 
Ierapolis. Comis Neotis. Caracha, vel Petra. 
Essmos. Clima Anatolis quevisinon. Adroga. 
Neapolis. Comis Ariolas. Afra. 
Themistus. Comis Trachonos. Aelis. 
Philipopulus. Comis Nefdamos. Faram. 
Dionysia. SUFFRAGANEARUM prima. Elinopolis. 
Constantinu. Lidda. Mons Sina. 








ANNO DOMINI MCLXXXV, 


LUCIUS lli PONTIFEX ROMANUS 
NOTITIA. 


(Mansi, Concil., XXII, £73.) 


— 


Lucius papa tertius, inquit Willelmus Tyrius lib. xxu, cap. 7, Belli sacri, qui et Humbaldas Ostiensis 
episcopus, natione Tuscus, patria Lucensis, vir grandeevus admodum et modice litteratus, juxta formam 
concilio Lateranensi tertio prescriptam primus creatus est pontifex quarto Kal. Septembris anno Do- 
mini 4181. Hiepontifex sui principioad tranquillitatem Christianam fovendam totum se impendit. Cumque 
imperator iun Italiam contendisset, ut in Historia Saxonica, libro sexto, capite quadragesimo septimo, ait 
Krantzius exierat urbe Roma Lucius papa, ut obviam ei profieisceretur, tractaturus cum illo Christiane 
reipubliez negotia, que in Asia nimium coeperunt labefactari. Verona convenerant duo Christianismi 
culmina. Concurrerat ingens ecclesiasticorum multitudo, reconciliationem deposcens sedis apostolieze, 
quod in schismate imperatorem secuti ab antipapis essent ordinati et instituti. Intervenit pro his Fride- 
ricus imperator, ut in gratiam sumerentur. Annuit perbenigne pontifex. Sed cum postera die manus illis 
essent imponenda singulis, immutatum erat consilium, quod diceret in consilio Venetiano decreta non 
posse nisi alio concilio irritari : promisit autem de proximo alium a se evocandum ecetum, in quo super 
his constitueretur. Auditaee sunt Germanorum mina pro sua consuetudine ; sed nihil ea re moti sunt 
cardinales. Credebatur autem ea consilii mutatio a Conrado Moguntino ei Wormatiensi pontificibus 
prodiisse. Inde ccepit imperator tractare cum pontifice super patrimonio potentis per Italiam domina 
Mathildis, quae sub Henrtcis imperatoribus patre et filio multa faciebat pro Ecclesia : et jam rebus hu- 
manis exedens multa reliquerat eidem Ecclesie possidenda, que imperator ad jus imperii devocabat. 
Erat autem, ut diximus, marchionis Saxonic filia. Sed ex ratione temporum diu ante hane eetatem 
emigrasse convincitur, nisi geminas fuisse, et alteram post alteram in ltalia floruisse quis contendat. 
Diu tum causa inter sacerdotium et regnum ventilata nihil eoncludi potuit ; et sine tine discessere. 
KRANTZIUS. 

. De eadem ex Arnoldi Lubecensis CAronico, libro tertio, capite decimo, Baronius addens contigisse 
ibidem de electione episcopi Trevirensis schisma inter imperatorem et pontificem ; qua ab eodem fuse 
numerantur 

Principes Christianos commovit, ut ad opem ferendam fidelibus qui in Asia contra barbaros preelia- 
bantur, sese omnes preepararent. Verum, cum eam expeditionem remis velisque accelerari procuraret 
morbo correptus, Veron& septimo Kalendas Decembris diem clausit extremum, etin cathedrali ecclesia 
sepulturam sortitus est, anno Domini 1185, postquam quatuor annis, duobus mensibus et viginti septem 
diebus euram Ecclesi: habuisset. Lucam civitatem unde oriundus erat, pluribus muneribus exornavit 
Ab imperatore Friderico, quo usus est familiarissime et amicissime, obtinuit ut in tota Etruria alia mo- 
neia locum et usum non haberet quam Lucensis, quemadmodum Longobardi aliam non recipiebant nisi 
Papiensem. Hoc tempore floruit abbas Joachimus, de quo infra in notis consilii Lateranensis quarti plura 
dicemus. Maronite delestantes errorem Maronis monothelite, ad Ecclesie gremium, retento nomine à 
saneto Marone abbate, ut aiunt, derivato, redierunt. : 


NOTITIA DIPLOMATICA. 





NOTITIA DIPLOMATICA 


(Philippus Jarré, Regesta pontif. Rom., p. 834.) 


Lueii III sententia haec est : ApjUvA NOS, DEUS, SALUTARIS NOSTER. 
Testes suberipserunt bullis ejus : 


Bbo Albanensis... es. mor Henrieus. . . . a 2 Dec. 1182 ad 11 Nov. 
» Ostiensis et Velletrensis. . . . . ..- Theobaldus.. . a 147 Jun. 14184 ad 11 Nov. 
» Portuensis et S. Rufinse sedis. . . . Theodinus. . . a 19 Nov. 14184 ad 44 Nov. 
WEDUedesbHMS e VS SIMTPNU. Paulus. . ... & 19 Nov. 4484 ad ^7 Mai. 
» Sabinensis, Salzburgensis minister. Couradus. ... a 4 Mai. 1182 ad 7 Jul. 


» Sabinensis, et Moguntin& sedis ar- - 
95 Oct. 44184 ad 414 Nov. 


ERIIDUCODHS S urssd asi ert i Conradus... . à 
EEUHECUISRUS P. Lu lero. s s etu mur Petrus. . . 8 18 Febr. 4182 ad 18 Jun. 
Remorum archiepiscopus,tit. S. Sabinaecard. Willelmus. .. d. 4 Oct. 1184 et 13 Nov. 
Pr. card. tit. XH apostolorum. ..... Pandulfus. . . a 95 Febr. 4183 ad 11 Nov. 
Dro» »sSsu Greci sig eteiise6Ginthius : «2. a 12 Novc*148140ad 48 Jun: 
5o» DS CIPIHODHUUS ea dua weh «at aapias Hugo. e Lo a 26 Nov. 1181 ad 9 Mart. 


» » » S. QGrueisin Jerusalem. . . . Arduinus. . . . a 26 Nov. 1184 ad 23 Dec. 
3*5» » SS. Joannis et Pauli tit. . . .'. 


Pamaehiii v 96 eV Rainerius. . . . a 23 Dec. 14182 ad 10 Mai. 
Melior. . .... & 4 Apr 1485*ad 44* Nov. 
ES 538. — Laurentii in Damaso. ... «Petrus... . «v. a 18 Jun. 1182 ad 7 Jul. 
Hubertus . a 12 Jan. 1183 ad 18 Oct. 
Mediolanensis archiepisco- 
à puset pr. card. . . . .. Hubertus .. . . d.14 Nov. 1185 
E» 238. eMarcellis.« x4. 7d .. Mattheus. ... a 26 Nov. 1181 ad 7 Jul. 
» Adelardus. . . . a 20 Apr. 1185 ad 11 Nov. 
E» DESONUMSFCI. uL rem s n) 9 ease Joannes. . . .. à 7Jul. 1182 ad 11 Nov. 
E » » S. Marie trans Tiberim tit. 
; Calli eed es aus Laborans.... a 26 Nov. 1181! ad 14 Nov. 
y» 0» » S. Stephani in Celio Monte. . Vivianus . ... a 12 Nov. 1181 ad 7 Mai. 
» —» DOBBNSWOETRNTNPRRROREEN Delris c ourdis a 12 Nov. 1181 ad 7 Mai. 
Enbard- S: Adriant...-.--»2..« Rainerius . . . . a 19 Nov. 1181 ad 1 Mai. 
Gerardus . . . .. a 12 Jan. 4183 ad 6 Dec. 
» » SowAndeli 4257 S0. IS Bobo«t,. $265 29; a 12 Jan. 1183 ad 4 Mai. 
» » SS. Cosmae et Damiani .. .. Gratianus. . .. a 12 Nov. 14181 ad 11 Nov. 
» » S. Georgiiad VelumAureum. Rainerius. . . . a 12 Nov. 1181 ad 2 Dec. 
Radulfus . . . . a 20 Apr. 1185 ad 1! Nov. 
» » S. Marie in Cosmydin. . . . Jacinthus. . . . a 12 Nov. 1181 ad 7 Mai. 
» » S. Marie in Porticu . . . .. Rolandus. . . . a 20 Apr. 1188 ad 11 Nov. 
» » S. Mariein Via Lata. . . .. Soffredus. . .. a 3 Febr. 1183 ad 11 Nov. 
E» » S. Marie Nove. ....- .- Mattheus. . .. a 12 Nov. 1181 ad 29 Dec. 
Albinus. . . .. a 23 Dec. 41182 ad 27 Febr. 
D» » S. Nicolaiin Carcere Tulliano Petrus. , . . . . a 20 Apr. 1185 ad 11 Nov. 
» » SS. Sergii et Baechi. . . . . - Octavianus. . . a 12Jan. 1183 ad 7 Mai. 
» SMMITheodOtL, - 27V Veg Ardicio. . . . . a 25 Marl. 1182 ad 11 Nov. 


» 
Date bulla sunt p. m. t 
Alberti S. R. E. presb. card. et cancellarii a 28 Sept. 1181 ad 7 Mai. 1184 
eta ?1 Dec. 1184 ad 11 Nov. 1185 
Hugonis S. R. E. notarii... a417 Jun. 4184 ad 3 Dec. 1184 
el 9543, 9352, 9553, 9554, 9560, 9505, 9767, 9769. 


1185 
1185 
1185 
1184 
1182 


1185 
1182 
1184 
1185 
1182 
1182 
1182 


1183 
1181 
1182 
1185 


1182 
1185 
1185 


1185 
1184 
1184 
1182 
1183 
1184 
1185 


1070 


1182 - 


1185 
1184 
1185 
1185 
1181 
1185 
1185 
1184 
1185 


1074 








LUGII ÍIIZPAPJE 





LUCH III PAP/E 
EPISTOL/E ET PRIVILEGIA, 


De libris adhibitis vide indicem tomo CLXXIX prafixum. 


ANNO 1481. 
b 
Monasterii S. Petri ad Vincula Ravennatis prote- 
clionem suscipit bonaque ac jura confirmat jimpo- 
sito monachis duodecim moneta Papiensis dena- 
riorum censu annuo. 


(Velitris, Sept. 28.) 
- [Vide Rus: Hist. Raven., p. 353, ubi hujus privi- 
legii mentio exstat.) à 
TI- 


Monasterii S. Marie Gallomontensis protectionem 
suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 
(Velitris, Oct. 14.) 

[Neustria pia, p. 813.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


filiis Gaurnino, abbati monasterii S. Marie de Gal. B 


lomonte,etejusdem fratribus,tam presentibus quam 
futuris,regularem vitamprofessis,in perpetuum;ete. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati 
convenire dignoscitur,animo nos decet libenti con- 
cedere,et pelentium desideriis congruum suffragium 
impertiri. Eapropter, in Domino filii dilecti, vestris 


(&) Charta fundationis. 

Quoniam rerum varietate temporumque. serie 
viri memoria cito dilabitur homo, ut ait Psalmista, 
sieut fenum (Psal. cu); et ut ille pestifer zizania- 
torcharitati fidelium invidens, malitiee suorum con- 
gaudens, tempore reconditee, suse&que conatus invi- 
dise penitus enerventur, dignum duxi ego Nicolaus 
de Stotevilla, adnotare et confirmare, hac in pra- 
senti Charta mea, donationes et eleemosynas, quas, 
Deo auetore, consensu Roberti filii mei, et haeredis, 
dono Deo et abbatie S. Marie de Gallomonte, et 
monachis ibidem Deo servientibus, pro salute ani- 
mx Henrici regis, et Mathildis imperatricisfilii;et pro 
salute anima? mese, et Juliane, uxoris mee, et. Ro- 
berti, filii mei, et aliorum filiorum meorum, et om- 
nium antecessorum meorum. 

Imprimis,locum et situm ipsius abbatie, et quid- 
quid habeo terre, usque ad ripariam, el nemus 
quod est ante ipsam abbatiam; et omnem terram 
eirca nemus, sicut elestura preetensa est, et pratum 
inter nemus et vivarium meum et coria bestiarum 
parci mei ad libros parandos ; et in Tirondivilla 
triginta tres acras terree, quas ibi habebam de do- 
minio meo; et in Rivilla, nemus meum, et totum 
dominium meum ; et duos hospites,ecum eorum te- 
nementis, scilicet Robertum Costart, et Walterum 
fabrum ; et ecclesiam de Logiis, el ecclesiam de 
Tegervilla et ecclesiam de Pervilla in Anglia, eccle- 
siam de Estrefled, cum eremo S. Leonardi; apud 
Tristevillam, quemdam hospitem cum suotenemen- 
to, scilicet, Pale Imum:; filium Roses ; in  Gallo- 
monte, duas mansuras burgensium, scilicet Gilberti 


A justis postulationibus clementer annuimus, et pre- - 


fatum monasterium S. Marie de Gallomonte, in quo 
divino máncipati estis obsequio, sub B. Petri et 
nostra, protectione suscipimus et praesentis scripti - 
privilegio communimus,in primis sequidem statuen- t 
tes utordo monastiscus, qui secundum Deum, et B. 
Benedicti Regulam, atque institutionem Hambien- 
sium fratrum,in eodem monasterio institutus esse 
dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabi- 
literobservetur.Praterea,quascunque possessiones, 
quiecunque bona idem monasterium in preesentia- 
rum juste el canonice possidet, aut in futurum, eon- - 
cessione pontificum, largitioneregum ae principum, 
oblationefidelium, seu aliisjustis modis, prestante 
Dómino, poterunt adipisci, firma vobis vestrisque 
successoribuset illibata permaneant.In quibushac 
propriis duximus exprimenda vocabulis : Locum 
ipsum, in quo prefatum monasterium situm est, - 
cum omnibus pertinentiissuis, ete., ut in confirma- — 
Lione regis Henrici Angl. (1). Deinde addit : 
Sane novalium vestrorum, que propriis manibus | 
autsumptibuscolitis,sive de nutrimentis animalium 
Merant et Guarini de Grinvilla ; et mansuram - 
Troistete .de Alneto ; apud Logias, quinquaginta : 
acras terre ;in Vallibus viginti acras terre ; apud 
Logias, unum hospitem cum suo tenemento, seili- - 
cel Guidonem de Mara, et quamdam partem mei - 
nemoris de Logiis, sicut clostura protenditur, inter 
meum nemus et nemus Gaufridis Affagard ; et - 
unum molendinum apud Gaufevillam,quod vocatur 


Flaseart ; apud- Gallomontem, molendinum de AI- 
neto, etdimidium molendinum de Vado, et meum - 


C pratum de Grandeamp, et decem acras terree, apud 


Tigervillam, .et ubieunque bestie mes fuerint in . 

herbagio, et porci in pasnagio, ibidem sint et mona- - 

chorum besti& et porei Omnes has donationes, etc. 
Charta confirmationis a rege Anglia. 

HENRICUS, Dei gratia, rex Anglie, et dux Norma- - 
nie, et Aquitanie, et comes Audegavie Archiepi- 
scopis, episcopis, abbatibus, comitibus justitiariis, 
vicecomitibus, et omnibus ministris et fidelibus 
suis tolius terree sua, salutem. 

Sciatis me concessisse, et presenti charta mea 
confirmasse Deo et abbatie S. Marie de Gallomon-- 
te, et monachis ibidem Deo servientibus, omnes do-.- 
nationes Ecclesiarum et terrarum, et hominum, et 
eleemosynarum, que eis rationabiliter factae sunt, - 
tam in rebus ecclesiaslicis quam in possessionibus 
mundanis, scilicet ex dono de Stotevilla, ete. u£ su- 
pra, deinde addit : Ex dono Juliang, uxoris preedi-. 
cti Niolai, in Anglia, apud Norwicum, centum so0- 


D lidos terre, de primo maritagio suo ; et ex dono 


Roberti de Stotavilla, filii ejusdem Nicolaii, eccle- 
siam de Gomervilla, et ecclesiam de Magnavilla, et. 


1 





4018 


culo fugientes,liberosetabsolutos ad conversionem 


recipere, et eos absque contradictione aliqua reti- 


nere. Prohibemus insuper nulli fratrum vestrorum, 


. post faetam in eodem loco [professionem] fas sit, 


absque abbatis suilicentia, de eodem loco, nisiar- 
elioris religionis obtutu, discedere, discedentem 
vero absquecommunium litterarum cautionenullus 
audeatretinere. Cum autem generale interdictum 
terree fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis 
excommunicatis velinterdictis,non pulsatis campa- 
nis, suppressa voce, divina officiacelebrare;in pa- 
rochialibus autem ecclesiis, quas habetis, liceat vo- 
bis sacerdotes eligere, et dicecesano episcopo pra- 


sentare quibus, si idonei fuerint, episcopuscuram 


animarum committat, utipsi despiritualibus, vobis 
vero detemporalibus debeantrespondere. Sepultu- 
ram pretereaipsius loci liberam esse decernimus, 
ut eorum devotioniet extreme voluntati qui se illic 
sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati 
vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen ju- 
stitiaillarum ecclesiarum a quibus mortuorum cor- 
pora assumuntur. Obeunte vero nune te ejusdem 
loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nul- 
lus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia 
proponatur, nisi quem fratres communi consensu, 
velfratrum pars consilii sanioris,secundum Dei timo- 
rem et B. Benedicti Regulam providerinteligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 


sit prefatum monasterium temere perturbare, 


aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
imminuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, 
sed omniaintegra conservantes, eorum pro quorum 
gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice aucto- 
ritate et dicecesani episcopi canonica justieia, et 
Hambiensis monasterii debita reverentia,etc. 
Datum Velitris u1 Idus Octobris, indictione xv, 


ecclesiam de Wimonvilla, cum altari S. Stephani; et 
quoddam molendinum apud Beverdam, de honore 
ramorum, et quidquid ad molendinum pertinet, in 
molta et omnire ; etaquarias suas de Stotevilla, et 
decem et octo acras terree in eadem villa, quas mer- 
catus fuit de Roberto genero ; et supra Gallomonte, 
quinquaginta acras terre de terra Tronquay ; et ex 
dono Nicolai deStotevilla, filii predicti Nicolai, quin- 
quaginta solidatas terree in Arvilla ; et ex dono Wil- 
lelmi de Stotavilla filii predicti Nicolai senioris, 
quamdam maream terre in Extrafled ; et ex dono 
Richardi de Stotavilla, filii praedicti Nicolai seni- 
oris, quadraginta solidos annuatim, in molendino 
suo de Herocourt, quod vocatur Turmolin ; ex dono 
Petri de Hotot, et Julianze uxoris suae molendinum 
suum de Caneio integre; et ex concessione Richardi 
de Alfay et Joannis, filii ejus, totum molendinum 
cum perlinentiis quod Nieolaus de Stotavilla et Ju- 
liana uxor ejus przdictee abbatie dederunt ; apud 
Gausevillam, et unum modium bladi, quod Willel- 
mus Burdet habebat in eodem molendino, quod 
abbas et conventus ejusdem abbatie tenuerunt ab 
ipso Guillelmo, concedente Ainfrido, filio, herede 


.suo ; et ex dono ejusdem Richardi de Alfay, triginta 


quinque acras terre apud Stigal ; pro reliquo quod 


EPISTOLAE ET-PRIVILEGIA; — AN. 1181. 


vestrorum, nullus a vobis decimas exigere presu- À Incarnationis Dominies anno 1181, pontificatus do- 
. mat. Liceat quoque vobis clericos, vel laicos, a sc&e- 


1074 


mini Lucii III pap. ann. 1. 
IHE. 

Ecclesiam Lucensem tuendam suscipit ejusque 
possessiones el privilegia confirmat. 
(Laterani, Nov. 12.) 
[Memorie per servireall'istoria di Lucca, TI, n, 194.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri cuit;gLMO, Lueano episcopo, ejusque 
successoribus canonice substituendis in perpe- 
tuum. 
: Ordo juris expostulat, ut ab officio nostro non 
credatur alienum, ut Ecclesiam tibi commissam 
tanto ferventius diligamus et intendamus propen- 
sius ejus profectibus, et augmentis, quantum et 
ratione patri:, et consideratione beneficii, quod ab 
ipsarecepimus, nos ei recognoscamus amplius de- 
bitores. Dignumest siquidem ut cum in eadem ec- 
clesia baptismatis gratiam recipimus, ei etsua jura 
speciali quadam sollicitudine conservemus, et, ut 
futuris temporibus à pravorum ineursibus quieta 
consistat, apostolicum patrocinium impendamas. 
Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, 
horum quse diximus et tue consideratione devo- 
üonis indueti, suscipimus... Ecclesiam, eui Deo 
auctore preesse dignosceris, ad exemplar prede- 
cessorum nosírorum felicis recordationis Alexan- 
dri II, Paschalis II, et... Urbani II Romanorum 
pontifieum, sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus,... scripti privilegio... statuentes, ut 
c quascunque possessiones... bona eadem ecelesia 

incpreesentiz;; possidere ca EST TOSS 

pertinere videntur. His adjungimus plebem, et cur- 

tem de Marlia, eum ecclesia Saneti Terentii, et 

cum omuibus mansis et terris atque omni perti- 

nentia sua. Duo quoque castella de Moriano, cum 

omnibus pertinentiis et adjacentiis suis, sicut... 

visse noscimus. Et terram que dicitur Cerbajola ; 

mater ejus dederat preedictee abbatiee ; et ex dono 

Reginaldi de Gerponvilla, unum modium bladi in 

molendino suode Hamel ; etunamsomam frumenti 
apud Clivillam, secundum quod in charta suaconti- 
netur, annuatim recipiendam ; et ex dono Roberti 

Affargart, et Gaufridi filii ejus, unum modium bla- 

di, annuatim in molendino de Noet, et decem acras 

terree ad Logias; etapud Haequavillam, mansuram 
D Gose:e carpentarii integre ; etex dono Matthei de 
Gerarvilla, Willelmi filii sui, dimidiam pesiam 
salis annuatim sumendam de proprio granario ip- 
sius. Et ex dono Walteri de Castrillion, quatuor 
acras terrz, etdimidiam ad ealeeatum Goufredivillie, 
etdecem septem carteria avene, et quatuor capones 
in duobus hospitibus terre suec de foresta ; et deci- 
mam totius terre et redditus quam aequiret ; et ex 
dono Willelmi de Canovilla, dimidium modium bladi 
in molendino sno, in riparia sua de Witeflend, an- 
nuatim habendi ; et ex dono Walteri de Arfay, et 
patriciee, uxoris suae, et Willelmi filii sui, ecclesiam 
de Devilla ; et ex dono Richardi Tallebot et Ami- 
cie uxoris ejus, et Hugonis, et Willelmi, filiorum 
suorum, unum modium avena, apud Belvayam in 
mansura Hugonis filii Jefrey Larduin, quam tenet 
in canuta silva. Quare volo etfirmiter precipio, eto. 


nV o4. 
A015 LUCII III PAPAE 4018 - 


castrum etiam quod dicitur Fundanium cum om- A que de concessione vel confirmatione predecesso- . 


nibus pertinentiis suis ; necnon castrum de Decimo 
et plebem... cum omnibus que ad eam pertinent. 
Plebem etiam... et terram de Cerignana, et castrum 
et curte de Verrucla, quee est in Alpibus. Decim... 
quoque de Verrucla, que est juxta Bojanum... 
connumeramus plebem, et castrum, et curtem 
Sancte Marise quee dicitur ad Montem, cum omni 
pertinentia sua ; et terram de Vico qui dicitur... ; 
castrum et curtem Sancti Gervasii, cum omnibus 
qua ad eam pertinent. Plebem de Ficeclo, cum ca- 
pellis suis. Capellam Saneti Viti de Valle... (Arni) e 
plebem de Appiano cum omnibus capellis suis. 
Curtem de Camuliano cum pertinentiis... plebem 
ibidem, eum omnibus capellis suis ; plebem de Gello 
cum omnibus capellis suis ; plebem de Triano cum 
omnibus capellis suis ; plebem de Aquis cum om- 
nibus capellis suis ; castrum Montis de Castello cum 
omnibus pertinentiis suis ; plebem Sancti Stephani 
cum omnibus capellis suis. 

Praeterea praedecessoris nostri pie memorie Ca- 
lixti pape vestigiis inherentes, tibi tuisque succes- 
soribus usum pallii infra missarum solemnia in 
ecclesia tua de apostolies sedis benignitate conce- 
dimus, quo duntaxat his diebus utamini, quibus 
est vobis a preedecessoribus nostris indültum. 

Insuper etiam auctoritate... ne in episcopatu tuo 
sine assensu tuo, vel successorum tuorum, mona. 
sterium aliquod vel ecclesia, salvis... privilegiis 
constituatur. Catechumeni infirmorum unctiones 
in populo a monachis fieri, vel publicas pcenitentias 
-dari, sine tua vel successorum tuorum permissione 
velamus 

Si vero ad monasteri... ipsius populo pro divini 
officii susceptione convenerit, per capellanum pre- 
sbyterum, cui ab episcopo populi regimen et ani- 
marum eura commissa fuerit, sacramenta eadem... 

- salvis tamen rationabilibus consuetudinibus... ec- 
'clesiarum. De parochialibus autem ecclesiis, qua a 
monachis in tuo episcopatu tenentur, synodalem 
beat: memorie Urbani pape sententiam imitantes 
statuimus, ut in eis sine tua vel predecessorum 
[successorum] tuorum auctoritate, presbyterum 
minime collocent ; sed cum vacaverint, vobis et 
abbatibus et prioribus, ad quos ecedem ecclesie 
pertinent, presententur, quibus a vobis animarum 
cura, si idonei fuerint, committatur, ita quidem 
ut..., de cura plebis et ordine suo debeant respon- 
dere : Porro si Lucani parochi: vel monasteria, 
vel ecclesise inter se causashabuerint, et... ad epi- 
scopum querela pervenerit, ejusjudicio controver- 
sia... salva Romane Eoclesime auctoritate. Illud 
quoque... constituimus ne quis excommunicatos 
velinterdietos Lucani episcopi in prohibitam... re- 
cipiendi habeat facultatem. 

Ad hee presentiseripto sancimus, ut Lucanus 
episcopus non quorumlibet violenta laicorum, sed 
juxta canonum sanctiones ab Eeclesis canonicis 

.eligatur. Tibi praeterea tuisque 'successoribus ea 


rum nostrorum Alexandri Il et Paschalis II, Roma- 
norum pontificum..... nihilominus confirmamus. 
Sententiam autem inter predecessorem tuum, et 
Ficeclensem abbatem per Ildebrandum, quondam 
Pistoriensem episcopum, Argentim archipresbyte- 
rum, et R. primicerium... super decimis, ecclessü 
et aliis rationabiliter datam, sicut in instrumento 
publico eontinetur, et hactenus observata est, futu- 
ris... temporibus observari. Renuntiationem quo- - 
que, quam fecit Bulgarus comes de Ficecclu Joanni 
preedecessori tuo de quibusdam possessionibus, et 
eclesiis, sieut publicum Gerardi notarii continet 
instrumentum, in posterum habere (valere) decer- 
nimus. Canonicas quoque consuetudines, quas in 
ecclesiis parochialibus monachorum, et in aliis 
episcopatus tam in recipiendis synodalibus, tam in 
aliis ab antiquo... adhue habere dignosceris, ratas 
habemus, easque auetoritate apostolica confirma- 
mus. 

Ob reverentiam insuper Ecclesise tibi commisse, 
tuis et eanonicorum tuorum, nec non etiam cleri, 
consulum et populi tuee civitati precibus inclinati, 
usum crucis per episcopatum tuum, tibi tuisque 
successoribus de consilio fratrum nostrorum con- 
cedimus, et apostolica auctoritate firmamus. 

Decernimus ergo, ut nulli omnino homini liceat 
prelibatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare... integra 
conserventur eorum pro quorum... concessa sunt 
usibus ommniodis profutura, salva sedis aposto- 
lies auetoritate. 

Si qua igitur in futurum ecoelesiastica, secula- 
risque persona, etc. 

Ego Lucius, catholicze Ecclesi: episcopus. 

Ego Theodorus, Portuensis et Sanetz Rufinz se- 
dis episcopus. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus. 

Ego Jacobus, Sancte Marie in Cosmidin diac. 
card. 

Ego Raineri, diac.card. Sancti Gregorii ad Velum 
Aureum. 

Ego Petrus, titulo Sanetz... presbyter card. 

Ego Gratianus, SS. Cosme etDamiani diac. card. 

Ego Vivianus, presb. card. tit. Sancti Stephani in 
Celio Monte. 

Ego Rainerius, diac. card. Saneti Adriani. 

Ego Cynthius, presb. card. tit. Sancte Cecilie. 

Ego Matthaeus. Sancte Marie Nove diac. card. 

Datum Laterani, per manum Alberti sanctae Ro- 
mane Ecclesicz presbyteri cardinalis et cancellarii, 
ui Idus Novembris, indictione xv, Incarnationis 
Dominiceanno 1181 ; pontificatus vero domni Lucii 
anno primo. 


IV. 


P|Ailippo] archiepiscopo [Coloniensi], significat se 
praposito Bonnensi mandasseut comitem Sainen- 


EPISTOLZE ET PRIVILEGIA. — AN. 1484. 


1078 


. Sem, si illata monasterio Siegburgensi damna A — Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 


mon compensasset, excommunicalione afficeret. 
(Laterani, Nov. 4.) 
[LAcoMBLET, Urkund., I, 344.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri P. archiepiscopo et dilectis filiis, capi- 
tulo Coloniensi, salutem et apostolieam benedictio- 
nem. 

Pro quibusdam injuriis quas nobilis vir comes 
de Seina Siberiensi monasterio intulit, et castro 
quod in allodio suo construxit, dilecto filio nostro 
Bonnensi preposito dedimus in mandalis ut, si 
predictus comes commissa predicta non emenda- 
verit, eum et castrum inhabitantes, exceplis par- 
vulis et mulieribus, non differat excommunicatio- 
nis vinculo innodare. Quocirca fraternitati vestrae 
per apostolica seripta mandamus, quatenus cum 
prepositus sententiam in comitem et alios preedi- 
etos propter hoe tulerit, per totam dicecesim ve- 
slram faciatis inviolabiliter, donec se correxerint, 
observari. 

Data Laterani Idus Novembris. 

V. 
Privilegium pro abbatia Sancte Marix Suessionensi. 
(Laterani, Nov. 106.) 
[0. GERMArN, Hist. de N.-D. de Soissons, 443.] 

Ducius episcopus, servus servorum Dei, dileclze 
in Christo filie abbatisse Sancte Marie Suessio- 
nensis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Signifieasti nobis quod Mathildis quondam abba- 
lissa, dum viveret in ecclesia Beati Petri, quatuor 
prebendas, antequam vacarent, quibusdam clericis 
pro sua voluntate promisit, quarum nullas prius- 
quam decederet assignavit.Propter quod illi quibus 
hujusmodi facta fuit promissio, monasterium tuum 
fatigare irrationabiliter non desistunt. Quia vero 
tales promissiones saerum concilium Lateranense 
eondemnat, ne quis desiderare mortem proximi 
videatur, noste ac monasterium ipsum ab hujus- 
modi promissionibus de sedis apostolice benigni- 
tate absolvimus, districtius inhibentes ne aliquis te 
aut monasterium tuum super hoc aliqua ratione 
molestet. Ad hzc volentes tibi cum sororibus tuis 
utiliter providere, auetoritate presentium inhibe. 
mus ne is qui in majori ecclesia prebendam ha - 
buerit, in vestra de cetero aliquatenus admittatur, 
nec prebende, donee vacaverinl, alicui promit- 
tantur. 

Datum Lateran., xvi Kal. Decembris. 

Mf n 
Monasterium Sieg burgense tuendum suscipit et ejus 
bona juraque confirmat. 
(Rome ap. S. Petrum, Nov. 18.) 
[LacownLET, Urkund., I, 337.] 

LuciUs episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GERAnDo, abbati monasterii quod in monte Si- 
geberg situm est ejusquefratribus tum praesentibus 
quam futuris regularem vitam professis in perpe- 
| tuum. 


stati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti 
concedereet petentium desideriis congruum imper- 
liri suffragium. Eapropter,dilecti in Domino filii, 
nostris justis postulationibus clementer annuimus 
el felicis recordationis predecessoris nostri Inno- 
centii pape vestigiis inherentes, prefatum mona- 
sterium S. Michaelis archangeli quod in monte Si- 
geberg situm est, in quodivino mancipatiestis ob- 
sequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipi- 
mus et preesentis scripti privilegio communimus. 
Statuentes utquascunque possessiones,quacunque 
bona idem monasterium in preesentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel principum, oblatione 


B fidelium seu aliis justis modis, prrestante Domino, 


poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
bus et illibata permaneant. In quibus hee propriis 
duximus exprimenda vocabulis. 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est, cum omnibus pertinentiis suis. Ecclesiam 
in Achara totam et eam que est in Hanefe totam ; 
in Pleysa inferiore ecclesiam et in superiore eccle- 
siam ; in Bercheim ecclesiam. Item quod habetis 
in ecclesia deGeisteinghen, in ecclesia de Mendene, 
in ecclesia de Hare, in ecelesia de Olma et in eccle- 
sia de Strala ; ecclesiam in Wizenchirken. Supra- 
dictas vero ecclesias ab omni censu et exactione 
cum decimis liberas vobis auctoritate apostolica 
confirmamus,quemadmodum ab Annone,bone me- 
moris Coloniensi archiepiscopo, et successoribus 
ejus monasterio vestro canoniceconcesssa et eorum 
scriptis confirmate noscuntur. Preterea cellas et 
predia ad jus istius monasterii perlinentia, vobis 
nihilominus confirmamus.  Cellam videlicet in 
Pleysa, cellam Hirzenove, cellam in Rimage, cellam 
in Thidrode, cellam in Zulpiaco, cellam in Millen, 
cellam in Furstinberge juxta Xanctensem ecclesiam 
et cellam in Stokheim eum omnibus earum perti- 
nentiis. Idem predium in Hanefa, cum decimis et 
c:eleris appendiciis quee a canonicis Bunnensibus 
data in eorum et ecclesie usus custodia Bunnse, 
ecclesia vestra per concambium accepit. Villam 
Mandene, quam a preposito et canonieis matris 
ecclesi: data per concambium in Badeleeca deci- 
matione suscepit. Loca etiam vestra, id est Achera ; 
item Achera, Strala, Gestingen, Lara, Mandene, 
Aschemere, Gulsa, cum decimis terre Salics, sive 
labore vestro, sive per colonos vestros elaborata 
fuerit. Leia, Bettendorp, Ulma, Moffendorp, Flat- 
tena, Pirna, Venheim, Kerchich, Sulze, Meimedorp, 
Dorendorp, Mulindorp, Irmindiroth, Hofstede, An- 
rufle, Lwesberg, Quintinachin; Edelenkirchen, Hu- 
nefe, villam Hirzenowin quam Henrieus quartus 
rex eidem coenobio tradidit. Decimas ejusdem villa; 
item preedia in Hanepha, in Wedowo, in Tevirnich, 
in Henana, in Nistre, in Rupretherode, in Brath, 
in Ocherode, in Winkinberg, in Alpach ; decimam 
in Heisterscorzzim ; decimam in Wizinkirchen ; 


1079 


LUCI] II PAPJE- -.- 





PTLAISU B | 4080 


decimam in Hanepha, decimam in Brathcozzim.In A vestris justis postulationibus clementer annuimus, 


Kercich beneficium pretio receptum. In Flattina 
beneficium herradi pretio receptum. Similiter Dud- 
lingin, in Unkilbach, in Brubach, in Crichesdorp, 
in Walerdop, in Geislere. Mansum in Wosnich, 
mansum in Kessenich. Duas partes vinearum in 
Brubach, quod dedit vobis comes Thuringic Lude- 
wicus pro anima matris sue Gunegundee. Preedium 
in Vennehusen, in Spele, in Wolpinrode, in Godin- 
gouin, in Auvich, in Dalehusin, in Reginsagen. 
Predium in Hanepha, a fratribus de Wedina per 
concambium acceptum. Preedium in Ulpich, quod 
Walterus de Roulant et uxor ejus Voda vobis con- 
tulerunt. Item decimas in Ghimminich. Decimas in 
Geseche, que adicecesanisepiscopis canonice sunt 
collate. Donationem quoque decanice absolutamin 
qua mons ipsé situs est, sicut ab archiepiscopis 
Coloniensibus vestro monasterio rationabiliter est 
collata. Sane advocatis quibus pro tempore mona- 
sterii advocatia commissa fuerit, interdicimus ne 
aliunde advocatum constituant, neque. de rebus ad 
sua stipendia conferendis, neque de his qua: pro 
justitiis persolvuntur, amplius exigant, quam An- 
nonisarchiepiscopi deliberatione constat esse pre- 
visum. Decernimus ergo, etc. 

Ego Lucius, catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus, tit. S. Susannae presbyter cardi- 
nalis. 

Ego Jacintus, diaconus cardinalis S. Marice in 
Cosmydyn. 

Ego Gratianus, SS. Cosms et Diamani diaconus 
cardinalis. 

Ego Mattheus, S. Marie Novae diaconus eardi- 
nalis. 

Data Rome apud Sanctum Petrum, per manum 
Alberti sanete Romans Ecclesie presbyteri cardi- 
nalis et cancellarii, xuaiv Kal. Decembris, indictione 
xiv, Incarnationis Dominice anno 1181, pontifica- 
tus vero domni Lucii anno 1. 

VII. 
Monasterii S. Petri Cerretensis, diecesis Volater- 
rana, protectionem suscipit bonaque ac privilegia 
confirmat. 


(Rome ap. S. Petrum, Nov. 26.) 


[MirranELLI, Annal. Camaldul., IV, App. 
p. 108.] 


Lucius episcopus, servus servorum "Dei, dilectis 
filiis Mauno, abbati monasterii Sancti Petri de Cer- 
reto, ejusque fratribus, tam presentibus quam 
futuris, regularem — vitam professis in perpe- 
tuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 
stati convenire dignoscitur animo nos decetlibenti 
concedere et petentium desideriis congruum suffra- 
gium jmpertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, 


et.preefatum monasterium, inquo divino mancipati 
estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus et presentis scripti privilegiocommu- 
nimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo mo- 
naslieus qui secundum Deum et Beati Benedicti 
Regulam in eodemloco institutus esse dignoscitur, 
perpetuis temporibusibideminviolabiliter observe- 
tur. Preterea quascunque possessiones,quaecunque 
bona idem monasterium impresentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
buset illibata permaneant. In quibushecduximus 


p propriis exprimenda vocabulis : locum ipsum in 


quo praescriptum monasterium situm est, cum om- 
nibus pertinentiis suis; ecclesiam Sanotis Salvatoris 
deFungeto cum omnibus pertinentiis suis.Decimam 
praterea agricultur& vestre, sicut a quadraginta 
retro annis inconeusse tenuistis,et hactenus pos- 
sidetis, nihilominus vobis auctoritate apostolica 
confirmamus, ita videlicet ut nulli, nisi hospitali 
vestro, dare cogamini. Liceat quoque vobis cleri- 
cos et laicos, e si&eculo fugientes liberos et absolu- 
tos, absque alieujus contradietione ad. conversio- 
nem recipere et in vestro monasterio retinere. Cum 
autem generale interdictum terra fuerit, liceat vo- 
bis januis clausis, campanis non pulsatis, exclusis 
excommunicatis et interdictis, submissa voce di- 
vina officia celebrare. Sepulturam preterea ipsius 
loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni 
et extreme voluntati qui se illic sepeliri deliberave- 
rint, nisi forte excommunicati vel interdicti fue- 
rint, nullus obsistat; salva tamen justitia illarum 
ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assu- 
muntur. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, autejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia il- 
libata et integra conserventur eorum pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usi- 
bus omnimodis profutura. Si qua igitur in futarum 
ecclesiastica seecularisve persona, etc. 

ADJUVA NOS, DEUS, SALUTARIS NOSTER, SANCTUS PETRUS, 
SANCTUS PAULUS, LUCIUS PP. lil. 

Ego Lucius, catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Theod. Portuensis et Sancte Rufine episco- 
pus. 

Ego Petrus, presb. cardinalis tit. Sancte Su- 
sanne. 

Ego Vivianus, presbyt. card. titulo Sancti Ste- 
phani in Colio Monte. 

Ego Hugo, presbyt. card. tit. S. Clementis. 

Ego Arduinus, tit. S. Crucis in Jerusalem presb. 
card. 

Ego Mattheus, presb, cardinalis tit. Sancti Mar- 

. celli. : 





4081 


EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 14814. 


1082 


Ego Laborans, presb. card. Sancte Marie trans A qui canonici, clerici, monachi vel laici contra pri« 


- Tiberim tit. Calixti. 
. Ego Hyacinthus, diac. card. Sancte Maris in 

Cosmedin. 

Ego Rainerius, diae. card. tit, Saneti Georgii ad 
Veium Aureum. 

Ego Rainerius, diac. card. S. Adriani. 

Ego Mattheus, diae. card. S. Marie Nove. 

(Locus t signi.) 

Datum Rom: apud S. Petrum per manum Al- 
berti sanctzee Romans Ecclesie presb. card. et can- 
cell, vi Kal. Decembris, indict. xv, Incarnationis 
Dominies anno 1181, pontificus vero domni Lucii 
pape III anno 1. 

VIII. 


Bulla pro fratribus Hierosolymitani Hospitalis, B 


(Rome, ap. S. Petrum, Nov. 29.) 
[Priviléges de Saint-Jean deJerusalem, p.81 . | 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus archiepiscopis, episcopis et dilectis 
filiis abbatibus, prioribus, archidiaconis, decanis, 
presbyteris et aliis ecclesiarum prelatis, ad quos 
littere iste pervenerint, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Audivimus et audientes mirati sumus, quod cum 
dilectis filiis nostri fratribus Hierosolymitani ho- 
— spitalis a patribus et preedecessoribus nostris con- 

cessum sit, et a nobisipsis postmodum indultam 

et confirmatum ut de laboribus quos propriis ma- 

nibus et sumptibus excolunt nemini decimas sol- 
- vere teneantur.Quidam ab eis contra indulgentiam 
- sedis apostolie:e decimas exigere et extorquere 
presumunt, et pravaatque sinistra interpretatione 
apostolicorum privilegiorum capitulum pervertentes 
asserunt de novalibus debere intelligi, ubi noscitur 
de laboribus esse inscriptum. Quoniam igitur ma- 
nifestum est omnibus qui recte sapiunt, interpre- 
talionem hujusmodi perversam esse et intellectui 
sano contrariam,cum secundum illud capitulum a 
solutione decimarum tam de terris illis quas de- 
duxerunt vel dedueunt ad cultam, quam de terris 
etiam cultis quas propriis manibus aut sumptibus 
excolunt, liberi sint penitus et immunes, ne ullus 
contra eos materiam habeat malignandi, vel quo- 
modolibet ipsos contra justitiam molestandi, per 
apostolica vobis scripta precipiendo mandamus et 
mandando precipimus quatenus omnibus paro. 
chianis vestris auctoritate nostra prohiberi curetis, 
ne a memoratis fratribus de novalibus vel de aliis 
terrisquas propriis manibuset sumptibus excolunt, 
seu de nutrimentis animalium nullatenus decimas 
autetiam primitias presumant exigere, vel quomo- 
dolibet extorquere ; nam si de novalibus vellemus 
tantum intelligi ubi ponimus de laboribus, de no- 
valibus poneremus,sieut in privilegiis quorumdam 
aliorum apponimus. Quia vero,non est conveniens 
vel honestum ut contra instituta sedis apostolicae 
veniant qua obtinere debent inviolabilem firmita- 
tem, inandamus vobis firmiterque precipimus, si 


vilegiasedisapostolice praedictos fratres decimarum 
exactione gravaverint, canonicos clericos sive mo- 
nachos, contradictione, appellatione, dilatione ces- 
sante, ab officio suspendatis ; laicos autem excom- 
muniealionis sententia percellatis et tam. excom- 
muniecationis quam suspensionis sententiam faciatis 
usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter ob- 
servari. Ad hoc prisentium vobis auctoritate pree- 
eipiendo mandamus quatenus, si quis in preedietos 
fratres manus violentas injecerit, eum accensis 
candelis publice excommunicatum denuntietis et 
faciatis ab omnibus, ut excommunicatum, cautius 
evitari donee congrue satisfaciat predictis fratri- 
bus, eum litteris dicecesani episcopi, rei veritatem - 
continentibus, apostolico se conspectui repree- 
sentet. 

Datam Rome apud Sanctum Petrum, iii Kalendas 
Decembris. 


IX. 


Archipresbytero et canonicis Ecclesia Lucensis si- 
gnificat priorem S. Fridianiprivilegiorum conf- 
mandorum causa ad sese venisse. Affirmat se 
eorum jura tuiturum. 


(Rome ap. S. Petrum, Nov.-Dec.) 
[Banuz., Miscell. ed. Mawsi, IV, 596.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis archipresbytero et canonicis Lucan Ecclesia, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Litteras vestras ea qua debuimus benignitate su- 
scepimus, et ex earum tenore percepimus quod di- 
leeti filii nostri, prior et canonici S. Fridiani, lit- 
teris, quas pro vobis misimus, sicut decuit mi- 
nime responderunt, sed infra statutum terminum 
prior iter arripuit ad sedem apostolicam veniendo: 
ideoque instantius postulastis voluntatem nostram 
vobis quantocius intimari. Vobis igitur litteris 
presentibus innotescat quod volumus, pro utraque 
parte, ut juxta vos et eos negotium concordia vel 
judicio finiatur : quod si forte nequiverit, neces- 
sario ad sedem apostolicam referetur. Priorem vero 
noveritis pro renovandis privilegiis suis etnegotiis, 
scilicet S. Salvatoris de Fiearolo et quibusdam 
aliis que ad vos non pertinent, nostro se conspe- 
etui preesentasse ; sed nee fecit nec faciet, auctore 


D Domino, unde juri vestro prejudicium generetur. 


Nos enim, quantum potuimus, salva honestate, ju- 
stitiam vestram pro nostro curabimus officio con- 
servare. Non autem mirandum est vobis de fratri- 
bus qui privilegio vestro subseribere noluerunt, 
quia confirmari non solet alieui quod ab eo minime 
possidetur. Unde novistis dilectum filium nostrum 
D. contra voluntatem et consilium nostrum ad in- 
novandum ipsum privilegium laborasse. Sed ne 
videremus negare velle quod vel quoquomodo pos- 
semus vobis concedere,quantum in nobis fuit, ejus 
acquievimus voluntati. 
Data Rome, apud Sanetum Petrum. 


1083 
" X. 
Privilegium pro parthenoneSancti Hilari. 
(Laterani, Dec. 29.) 
[LAut, Eccles. Florent. Monum., Y, 202.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei dileetis 
in Christo filiabus CaPirivicno, abbatisse mona- 
sterii S. Hilarii in episcopatu Fesulano siti, ejus- 
que sororibus, tam presentibus quam futuris, re- 
gularem vitam professis in perpetuum. 

Prudentibus virginibus, qua sub habitu religio- 
nis accensis lampadibus per opera sanetitatis ju- 
giter se preaeparant ire obviam Sponso (Matth.xxv), 
sedes apostolica debet presidium impertiri, ne 
forte cujuslibet temeritatis incursus aut eas a pro- 
posito revocet aut robur (quod absit !) sacre reli- 
gionis infringat. Eapropter, dilecte in Christo filie, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus, 
et praedecessorum nostrorum fel. record. Alexandri, 
Cceelestini, Eugenii et Adriani, Romanorum ponti- 
ficum, vestigiisinhserentes, praefatum monasterium 
S. Hilarii in episcopatus Fesulano situm, in quo 
divino estis obsequio mancipate, sub B. Petri et 
nostra protectione suscipimus et presentis scripti 
privilegio communirmus, statuentes ut quascunque 
possessiones, quecunque bonaidem monasterium 
in presentiarum juste ae canonice possidet, aut 
infuturum concessione pontifieum,largitioneregum 
vel prineipum, oblatione fidelium, seu aliis justis 
modis, praestante Domino, poterit adipisci firma 
vobis et his qua vobis successerint et illibata per- 
maneant. 

In quibus hec propriis duximus exprimenda vo- 
cabulis : monasterium S. Gorgonii cum pertinen- 
liis suis, monasterium S.Gregorii cum pertinentiis 
suis ; quod est positum juxta Bononie civitatem, 
ecclesiam S. Marie de Agnano cum pertinentiis 
suis ; ecelesiam S. Martini de Musignano cum per- 
tinentiis suis; ecclesiam S. Stephani de Pitiana 
cum pertinentiis suis ; ecclesiam, qus est incastro 
S. Hilarii cum pertinentiis suis ; ecclesiam S. Ma- 
rie, qua est intra castrum et monasterium cum 
pertinentiis suis ; castrum S. Hilarii eum omnibus 
pertinentiis suis ; castrum de Remulo cum perti- 
nentiis suis. Reditus quoque, jura patronatus, et 
rationabiles et antiquas consuetudines quas habe- 
tis in monasterio, in Valleumbrosa vobis nihilo- 
minus confirmamus. Sane novalium vestrorum, 
qusB propriis manibus aut sumptibus colitis, sive 
denutrimentis animalium vestrorum,nullus a vobis 
decimas exigere preesumat. Liceat vobis feminas, 
e seculo fugientes liberas et absolutas, ab conver- 
sionem recipere, et eas absque contradictione ali- 
qua retinere. Cum autem generale interdictum 
terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis 
excommunieatisetinterdietis, non pulsatis campa- 
nis, suppressa voce, divina officia celebrare. In 
parochialibus autem ecclesiis quas habetis, liceat 
vobis sacerdotes eligere et dicecesano episcopo 
presentare quibus, si idonei fuerint, episcopus 


LUCII III PAPZE 
A animarum curam committat, ut ei de spirituali- 


B 


4084 


bus, vobis autem de temporalibus debeant respon- 
dere. 

Predecessoris nostri Adriani papse vestigiis in- 
heerentes, ipsum monasterium in eodem statu etre- 
ligione sanctimonialium videlicet feminarum, quo- 
tidie in religione proficiens, sicut ab exordio sui 
statutum est, perpetuo manere saneimus. Novas 
autem consuetudines, vel exactiones vobis vel ec- 
clesiis, aut hominibus vestris, imponi auctoritate 
apostoliea prohibemus. Baptismus quoque, sicut 
est antiquitus consuetum, ita semper jn eeclesia 
vestra, omni eujuslibet persone contradictione 
cessante, suo tempore celebretur. Prohibemus in- 


super ut nullus ejusdem coenobii vicecomitatum - 


sibi audeat usurpare, sed liceat abbatisse, quae pro 
tempore ipsi monasterio preefuerit, communicato 
totius capituli sui consilio, idem officium date, et, 
culpa vel alia manifesta causa rationabili exigente, 
auferre. Chrisma vero, oleum sanctum, consecra- 
tiones altarium seu basilicarum, ordinationes cle- 
ricorum qui ad saeros ordines fuerint promovendi, 
à dicecesano suscipietis episcopo, siquidem eatho- 
licus fuerit, et gratiam atque communionem apo- 
stolicze sedis habuerit, et ea vobis gratis et absque 
pravitate aliqua voluerit exhibere. Sepulturam 
praterea monasterii vestri liberam esse decerni- 
mus, et eorum devotioni et extrema voluntati qui 
se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte excommu- 
nicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva ta- 
men justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuo- 
rum eorpora assumuntur. 


Obeunte vero te, tanc ejusdem Ioci abbatissa vel 
earum qualibet quae tibi suecesserint, nulla ibi cu- 
juslibet subreptionis astutia seu violentia prepo- 
natur, nisi quam sorores communi consensu, vel 
sororum pars consilii sanioris, secundum Dei ti- 
morem et Beati Benedicti Regulam, providerint eli- 
gendam. Decernimus ergo ut nulli omnino homi- 
num fassit praefatum monasterium temere pertur- 
bare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas 
minuere, seu aliquibus vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur earum pro quarum 
gubernationeacsustentatione eoncessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedisapostoliez aueto- 
ritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si 
quaigitur in futurum ecclesiastica secularisve per- 
sona, etc. 

Ego Lucius, catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis, et S. Rufins episco- 
pus. 

Ego Petrus, tituli S. Susanne presbyter cardi- 
nalis. 

Ego Vivianus, presbyter cardinalis tituli S. Ste- 
phani in Collio Monte. 

Ego Cynthius, presbyter cardinalis tituli S. Cae- 
cilia. 

Ego Ugo,tituli S. Clementis presbyter cardinalis. 





* 


eis in Jerusalem. 

Ego Mattheus, tituli S. Marcelli presbyter cardi- 
nalis. 

Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis S. Marice in 
Cosmedin. 

Ego Rainerius, diaconus cardinalis S. Adriani. 

Ego Mattheus, S. Marie Nove diaconus cardi- 
nalis. 

Datum Laterani per manum Alberti S. R. E. pre- 
sbyteri cardinalis et cancellarii, iv Kalendas Ja- 
nuarii, indictione xv, Incarnationis Dominic: anno 
1181, pontificatus vero D. Lucii pp. lII anno 1. 

XI. 
Ad clerum Teutonicum. 
(Laterani, Dec. 29.) 
[Le Paieg. Bibliotheca Pramonst. ordinis, p. 634.] 

Lucus episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabilibus fratribus archiepiscopis et episcopis per 
regnum Teutonieum constitutis, salutem et apo- 
stolieam benedictionem. 

Quee a viris ecclesiasticis pro conservatione reli- 
gionis et ordinis in Ecclesia Dei rationabiliter sta- 
tuuntur, firma volumus et illibata persistere, ne, si 
temeritate cujuslibet fuerint vacuata, vigor disci- 
plina depereatetgrave periculum proveniatanima- 
rum. Sane cum ab antiquo in ordine Premonstra- 
tensi fuerit institutam ut abbates et prepositi annis 
singulis ad generale capitulum debeant convenire, 
quidam, occasione preteriti schismatis vocati, eo 
venire detrectant, mandatum abbatis Preemonstra- 
tensis et apostolici culminis contemnentes.Quocirea 
universitati vestre per apostoliea scripta preci- 
piendo mandamus, quatenus, si qui vestre jurisdi- 
clioni subjecti a memorato abbate ad capitulum 
evocati aecedere recusaverint, nisi de majoris ab- 
batis fueriteis provisione remissum, aut alia ratio- 
nabili et necessaria causa eos reddiderit excusatos, 
sententiam quam in eos propter hoc tulerit servetis 
et faciatis usque ad dignam satisfactionem inviola- 
biliter observari. 

Datum Laterani rv Kalendas Januarii, anno Do- 
mini 1184. 

XII. 
Canutovregi, Sueciz, /gidium episcopum Arusien- 
sem commendat. 
(Laterani, Dec. 30.) 
[HirzecneN Diplomatar. Suec., t. I, p. 117.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, CANUTO, 
illustri regi Suecie, salutem et apostolicam bene- 
diclionem. 

Eece, juxta precum tuarum instantiam ae pro- 
missionem nosiram, mittimus ad te dilectum filium 
nostrum /Egidium, quem confecimus episcopum 
Arusiensem, loco lliani demortui, virum utique 
pium, prudentem et honestale conspicuum, nobis- 
que inter alios fratres nostros, suis exigentibus 


| EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4484. 
. Ego Ardrieus, presbyter cardinalis tituli S. Cru- A meritis, 


4086 


specialiter charum, concesso sibi plene 
episcopatus officio per dicecesim Arusiensem, quee 
tue nune juridietioni existit, ul eradicet paga- 
nismum, exstirpet nociva, plantet Christianismum 
et similia salutaria, prout quaeque, seeundum da- 
tam sibi a Deo prudentiam, viderit facienda et 
omlttenda. Rogamus igitur regiam celsitudinem 
tuam, quatenus ipsum, imo versus nos in ipso re- 
cipias, alacriter et honorifice tractes, et a subditis 
tuis omnibus, presertim insuper nominata dice- 
cesi habitantibus, ei facias dignam honorificen- 
tiam exhiberi, ut devotio quam te ad apostolicam 
sedem habere confidimus, clareat in effectu, etnos 
ac fratres nostri, per hoc merito in tua charitate 
crescamus, idemque episcopus /Egidius, cujus sa- 
eralissimo officio animarum noster summus epis- 
copus, Deus benedicat, qui per se et suos, grata 
sibi poterit vicissitudine despondere ad tuam di- 
lectionem, perpetuis temporibus obligetur. 

Datum L.... m Kalend. Januar. pontificatus nos- 
tri anno secundo (2). 


XIII. 


Privilegium pro ecclesia SS. Crispini et. Crispi- 
niani de Cavea Suesstonensi. 


[Gall. Ghrist. nov., X. Instr., 126.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis TuEospALpo abbati ecclesie SS. Crispini et 
Crispiniani de Cavea Suessionensis, ejusque fra- 
tribus fam presentibus quam futuris regularem 
vitam professis in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
eequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando 
petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus, 
et praefatam ecclesiam sanctorum martyrum Cri- 
spini et Crispiniani de Cavea Suessionensi, in qua 
divino mancipati estis obsequio, sub beatt Petri 
etnostra protectione suscipimus,et praesentis seripti 
privilegio communimus. Imprimis siquidem sta- 
tuentes, ut ordo canonicus, qui secundum Domini 
et B. Augustini Regulam in eadem ecclesia institu- 
tus dignoscitur, perpetuisibidem temporibus invio- 
labiliter observetur. Praeterea quaseunque posses- 
siones, quctecunque bonaeadem eeclesia impresen- 
tiarum juste et canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisei, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant, in 
quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis. x 

Loeum ipsum in quo prefata ecclesia sita est, 
cum omnibus pertinentiis suis ; quidquid Paganus 
miles de Cella dedit vobis in eleemosynam in Bello- 
monte, uxore sua. Ermentrudi et filiis suis, et Re- 


(2) Verba pontificatus nostri anno n putem aliena manu addita esse. JArr£. 


4087. 


LUCII III PAPE 


E ELA Su, 
T 2 Maesi^ 
" -^- FT 


1088 


. naldo milite de Guni, de cujus feodo erat, conce- A violentia preeponatur, nisi quem fratres commun! 


dentibus, tam in terragio quam in vinagio, et in 
censu el in aliis; vineam vestram qus adjacet pree- 
dicto loco ; quidquid Odo miles de Chrosni posside- 
bat apud Mont-Nantoil, quod dedit vobis ineleemo- 
synam pro Maria filia sua ejusdem ecclesise con- 
versa, filiissuis concedentibus, tam in vinagio quam 
in censu, et unum modium vini quem Tesso dedit 
praedictae eeclesie in eleemosynam in eadem villa ; 
culturam de Sancei in villa sancti Audoeni salvo 
terragio et decima ejusdem ecclesise, quidquid Dudo 
Lombardus possidebatin Nova villa, quod deditec- 
clesie vestre in eleemosynam pro quatuor modiis 
annone annuatim solvendis, tam in justitia quam 
in terragio,et in aliis ; terram quam dedit vobis in 
eleemosynam Fredessendis, filia Oddonis militis de 
Ponte Sancti Medardi in Valrain, Warnero marito 
suo et filiis ejus concedentibus ; decimam eulture 
Lisiardi militis de Virzi, que est apud antiquam 
villam ; decimam terrae vestre apud Lorval, paro- 
chiam de Nancel, cum decima ecclesie ; vineam de 
Bordain quam dedit vobis Berengerus Pincerna et 
soror ejus Ascelina ; terram de Beneroles quam 
dedit vobis Radulfus filius Engelberti Faucillons et 
soror ejus in eleemosynam sine ulla redemptione, 
concedente Gerardo de Cherisi de cujus feodo erat, 
decimam de Loiri; tres solidos census et novem 
nummos, ef unum obolum, et terram quam dedit 
Bartholomeus miles de Fessoma apud Valresis ec- 
clesie vestre in eleemosynam ; quidquid juris ha- 
betis in altare de Chaveigni, unum modium vini et 
dimidium, quem dedit vobis Radulfus Renel in vi- 
nagiis suis apud Billi, in eleemosynam ; et unum 
modium vini quem dedit ecclesia vestrae in eleemo- 
synam filius Renaldi de Vassen de vinagiis suis 
apud Chuisi. Sane novalium vestrorum qus pro- 
priis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutri- 
mentis animalium vestrorum nullus a vobis deci- 
masexigere presumat ; liceat quoque vobis clericos 
vel laicos a seculo fugientes, liberos et absolutos 
ad conversionem recipere, et eos absque contra- 
dictione aliqua retinere. 


Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum 
post factam in eodem loco professlonem fas sit 
absque abbatis sui licentia de eodem loco, nisi 
aretiorisreligionis obtentu discedere: discedentem 
vero absque communi litterarum cautione nullus 
audeat retinere. Cum autem generale interdictum 
terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis 
excommunicatis et interdictis, non pulsatis cam- 
panis, suppressa voce, divina officia celebrare. 
Sepulturam quoque ipsius lociliberam esse decer- 
nimus, ut eorum devotioni etextreme voluntatiqui 
se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte vel excom- 
munieati vel interdieti sint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mor- 
tuorum corporaassumuntur. Obeunte vero te, nune 
ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet succes- 
sorum, nullus ibi qualibet subreptionisasutia seu 


B 


D 


consensu vel fratrum pars consilii sanioris secun- 


dum Dei timorem et beati Augustini Regulam pro- 
viderint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quorum guber- 
natione aec sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice auc- 
toritate et dicecesani episcopi canonica justitia, et 
Arroensis ecclesise debita reverentia. Si qua igitur 


AT 


1 


3 eiie 


etc 9 m. 


in futurum ecclesiastica seecularisve persona, ete.* 


Incarnationis Dominiez anno 1181, pontificatus 
vero domini Lucii pape lll anno primo. 
XIV. 
Privilegium pro abbatia Sancti Germani Parisien- 
sis. 
[Bouillart, Zist. de l'abbaye de Saint-Germain des 
Prés, Preuv., p. 48.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Hucowr abbati Sancti Germani Parisiensis, 
ejusque fratribus, tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis in perpetuum. 

In eminenti beati Petri cathedra ad hoe sumus, 
licet immeriti, disponente Domino constituti, ut 
justas petitionesdebeamus libenteradmittere, eteis 
studeamus affectum utilem indulgere. Eapropter, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationi- 
buscelementerannuimus, et monasterium Beati Ger- 
mani de Pratis, in quo divino estis mancipati ob- 
sequio, quod proprie beati Petri juris existit, ad 
exemplar predecessorum nostrorum felieis memo- 
rie Paschalis, Innocentii, Lucii, Eugenii, Anasta- 
sii, Adriani et Alexandri, Romanorum pontificum, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis scripti privilegio communimus, statuen- 
tes ut quascunque possessiones, quecunque bona 
idem monasterium in praesentiarum juste et cano- 
nice possidet, aut in futurum concessione pontifi- 
cum, liberalitate regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, preestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque suecessori- 
bus et illibata permaneant. Per presentis itaque 
privilegii paginam vobis vestrisque successoribus 
in perpetuum confirmamus, ut quecunque liber- 
tas, quecunque dignitas privilegio beati Germani, 
scriptis Childeberti, Clotarii atque aliorum regum 
Francorum vestro monasterio collata est, perma- 
neat illibata. Precipimus autem ut chrisma, oleum 
sanctum, consecrationes, ordinationes et quaecun- 
que vobis ex pontificali sunt ministerio necessaria, 
a nullo catholico episcopo vobis vestrisque suc- 
cessoribus denegetur. Sane missas, ordinationes, 
stationes ab omni episcopo vel clero Parisiensis 
Eeclesi& in eodem monasterio preter voluntatem 
abbatis vel congregationis fieri prohibemus, nec 
habeant potestatem ibi aliquid imperandi, sed nec 


divina ipsis officia interdicere, nec excommuni, 





chos, presbyteros aut clericos ecclesiarum ipsius 
loci facultatem damus, 

Adjicimus etiam ut in parochialibus ecclesiis 
quas extra burgum Beati Germani tenetis, presby- 
lezi per vos eligantur et episcopo presententur : 
quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum cu- 
ram commilttet, ut ei de plebis cura, de rebus vero 
temporalibus ad monasterium pertinentibus vobis 
respondeant. Quod si forte facere noluerint, sub- 
trahendi eis temporalia quee a vobis tenentliberam 
habeatis auctoritate apostolica facultatem. Oinnis 
autem abbas, dilecte in Domino fili Hugo, qui post 
tea congregatione commissi tibiceenobii secundum 
Regulam Beati Benedicti electus fuerit a Romano 
pontifice vel a quo maluerit catholico episcopo, 
gratiam el communionem apostolica sedis habente, 
benedictionem aecipiat. Auctoritate etiam aposto- 
liea statuimus, et vobis de consueta clementia et 
benignitate sedis apostolice indulgemus, ut nul- 
lius legationi nisi a latere Romani pontificis spe- 
eialiter fuerit delegatus, subjacere vel subesse 
amodo debeatis, necalicui liceat, obtentu legatio- 
nis ab apostolica sibi sede indulta, vos, et succes- 
SOres vestros, seu monasterium vestrnm, vel ec- 
clesias, qua infra burgum Beati Germani sunt, ulla 
interdicti vel excommunieationis sententia preegra- 
vare vei super vos, aut super jam dictas ecclesias 
jurisdietionem aliquam exercere, nisi specialiter 
hoc fuerit a Romano pontifice illi mandatum. Prie- 
terea eum Senonensis archiepiscopus quasdam 
ecclesias, quasin ejus episcopatu habetis, cum eo 
numero personarum et equitaturarum, tempore 
jam dieti praedecessoris nostri Alexandri, visitare 
solitus fuerit, ut ejus esset visitatio plurimum ipsis 
Ecclesiis onerosa, sicut ante concilium pia mona- 
sterio vestro consideratione consuluit in hac parte, 
sic quoque ipsius subsecuti vestigia, auctoritate 
apostolica vobis diximus indulgendum, ut, si pree- 
fatus archiepiscopatus vel successores ejus ab Ec- 
clesiis vestris in quibus debent procurationem re- 
cipere, procurationem, nisi ex gratia pro pluribus 
quam pro quadraginta equitaturis ad plus et 
pro quadraginta quatuor hominibus exegerint, 
ad eam sibi solvendam velad ex hibendum 
quidquam procurationis obtentu ecedem Ecclesi: 


vel vos non possitis aliqua ratione compelli. Quod D 


si archiepiscopus qui modo preesidet, vel ejus suc- 
cessores, in procurationibus quas debent archiepi- 
scopo Senonensi quaedam Ecclesiarum vestrarum, 
numerum equitaturarum vel hominum superius de- 
finitum excedere forte voluerit, liberum sit vobis 
quod petitur denegare. Si autem propter hoc ali- 
quam in ecclesias ipsas, nionachos vel clericos sen- 
tentiam promulgaverint, eam auctoritate apostolica 
decernimus non tenere. 

Prohibemus insuper ut monasterii vestri mona- 
chos, ubicunque habitaverint, nullus, preter Ro- 
manum pontificem vel legatum ab ejus latere mis- 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


care, nec ad synodum vocare abbatem aut mona- A sum, absque speciali mandato apostolice sedis, 


1090 


vel preter abbatein ad quem cura et custodia eo- 
rum pertinet, excommunicet aut interdicat. Sane 
novalium vestrorum, quae propriis manibus aut 
sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum 
animalium, ullus a vobis decimas exigere vel extor- 
quere prassumalt. Auctoritate apostolica vobis du- 
ximus indulgendum ut, infra parochias ecclesia- 
rum ad jam dietum monasterium pertinentium, 
nullus oratorium, capellam velecelesiam cdeficare 
aut ceemeterium, facere sine dicecesani episcopi et 
vestro consensu audeat, nisi forte Templarii vel 
Hospitalarii fuerint, quibus hoc apostolice sedis 
privilegiis indultum fuisse noscatur. Propterea paci 
et utilitati vestrae pontifieali volentes provisione 
prospicere, presenti privilegio diximus  statuen- 
dum ut, si quis terras ad vos jure spectantes vel 
campos in quibus portionem habetis, donatione aut 
venditione seu quolibet alio alienationis titulo in 
aliam ecclesiam vel religiosa loca transtulerit. Ec- 
clesiis illis vel locis religiosis ultra annum et diem 
eas sine assensu vesiro non liceat retinere, sed, 
juxta consuetudinem Gallieanarum Ecclesiarum, 
talibus personis pretio sive dono concedant, qua 
vobis et monasterio vestro jura vestra cum inte- 


'grilate persolvant. 


Decernimus ergo ut nulli hominum liceat pra- 
fatum monasterium temere pertarbare aut ejus 
possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexalionibus fatigare ; sed illibata 
omnia et integra conserveutur eorum pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva nimirum apostolice 
sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum eccle- 
siastica seecularisve persona, etc. 

Ego Lucius, catholiec Ecclesise episcopus, sign. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus, sign., etc. 

Datum..... Inearnationis Dominiee anno mille- 
simocentesimo oetogesimo priino, pontificatus vero 
domni Lucii papae tertii anno primo. 

XV. 

Monasterii 5. Augustini Cantuariensis « super bene- 
dictione abbatis » privilegium, ab Alexandro 111 
institutum, confirmat. 

(Chronica W. Thorn, ap. TwispEe, Hist. Angl. 

Script., 1I, 1834.) 
XVI. 

[Richardo] archiepiscopo, et archidiacono Gantua- 
riensi interdicit, « ne de possessione monasterii 
S. Augustini, hominibus, clericis vel ecclesiis, Lite 
pendente super privilegiis ullatenus seintromit- 


tant. » j 
(I6id.) 
XVII. 

Hominibus ad jurisdictionem monasterii S. Augusti- 
ni Cantuariensis spectantibus, Lam clericis quam 
laicis, interdicit, ne archiepiscopo in aliquo res- 
pondeant vel ejus officialibus, donec de privilegiis 
falsiquastio terminetur. 

(Ibid., p. 1833.) 
XVIII. E 

[Richardo] archiepiscopo Cantuariensi. interdici 


4091 


LUCII III PAPAE 


1082 - 


«ne abbate S. Augustini professionem aliquate- A recordationis praedecessores nostri, Adrianus et 


nus exigat. » 
(Ibid.) 
XIX. 
[Aogero]abbatiS. Augustini Cantuariensis interdicit 
« ne archiepiscopo professionem faciat aut pro- 


militat. » 
(4bid.) 
XX. 


Henrico, Anglorum regi, monasterium S. Augustini 
Cantuariense commendat. 


(1bid.) 
XXI. 


Monasterium S. Augustini Cantuariense in jussu 
sedis apostolice affici interdicto vetat. 
(4bid.) 


ANNO 1182. 


XXII. 
Ecclesie S. Salvatoris Veneta possessiones et pri- 
vilegia confirmat. 
(Laterani, Jan. 8.) 

[ConxELIUs, Ecclesie Venete, t. XIV, p. 104.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileclis 
filiis ManriNO, priori ecclesie S. Salvatoris de Ri- 
voalto, ejusque fratribus, tam presentibus quam 
futuris canonicam vitam professis in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum con- 
venit adesse praesidium, ne forte cujuslibet teme- 
ritalis incursus aut eos a proposito revocet, aut 
robur (quod absit !) saere religionis infringat. Ea- 
propter, dilectiin Domino filii, vestris juslis postu- 
lationibus clementer annuimus, et praefatam ecole- 
siam, in qua divino mancipati estis obsequio, ad 
exemplar praedecessorum nostrorum felicis memo- 
rie Innocentii, Eugenii, Anastasii et Alexandri 
Romanorum pontificum, sub B. Petri et nostra 
protectione suscipimus el preesentis scripti privi- 
legio comununimus, in primis siquidem statuentes 
ut ordo canonicus qui secundum Deum et B. Augu- 
stini Regulam in eodem loco institutus esse digno- 
scitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter 
observetur. Preterea quascunque possessiones, 
quaecunque bona eadem ecclesia in presentiarum 
juste et canonice possidet, autin futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel prinei- 
pum, oblatione fidelium,seualiis justis modis prees- 
tante Domino,poterit adipisei,firma vobis vestrisque 
successoribus et illibata permaneant. Medielatem 
decimarum, quas parochianiecelesiee vestre per- 
solvunt, sicut beate memoris predecessor noster 
Eugenius papa mandavit, et bonee recordationis 
Joannes Polanus, quondam dicecesanus episcopus, 
privilegio suo nobis indulsit, tam pro clericis quam 
pro sartatectisreficiendis, auctoritate vobis aposto- 
lica confirmamus. Et ut in parochianos vestros 
qui nos medietate ipsarum decimarum defrau- 
dare preesumpserint, per priorem ecclesie vestra 
excommunicationis sententia promulgetur, ei ple- 
nam concedimus potestatem,quemadmodurn felicis 


C 


Alexander Romani pontifices, seriptis suis indul- 
sisse noscuntur. 

]ndulgemus insuper, sicut a predictis antecesso- 
ribus nostri indultum esse dignoscitur, ut prior 
loci vestri qui pro tempore fuerit, pro ipsis deci- 
mis, libere possit securitatem terre prestare. Liceat 
quoque vobis clericos et laicos, e seculo fugientes 
liberos et absolutos, absque alicujus contradictione 
ad conversionem suscipere et in vestra ecclesia re- 
tinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestro- 
rum, postfactam in eodem loco professionem, sine 
prioris sui licentia, fas sit de claustro discedere ; 
discedentem vero absque communium litterarum 
cautione nullus audeat retinere. Preterea senten- 
tiam, quam venerabilis frater noster Henricus, 
Gradensis patriarcha,et bonae memories Ildebrandus, 
basiliee Duodecim Apostolorum presbyter cardi- 
nalis, tunc apostolice sedis legatus, super contro- 
versia inter vos et Dominicum Plebanum S. Bar- 
tholomei, de quibusdam parochialibus domibus, 
scilicet super domibus Justorum, Maurocenorum, 
Gradouicorum, Grecorum, Leonardi Fradelli et 
Dominici Aurei, quas quisque sui juris esse dicebat, 
quondam diutius agitata rationabiliter protulerunt, 
sieut intauthentico scripto illorum. exinde facto 
noscitur contineri, auctoritate apostolica eonfir- 
mamus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extrema 
voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati vel interdicti sint, nullus ob- 
sistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a 
quibus mortuorum corporaassumuntur ; statuentes 
ut nullus sine vestro consensu parochianis vestris 
in infirmitate positis poenitentiam dare aut eos 
inungere, vel ad sepulturam recipere audeat, nisi 
salva justitia ecclesie vestre sacris canonibus in- 
stituta. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore, 
vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qua- 
libet subreptionis astutia seu violentia preeponatur, 
nisi quem íratres communi consensu vel fratrum 
pars consilii sanioris, seeundum Deum et B. Augu- 
stini Regulam, canonice providerint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceat ecclesiam vestram temere perturbare, aut ei 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, seu qui- 
buslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra 
conserventur eorum pro quorum gubernatione ac 
sustentatione concessa sunt usibus omnimodis pro- 
futura, salva sedis apostolies auctoritate et dicece- 
sani episcopi canonica justitia. Si qua igitar in 
futurum ecclesiastica secularisve persona, hane 
nostre constitutionis paginam sciens, contra eam 
temere venire tentaverit, secundo tertiove comtno- 
nita, nisireatum suum digna satisfactione correxe- 
rit, potestatis honorisque sui dignitate careat, 
reamque se divino judicio existere de perpetrata 
iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac 
sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu 





^. TP 

EN a n DL ER i 

E EI E * 
s Ys 


4093 EPISTOLJE ET PRIVILEGIA, ——- AN, 1182, 


-— Christi aliena fiat, atque in extremo examine di- A 
- vine ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco 


1094 
XXIV. 


. sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu 
. Christi, quatenus et hic fructum bone actionis per- 
cipiant et apud districtum judicem premia seternae 
| pacis inveniant. Amen. 

Ego Lueius, catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et Sanctee Rufinee epi- 
scopus. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus, presbyter cardinalis tit. Sanctee Su- 


sannee. 
Ego Vivianus, presbyter cardinalis tituli Saneti 


Stephani. 
Ego Cynthius, presbyter cardinalis tituli Sanctae 
Ceeciliae. : 


Ego Hugo, presbyter cardinalis tituli Sancti Cle- : 


mentis. 

Ego Arduinus, presbyter cardinalis tituli S. Cru- 
cis in Jerusalem. 

Ego Mattheeus, presbyter eardinalis tituli Sancti 
Marcelli. 

Ego Laborans, presb. card. Sancte Marie traus 
Tiberim tit. Calixti. 

Ego Hyacinthus, diacon. cardin. Sanete Marice in 
Cosmedin. 

Ego Rainerius, Sancti Georgii ad Velum Aureum 
diaconus cardinalis. 

Ego Gratianus, diaconus cardinalis SS. Cosme 
et Damiani. 

Ego Rainerius, diac. card. Sancti Adriani. 

Datum Laterani, per manum Alberti S. R. E. 
presb. card. et cancell., vi Idus Januarii, indict. 
xiv, Incarnationis Dominice anno 1181, pontifica- 
ius vero domni Lucii pap: III anno r. 

XXIII. 
G. abbati Vizeliacensi et. ejus successoribus usum 
mitra concedit. 
(Laterani, Jan. 13.) 
[Lauwoii Opera oinnia, t. II, pars r, p. 288.] 

Lucius Il] episcopus, servus servorum Dei, di- 
lectis filiis G. abbati, et fratribus Vizeliacensibus, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Fratres nostri episcopi et cardinales nos suppli- 
Citer et devote rogarunt, ut monasterium vestrum, 
pro reverentia Beate Marie Magdalene, cujus ibi 
eorpus quiescit, largitionis nostre studeremus mu- 
nere decorare, ut ex hoc magis apud homines ce- 
lebre fieret, et majoris veneralionis in posterum 
haberetur. Ut igitur de largitione gratia apostolicae 
sedis valeat amplius gloriari, et in inajori apud 
homines veneratione haberi, tibi, fili abbas, tuis- 
quesuccessoribususum mitre& de consueta benigni- 
tate apostoliea sedis concedimus,et ut eain preci- 
puis solemnitatibus, et processionibus monasterii, 
in conciliis Romanorum pontificum, consessu epi- 
scoporum et inortuorum exsequiis libere uti possi- 
tis, clementius indulgemus. 

: Datum Laterani Id. Januarii. 


Pacem inter monachos et burgenses Trenorcien- 
ses confirmat. 
(Laterani, Jan. 13.) 
[JueNiN, Nouv. Hist. de Tournus, Preuves, p. 179.) 

LuciUs episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati eL monachis Trenorciensibus, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Religiosis viris annuere et eorum justis postula- 
tionibus consensum facilem impertiri et ordo juris 
exigit et charitas postulat ordinata. Audivimus 
sane quod cum inter vos et burgenses Trenorcien- 
sessuperquibusdam consuetudinibus controversia 
verteretur, tandem fuit quod per venerande memo- 
rie Lodoicum, tune regem Francorum, amica- 
bili compositione sopita. In scrupulum recidivae 
quasstioniseum emergant, tandem eompositionem, 
sicut. facta est, et. ab utraque parte recepta et in 
ipsius regis scripto authentico plenius continetur, 
auctoritate apostolica confirmamus et presentis 
seripli patrocinio communimus, statuentes ut nulli 
omnino hominum liceat hane paginam nostre con- 
firmationis infringere, vel ei ausu temerario con- 
traire. Si quis aulem hoe attentare presumpserit, 
indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 
et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Laterani xviu Kalendas Februarii. 

In plumbo, Lucius papa III. 

XXV, 

Monasterii Bonifagetensis protectionem suscipit, 
possessionesque ac privilegia confirmat. 
(Laterani, Jan. 15.) 

[Huco, Sacriet cünoniciordinis Pramonst. Annales, 
t. 1, Prob., p. ccoxi.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileetis 
filiis Wianpo, abbati Ecclesiae deBonofageto,ejusque 
fratribus, tàm presentibus quam futuris, regula- 
rem vitam professuris in perpetuum. 

Religiosam vilam eligentibus apostolicum con- 
venit esse presidium, ne forte cujuslibet temerita- 
lis incursus eos à proposito revocet, aut robur 
(quod absit !) saeree religionis infringat. Eapropter, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationi- 
bus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam 
Beatce Marice de Bonofageto, in qua divino manci- 
pati estis obsequio, sub B. Petri et nostra prote- 
clione suscipimus, et presentis scripti privilegio 
communimus, in primis siquidem statuentes ut 
ordo eanonicus, qui secundum Deum, et DB. Au- 
gustini Regulam atque institutionem Praemonstra- 
tensium fratrum in eadem ecclesia institutus esse 
dignoscitur, perpetuisibidem temporibus in violabi- 
liter observetur. Propterea, quaecunque possessio- 
nes, quecunque bona eadem ecclesia in preesen- 
liarum juste et canonice possidel, ae in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. 


1095 ' 


— LUCII JI. PAPAE 


es T j ie A2 TN | 


4096. 


1 
1 
1 


In quibus h&c propriis duximus exprimenda vo- À dere, discedentem veroabsquecommunium litteras 


cabulis : locum scilicet in quo abbatia fundata est, 
qui dicitur Bonlays, cum omuibus pertinentiis suis, 
terris, pratis, silvis, aquis, pasturis omni generi 
animalium necessariis, quem dedit vobis Willelmus 
de Bernole, consilio et assensu omnium haeredum 
suorum et Matthaei ducis Lotharingiorum ; gran. 
giam de Grusillis cum pertinentiis suis, terris, pra- 
tis, silvis et pasturis ; allodium de Feisechal cum 
molendinis et aliis pertinentiis suis, terris, pratis, 
silvis et pasturis ; quidquid apud Brantignuy possi- 
detis; grangiam de Moironcourt cum omnibus per- 
tinentiis suis, pratis, silvis, terris et pasturis ; allo- 
dium deJanneio quod accepistis de manu Widerici, 
abbatis Clariloci, consilio et consensu omnium fra- 
trum suorum, tam monachorum quam laicorum, 
acceptis a. vobis triginta libris Tullensis moneta, 
quod allodium contulerunt eis et ecclesie suc viri 
nobiles, Holderieus videlicet de Geanceyr et Holde- 
ricus filius ejus, Gerardus de Forcherul et filii sui, 
Peirus, Gauselius, Gerardus, consilio etiam et con- 
sensu dueis Matthei, sub testimonio Theodorici de 
Romunt, Gerardi advocati de Bruyeres, Wuillelmi 
de Arches ; tenorem etiam totum Theobaldi de Jor- 
se o, in agris, silvis, pratis, pascuis juxta pradi- 
eium allodium adjacentibus, qui vulgo Benevilis vo- 
eatur, quem prius dederunt supradicte ecclesie 
Clariloci ipse Theobaldus de Jorleio et Willer de 
Floremont, assensu fili;sui Gerardi, rogatu et con- 
silio Matihai ducis, ducisse Beathar et filiorum 
suorum Simonis et Frederici ; decimas etiam pree- 
dictiallodii a Benevilis, de pratis, campis et de om- 
nibus aliis de quibus decim: persolvuntur, quas 
Henrieus,quondam Tullensis episcopus, memoratce 
ecclesie Clariloci prius possidendas in perpetuum 
concesserat, consilio Odonis archidiaconi, rogatu 
et assensu abbatissee Romaricensis totiusque eapi- 
tuli sui; assensu etiam ipsorum clericorum ad quos 
prefate decime pertinebant, Gerardi videlicet de 
Jorseio, et Widerici nepotis sui et Hefridi presby- 
teri de Janneio : quibuset suis suecessoribus sin- 
guli annis persolvetis quinque solidos Tullensis 
monetis in festo B. Martini, aut infra octavas, po- 
nentes eos super altare memorate ecelesie de Jan- 
neio, quas decimas cum tenemento Theobaldi de 
Jorseio et cum allodio de Janneio accepistis de 
manu supradicti abbatis Widerici Clariloci, con- 
sensu totius capituli sui, et in ea libertate et inte- 
gritate quajam dicta ecclesia Clariloci prius posside- 
bat.Sanenovalium vestrorum qua propriis manibus 
eutsumptibusoolitis,sivede nutrimentisanimalium 
vestrorum, nullus a vobis decimas exigere prassu- 
mat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, a sae- 
culo fugientes liberos et absolutos, ad conversio- 
nem aceipere et eos absque contradictione aliqua 
relinere. 

Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum 
post faetam in eodem loco professionem, fas si 
absque abbatis sui licentia de eodem loco disce- 


B 


generale interdictum terree fuerit, liceat vobis, clau- 
sis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, 
non pulsatis campanis, suppressa voce, divina offi- 
cia celebrare ; in parochialibus vero ecclesiis quas 


31 


rum cautione nullus audeat retinere. Cum autem - 


; 


habetis liceat vobis quatuor aut tres ad minus de . 


canonieis vestris ponere, quorum unus dicecesano 


episcopo preesentetur, ut ei euram animarum com- 


mittat, ita quidem quod ei de spiritualibus, vobis 
autem de temporalibus et de ordinis observantia - 
debeat respondere. Pro chrismate autem, oleo san- - 
cto, consecrationibus ecclesiarum, ordinationibus 
clericorum qui ad sacros ordines fuerint promo- - 


vendi,sive proabbate deducendo ad sedem, vel qui- 


buslibet aliis ecclesiasticis sacramentis, nullus a. 


vobis, aut sub obtentu consuetudinis, aut quolibet 
alio modo quidpiam audeat postulare. Si quis au- 
tem contra hoc venire presumpserit, portionem 
cum Giezi se noverit habiturum cujus factum 
exactione turpis muneris imitatur (IV Zteg. v). Se- 


pulturam preterea ipsius loci liberam esse decere . 


nimus, u£ eorum devotioni et extreme voluntati 
qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excom- 
municati vel interdieli sint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. Paci quoque et tran- 
quillitati vestre paterna sollicitudine providere vo- 
lentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra 
elausuras locorum seu grangiarum -vestrarum, 
nullus violentiam velrapinam, furtum committere, 
ignem apponere, seu hominem capere vel interfi- 
cere audeat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus 
auferre possessiones, vel ablatas retinere, minuere, 
seuquibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia in- 
tegra conserventur eorum pro quorum guberna- 
tione ac sustentatione concessa sunt usibus om- 
nimodis profutura, salva sedis apostolice auctori- 
late et dicecesani episcopi canoniea justitia. Si que 
igitur in futurum ecclesiastica secularisve per- 
sona, ete. 

Ego Lucius, catholice Eeclesi& episcopus. 

Ego Theodorinus, Portuensis episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus, presbyter cardin. tituli S. Susanna. 

Ego Vivianus, presbyter cardinalis tituli S. Ste- 
phani in Monte. 

Ego Cynthius, presbyter cardinalis tituli Sancte 
Cecilie. 

Ego Arduinus, presbyter cardinalis tituli Sancte 
Crucis. 

Ego Matthaeus, presbyter cardinalis tituli Sancti 
Marcelli. 

Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis Sancte Ma- 
rie Messoris. 

Ego Rainerius, diaconus cardinalis Saneti Grego- 
rii ad Velum Aureum. 


E 


1097 


. Damiani. 

| Ego Rainerius, diaconus cardinalis Saneti Adri- 
ani. 
. Datum Laterani per manum Alberti, S. R. E. 
. presbyteri cardinalis et cancellarii, xvmu Kalendas 
Februarii, indictione xv, Incarnationis Dominice 


anno 1181, pontificatus vero Lucii papse lll anno 
primo. 


XXVI. 


Delegatis apostolicis mandat, utinquirant de inobe- 
dientia plebani ecclesiz S. Bartholomei, eamque 
si invenerint, puniant. 


(Lateran., Jan. 16.) 
[ConNELius, Eccl. Venet., XIV, 106. | 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri. . . . Forcellano (3) episcopo, et dilecto 
filio. .. . priori ecelesie S. Maris de Charitate (4), 
salutein et apostolicam benedictionem. 

Cum inter ecclesiam S. Salvatoris de Rivoalto et 
S. Bartholomei gravis controversia de quibusdam 
parochianis haberetur, com missa fuit a delegatione 
Romani pontificis venerabili fratri nostro Gradensi 
patriarcha et bone memorizl., quondam basilicae 
XII Apostolorum presbytero cardinali,fine debito ter- 

- minando, qui auditis etcognitisrationibus utriusque 
partis praedictas parochiales ecclesie S. Salvatoris 
adjudiearunt, quam utique sententiam felicis me- 

. moria praedecessor noster Alexander papa, sicut 

ex litteris ejus manifeste monstratur, auetoritate 
apostoliea roboravit, et quosdam de presbyteris 
ipsius et ecclesie, quia contra sententiam fecerant, 
suspendi a officio fecit. Quia igitur J. Praemare- 
inus (5) post appellationem, et minus canonice di- 
eitur administrationem preelibate ecclesie rece- 
pisse, et post appellationem per conductitios pre- 
sbyteros predielis parochianis divina fecit officia 
celebrare : ne de impunitate tante presumptionis 
valeat gloriari, et alii exemplo ejus audaciam susci- 
piant delinquendi, discretioni vestre per apostolica 
seripta districle mandamus, quatenus rei veritatem 
diligentius inquiratis et, si vobis ita consliterit, 
predictum J. et presbyteros conduclitios, quos 
fecit preedietis parochianis divina officia celebrari 
ab officio, remoto appellationis obstaculo, suspen- 
datis, et tandiu faciatis manere suspensos, quo- 
usque praefato priori et fratribus satisfaciant, prout 
eanonicum fuerit, aut ad apostolicam sedem sa- 
tisfaeti accedant. Testes autem quos ipsi vobis 
duxerint nominandos, veritati testimonium red- 
dere moneatis ; quod, si hoc gratia vel timore 
omiserint, eos ad dicendam veritatem districtius 
auctoritate nostra cogatis. 
- Data Laterani, xvii Kal. Februarii. 


th LeonardusDonato;episcopus Forcellanus. 
' (&) lldebrandus, prior S. Marie de Charitate. 


ParRor. CCI. 


4097 EPISTOLA ET PRIVILEGIA, — AN. 1182, 
E. Ego Gratianus, diaconus cardinalis SS. Cosme et A 


1098 


XXVII. 


Transactionem initam inter comitem Joigmaci et 
abbatissam S. Juliani Antissiod . confirmat. 


(Laterani, Jan. 27.) 
[Gall. Christ. nov., XII, Instr., 138.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
in Christo filiabus HEt. abbatisse, et sororibus 
S. Juliani Antissiodorensis, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Ex tenore scripti authentici nobis innotuit quod, 
cum inter Agnetem abbatissam ejusdem monasterii 
vestri, et R. comitem Joigniaci, super quatuor ho- 
minibus, Gosberto videlicet, Anulpho, Rainardo et 
Hurico, quos abbatissa in potestate Miganise suos 
constituerat servientes, controversia mota per ap- 
pellationem ad sancta recordationis Al. pape pree- 
decessoris nostri, qui tunc erat Senonis, audien- 
tiam pervenisset,eam nobiset bone memoris Odo- 
ni,S.Nicolai in Carcere Tulliano diacono cardinali, 
terminandam commisit. Post diutinam autem et 
prolixam ventilationem ipsius cause, de voluntate 
partium, mediantibus nobis, finem per hujusmodi 
transactionem accepit; quod comes praedictos qua- 
tuor homines, uxores eorum et liberos imperpe- 
tuum absolutosipsiabbatisse etmonasterio vestro 
dimisit, ita utin eis nullam justitiam habeat, exac- 
tionem videlicet requisitam, quandiu servientes et 
ministeriales monasterii predicti exstiterint : cum 
vero servientes sive ministeriales esse desierint, 
habeant in eis sicutin propriis hominibus monas- 
terii vestri. Confessus est etiam et protestatus ipse 
comes nihil habere in nemore S. Juliani, quod est 
in Otha, excepta gruaria. Sed quod a controversia 
hominum et nemoris omnino discessit, pro reve- 
rentia nostrarum precum et intuitu sororis sus 
que in monasterio vestro erat, et propter abbatis- 
sam hoc egit. Quam compositionem prescriptam, 
ut majorem habeat firmitatem scripto nostro quae- 
ritis confirmari. Nos vestris postulationibus an- 
nuentes eam sicut a parlibus sponte recepta est et 
servata, auctoritate apostolica confirmamus, et 
presentis scripti patrocinio communimus ; sta- 
tuentes utjnulli omnino hominum lieeat hanc pagi- 
nam nostre confirmationis infringere, vel ei ausu 
temerario contradicere. Si quis autem hoc atten- 
tare praesumpserit, indignationem omnipotentis 


D Dei ae beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 


se noverit incursurum. 
Datum Laterani, xu Kalendas Februarii. 


XX VIII. 


Monasterii S. Petri Stivagiensis possessiones quas- 
dam,ab ecclesia Hohenburgensi datas confirmat. 


(Laterani, Jan. 22.) 
[Huco,saeri et canoniciordinis Pramonst. Annales, 
t. II, Prob., pag. ccr]. 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


(9) Joannes Premarenus, pleb. S. Bartholomei. 


35 


1099 


filiis GARNERO, 
ejusque fratribus, tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis in perpetuum. 

Justitise ralio exigit, et sedis apostoliece benigni- 
tas exposcit ut personis et locis Deo et beato Petro 
sub regulari disciplina ad serviendum deputatis tui- 
tionis nostre manum abundantius et propensius 
extendamus, et sua eis jura atque collata beneficia 
paterna benignitate protegendo conservemus. Ea- 
propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postu- 
lationibus clementer annuimus, ac ea que vestre 
ecclesise ab ecelesia Hohemburgensi, per manum 
dilectee filie nostre Herradis, ejusdem loci abba- 
tissee,assensu totius capituli sui, vobis perpetuali- 
ter data, scriptoque rite confirmata sunl laudamus 
et preesentis scripti privilegio communimus et con- 
firmamus, locum videlicet Sancti Gorgonii, cum 
omnibus rebus ad eumdem locum spectantibus, et 
prebendam hebdomadarii, carratam scilicet vini, 
quatuordecim maldios frumenti et septem hordei, et 
viginti solidos Argentinensis monete, ac quidquid 
eidem hebdomadario aliisque sacerdotibus vestris, 
cum in Hohemburgensi publicas vel privatas missas 
celebraverint ecclesia, oblatum fuerit ad manus; 
beneficium altaris Sancte Odilicee in Erhesheim con- 
stitutum, septemdecim quartalia bladiijin Wolgan- 
selseim carratam vini, pratum etsilvam ad Sanctum 
Naborem sitam ; et septemdecim jornalia terre in 
Talheim, et quorumlibet animalium pascendi li- 
centiam in Hohemburgensibus pascuis, ita videlicet 
quod, defuncto abbate vestro vel mutato,suecessor 
ejus de manu Hohemburgensis abbatisse preedieta 
beneficia sine ulla contradictione per librum reci- 
piet,etineadem ecclesia sui ordinis sacerdotes, et in 
prefato loco Saneti Gorgonii, tam clerieos quam 
laieos fratres ad serviendum Deo constituet, et quo- 
tiescunque abbas vester voluerit, Hohemburgen- 
sem ecclesiam visitet, et in festo sancte Odiliee, et 
in dedicatione capelle, et in Nativitatesanctee Ma- 
rie adeamdem ecclesiam missam solemnem cele- 
braturus, nisi infirmitate vel aliquo evidenti negotio 
fuerit detentus, annuatim veniat, vel aliquam per- 
sonam, si venire nequiverit, mittat : Hebdomada- 
rium quoque sacerdotem in Hohemburgensi eccle- 
sia,etalium qui quotidie privatam missam ad altare 
Sancte Odiliee celebret,provida dispensatione con. 
stituat,quoseunquede canonicissuis ad hoc idoneos 
cognoverit, quos quidem, sine contradiclione abba- 
tissce,removendi et loco ipsorum alios constituendi 
predietus abbas plenam habeat facultatem ; cui 
eliam licitum sit bona, tam spiritualia quem tem- 
poralia,ad locum Saneti Gorgonii spectantia cha- 
ritative, prout Deus inspiraverit, dispensare. 

Statutum estetiam ut, quotiescunque fratres vel 
sorores abhac luce migraverint, a conventu utrius- 
que ecclesice solemniterin missis et czeteris obsequiis 
plenarium servitium peragatur. Cum autem abba- 
tisse Hohemburgensi morti appropinquare conti- 
gerit, abbas Stivagiensis, vocatus a fratribus San- 


LUCI III PAPJE 


abbati Saneti Petri Stivagiensis, À eti Gorgonii, 


B 


C 


D 


J— 4400. 


festinus accedens, si expeditus fuerit, . 


exsequias pro eain conventu solemniter celebrabit. 


Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
hanc nostre paginam protectionis etconfirmationis 
infringere aut pervertere, vel ei ausu temerario 
contraire. Si quis vero hoc attentare presumpserit, 
nisireatum suum condigna satisfactione correxerit, 
indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 
et Pauli apostolorum ejus incurrat, et in extremo 


examine divinse ultioni subjaceat. Cunctis autem. 


hae pie observantibus sil pax Domini nostri Jesu 
Christi, quatenus, etc. 


(Locus signi domini Lucii papa III.) 


Ego Lucius, Catholicze Ecclesiae episcopus. 

Ego Leodimus, Portuensis, et Sanctze Rufine se- 
dis episcopus. 

Ego Paulus, Preienestinus episcopus. 

Ego Petrus presbyt. card. tit. S. Stephani in ee- 
lio Monte. 

Ego Hugo, presbyt. card. tit. S. Clementis. 

Ego Cinthius, presbyt. card. tit. S. Cecilia. 

Ego Matthaeus, presbyt. card. tit. S. Marcelli. 

Ego Laborantius presbyt. card. tit. Sancte Marie 
trans Tiberim tit. S. Calixti. 

Ego Hyacinthius, diacon. card. Sancte Marie in 
Cosmedin. 

Ego Raynerius, S. Georgii ad Velum Aureum 
diacon. card. 

Datum Laterani per manum Alberti, S. R. E. 
presbyt. eard. et cancellarii, x1 Kalend. Febr., in- 
diet. xv, Inearn. Dom. anno 1181, pontificatus vero 
Domini Lucii papa IlI anno 1. 


(Cum appensione sigilliplumbei ex: chordulis sericis.) 


XXIX. 


Ecclesig S. Petri Jovillarensis protectionem sus- 
cipit possessionesque ac privilegia confirmat. 


(Laterani, Jan. 22.) 


[Huco, Saeri el canonici ordinis Pramonst. anna- 
les, t. I, Prob., p. nccxcr.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GavrERo,abbati ecelesie Sanctee Marice Regiee- 
vallis,ejusque fratribus,tam presentibus quam fu- 
turis, regularem vitam professis in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 
nit adesse priesidium,ne forte cujuslibet temerita- 
tis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur 
(quod absit !) sacre religionis infringat. Eapropter, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus, et prefatam ecclesiam Saneti 
Petri Jovillaris, in qua divino mancipati estis obse- 
quio,ad exemplar felieis recordationis praedeces- 
sorum nostrorum Innocentii, Eugenii, Alexandri, 


Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra: 


tutela suscipimus et presentis scripti privilegio 
communimus,imprimis siquidem statuentes utordo 
canonicus qui secundum Deum,et beati Augustini 


" 





eadem ecclesiainstitutus esse dignoscitur, perpetuis 

ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Pree- 

ierea,quascunque possessiones, quaecunque bona 

eadem ecclesia impreesentiarum juste et canonice 

possidet, aut in futurum eoncessione pontificum, 
largitione regum vel principum, oblatione fide- 
lium, seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque suecessori- 
bus et illibata permaneant. In quibus hae propriis 
duximus ex perimenda vocabulis : 

Locum ipsum Jovillaris,in quo fundata est abba- 
tia, quem habetis a Gaufrido domino de Jovilla, as- 
sensu filii sui Jofridi,et a Mathilde de Vienna, cogno- 
mine Lupa, assensu filii sui Henrici, et filia suce 
Sybill& eumomnibus appenditiis suis,terris,pratis, 
silvisetquorumlibel animalium pasturis; ecclesiam 
et altare de Juvinicio (Juvigny) cum omnibus ap- 
penditiis suis, dotibus videlicet et decimis, oblatio- 





-. nibus et eleemosynis, quos dedit vobis venerabilis 


frater noster Petrus, Tullensis episcopus, assensu 
Theodorici arehidiaconiet totius capituli sui ; eccle- 
siam et altare de Savoneriis cum omnibus pertinen- 
tiis suis, dotibus et decimis, oblationibus et elee- 
mosynis ; quod dedit vobis Guido, Cathalaunensis 
episcopus, cum assensu totius capituli sui; partes 
allodii ejusdem villae quas habetis in terris, pratis, 


- silvis et quorumlibet animalium pasturis ; curiam 


de Clarofonte quam habetis ab abbate et communi 
eapitulo Saneti Urbani, assensu Jofridi, ejusdem 


-— ecclesie advocati, cum omnibus appenditiis suis, 
— terris, pratis, silvis et pasturis ; locum de Nantolio 
— (Nantel) cum molendino et stagno superiori et aliis 


pertinentiis suis ; allodium de Fouchers cum omni- 
bus pertinentiis suis, terris, pratis, silvis, manci- 
piis, et quorumlibet animalium pasturis, quod de- 
dit vobis Rieherius de Salamanna pro filiabus suis 


-et uxore in ecclesia vestra conversis, assensu filii 


sui Lethardi et omnium haredum suorum; molen- 
dinum juxta villam situm, cum prato adjacenti, 


T quod habetisa Guidone commestore Barri, assensu 


uxoris suse Petronille et filiorum suorum,Gerardi, 


- Lethardi, Gilonis, et filiarum suarum, Alburgis et 


Deuvidis ; allodium quod dederunt vobis apud Sa- 


| tane villam Rodulphus de Asperomonte assensu 


filiorum suorum, et Robertus de Solers assensu 
omnium haredum suorum,cum omnibus pertinen- 
tiis suis, terris, pratis, silvis, decimis, mancipiis 


- et pasturis ; molendinum quod habetis infra paro- 


chiam supradietee villee, cum introitu et exitu aqua- 
rumve decursu, quodappellatur Retucuasach ; me- 
dietatem alterius molendini quam. habetis apud 
Sionnam ; domum quoque hospitalem juxta Ma- 
reium sitameum omnibus pertinentiis suis, terris, 
vineis etcapella infra curiam ejusdem domus cons- 
tructa, et dotibus ad eam pertinentibus, quam de- 
dit vobis Guldo Cathalaunenusis episcopus, assensu 
- totius capituli sui, eo tenore ut abbas vester tam 
fratres instituendi quam remittendi, et bona tam 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182, 


E - 
Regulam atqueinstitationem Premonstratensem in À spiritualia quam temporalia, prout ei visum fuerit 


1102. 


et Deus inspiraverit, charitate despensandi libe- 
ram habeat facultatem. 


Sune novalium vestrorum,qua& propriis manibus 
autsumptibus collectis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere 
presumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, 
ex sceculo fugientes liberos et absolutos, ad con- 
versionem recipereeteosabsque contradictione ali- 
qua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum 
vestrorum,post factam in eodemloco professionem, 
fas sit absque abbatislicentia de eodem loco disce- 
dere ; discedentem vero absque communium littera- 
rum cautione nullus audeat retinere. Prohibemus 
etiam ne ecclesias, aut terras, seu quodlibet bene- 


B ficium ecclesie vestrecollatum, liceat alicui perso- 


naliter dare, sive alio modo alienari, sine consensu 
totius capituli, aut majoris et sanioris partis ejus- 
dem.Si que vero donationes aut alienationes aliter 
quam dictum estfactee fuerint, eas irritasesse cen- 
semus. Ad hac autem adjicimusne aliqui canonici 
seu conversi, sub professione domus vestre astricti, 
sine consensu et licentia abbatis et majoris et sa- 
nioris partis capituli vestri pro aliquo fidem dent, 
velab aliquo pecuniam mutuo accipiant ultra pre- 
tium capituli sui providentia provisum, nisi prop- 
ter manifestam domus vestrae utilitatem. Quod si 
facere presumpserit non teneatur conventus, sine 
cajus licentia et consensu hoc egerunt, pro his 
aliquatenus respondere. 


Preterea licitum sit vobis causis vestris fratres 
vestros idoneos ad testificandum adducere, atque 
ipsorum testimonio, si ratum fuerit, propulsare 
violentiametjustitiam vindicare.Ob evitandas vero 
seecularium frequentias,liberum sit vobis,salvojure 
diceeesaniepiscopi et eeclesie parochialis,oratoria 
in grangiis vestris construere, et in ipsis vobis et 
familie vestre divina officia celebrare. Pro chris- 
mate vero, oleo sancto, consecrationibus ecclesia- 
rum, ordinationibus clericorum qui ad saeros or- 
dines fuerint promovendi, sive abbate deducendo 
adsedem, vel quibuslibet aliis ecclesiasticis sacra- 
mentis, nullus a: vobis, aut sub obtentu consuetu- 
dinis autquolibet alio modo, quidquam audeat pos- 
tulare. Si quisautem contra hoe venire prasumpse- 


D rit, portionem cum Giezi se noverit habiturum, 


cujus factum exaclione turpis muneris imitatur 
(IV Reg. v). Sepulturam preterea ipsius loci li- 
beram esse decernimus,et eorum devotioni et ex 
tremee voluntati, qui se illie sepeliri deliberaverint, 
nisi forte excommunieati et interdieti fuerint, nul- 
lus obsistat, salva tamen justitia illarum ecelesia- 
rum, à quibus mortuorum corpora assumuntur. 


Paci quoque ettranquillitali vestrce paterna solli- 
citudine consulere volentes, auctoritate apostolica 
prohibemus ut, infra clausuras locorum seu gran- 
giarum vestrarum, nullus violentiam vel rapinam, 
vel furtum committere, ignem apponere seu homi. 


4404 — 


1103 
nem capere aut interficere audeat.Decernimusergo A 
ut nulli omnino fas sit prefatam ecclesiam temere 
perturbare, aut ejus possessiones aufetre,autabla- 
ias retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus 
fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum 
pro quorum gubernatione aut sustentalione con- 
cessa sunt usibus omnino profutura, salva sedis 
apostolicae auctoritate,etcanonicajustitia dicecesani 
episcopi. Si quaautem in futurum ecclesiastica sse- 
cularisve persona, hanenostree confirmationis pagi- 
nam sciens, contra eam tenere venire tentaverit, 
secundo tertiove commonita, nisi reatum suum di- 
gna salisfactione correxerit, potestatis honorisque 
sui dignitate careat, reamque se divino judicio exi- 
stere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a san- 
ctissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri 
Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in ex- 
tremo examine divine ultioni subjaceat.Cunetisau- 
tem eidem loco sua juraservantibussit pax Domini 
nostri Jesu Christi, quatenus et hie fructum bona 
actionis percipiantet apud distrietum judicem pree- 
mia sterne pacis inveniant. 

Ego Lucius, Catholioe Ecclesise episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufince episco- 
pus. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus, presbyter card. Sancte Susanne. 

Ego Vivianus, S. Stephani de Coelio Monte. 

Ego Cynthius, presb. card. tit. S. Cecilie. 

Ego Hugo, presb. card. tit. S. Clementis. 

Ego Arduinus presb. card. tit. Sanctee Crucis in C 
Jerusalem. 

Ego Marcus, presb. card. tit. S. Marcelli. 

Ego Laborans, presb. card. Sancte Marise trans 
Tiberim tit. Calixti. 

Ego Jacob, diac. card. Sancte Marie in Cosme- 
din. 

Ego Rainerius, diac. card. S. Georgii ad Velum 


Aureum. 
Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani 


diac. eard. 

Ego Ranerius, S. Adriani diac. card. 

Data Laterani per manum Alberti sancte Ro- 
mane Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, 
x1 Kal. Februarii, indietione xv, Incarnationis Do- 
minies anno 1181, pontificatus vero domini Lucii 
pape III anno primo. 


XXX. 


Monasterio S. Augustini Morinensi ecclesiam Qual. 
quellensem asserit. 


(Laterani, Jan. 23.) 
[Minus, Opera diplomatica, t. IV, p. 377.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileetis 
filiis abbati et fratribus Saneti Augustini Morinen- 
sis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum, ei vota quee a rationis 


LUCII III PAPJE 


tramite non discordant, effectu prosequente com- 
plere. 
Eapropter, dilecti in Domino fili, vestris justis 
postulationibus grato occurrentes assensu, eccle- 
siam de Qualquellacum decimatione segetum, alle- 
cium et aliarumrerum ad eam spectante, sicut eas 
juste ac sine controversia possidetis, devolioni ve- 
stre, auctoritate apostolica confirmamus, et pra- 
sentis scripti patrocinio communimus, statuentes 
ut nulli omnimodo hominum liceat hane paginam 
nostra confirmationis infringere, velei ausu teme- 
rario contraire. 

Si quis autem hoc attentare presumpserit, indi- 
gnationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et 
Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 


B Datum Laterani x Kalendas Februarii. 


XXXI. 


Monasterii S. Marix Soroensis protectionem suscipit 
possessionesque ac privilegia confirmat. 


(Laterani, Jan. 25.) 


[TBokugLIN, Diplomatarium Arna-Magnaanum, 
t. I, p. 266.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
Symoni, abbati Sancte Marie de Sara, ejusque fra- 
tribus, tam presentibus quam futuris, regularem 
vitam professisin perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum con- 
venit adesse presidium, ne forte cujuslibet teme- 
ritatis incursus aut eos a proposito revocet aut 
robur (quod absit !) sacre religionis infringat. 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus, et preefatum 
monasterium, in quo divino mancipati estis obse- 
quio, sub Beati Petri et nostra protectione suscipi- 
mus eit presentis scripti privilegio communimus, 
imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, 
qui secundum Deum et Beati Benedicti Regulam 
atque institutionem Cisterciensium fratrum in ipsa 
domo noscitur institutus, perpetuis ibidem tem- 
poribus immutabiliter observetur. Preterea quas- 
cunque possessiones, qusecunque bona idem mo- 
nasterium impreesentiarum juste etcanonice possi- 
det, aut in futurum concessione pontificum, largi- 
tione regum vel principum, oblatione fidelium seu 
aliis justis modis, prestante Domino, poterit adipi- 
sci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata 
permaneant. In quibus haec propriis duximus ex 
primenda vocabulis : 

Donationem quam venerabilis frater noster Ab- 
salon Roskildensis episcopus. et Esbernus frater 
ejus, nee non et Juno consobrinus ejus, et alii 
quamplurimi pari voto et concordi devotione so- 
lemniter fecerunt, dimidiam videlicet post obitum 
suum portüonem omnium possessionum suarum, 
quas vel ex paternis jure susceperunt vel juxta le- 
gem patrise terminissuis adjecerunt ; et villam quee 
dicitur Ellinge cum silvis, pascuis, et reliquis ad 
illam pertinentibus concoloniis quam a prefato 


X 


A405 EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 41182. 1106 
3 


venerabili episcopo obtinuistis eum aliorum ter- A Ego Theodorus. Portuensis et Sancte Rufine 


1 


. rarum concambio ; villam quoque qus dicitur Gu- 

theme quam, partim pialargitione, partim concam- 

. bio vel coemptione justo titulo obtinetis, et man- 
sum in Wimmerleve et villam quee dicitur Slagosce 
eum reliquis ad illam pertinentibus terris, et Okel- 
storp et grangiam quse est in Lunge cum silvis et 
aquis et czeteris appenditiis, et vieulis adjacenti- 
bus; gringiam quoque, quie dicitur Aswarthabothe 
cum silvis, pratis, pascuis et rivulo preterstante, 
qui dieitur Tovebec, quam coneambio diversarum 
lerrarum a preescripto episcopo obtinuislis ; prae- 
terea tertiam partem oblationis quam apud memo- 
riam beat: Margaretze in monasterio Sanctae Marice 
Boskildensis prefatus episcopus jure episcopali 
habebat et cum preememoratis fratribus de Sora 

| pia largitione ad opus construendi monasterii vel 
ad reliquos usus contulit ; portionem quoque deci- 
ma quam idem episcopussub attestatione privile- 
gii sui dedit, de parochia videlicet Fumetorp et de 
parochia Sundertorp et de parochia Eleseu, nec 
non et de parochia Arclstadhe, de parochia etiam 
Geseleve eum attinente capella de Leoga, de paro- 
chia quoque de Swartatop, et de parochia Berbii 
cum adjacente capella Georleve. Sane laborum ve- 
Strorum, quos propris manibus vel sumptibus coli- 
lis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nul- 
lus a vobis decimas exigere velextorquere presu- 
mat. Liceat quoque vobis clericos et laicos, a 
seeculo fugientes liberos et absolutos, absque alicu- 
jus contradictione ad conversionem recipere et in 
vestro monasterio retinere. 


Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, 
post factam in eodem loco professionem,sine abbatis 
sui licentia fas sit de eodem loco discedere ; disce- 
dentem vero absque communium litterarum cau- 
tione nullus audeat retinere. Paci quoque et tran- 
quillitati vestre paterna sollicitudine providere vo- 
lentes, auctoritate apostolica prohibemus ut, infra 
elausuram loci vestri seu grangiarum vestrarum, 
nullus violentiam vel rapinam, furtum seu in- 
cendium committere, hominem capere vel inter- 
ficere audeat. 


Decernimus ergoutnulli omninohominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatasretinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed omnia 
integra conserventur eorum pro quorum guberna- 
tione ac sustentatione concessa sunt usibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolice auctori- 
tate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica sacula- 
risvepersona, hanc nostre confirmationis paginam 
Sciens, contra eam temere venire tentaverit, se- 
cundo tertiove commonita, nisi reatum suüm 
digna satisfactione correxerit, potestatis honoris- 
que sui dignitate careat, reamque se divino judi- 
cio de perpetrata iniquitate cognoscat. 


Ego Lucius, Catholice Ecelesice episcopus. 


episcopus. 

Ego Pelrus, tituli Sancte Susanne presbyter 
cardinalis. 

Ego Vivianus, presbyter cardinalis Saneti Ste- 
phani in Ccelio Monte. 

Ego Hugo, presbyter cardinalis Sancti Clemen- 
lis. 

Ego Arduinus, presbyter cardinalis Sanetee Cru- 
cis in Jerusalem. 

Ego Laboraus, presbyter 
Marie trans Tiberim. 

Ego Hyacynthus eardinalis diaconus Sancte 
Mari. 

Ego Ramerius diaconus Sancti Georgii ad Velum 


eardinalis Sanctae 


B Aureum eardinalis. 


Ego Gratianus, Sanctorum Cosma et Damiani 
diaconus cardinalis. 

Datum Laterani per manum Alberti Sancte Ro- 
imnanse Ecclesi: presbyteri cardinalis et cancella- 
rii, ix Kalendas Februarii, indictione xiv, Inearna- 
tionis Dominice anno 11814, pontificatus vero, 
domni Lucii papa llI anno primo. 


XXXII. 


Ad Simonem Meldensem episcopum. — Confirmat 
ipsius statutum de residentia eorum qui perso- 
natum obtinent in Ecclesia Meidensi. 


(Laterani, Jan. 29.) 
[ManrzN., Ampl. Collect., 1, 951.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabili fratri S. Meldensi episcopo, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. 

Quz pro Ecclesiarum utilitatibus et eorum qui 
nolunt Ecclesiis a quibusstipendia quotidianareci- 
piunt deservire, malitia reprimenda rationabiliter 
statuuntur, firma debent etillibata persistere, et ne 
pravorum nequitia perturbentur, apostolico muni- 
mine roborari. Accepimus sane quod hi qui in 
Ecclesia tua personatum habere noscuntur, nolunt 
ipsi Ecclesie in propriis personis deservire : unde 
eadem Ecclesia in agendis suis e personarum 
absentia non modicum patitur detrimentum. Qua 
de causa tu, venerabilis frater, canonicorum 
ejusdem Ecclesie consilio et assensu rationabiliter 
statuisti, ut nullus quiin Ecclesia ipsa personatum 
amodo receperit, in. chorum recipiatur, nisi de 
obsequio Ecclesie in persona propria exhiFeundo 
promissionem fecerit congruentem, salva tamen 
tua et capituli tui licentia, sive majoris et sanioris 
partis, quam quidem constitutionem, sicut rationa- 
biliter facta est, auctoritate apostolica confirma- 
mus ; statuentes ut nulli omnino hominum liceat 
hane paginam nostre confirmationis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei el beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
se noverit incursurum. 

Datum Laterani, quarto kalendas Februarii. 


4107 
XXXIII. 


Bona et libertates monasterii S. Marix Regia- 
Vallis confirmat. 


(Laterani, Jan. 29.) 


[Huco, Pramonstr. annales, VW, Prob., p. 412.] 
Lucius episcopus,servus servorum Dei, dileetis fi- 
liis GaprERo, abbati ecclesie S. Marie Regic- Vallis, 
ejusque fratribus tam presentibus quam futaris 
regularem vitam professis in perpectuum. 
Religiosam vitam eligentibus apostolieum conve- 
nit adesse priesidium, ne forte cujuslibet temerita- 
tis incursus auteos a proposito revocet, aut robur, 
quod absit, sacre religionis infriagat. Eapropter, 
dileeti in Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus,etprzfatam ecclesiam Sanetee 
Marie Regiwe-Vallis, in. qua divino mancipati 
estis obsequio, ad exemplar felicis recordationis 
predecessorum nostrorum Innocentii, Eugenii, 
Alexandri, Romanorum pontificum, sub beati Petri 
et nostra tutela suscipimus, et presentis scripti 
privilegio eommunimus, imprimis siquidem sta- 
tuentes, ut ordo canonicus qui secundum Deum et 
beati Augustini regulam, atque institutionem Prze- 
monstratensemin eadem ecclesia institutus esse di- 
gnoscitur, perpetuis ibidemtemporibusinviolabili- 
ter observetur. Preterea quascunque possessiones, 
quacunque bona eadem eeclesia impresentiarum 
juste et canonice possidet, aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblationefidelium, seu aliis justis modis, praestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque 
successoribuset illibata permaneant. Inquibusheec 
propriis duximus exprimenda vocabulis : 
Ipsam scilicet vallem in qua fundata est abbatia, 
& prato Bovini sicut dietatlabium nemorisquod di- 
citur Forest, usque ad viam Ovium, quae descendit 
à Fraciasubtus pratum, et ex altera parteab eodem 
prato Bovini, sicut dictat labium Chelme usque ad 
fontem Beliardis, et a fonte usque ad viam subtus 
pratum, sieut dictat via quae juxta Fraciam vaditad 
Horreum. Terram Fracie quam dederunt vobis 
Guerardus et Theodoricus, domini de Sorceio, as- 
sensu omnium hewredum suorum, et per manum 
Henrici, quondam Tullensis episcopi, aquo in feu 
dum tenebant. Allodium de Bernaicuria quod de- 
derunt vobis, assensu Stephani, quondam Metensis 
episcopi, et Rainaldi, comitis Barri, in terris, silvis, 
pasturis, heredes ejusdem allodii manentes in sub- 
scriptis villis, Neves scilicet, Commarceio, Sorbeio, 
Meligneio, Levovilla, locum de Beinont, qui anti- 
quitus Rampuns dicebatur, certis metis videlicet 
erucibus et foraminibus in quercubus faetis limi- 
tatum, quem dederunt vobis in terris, silvis, aquis 
et quorumlibet animalium pasturis, totius terre 
domino de Commarceio pertinentis, Stephania, 
comitissa predicti castri, assensu Simonis filii sui 
et filiarum suarum Sophie et Agnetis, et Stephani, 
quondam Metensis episcopi a quoillum in feudum 


LUCII III PAP/E 


A tenebat, et Stephanus de Soreeio et Savarieus de 


B 


G 


Belloramo, assensu uxoris sue Mathildis, et Phi- 
.lippus, castellanus Barri assensu filiorum suorum 


ELC UTIQUE. 7 | 
Á Y -l HE i3 


4108 - 


* 


Gerardi et Ulrici, et Petri, Tullensis episcopi, et to- - 


tius capituli Tullensis. Sedem molendini quam de- 


derunt vobis preedieli heredes cum terris ante et 


retro eidem molendinoetstagno, aquarumve eursui 
necessariis super rivulum qui currit ad pedem 
montis Furnellorum cum eodem monte, sicut di- 
ctat utraque vallis hine et inde. Allodium de San- 
zeio cum proprio banno in terris, silvis, pratis, 
aquis, etvillarum adjacentium communibus pastu- 
ris, quod dederunt vobis Letardus de Thazeio, as- 
sensu uxoris su: Alcidisethaeredam suorum Joan- 
nis de Morcio, Valteri de Vodio et Henrici filii sui, 
et Vidricus de Blenau, assensu Richardi filii sui et 
filie suc Bone Filis,etheeredum suorum Joannis de 
Moreio, Valteri de Vodio et Henrici filii sui et 
Matthei, filii Simonis de Blenau. Locum Rengis- 
Vallis eum omnibus pertinentiis, quem habetis a 
capitulo Saneti Stephani Tullensis, et Havilda de 
Aspero Monte, assensu filiorum suorum Goberti 
et Theodorici, et a Balduino de Umplona. Locum 
de Jandoria cum omnibus pertinentiis suis, quem 
habetis ababbateetcapituloSanocti Leonis Tullensis 
sub censudecem solidorum annuatim persolvendos 
rum, Allodium de Utigenio quem dederunt vobi- 
Valterus de Vodio, assensu fratris sui Simonis et 
sororis suce Berthee, et Matthei filii sui, et Hugo Ru- 
fus, et Henrieus frater ejus, assensu Hugonis filii 
sui et Hodierne filie sus ; silvulam que Parvum 
Porum vocatur, et decem falces prati iu Preecra, et 
duas falces allodii inter Broceium et Sevodium, et 
sex jornalia terre juxta Porum, quz dedit vobis 
Valterus de Vadio, assensu Henrici filii sui et filia- 
rum suarum Agathe et Aleidis, pro filiabus suis in 
ecclesia vestra conversis. Decem et oeto denarios 
quos idem Valterus vobis in perpetuum remisit , 
pro Havilde uxore sua in ecclesia vestra sepulta. 
Loeum Jovillaris cum omnibus pertinentiis suis 
quem habetis a Gofrido de Joinvilla et a Mathilde 
de Vienna cognomento Lupa. Locum de Gravia 
in Hungaria eum omnibus fperlinentiis suis- 
quem habetis a Mendino, quondam Albensis Eecle: 
si: preposito, cum omniintegritate patrimonii sui 
assensu omnium hi&redum suorum. Loeum Sanctae 
Crueis in Marchia juxta Francamvillam, que anti- 
quitus Eremus vocabatur, eum omnibus pertinen- 
tiis suis terris, pratis, vineis et molendinis. Eecle- 
siam Saneli Stephani regis cum omnibus perti- 
nentiis suis. Quatuor falces prati quas dedit vobis 
Hugo, dominus de Sorceio, in brolio suo ultra Na- 
vam pro filio suo Theobaldo in ecelesia vestra se- 
pulto ; tres falees prati supra vadum Sancti Mar- 
tini, quas dedit vobis Garnerus Bocherans in ec- 
clesia vestra conversus. Tres falees prati in 
Preca et duas inter. Sevodium et Wacon eum vi- 
nea apud Bruveium juxta fontem, que appellatur 
Busita, qua dedit vobis Henricus de Francavilla 


| 
[| 
I 
| 
l 
i 
l 





^ : ; í 
pro filia sua in ecclesia vestra conversa, Pralu.n et A possessiones auferre, auL ablatas retinere, minuere 


. vineam queededitvobis Otto miles de Bruleio (Bru- 

. ley), assensu uxoris suc Thecelines, pro filia suain 
ecclesia vestra conversa ; vineas quas dedit vobis 
Oda, uxor Themanni, in Monte Barri, pro filia sua in 
ecclesia vestra conversa;vineas quas dedit vobis Val- 

. terus de Vodio, conversus vester, in eodem Monte ; 
vineas quas dedit vobis Fridericus,conversus vester, 
relro monasterium ; vineas quas dedit Rainaldus 
de Bruleio conversus vester in Risset; vineas quas 
deditvobis Ermengardis de Broceio pro filiasua in 
ecclesia vestra sepulta; vineas quas dederunt vo- 
bis Theodericus et Wlfardus et Drogo et Hugo, con- 
versi vestri; vineas quas dedit vobis Rainaldus 
Borrei cum tribus jornalibus terree in Estrimes pro 
Hugone filio suo in ecclesia vestra canonico. Vi- 
neas et prata el terras quas dedit vobis Theoderi- 
cus, conversus vester, ineadem villa. Pratereaquid- 
quid habetis infra parochias, videlicet de Brureio, 
de Lucceio et de Langneio, in terris, pratis, vineis, 
decimis et molendinis nihilominus confirmamus. 

Sane novalium vestrorum, que propriis manibus 
aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum nullus a vobis decimas exigere 
presumat. Liceat quoque vobis clericos et laicos a 
seeculo fugientes, liberoset absolutos ad conversio- 
nem recipere, et eos absque contradictione aliqua 
retinere. 

Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum 
post faetam in eodem loco professionem fas sit, 
absque abbatis sui licentia ab eodem loco discedere ; 
discedentem vero absque communium litterarum 
cautione nullus audeat retinere. Inhibemus etiam 
ne ecclesias, aut terras, seu quodlibet beneficium 
ecclesie vestra collatum liceat alicui personaliter 
dari sive alio modo alienari, sine consensu totius 
capituli vestri, aut majoris et sanioris partis ejus- 
dem ;si que vero donationes vel alienationes aliter 
quam dictum est, facte fuerint, eas irritas esse 
censemus. 

Ob evitandas vero secularium frequentias libe- 
rum sit vobis, salvo jure dicecesani episcopi, et ec- 
clesi: parochialis, oraloria in grangiis vestris con- 
siruere, et in ipsis, cum necesse fuerit, vobis et 
familie vestre divina officia celebrare. 

Sepulturam preeterea ipsius loci liberam esse de- 
eernimus, uteorum devotioni et extreme voluntati, 
qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte excom- 
munieati et interdicti fuerint, nullus obsistat ; 
salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus 
mortuorum corpora assumuntur, Paci quoque et 
tranquilitati vestre paterna sollicitudine providere 
volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut in- 
fra elausuras locorum seu grangiarum vestrarum 
nulius violentiam, vel rapinam, vel furtum commit- 
tere, ignem apponere, seu hominem capere aut in- 
terficere audeat. 

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182, 


1110 


seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 

integra conserventur eorum, pro quorum guberna- 

tione aut sustentalione concessa sunt, usibus om- 
nimodis profutura, salva sedis apostolice aucto- 
ritate et canonica justitia dicecesani episcopi. 

Si qua igitur in futurum ecclesiastica seeenla- 
risve persona hane nostre conslitutionis paginam 
sciens, contra eam temere venire tentaverit, se« 
cundo, tertiove commonita, nisi reatum suum di- 
gna salisfaelione correxerit, potestatis honorisque 
sui dignitate careat, reamque sedivioojudicin exis- 
tere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a saera- 
tissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redem- 
ptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in ex- 

B tremo examine divinse ultioni subjaceat. 

Cunetis autem eidem loco sua jura servantibus 
sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hie 
fruetum bone actionis percipiant, et apud distri- 
etum judicem premia sterne pacis inveniant. 
Amen. 

Ego Lucius, Catholics Ecclesic episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufine epi- 
Scopus. 

Ego Paulus Preenestinus, episc. 

Ego Petrus, presb. card. S. Susanne. 

Ego Vivianus S. Stephani de Celio-Monte, Presb. 
eard. 

Ego Cynthius, presb. card. tit. S. Czeciliee. 

Ego Hugo,, presb. card. tit. S. Clementis. 

Ego Arduinus presb. eard. tit. S. Crucis in Jeru- 
salem. 

Ego Marcellus, presb. card. tit. S. Marcelli. 

Ego Laborans, presb. eard. S. Marie trans Tibe- 
rim tit. Calixti. 

Ego Jacobus, diae. card. Sancte Marice in Co- 


smedin. 
Ego Ramerius, diac. card. S. Georgii ad Velum 


Aureum. 

Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani 
dioc. card. 

Ego Ranerius, S. Adriani diac. card. 

Data Laterani per manum Alberti, sancte Ro- 
man: Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
1v Kal. Februarii, indictione xv, Inearnationis Do- 
minicce anno 1181 ; pontificatus vero domini Lucii 
pap: IlI anno prim. 

XXXIV. 

Monasterii S. Mariz de Nemore protectionem sus- 
cipit possessionesque ac privilegia confirmat. 
(Laterani, Jan. 30.) 

[Huco, sacri et canonici ordinis Praemonst. Annales, 
t. II, Prob., p. cxxxvi.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GuANERO, abbati eeclesie Sanete Marie de 
Nemore, ejusque fratribus tam presentibus quam 
futuris regularem vitam professis in perpetuam 


memoriam. 
Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 


1444 


tatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut 
robur, quod absit! saere religionis infringat. 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus elementer annuimus, et prefatam 
ecclesiam Saneti Marie de Nemore, in qua divino 
mancipati esti obsequio, sub B. Petri et nostra 
protectione suscipimus, et praesentis scripti privi- 
legio communimus. In primis siquidem statuentes 
ut ordo canonicus, qui secundum Deum, et beati 
Augustini Regulam, atque institutionem Premon- 
stratensium fratrum in eadem ecclesia institutus 
esse dignoscitur, perpetuisibidem temporibusinvio- 
labiliter observetur. Preterea quascunque posses- 
siones, queeeunque bona eadem ecclesia iinprae- 
sentiarumjusteet canonice possidet, autin futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, 
prestante Domino poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. In 
quibus hae propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Vallem seilicet in qua fundata est abbatia, a ne- 
more Saneta Glodesindis usque ad nemus Sancti 
Stephani et usque ad Bellai, eum colle superemi- 
nentis ex utraque parte predicte vallis quam de- 
derunt vobis Rainaldus et Almaricus, et Bertrudis 
de Venderiiset Letardus de Villers, assensu omnium 
haeredum suorum et assensu Judith abbatisse et 
totius capituli sanctimonialium Saneti Petri Meten- 
sis, el Simonis ducis Lotharingie ejusdem ecclesise 
advocati. Capellam inferiorem Sancte Marie Mag- 
dalens cum censu et decimis et omnibus pertinen- 
liis snis. Capellam de Prismeio liberam quam Mat- 
theeus, dux Lotharingie, vobis deditassensuHenri- 
ci, quondam Tullensis episcopi, et filiorum suorum 
Simonis et Friderici. Partem allodii de Blanzei 
quam dedit vobis Matthaeus, dux Lotharingis, libe- 
ram ab omni exactione et ab omni costuma im- 
munem, assensu uxoris suse Berthe et filiorum 
suorum Simonis Friderici, Matthaei et Roberti fra- 
tris sui et Theodorici de Sassures, ejusdem allodii 
advocati, qui eamdem advocatiam in manu ducis, 
à quoeamdem tenebat, resignavit. Alteram partem 
ejusdem allodii interris, pratris, vineis, silvis, pas- 
cuis et banno, quam habetis ab abbate Hugone et 


capitulo Saneti Apri Tullensis sub censu sex soli- P 


dorum Tullensis monete, in festo sanctorum Inno- 
centiumannualim persolvendorum. Ecclesiam ejus- 
dem ville de Blanzei cum omnibus pertinentiis 
suis, dote scilicet vineis, pratis, decimis. oblationi- 
buseteleemosyhis, quam habetis ab abbatissa et ca- 
pitulo ecclesie de Buxeriis sub censu sex resalium, 
trium siliginis, et trium frumenti, in festo Sancti 
Martini persolvendorum, per manum Henrici, 
quondam Tullensis episcopi, et Hugonis Rufi, ejus- 
dem ecclesie tune archidiaconi, qui censum pree- 
dietee ecclesie ad eos spectantem vobis in perpe- 
tuum remiserunt. Curiam de Tautecurt et curiam 


LUCII III. PAPZE 


nit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeri- A de Sparnemalla (Sparmalle), quasdedit vobis Wil- - 


B 


pen - ble 
A * 4 " 
d , ^ dí. 
, 3 z 
3- 
- - 


442 


lelmus, Prisnei advocatus ; Tautecurt scilicet sicut 


eam possidebat in longum et latum a eruce usque - 
ad bannum Jaunei (Jauny). Curiam de Sparne- - 


mallacum omnibus pertinentiis suis, assensu filio- 
rum suorum Girardi et Alexandri, omniumque ho- 
minum adse pertinentium, et Matthaei ducis Lotha- 
ringorum, a quo predictas curias in feudum tene- 
bat. Curiam de monte Pariegnei, quam dedit vobis 
Drogo de Mancei, sicut eam possidebat a croada 
Willelmi advocati, vobis ab ipso tradita usque ad 
terminum Ernaldiville (Ernaville), et a rupe an- 
teriore usque ad sylvam Beaunville. Curiam de 
Romermunt eum omnibus pertinentiis suis, quam 
Cono de Asmancia et Becelinus filius suus cum 
uxore sua Lupa, assensu filiorum suorum Andree 
et Jofridi et Boemundi de Ramere villa (Zwmere- 
ville), nepotis eorum aliorumque coharedum vobis 
in perpetuum tradiderunt. Allodium de Marboge 
(Marbache), in quo grangia vestra sita est, quod 
Garsilius de Domeure, uxorque sua Regina cum 
omnibus appenditiis suis vobis dederunt, assensu 
filii suis Hugonis et filie suee Garsilie. Duos molen- 
dinorum situs, quos Fulco de Moreio (Morey), 
uxorque sua comitissa vobis dederunt, assensu fiiii 
sui Joannis. Vineas quas habetis apud Vanderes, 
Runamprei, Seuranvigne, Laureiz, cum pratis in 
eadem villa adjacentibus ; vineas apud Villers eum 
pratis que 1n eadem villa habetis ; vineas quasha- 
betis apud Nouvarai. Quatuor partes terti: partis 
decimarum de. Parneio (Norroy), tam grossarum 
quam minutarum, quarum unam habetis a Theodo- 
rico abbate et capitulo sancti Mansneti Tullensis 
sub censu duodecim denariorum, in festo saneti 
Mansneti annuatim persolvendorum, aliam quam 
habetisab abbate elcapitulosancti Aggerici Virdu- 
nensis, sub censu trium sextariorum siliginis ; 
aliam quam habetis a Balduino de Asperomonte, 
per manum Tullensis episcopi, assensu sororum 
suarum Alburgis et Comitisse uxorisque sue Elisa- 
bethet filiorum suorum Simonis, Hugonis, Formeri 
et Alberti ; aliam quam habetis ab Hugone et fratre 
suo Reinaldo de Monzuns permanum pradieti Tul- 
lensis episcopi. Vineam quam dedit vobis Willelmus, 
advocatus de Prisneio, in elauso. Vineam quam 
dedit vobis Haimo, sacerdos de Prismei, in franco. 
Vineam quam dedit vobis Richerus de Warpei, 
Vineam quam dedit vobis Joannes de Farre in Pro- 
nora. Vineam quam dedit vobisJoannes de Rosigno 
in Vinulis. Vineam quam dederunt vobis Hugo et 
Gobertus fratres de Vilerces (Villers) in vinulis. 
Duas vineasin vinulis quashabetis ab Hugonefratre 
vestro de Prisnei. Vineam apud Prisnei quam dedit 
vobis Gualterus sacerdos de eadem villa. Vineam 
quam dedit vobis Hugo presbyter de Prisneio inter 
castrum et villam. Allodium in eodem loco quod 
dedit vobis Ida de Sampigneio, assensu filiorum 
suorum Ulrici, Garneriet Theodorici. Allodium in 
pr&dieto locoquod dedit vobisHauvildis deParnei 





EPISTOLA ET PRIVILEGIA. — AN. 4482. 1144 


assensu filie filii suj Hugonis et Henrici mariti A Odilia. Allodium in eisdem finibus, quod dederunt 


.suide Castro. Vineamin Galteri-Campo quam dedit 
| Vobis Albertus de Parneis. Vineam quam dedit 
vobis Rechitia in eodem loco. Vineam in Daram- 
preiquam deditvobis Suenrus. Vineam quam dedit 
vobis Letardus de Vilers, nomine Rovigne. Vineam 
quam dederunt vobis Godefridus et uxor ejus Bo- 
nafilia in eodem loco. Vineam in Fosseis quam dedit 
Vobis Widrieus miles Cusiaensis. Vineam in Genval 
quam dedit vobis Letardus de Vilers. Duas vineas 
quas habetis in Fosseis a fratre vestro Gualone ; 
vineam juxta Bellelai, quam dedit vobis Uscha. 
Tres vineas quarum duas habetis in eodem loco, 
tertiam ad Melariam. Vineam apud Fosseis in loco 
qui dieitur Liuns. Vineam in Murvaldi loco quam 
dedit vobis Drogo de Claro-monte. Vineam in 
eodem loeo quam dederunt vobis Dudardus et 
Drogo fratres. Vineam in eodem loco quam dedit 
vobis Riehardus. Vineam juxta torcular quam de- 
derunt vobis Drogo et Theobaldus fratres. Vineam 
juxta eumdem locum in Hodani-vinea quam dedit 
vobis Drogo. Vineam in eodem loco quam dedit 
vobis Garterus Filamont : Vineam in eodem loco 
quam dedit vobis Hugo Glari-montis. Vineam in 
eodem loco quam dederunt vobis Drogo 'et uxor 
- ejus. Vineam ad Melariam quam dedit vobis Simon. 
.Vineam ad Andelandi fontem quam dedit vobis 
Galterus frater Balduini. Vineam in Bellilei quam 
- dedit vobis Lifridus. Vineam nomine Bellelai quam 
. dedit vobis Ancelinus Miles de Venderia. Vineam 
nomine Gerundia quam habetis a sorore vestra 
Rechitia et filia ejus Bertrude. Vineam in eodem 
-. loeo quem dedit vobisGarinus. Duas vineas quarum 
unam habetis in Blacerio, aliam in Alandi vinea, 
quas Aledis de Venderia et filii sui Alexander et 
Simon dederunt. Vineam juxta Sorberium quam 
dedit vobis Martinus. Vineam in Credie vinea quam 
dedit vobis Gista. Vineam in Gunval quam dedit 
Herbertus. Vineam in eodem loco quam habetis ab 
Ascelino Fasne fratre vestro et uxore sua. Vineam 
in eodem loco quam dedit vobis Drogo de Salia et 
uxor ejus. Vineam in Winaprei quam dedit vobis 
Rodulphus filius Aule. Vineam in eodem loco 
quam dedit vobis Holiardis. Vineam juxta torcular, 
quam dederunt vobis Joannes et Bono fratres de 
Parneio. Pratum juxta Parneium quod dederunt 
vobis Galterus et Julo filius ejus, et Richardus et 
Halvindis. Pratam quod dedit vobis soror vestra 
Rechitia in Mollum (Moulon). Quinque molendina 
quae habetis, quorum quatuor sita sunt super 
Mantheum fluvium, unum juxta Borleacurt nomine 
Goranges, aliud juxta Vilers cum prato in quo 
situm esl ; tertium et quartum in banno de Vande- 
riis; quintum inter Vilers et. abbatiam vestram. AI- 
lodium quod dedit vobis Witerus de Escrignes, in 
terris, sylvis, pasturis, in finibus vestris villi, as- 
sensu Ricoldis uxoris suc et filii sui Garneri et 
Heuvildis sororissug et filiorumet filiarum ejusdem 
sororis, Lamberti videlicet et Galteri, Havuildis et 


B 


C 


vobis in terris, sylvis, pasturis, Hugo de Tireio et 
sorores sue et Hugo de Munzuns et uxor ejus 
Bonafilia, assensu filii sui Theodorici et filie suse 
Falchate et Hugo de Bricio, assensu filiorum suo- 
rum Herbranni, Hugonis el Aenulphi. Allodium in 
eisdem finibus quod dicitur Berlairet, quod dede- 
runt vobis Hauno de Grunsuneurt assensu filiorum 
suorum Henrici, Stephani et Hugo et Bovo milites 
de eadem villa, et Holiardis uxor Gerardi de Ram- 
bertcurt, assensu filiorum et filiarum suarum Ful- 
conis, Galteri, ITugonis et Elisabeth. 

Sane novalium vestrorum qua propriis manibus 
aut sumptibus colitis, sive de nutrimento anima- 
lium vestrorumnullus a vobis decimas exigere prae- 
sumat. Liceatquoque vobis clericos vel laicos e see- 
culo fugientes liberos et absolutos ad conversionem 
recipere et eos absque contradictione aliqua reti- 
nere, Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestro- 
rum post faetam in eodem loco professionem fas sit 
absqueabbatissuilicentia de eodem loco discedere, 
discedentem vero absque communium litterarum 
eautione nullus audeat retinere. Inhibemus etiam 
ne ecclesias, aut terras, seu quodlibet ecclesiae ve- 
stree beneficium collatum liceat alicui personaliter 
dari, seu alio modo alienari sine eonsensu totius 
capituli, aut majoris et sanioris partis ejusdem. 

Si qui vero donationes vel alienationes aliter 
quam dictum est facte fuerint, eas irritas esse cen- 
semus. Ad h«c autem adjicimus, ne aliqui cano- 
niei, seu conversi sub protectione domus vestra 
astricti sine consensu et licentia abbatis et majoris 
partis capituli vestri, pro aliquo fidejubeant vel ab 
aliquo pecuniam mutuo accipiant, ultra pretium 
capituli sui providentize provisum, nisi propter ma- 
nifestam domus vestre utilitatem. Quod si facere 
presumpserit non teneatur conventus, sine cujus 
licentia et consensu hoc egerant, pro his aliquate- 
nus respondere. Preeterea licitum sit vobisin causis 
vestris fratres vestros idoneos ad testificandum ad- 
ducere ; atque ipsorum testimonio, si rectum fue- 
rit, et propulsare violentiam et justitiam vindicare. 
Obevitandas vero secularium frequentias, liberum 
sit, salvo jure dicecesani episcopi et ecclesise paro- 
chialis, oratoria in grangiis vestris construere et in 
ipsis, cum necesse fuerit vobis et familie vestre, 
divina officia celebrare. Pro chrismate vero, oleo 
sacro,consecrationibus ecclesiarum,ordinationibus 
clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promo- 
vendi, siveabbate deducendoad sedem, velquibus- 
libet aliis ecclesiasticis sacramentis nullus a vobis, 
aut sub obtentu consuetudinis aut quolibet alio 
modo quidquam audeat postulare. Si quis autem 
contra hoc venire presumpserit, portionem eum 
Giezi se noverithabiturum, cujus factum exactione 
turpis muneris imitatur. Sepulturam preterea ip- 
sius loci liberam esse decernimus, ut eorum devo- 
tioni et extreme voluntati qui seillic sepeliri deli- 
beraverint, nisi forte excommunicati vel interdicli 


? E id 25. frs m 


d 


A445 LUCII IIl PAPE 446. 


ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assu- 


et eidem eeclesie preesenti privilegio confirmamus. - 


.sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum A cepisse, sicut ea juste ae pacifice possidetis, vobis. 


muntur. . 

Paciquoque et tranquillitati vestrae paterna sol- 
licitudine providere volentes, auctoritate apostoliea 
prohibemus ut infra clausuras locorum seu gran- 
giarum vestrarum, nullus violentiam, vel rapinam, 
furtum committere, ignem apponere,seu hominem 
capere vel interficere audeat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatasretinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibusfaligare, sed omnia in- 
tegra conserventur, eorum pro quorum guberna- 
tioneaesustentatione concessasunt usibus omnibus 


profutura, salva sedis apostolies auctoritate etdice- p 


cesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in 

futurum ecclesiastica, scecularisve persona, etc. 
Ego Lucius, Catholiccee Ecclesi;e episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et sanctse Rufinee epi- 
scopus. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus, presbyter cardinalis tituli S. Su- 
zanne. 

Ego Vivianus, presb. card. tit. S. Stephani in 

Ceelio Monte. 

Ego Cinthius, presb. eard. tit. S. Ceeciliee. 
Ego Hugo, presb. eard. tit. S. Clementis. 
Ego Arduinus, presb. card. tit. S. Crucis in Jeru- 

. salem. 

Ego Matthaeus, presb. card. tit. S. Marcelli. 

- Ego Laborans, presb. eard. sànctee Marie trans 

Tiberim tituli Calixti. 

Ego Jacobus, diac. card. sancte» Marice in Cosme- 
din. 

Ego Rainerius, diac. card. S. Georgii ad Velum 
aureum. 

Ego Gratianus, sanctorum Cosme et Damiani 
diac. card. 

Ego Ranerius, sancii Adriani diac. card. 

Datum Laterani per manum Alberti sancte Ro- 
mans Eeclesi: presbyteri cardinalis et cancellarii, 

IH Kalendas Februarii, indietione xiv, Incarna- 

tionis Dominice anno 1181, pontificatus vero Do- 

mini Lucii Pape Ill, anno primo. 

XXXV. 
Ecclesie S. Maris Eugebinzs possessiones et privilegia 
confirmat. 

(Laterani.) 

[UcueLL:, Italia sacra, I, 639. — Diploma fere est 
idem cum eo quod jam eisdem concesserat Ale- 
xander III papa, anno 1170, nr Kal. Novembris, 
indict. 1v ; hoc unum tantum peculiare legitur :] 
Libertates insuper et immunitates a bo. mem. 

B. Eugubino episcopo in omnibus eum possessio- 

nibus et aliis bonis vobis ab initio concessis, et an- 

liquas etrationabilesecclesise vestre consuetudines, 
nec nondecimationes, oblationes et mortuaria, quae 
ab annis quadraginta et amplius vos asseritis per- 


Prohibemus quoque ut infra antiquos terminos, 
tam majoris ecclesie quam aliarum ecclesiarum 
vestri episcopatus nullus de novo aliam plebem, 
vel ecclesiam, aut oratorium sine consensu vestri 
episcopi et vestro edificare presumat, salvi tamen 


privilegiis Romanorum pontifieum, ete. Si qua igi- - 
tur in futurum, ete. Hane nostre constitutionis, 


ete. 
Locus t sigilli. 


Ego Lucius, Catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufinae episc. 

Ego Paulus, Praenestince Ecclesise episcopus. 

Ego Petrus, tituli S. Susanne presb. card. 

Ego Vivianus, tit. S. Stephani in Colio Monte 
presb. eard. 

Ego Cinthius, tituli sanctze Ceeciliee presb. card. 

Ego Hugo tituli sancti Clementis presb. card. 

Ego Jacinthus, diac. card. S. Maris in Cosme- 
din. 

Ego Raynerius, diac. card. tit. S. Georgii ad Ve- 
lum Aureum. - 


Ego Gratianus, sanctorum Cosme et Damiani 


diac. card. 
Ego Matthaeus, S. Marie Nove diac. card. 
Datum Laterani per manum Alberti, S. R. E. 
presb. cardinalis cancel., iv Januarii, ind. xv, 1n- 
carnationis Dominice anno 1181, Pontif. vero D. 
Lucii papse III, anno I. 
XXXVI. 


Ad 1. priorem et fratres ecclesi S. Frigdiani 
Lucensis. 


(Laterani, Febr. 2.) 
[Barnuz., Miscell., ed. Mansi, IV, 597.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiisI. priori, et fratribus S. Fridiani, salutem 
et apostolicam benedietionem. 

Relatum est nobis ex parte vestra quod D. prior 
ecclesiee S. Martini Senensis, absque tuo, filii prior, 
et aliorum fratrum suorum consilio et assensu, 


contra etiam privilegia sedis apostoliece insolita 


gravamina ipsi Eeclesiee imponere pro sua temeri- 
tate presumpserit. Quoniam igitur qua facta fue- 
rint enormiter, apostolica debent auctoritate cas- 
sari, et culpa persons non debetin damnum Eeccle- 
sie redundare, presentibus litteris vobis indulge- 
mus ut quod a prefato priore vobis inconsultis 
illicite factum est in manifestum detrimentum Ee- 
clesie, non teneamini aliquatenus observare. 
Data Laterani, iv Nov. Februarii. 


XXXVII. 

Ecclesie S. Waldetrudis Montensis protectionem 
suscipit bonaque ac privilegia confirmat. 
(Laterani, Febr. 18.) 

[Minus, Opp. diplom., MI, 350.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectisin 


T. 
MT 


LS 
s. 


. dis, ejusque sororibus, tam preesentibus quam fu- 
. turis, eanonicam vitam professis in perpetuum. 
Prudentibus virginibus, qua sub habitu religio- 
. nis accensis lampadibus per opera sanetilatis jugi- 
- ter se preeparant ire obviam Sponso (MattA. xxv), 
sedes apostolica debet presidium impertiri, ne forte 
cujuslibet temeritatis incursus, aut eas a proposito 
revocet, aut robur (quod absit !) sacre religionis 
infringat. 

Eapropter, dilecte in Christo filie, vestris justis 
postulationibus elemente rannuimus, et ecclesiam 
'S. Waldetrudis, in qua divino manoeipate estis 
obsequio, sub B. Petri et nostra protectione susci- 
pimus. 

Imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, 
qui seeundum Deum, et B. Augustini Regulam in 
eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. 

Praeterea, quascunque possessiones, quecunque 
bona eadem ecclesie impresentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
lifieum, largitione regum vel prineipum, oblatione 
fidelium, seu aliisjustis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firmo vobis et illis qu: vobis suc- 
cesserint illibata permaneant. In quibus hae pro- 

. priis duximus exprimenda vocabulis: locum in 
primis in quo prefata ecclesia sita est, cum omni- 
bus pertinentiis ; quecunque apud villam de Nimy 
in terris, pratis, aquis, domibus, molendinisve ha- 
bere noscimini; altare de Comis [Quesne] cum 
pertinentiissuis, quod vobis dedit Lictardus, Came- 
racensis episcopus, et quidquid in eadem villa pos- 
sidetis; altare de Framerico cum appenditiis suis, 
de dono Alberti quondam Cameracensis episcopi 
et quidquid in eadem villa possidetis ; altàre de 
Mazea de dono Nicolai quondam Cameracensis 
episcopi ; altare de Castres cum pertinentiis, quod 

- vobis dedit Burchardus, quondam Cameracensis 
episcopus, etquidquid in eadem villa habere nosci- 
mini; altare de Braniavillotica cum pertinentiis 

' suis, quod dedit vobis Lietbertus, quondam Came- 
racensis episcopus, et quidquid in ea villa habere 
noscimini ; villam de Kevy, villam de Kuasrignon, 
villam de Hal, villam de Herentael, villam de Ho- 
nestade, villam de Gemapia, servos et anocillas ec- 
clesie nostre addictos ; censum etiam quem vobis 
debet ecelesia de Guilenghiem, decem seilicet soli- 
dorum Valecenensis monete ; censum quem vobis 
debet monasterium de Liechies, quinque solidorum 
moneta Namureensis. 

Antiquas et rationabiles consuetudines ecelesia 
vestre hactenus observatas, perpetuis decernimus 
temporibus inviolabiliter observari. Sane novalium 
vestrorum, que propriis manibus aut sumptibus 
colitis, seu de nutrimentis animalium vestrorum, 
nulius a vobis decimas exigere, vel extorquere 
presumat. Liceat vobis personas e seculo fugien- 
tes liberas etabsolutas ad conversionem recipere, 


| EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182. 


Christo filiabus EusAmeTH priorisse S. Waldetru- A et eas absque contradictione qualibet retinere. 


1118 


Cum autem generale interdictum terra fuerit, fas 
sit vobis, clausis januis, non pulsatis campanis, 
exclusis excommunicatis et interdictis, submissa 
voee, offieia divina celebrare. 

Prohibemus insuper ne quis in vos, vel in ecele- 
siam vestram excommunieationis, suspensionis, 
vel interdicti sententiam absque manifesta et ratio- 
nabili causa audeat promulgare. Sepulturam prae- 
terea ipsius lociliberam esse decernimus, ut eorum 
devotioni et extremee voluntati qui se ibi sepeliri 
deliberaverint, nullus obsistat, nisi forte excom- 
munieati vel interdicti fuerint, salva tamen justi- 
tia illarum ecclesiarum a quibus corpora mortuo- 
rum assumuntur. 


p Decernimus ergoulnulli omnino hominum liceat 


C 


prefatam eeclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, aut ablatas retinere, seu qui- 
buslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra 
conserventur eorum pro quorum gubernatione aut 
sustentatione concessa sunt usibus omnimodis pro- 
futura; salvaapostolies sedis auctoritate et disece- 
sani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in fu- 
turum  ecclesjaslica secularisve persona hanc 
nostre constitutionis paginam, etc. 
Ego Lucius, Catholica Ecclesia episcopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufine eardi- 
nalis episcopus. 

Ego Petrus Tusculanensis. 

Ego Paulus, Prenestinus episcopus, etc. 

Datum Laterani per manum Alberti, S. R. E. pre- 
sbyteri cardinalis cancellarii, xu Kalendas Martii, 
indietione xv, Inearn. Dom. 1181, pontificatus 
vero domini Lucii papa nostri anno primo. 


XXXVII. 


Parthenonis S. Mariae et S. Petride Caroli-Castro 
protectionem suscipit possessionesque ac privile- 
gia confirmat. 

(Laterani, Febr. 23.) 

[Duxop. Hist. des Sequanois, t. I, Preuves, p. 100.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 

in Christo filiabus, abbatisse monasterii S. M. et 

S. P. de Caroli-Castro, ejusque sororibus, tam pre- 

sentibus quam futuris, regalarem vitam professis 

in praedicto monasterio. 

Officiumjusta postulantibusindulgere vigor equi- 
tatis et ordo exigit rationis, presertim quando pe- 
tentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas non 
relinquit. Quapropter, dilecte in Christo filie, ju- 
stis vestris postulationibus clementer annuimus, et 
prefatum monasterium, in quo divino mancipate 
estis obsequio ad exemplar felicis memorie Urbani, 
Alexandri, Romanorum pontificum, sub beati Petri 
etnostra protectione suscipimus et presentis seripti 
privilegio communimus, in primis siquidem sta- 
tuentes uf ordo monasticus, qui secundum Deum 
et beati Benedicti Regulam esse dignoscitur insti- 
tntus in eodem monasterio, perpetuis temporibus 
inviolabiliter observetur. Preterea, quascunque 


1119 


juste et canonice possidet, autin futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium, seu aliis justis modis, preestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis et his qua 
post vos successerint et illibata permaneant. In qui- 
bus hae propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Noire et medietatem Ostelens ; ecclesiam de Moo- 
lers cum quadam parte territorii ; ecclesiam de 
Raons eum duobus mansis in eadem villa ; villam 
Saneti Lamani cum appendiciis suis ; ecclesiam de 
Brairi ;in villa Arlaci mansos tres, et ecclesiam 
Saneti Vincentii ; in castello Arlaci capellam San- 
cti Nicolai in Blaterans, sexdecim mansos et me- 
dietatem ville de Larnai ; apud Vincens quinque 


mansos ;in Lombar quatuor mansos, jus quod p 


habetis in ecclesia Sancti Germani et Capellania in 
villa de Playnoisel ; ecclesiam Sancti Remigii et 
mansum de Moseres ; ecclesiam de Calmargis, in 
parochia de Vetars quidquid juste possidetis, cas- 
trum de Galardin, quod nobilis vir Willelmus co- 
mes in tua dilecta in Christo filia et aliorum plu- 
rimorum presentia refutavit, ecclesiam de Juvin- 
gey, eeclesiam de Arinthod ; villam Plesiaci cam 
appenditiis suis, villam de Louveres, villam Moro- 
nensem in..... mansos tres, in Chilim quinque 
mansos ; ecclesiam Turbionis cum ipsa villa ; ter- 
tiam partem de Faissecum ecclesia ; ecclesiam de 
Fied cum edificio domini Guidonis eremite, in Be- 
seno ecclesiam Saneti Joannis Baptiste ; in Crote- 
nai eeclesiam S. Petri, capellam de Novavilla, vil- 
lam Ministroli ; Carolieastrum integrum eum omni- 
bus pertinentiis suis, etquidquid in parochia Ledo- 
nensi possidetis. Preterea, Willelmo comite Bur- 
gundionum et Malisconensis viam universe carnis 
ingresso, Pontia comitissa, uxor ejus, cum Ste- 
phano et Gerardo filiis suis, tallias et alia emolu- 
menta que in earum terra contra justitiam facie- 
bant, in presentia venerabilis fratris nostri Hum- 
berti, Bisuntinensis archiepiscopi, supradicte ec- 
clesie pietatis intuitu, refutarunt ; et Tibertus de 
Montmoret ecelesiam Paintarum, campanariam et 
gerbariam qua in quosdam homines monasterii fa- 
ciebat, e&t septem nummos, quos in festo sancti 
Martini annuatim in unoquoque manso et Caroli 
Castrensi ecelesia exigebat, in presentia quo- 
rumdam nobilium pro anime suce remedio et salute 
reliquit. 

Easdem refutationes presentis seripti privilegio 
communimus,et inconcussas perpetuis temporibus 
permanere. Sane quieti vestre in posterum provi- 
dere volentes, auctoritate apostolica inhibemus ut 
in possessionibus cenobii vestri sine vestro et 
earum qui vobis successerint consilio et assensu, 
nullus omnino turres, domos, vel munitiones ali- 
quas aedificare presumat; adjicientes etiam ut terras 
et possessionesad vestrum monasterium pertinen- 
tes nullus, absque causa rationabili, vobis vel his 


(6) Signa ehronologica sunt corrupta. 


LUCI III PAPAE 


possessiones, queeeunque bona idem monasterium A qui post vos successerint nescientibus. et invitis, 
emendi habeat facultatem et ;si emerit, venditio - 
illa nihil habeat firmitatis. In electione autem ab- 
batissc nulla prorsus secularis persona, vocem vel. 
potestatem sibi audeat arrogare ; sed, obeunte te, - 


Te 6v 


N 


1120. 


Petronilla abbatissa dilecta in Christo filia, vel 
earum qua tibi successerint, nulla ibi qualibet sub- 
reptionis astutia seu violentia preeponatur, preter 
eam quam sorores ejusdem loci, vel sororum pars 


consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati | 
Benedieti Regulam providerint eligendam. Decer- 


nimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supra- 


dictum monasterium temere perturbare, aut ejus - 


possessionesauferre, vel ablatasretinere et minuere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed illibata 
omnia et integra conserventur... pro quarum gu- 
bernatione ac institutione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice aucto- 
ritate et dicecesani episcopi canonica justitia. Sane 
vos ad judicium hujus preseripte a Romana ec- 
clesia protectionis, decem libras cere, septimo anno 
redeunte. Lateranensi palatio persolvetis. Si qua 
igitur in futurum ecclesiastica seecularisve persona, 
hane nostra constitutionis paginam sciens, contra 
eam temere veniretentaverit, secundotertiove com- 
monita, nisireatum suum digna satisfactione corre- 


xerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, 


reamque se divino judicio existere de perpetrata 
iniquitate cognoscat ; eta sacratissimo corpore et 
sanguine Dei ae Domini nostri Jesu Redemptoris 
Christi aliena fiat, atque in extremo examine di- 
strietee ultionisubjaceat. Cunctis autem eidem loco 
sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu 
Christi, quatenus et hiebonz aetionisfruetum per- 
cipiant, et apud districtum judicem premia ceternee 
pacis inveniant. Amen, amen. 

Sequuntur signa Lucii, Catholicz ecclesiz episco- 
pi, et multorum aliorum, tam cardinalium quam. 
episcoporum, et in fine : 

Datum Laterani per manum Alberti, S. R. E. pre-- 
sbyt. cardinalis et cancellarii, v Kal. Martii, indiet. 
xv,anno Incarnationis Dominice 1181, pontif. vero 
D. Lucii pap. ann.1n (6). 


XXXIX. 


Privilegium super redemptione decimarum Osna- 
burgensis Ecclesiz. 


(Laterani, Mart. 2.) 
[Mogsen, Osn. Gesch., IV, 102.) 


Lucits episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis capitulo Sancti Petri Osnaburgensis, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Qus anobisrationabiliter expetuntur, animo nos 
decet libenti concedere, et ea effectu prosequente 
complere. Eapropter, dileeti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus annuentes, decimas ad ecele- 
siam ipsam spectantes quibuscunque modis pote- 
ritis de manu redimere laicorum et eas, nullius 
contradictione obstante, vestris usibus applieare 


N 
3 

Y 

7 


gt roa More reu 





EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182. 


1122 


- liberam auctoritate presentium vobis impendimus A filio AcEro abbati Saneti Cassiani de Carisio, ejus- 


facultatem. Nulli ergo hominum liceat hanc pagi- 
nam nostre confirmationis infringere vel ausu te- 
 merario contraire. Si quis autem hoe attentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et 
" beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se nove- 
rit incursurum. 
Datum Laterani, v1 Nonas Martii. 


XL. 


Privilegium de decimis laico non concedendis. 
(Laterani, Mart. 3.) 


[Ibid., IV, 403.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
. bili fratri [AnNor po], Osnaburgensi episcopo, salu- 
- tem et apostolicam benedictionem. 

Fraternitatis tuze discretio non ignorat, sicut pro 
cerio credimus, quod eum decima sine periculo 
nequeant a laicis possideri, non sunteis sub ocea- 
sione aliqua eoncedendee. Ideoque auctoritate apo- 
stolica prohibemus ne decimas, qus de manu laica 
sunt erepte vel liberari poterunt in futurum, cui- 
quam laicorum assignes, sed in refectionem eccle- 
siarum et sustentationem clericorum et pauperum, 
sicut in canonibus est statutum, studiose conver- 
tas, ita quod ex hoe nec hominum detractionem 
incurras, nec indignationem divinam in supremo 
valeas examine formidare. 

Datum Laterani, v Nonas Martii. 

Lucius PAPA rU. 
XLI. 


Privilegium de sepultura in ecclesia Osnaburgensi. 
(Laterani, Mart. 3.) 


[ibid.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis... preposito et conventui Osnaburgensi, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Siquando postulatura nobis quod juri conveniat, 
et ab ecclesiastica non dissonet honestate, pelen- 
tium desideriis facilem debemus impertiri consen- 
sum, eorumque vota effectu prosequente complere. 
Eapropter, postulationibus vestris gratum imper- 
tientes assensum, sepulturam ecclesie vestralibe- 
ram esse decernimus, ut eorum devotioni et ex- 
tremee voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, 
nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a 
quibus mortuorum corpora assumuntur.Nulli ergo 
omnino hominum liceat hanc paginam nostre con- 
firmationis infringere vel ei ausu temerario con- 
traire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, 
indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 
et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Laterani, v Nonas Martii. 


XLII. 


Ecclesias et bona monasterii S. Cassiani de Carisio 
confirmat. 


(Laterani, Mart. 8.) 
[Annal. Camaldul., IV, Append., p. 107.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 


quefratribus, tam presentibus quam futuris in 
perpetuum. 

Quolies a nobis petitur quod rationi et hones- 
tali convenire dignoscitur, animo nos decet libenti 
concedere et petentium desideriis congruum im- 
perliri suffragium. 

Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus, et prefatum 
monasterium in quo divino eslis mancipati obse- 
quio, sub beali Petri et nostra protectione susci- 
pimus et preesentis scripti privilegio communimus, 
statuentes ul quascunque possessiones, quaecunque 
bonaeadem ecelesio impreesentiarumjusteetcano- 
nice possidet, aut in futurum concessione ponti- 


B ficum, largitione regum vel principum, oblatione 


fidelium, seu aliisjustis modis, prestante Domino. 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
busetillibata permaneant, imprimis siquidem sta- 
tuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum 
et beati Benedicti Regulam in eadem ecclesia no- 
scitur institutus, perpetuis ibidem temporibus in- 
violabiliter observetur. Possessionum autem no- 
rnina duximus exprimenda : : 
Villam de Carisio cum curte et districto etomni- 
bus pertinenliis ejus, cum flumine Rogulo ; eccle- 
siam Sancti Michaelis de Monterutrulo cum omni- 
bus qua habet et possidet, et cum omuibus quce 
habetis in curte et castello de Peczole ; ecclesiam 
Sancti Cerbonii cum omnibus que habetis in villa 
et curte de Applano ; et qua habetis in Rocoa, et 
curte de Valli ; et partem quam habetis in ecclesia 
Sancti Justi ; et omnia que habetis in eurle Aliga, 
et in eurte et districto de Foliano, et in podio de 
monte Fusculo, et in curte de Alatreta eum ecclesia 
Saneti Andree et omnibus qua habetis in eadem 
villa ; ecclesiam Saneti Pontiani cum podio, villa 
et curte ejusdem ; et qua habetis in curte de Le- 
gul etin curte de Toguano, et in curte de castro 
Falfi ; ecelesiam Saneti Petri et Libiano cum his 
quz habetis in villa de Libiano; ecclesiam Sancte 
Marie de Griciano eum omnibus, qu& habetis in 
Griciano, et curte ejus; et omnia quc habetis in 
Montecueari ; et in curte de Monticlo, et in curte 
de Pava, el in curte de Casanova ; et in villa de 
Padule,et in curte de Camuliano, et in curte de Pa- 
laja, etin curte de Montezano ; et ecclesiam Saneti 
Fridiani de Pomponiano cum omnibus pertinentiis 
suis, e cum omnibus qua habetis in castello, 
et curte etdistrieto de Bibone ; et qu habetis 
in eurte de Gavorrano ; ecclesiam Sancti Andree 
de Ravi cum omnibus que habet et possidet, et 
omnia que ad vos perlinent in eadem curte de 
Ravi ; ecclesiam Saneti Germani cum omnibus quce 
possidet,qui sita in curte de Collemajori, et que- 
cunque habetis in eurte et districto de Buriano ; et 
omnia qus habetis in curte de Cumulo, et ineurte 
de Ceole. Sane novaliuimm vestrorum qua propriis 
manibus aut sumptibus colitis,sive de nutrimentis 


1123 


gere vel extorquere presumat. Liceat quoque vobis 
clericos etlaicos e seculo fugientes liberos et abso- 
lutos ad conversionem vestram recipere, et eos 
absque contradictione aliqua retinere. 

Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestro- 

rum, post factam in eodem loco professionem, 
fas sit absque abbatis sui licentia de eodem loco 
nisi aretioris religionis obtentu discedere, disce- 
dentem vero sine communium litterarum cautione 
audeat retinere. Porro cum generale interdictum 
terre fuerit, liceat vobis clausis januis, non pulsa- 
tis campanis, exclusis excommunicatis et interdi- 
ctis, suppressa voce divina officia celebrare ; paro- 
chialibus autem ecclesiis, quas tenetis liceat vobis 
sacerdotes eligere, et dicecesano episcopo presen- 
tare, quibus si idonei fuerint, epicopus curam 
animarum committat, ut ei de spiritualibus, vobis 
vero de temporalibus debeant respondere. Prohi- 
bemus autem ne quis in vos excommunicationis 
aut suspensionis seu in monasterium vel ecclesias 
vestras interdicti sententiam absque manifesta et 
rationabili causa promulget. Ceterum chrisma, 
oleum sanctum, consecrationes altarium seu basi- 
liearum, ordinationes clericorum qui ad saeros 
ordines fuerint promovendi, per dicecesanum epi- 
scopum gratis et sine difficultate vobis preecipimus 
exhiberi. 
Statuimus insuper ut, infra fines parochiarum 
vestrarum, absque consensu episcopi dicecesani et 
vestro nullus ecolesiam vel oratorium de novo 
&dificare presumat, salvi tamen privilegiis Ro- 
mane Ecclesie. Preterea sepulturam monasterii 
vestri liberam esse decernimus, ut eorum devo- 
tioni et estreme voluntati qui se illie sepeliri de 
liberaverint, nisi forte excommunicati vel inter- 
dieti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia il- 
larum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora 
assumuntur. Obeunte vero te, nune ejusdem 1oci 
abbate, vel taorum quolibet successorum, nullus 
ibi quolibet subreptionis astutia seu violentia pree- 
ponatur, nisi quem fratres communi consensu, 
vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei 
timorem et beati Benedicti Regulam, providerint 
eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit praefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, 
sedommia integra conserventur eorum proquorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usi- 
bus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae 
auctoritate et dicecesani episcopi canonica justitia. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica sseeularisve 
persona ete. 

ADJUVA NOS, DBUS SALUTARIS NOSTER. 

Ego Lucius, Catholics Ecclesie episcopus ss. 

Ego Theodinus, Portuensis et Sancte Rufine 
sedis episcopus ss. 


LUCH HI PAP/E 


animalium vestrorum nullus a vobis decimas exi- A — Ego Petrus, Tusculanus episeopus ss. 


Ego Paulus, - Preenestinus episcopus ss. 

Ego Petrus, tit. Sancte Susanne presb. card.ss. 

Ego Vivianus, presbyt. cardinalis tit. Saneti Ste- 
phani in Coelio monte ss. 

Ego Cynthius presb. eard. tit. S. Cecilie ss. 

Ego Hugo, presb. card. tit. Sancti Clemen- 
tis. ss. 

Ego Arduinus, tit. Sancte Crucis in Jerusalem. 
presb. card. ss. 

Ego Mattheus, tit. Sancti Marcelli presb. card. ss. 

Ego Hyacinthus, diac. card. Sancte Marie in 
Cosmedin ss. 

Ego Rainerins, diac. card. Sancti Georgii ad Ve- 
lum Aureum ss. 


p Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani 


diac. card. ss. ; 

Ego Rainerius Sancti Adriani diac. card. ss. 

ass per manum Alberti, sancte, Romana Ec- 
clesiae presbyteri cardinalis cancellarii, viut. Idus 
Martii, indietione xv, Inearnationis Dominies 
anno 1184, pontificatus vero domni Lucii III pa- 
pe anno t. 

(Pendel consuetum plumbeum sigillum.) 
XLIII. 
Privilegium pro Ecclesia Mutinensi. 
(Laterani, Mart. 9.) 
[TinaBoscri, Memorie Moden., IlI, 82.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dile. 
etis filiis BouirACIo, preposito Mutinensis Eecle- 
sie, ejusque fratribus, tam presentibus quam fu- 
turis, canonice substituendis in perpetuum. 

Effectum juste postulantibus indulgere et vigor 
equitatis et ordo exigit rationis, presertim quando 
petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et prefatam Mutinensem Ecclesiam, in qua divino 
mancipatis estis obsequio, ad exemplar felicis re- 
cordationis predecessoris nostri Alexandri papae, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus 
et presentis scripti privilegio communimus, sta- 
tuentes ut. quaseunque possessiones, quacunque 
bona eadem ecclesia inpresentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum eoncessione pon- 


D tificum, largitione regum vel principum, oblatione 


fidelium, seu aliis justis modis, prestante Do- 
mino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque suc: 
cessoribus et illibata permaneant in quibus hee 
propriis duximus exprimenda vocabulis : : 

Ecclesiam de Mocclena, ecclesiam Saneti Mar- 
tini de Ponte ducis, decimam piscium ejusdem loci, 
tenementum Pelavicinii, Saccuncii et comitis de 
Massa, ecclesiam de Cesa et mansos. quos ibi ha- 
betis, ecclesiam Saneti Jacobi de Aqualonga, et 
villam ejusdem loci, ecclesiam Sancte Marie de 
Situla, castrum Panzani cum curte et ecclesia, 


villam Marzani, ecclesiam Saneti Maronis, Molen- 


EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182. 1126: 


dinum et possessiones quas ibi habelis, medieta- A — Ego Vivianus, presb. cardinalis titulo Sancti 

tem Casiri Novi, et ecclesiam, castrum Petrose Stephani in Coelio Monte, subscripsi 

el ecclesiam, villam de Prato, villam de Guerlo, Ego Cynthius presb. car in. titulo Sisote Ceci- 

et ecclesiam, et quidquid habetis in curte Castri —]ig subscripsi. 

Veteris, ecclesiam de Monte Cueulo, ecclesiain Ego Hugo, presbyt. cardinalis titulo Sancti Cle- 

Sancti Martini de Curso, plebem de Coligaria cum mentis, subscripsi. 

ecclesiis suis, scilicet ecclesia Sancte Marie in Ego Ard., presb. cardinalis titulo Sancte Crueis 

Strata sita juxta flumen Panarii, ecclesia Sancti — in Jerusalem, subseripsi. 

Dalmatii et ecclesia de Coligarola, ecclesia de Ego Laborans presbyter cardinalis Sanctee Ma- 

Fossato Regio, ecclesia de Insula, ecelesia San- — rice trans Tiberim titulo Calixti subscripsi. 

ete Marie Magdalene, et Saneti Cusaldi et ho- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis Sancte 

spitali ejusdem ecclesise, quartam partem territo- — Marie in Cosmedin, subscripsi. 

rii Miotine cum decimis que jure proprietatis Ego Rainerius, diac. cardinalis Sancti Georgii ad 

canonice vestre pertinet, et decimas quarte partis — Velum Aureum, subscripsi. 

ejusdem territorii ad episcopum pertinentis et mo- Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani 

lendina qui in prefata quarta parte canonice p diaconus cardinalis, subscripsi. 

consistunt, et. quidquid habetis in Soleria pro Datum Laterani per manum Alberti, sancte 

ceoncambio quod fecistis cum Manfredino filio ^ Romane Ecclesie presbyteri cardinalis et cancel- 

Bernardini quondam Manfredi. lJarii, vu Idus Martii, indietione xv, Incarnationis 
Antiquas preterea et rationabiles consuetudines — Dominiez anno 1181, pontificatus vero domni 

ecclesie vestre hactenus observatasratashabemus, — Lucii pape Ilanno primo. 


eteas auetoritate apostolica confirmamus. Prohibe- XLIV. 
mus quoque utinfra parochias ecclesiarum vestrà^ — pyiyilepium concessum canonicis ecclesiz Placen- 
rum nullus ecclesiam vel oratorium sine assensu tina. 


diccesani episcopi et vestro edificare presumat, 
salvis tamen privilegiis Romanorum pontificum, 
Interdicimus etiam ne quis in vos vel ecclesiam 
vestram sine manifesta et rationabili causa excom- 
municationis velinterdicti sententiam promulgare — salutem, et apostolicam benedictionem. . 
praesumat. Sepulturam preterea Mutinensium ci- Dignum estet consentaneum rationi, ut singulis 
vium ei dem ecclesi: liberam esse decernimus, ut (. ecclesiis dignitates, et jura sua diligenti studio con- 
eorum devotioni et extreme voluntati qui seillic ^ servemus, et ne aliquorum malignitate turbentur, 
sepeliri deliberaverint nisi forte excommunicativel — congruam sollicitudinem adhibere. Hac itaque ra- 
interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia — tione inducti, etvestris precibus inclinati auctori- 
parochialium ecclesiarum a quibus mortuorum tale apostoliea prohibemus, ne cui lieeat infra pa- 
eorpora assumuntur. Obeunte vero te, nuncejus- rochias ecclesiarum vestrarum sine dicecesani epi- 
dem loci preposito, vel tuorum quolibet suecesso- ^ scopi ef vestro assensu ecclesiam vel oratorium 
rum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu; construere, salvis nimirum authentieis scriptis Ro- 
violentia preeponatur, nisi quem fratres communi — mane Ecclesie. 
consensu vel fratram part consilii sanioris, se- Datum Laterani, v1 Idus Martii. 
cundum Dei timorem providerint eligendum. XLV. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sit Canonicorum Placentinorum institutum sancit. 
prefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus pos- (Laterani, Mart. 10.) 
sessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, | Inip.] 
seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed omnia Lvcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
integra conserventur eorum pro quorum guberna- ,. filiis preposito, ete.(modo quo supra). 
tione et sustentatione concessa sunt usibus omni- Relatum estnobis ex parte vestra, quod pensantes 


(Laterani, Mart. 10.) 
[CAupi, Hist. di Piacenza, W, 366.) 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis... preposito et canonicis ecclesie Placentinee 


modis profutura, salva sedis apostolicze auctoritate 
et episcopi vestri canonica justitia. Si qua igitur 
in futurum ecclesiastica seecularisve persona, etc. 
Bene valete. 
Ego Lucius, sanetee Romane Ecclesie episcopus, 
subscripsi. 
Ego Theodinus, Portuensis et Sanctae Rufine epi- 
scopus, subscripsi. 
Ego Petrus, Tuseulanus episcopus, subscripsi. 
Ego Paulus Prenestinus episcopus subscripsi. 
Ego Petrus, presb. cardinalis titulo Sanctee Su- 


zànne, subscripsi. 


sollicite facultates ecclesie vestre, et grave volen- 
tes scandalum evitare, communiter statuistis, ut 
tantum decem et octo canonici, et quinque custodes 
sintin ecclesia vestra. Quam utique constitutionem, 
ut majorem habeat firmitatem queeritis auetoritate 
apostolica confirmari. 

Inde est, quod precibus vestris inducti numerum 
jn canonieis eteustodibus preetaxatum, adexemplar 
felicis recordationis Alexandri papse predecessoris 
nostri, auctoritate apostolica confirmamus, et pree- 
sentis scripti patrocinio communimus : statuentes 
ut nisi facultates tot comparaverint, quot sufficere, 


4127 


posse pluribus merito videantur, ipsum numerum 
minime transcendatis, ete. 
Datum Laterani, vi Idus Martii. 


XLVI. 
Ad episcopos el clericos Scotiz. — De absolutione 
Willelmi, regis Scotia. 
(Velletri, Mart. 17.) 
(Mansi, Concil., XXII, 4T4. | 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus, episcopis, abbatibus, clero et po- 
pulo per Scotiam constituto, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Cum regibus tanquam precellentibus Apostolus 
statuerint deferendum, dignum est etconsonum ra- 
tioni, uteos tanquam filios charissimos propensius 
honoremus, et in devotione beati Petri et sacro- 
sancte Romane Ecclesie, annuendo justis illorum 
desideriis,attendamus.Accepimus autem quod cum 
charissimus in Christo filius noster Willeimus, il- 
Justris rex Scotorum, electioni et consecrationi ve- 
nerabilis fratris nostri Joannis episcopi inexorabie 
liter obviaret, obtentu litterarum sancte recorda- 
tioni Alexandri pape, praedecessoris nostris, bone 
memori: Rogerus Eboracensis archiepiscopus, et 
jamepiscopus dietus, in eum et regnumet quosdam 

 deregno sententiam excommunieationis promulga- 
runt. Ceterum venerabilis frater noster Jocelinus, 
Glaseuensis episcopus, et dilecti filii Araaldus de 
Melroset Osbertus Kalkoensis [Kalrensis] abbates, 
— et Walterus, prior Sanctae Columba de Insula, pro- 
pter hoc ad sedem apostolicam accedentes, sua no- 
bisassertione monstraruntquod archiepiscopus ex- 
communicalionis in regem, et interdicti inregnum, 
et episcopus jam dietus in quosdam de regno ex- 
communieationis, sententiam protulerunt, quam ex 
multiplici ratione retractandam fore rationabiliter 
eoram nobis et fratribus ostenderunt. Inde utique 
fuit quod prefato regi,tanquam charissimoin Chri- 
sto filio deferentes, omnem sententiam jam dict; 
episcopi pro prefata causa in eum vel suos vel re- 
gnum prolatam de communi consilio fratrum au- 
ctoritate apostolica relaxavimus, etstataimus illum 
etsuosexcommunicatione,et regnum interdicto ex 
preseripta sententia nostra non teneri. Quocirca 
universitati vestre perapostolicasceripta precipiendo 
mandamus quatenus ei tanquam regi Catholico, et 
habenti communionem apostolice sedis, participare 
minimedubitetis;sed in omnibusilli honorem con- 
gruumimpendatis. Quanto enim certiores sumus de 
sinceritate devotionis illiusecclesiis et personis ec. 
clesiasticisregnisui,tanto amplius eum volumus in 
omnibus in quibus seeundum Deum possumus, ho- 
norari. 
Datum Veletrae, decimo sexto Kalendas Aprilis. 


XL VII. 
Monasterii Bellelagiensis protectionem suscipit pos- 
sessionesque ac jura confirmat. 
(Velletri, Mart. 19.) 
[Huo, sacri et canoniciordinis Pramonst. Annales, 
t. I, Probat., p. 217.] 


- Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


LUCI! III PAPZE 


B 


D 


filiisabbati monasterii deBellelaiaejusque fratribus | 


tam presentibus quam futuris, regularem vitam - 


professis in perpetuum. 
Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 

nitadesse presidium, ne forte cujuslibet temeritatis 

incursus auf eos a preposito revocet, aut robur 


(quod absit!) sacre religionis infringat.Quapropter, | 


dilecti in Domino filii, vestrisjustis postulationibus 
clementer annuimus,et praefatam ecclesiam de Bel- 
lelaia, in qua divino mancipati estis obsequio, ad 
exemplar predecessorum nostrorum felicis recorda- 


tionisInnocentii etEugenii, Romanorum pontifieum, 


sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis scripti privilegio communimus, imprimis 
siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secun- 
dum Deum et Beati Augustini Regulam, atque in- 
stitutionis Premonstratensis formulam, in eadem 
ecclesia institutus esse dignoscitur,perpetuisibidem 
temporibusinviolabiliterobservetur.Praeterea qnas- 
cunque possessiones,queecunque bona eademeccle- 
siaimpressentiarum juste et canonice possidet, aut 
in futurum concessione pontificum, largitione re- 
gum aut principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci, 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata per- 
maneant. In quibus hae propriis duximus expri- 
menda vocabulis : 


Locum ipsum in quo prefata ecclesia sita est 
cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Thu- 
venna cum capella de Reconvilber eum earum ap- 
penditiis, tam dote quam decimis ; ecclesiam de 
Boecurt cum curte ejusdem loci et aliis suis ap- 


air ag ho 





4198 — 


dendum 


penditiis ; ecclesiam Sancti Ursicini de Nugerol - 


cumcurte quamibidem habetis, et aliisappenditiis 
suis, Salmuriscurtem cum vineis ; Corceles et Mar- 
ves, Cascale cum agris, Loueresce et Taragna, al- 
lodium in agris et pratis, allodium Manegoldi mili- 
tisapud Belvilar etapud monasterium, allodium de 
Vernath, tam in silva quam in agris et pratis ; al- 
lodium de Fornas, curtem de Raeina cum appendi- 
ciis suis, curtem de Corcelum cum appendiociis suis 
apud Divilier, allodium apud de Laimunt, allodium 
apud Corfawre, allodium apud Sonillier, allodium 
apud Wingelies, allodium Chunegundis apud Zazin- 
geim, allodium Fridelvonnis apud Bethelaiea, allo- 
dium Cononis apud Corginnart, allodium apud Vil- 
lar, allodium apud Buires, allodium, curtem de 
Montagis cum appenditiis suis apud Chouna, allo- 
dium, monasterium de Grangurt cum appenditiis, 
videlicet allodio de Cordemasche ; curtem de Lan- 
gier cum appenditiissuis, curtem de Girevilar cum 
appenditiis suis, allodium apud Althorielie cum om- 
nibus eorum pertinentiis. 


Sanenovalium vestrorum que propriis manibus 
autsumptibus ocolitis,sivedenutrimentisanimalium 
vestrorum, nullus a vobis decimas exigere presu- 
mat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e s»- 
culo fugientes, liberos et absolutos, ad conversio- 
nem recipere, et eos absque contradictione aliqua 


—————— a —4Ó—— '— — €————PBÓÓ——— 


Eg 
E 


1129 ue 


EPISTOL4A& ET PRIVILEGIA. — AN. 1489. 


1130 


retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum ve- A — Ego Lucius catholiez Ecclesise episcopus. 


- strorum, post factam eodem loco professionem, fas 


sit absque abbatis sui licentia de eodem loco disce- 
dere ; discedentem vero absque communium litte- 


rarum cautione nullus audeat retinere. Cum autem 


generale interdictum terrz fuerit, liceat vobis, clau- 
sis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, 
non pulsatis campanis, suppressa voce divina offi- 
cia celebrare : chrisma vero, oleum sanctum, con- 
seerationes altarium seu basilicarum, ordinationes 
clericorum qui ad sacros ordines fuerint promo- 
vendi, à dicecesano suscipatis episcopo, si quidem 
catholicus fuerit, et gratiam atque communionem 
apostoliese sedis habuerit, et ea vobis gratis et abs- 
que gravitate aliqua voluerit exhibere. Alioquin 
liceat vobis quemcunque malueritis adire antisti- 
tem, qui nimirum nostra fultus auctoritate, quod 
postulatur indulgeat. Prohibemus etiam ut nullus, 
prater Basiliensem episcopum, ipsius loci advoca- 
tiam oceupare presumat, Sepulturam preeterea ip- 
sius loci liberam esse decernimus, ut eorum devo- 
tioni et extreme voluntati qui se illic sepeliri deli- 
beraverint, nisi forte excommunicati vel interdicti 
sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum 
ecclesiarum a quibus mortuorm corpora assu- 
muntur. 
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel 
tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet 
subreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi 
quem fratres communi consensu vel fratrum pars 
eousilii sanioris secundum Dei timorem et beati 
Augustini Regulam providerint eligendum. Paci 
quoque et tranquillitati vestre paterna sollieitudine 
providere volentes, auctoritate apostolica prohibe- 
mus ut, infra clausuras locorum seu grangiarum 
vestrarum, nullus violentiam, vel rapinam seu fur- 
tum eommittere ignem apponere, seu hominem 
eapere vel interficere audeat. Decernimus ergo ut 
nulli omnino hominum fas sit prefatam ecclesiam 
temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, 
vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexa- 
tionibus fatigare ; sed omniaintegra conserventur 
eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione 
concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva 
sedis apostolice auctoritate et dicecesani episcopi 
canonica justicia. Si qua igitur in futurum eccle- 
siastica sceecularisve persona, hanc nostre constitu- 
tionis paginam sciens, contra eam temere venire 
tentaverit secundo tertiove commonita, nisi rea- 
tum suum digna satisfactione correxerit, potestatis 
honorisque sui dignitate careat, reamque se divino 
judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, 
eta sacratissimo corporeetsanguine Dei et Domini 
Redemptoris uostri Jesu Christi aliena fiat, atque 
inextremo examine distrietee ultioni subjaceat.Cun- 
etis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax 
Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum 
bons aetionis percipiant et apud districtum Judi- 


cem premia eterne pacis inveniant. Amen. 


PaTRoL. CCI. 


B 


Ego Petrus Tusculan. episcopus. ; 
Datum Velletri per manum Alberti S. R. E. pres- 
byteri cardinalis et cancellarii, xiv Kal. Aprilis, 
indietione xiv, Incarnat. Dominiese anno 1184, 
pontificatus vero domini Lucii paps tertii anno 
primo. 
XLVIHI. 


Privilegium pro monasterio S. Quintini Montensis. 
(Velletri, April. 8.) 


[GuiBERTI abbatis de Novigento Opera, p. 620.] 

Lucius, servus servorum Dei, dilectis filiis ab- 
bati Montis Sancti Quintini, ejusque fratribus tam 
presentibus, quam futuris, etc. 

Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor 
equitatis etordo exigit rationis ; presertim quando 
petentium- voluntatem et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus, 
et prefatum monasterium in quodivino mancipati 
estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione 
suscepimus et presentis scripti privilegio commu- 
nimus ; statuentes ut quascunque possessiones, 
qua&eunque bona idem monasterium inpresentia- 
rum juste et canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poteritadipisei,firma vobis ve- 
strisque successoribus et illibata permaneant. In 
quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Duas partes decime quas acquisivistis in terris 
Joannis Bortel viginti solidos, etc. 

Liceat quoque vobis clericos et laicos e seculo 
fugientes, liberos et absolutos absque alieujus con- 
tradietione ad conversionem recipere, et in vestro 
monaserio retinere. Prohibemus insuper ut nulli 
fratrum vestrorum post factum in eodem loco pro- 
fessionem, nisi aretiorisreligionis obtentu, absque 
abbatis sui licentia, fas sit de eodem loco discedere : 
discedentem vero absqué communium litterarum 
cautione nullus audeat retinere, 

Cum autem generale interdietam terre fuerit, 
liceat vobis, jaunis clausis, non pulsatis campanis, 
exclusis excommunicatis et interdictis, submissa 
voce divina officia celebrare. 

Sane novalium vestrorum, qus propriis mani- 
bus vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum, a vobisdecimas exigere vel ex- 
torquere nullus presumat. In parochialibus autem 
ecclesiis quas habetis, lieeat vobis sacerdotes eli- 
gere et dioecesano episcopo presentare, quibus, si 
idonei fuerint, eis caram animam committat, ut 
eide spiritualibus, vobis vero de temporalibus de- 
beant respondere. 

Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse de- 
cernimus, ut eorum devotioni eL extreme voluntati, 
qui se illic sepeliri deliberaveriut, nisi forte ex- 
communieati vel interdicti sint, nullus obsistat ; 


36 


1131 


salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus A 


mortuorum corpora assumuntur. Pro chrismate 
vero, oleo sancto, consecrationibus ecclesiarum, 
ordinationibus clericorum qui ad sacros ordines 
fuerint promovendi, sive abbate deducendo ad se- 
dem, vel quibuslibet aliis ecclesiasticis sacramen- 
tis, nullus a vobis, aut sub obtentu consuetudinis, 
aut quolibet alio modo, quidquam audeat postu- 
lare. 

Inhibemus etiam ne ecclesias autterras, seu quod 
libet beneficium ecclesie vestre collatum, lieeat 
alicui personaliter dari, seu alio modo alienari, sine 
consensu totius capituli, aut majoris et sanioris 
partis ejusdem. Si quee vero donationes vel aliena- 
tiones aliter quam dictum est facte faerint, eas ir- 
riias esse consemus. 

Ad hsec autem adjieimus ne aliqui fratres seu 
conversi sub professione domus vostre astricti, 
sine consensu et licentia abbatis et majoris partis 
capituli vestri, pro aliquo fidejubeant, vel ab aliquo 
pecuniam mutuo accipiant, ultra pretium capituli 
sui providentia provisum, nisi propter manifestam 
domus vestrae utilitatem. Quod si facere preesum- 
pserint non teneatur conventus, sine cujus licentia 
et consensu hoc egerint, pro his aliquatenus re- 
spondere. 

Preterea lieitum sit vobis in causis vestris fra- 
tres vesiros idoneos ad testificandum adducere, at- 
que ipsorum testimonio, si rectum fuerit, et pro- 
pulsare violentiam, et justitiam vindieare. 

Obeunte vero te, nune ejusdem loci abbate, vel C 
tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet 
subreptione, astutia vel violentia preeponatur, nisi 
quem fratres communi consensu, velfratrum pars 
consilii sanioris seeundum Deum et beati Benedicti 
Regulam providerint eligendum. 

Decernimus ergo, ete. Ut supra, in litteris Eugenii 
papa. 

Ego Lucius catholicc Ecclesi: episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis, et S. Rafine sedis 
episcopus. 

Ego Petrus Tusculan. episcopus. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Susan- 
ne. 

Ego Vivianus presb. eard. tit. S. Stephani in 


Celio Monte. D 


Ego Cynthius presb. card. tit. S. Cecilie. 

Ego Arduinns presb. card. tit. S. Crucis in Je- 
rusalem. 

Ego Laborans presb. card. S. Marice trans Ti- 
berim, tit. S. Calixti. 

Ego Reinerius card. S. Georgii ad Velum Au- 
reum. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. 
card. 

Datum Velletri, per manum Alberti sanctee Ro- 
man: Ecclesie presb. eard. et cancellarii, vi Id. 
April. anno 1181, pape Lucii IIl anno primo. 


LUGII III. PAPAE 


1132 
XLIX. 


Ad Theobaldum abb. Clun. — Statuit quod nullus 


ordo seu religio alia ponatur in parochiis juris 
Cluniacensium. 
(Velletri, April. 11.) 
[Bullarium C luniacense., p. 6.) 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, ditecto 
filio THEoBALpo abbati Clun. ejusque successoribus 
regulariter substiuendis in perpetuum. 

Injuneti nobis a Deo apostolatus officium et ec- 
clesiasticz utilitatis consideratio nos hortantur et 
admonent illas Eeclesias, quas in sanetee religionis 
observantia ferventiores esse videmus, et eas ho- 
nestate et religione pollere cognoscimus, ampliori 
charitate diligere, majoremque illis honorem ju- 


B giter et gratiam exhibere. Eapropter, dilectein Do- 


mino fili Theobalde, Ecclesiam tuam, vestigiis an- 
tecessorum nostrorum inh rendo, sincere ettenere, 
utpotespecialem ac peromnia devotam filiam apo- 
stoliez sedis diligentes, dignum duximus tuis peti- 
tionibus assensum prebere. Concedimus ergo tibi 
tuisque successoribusin perpetuum utin parochiis 
ad jus tuum pertinentibus nullus futuris tempori- 
bus ordo, seu religio, nisi Cluniacensis ponatur ; 
ea videlicet ratione, ne bona vel jura benignitate 
Romanorum pontificum Ecclesie tue collata, ob- 
tentu cujuslibet novze vel supervenientis religionis 
imminuantur aut auferantur. Statuimus nihilomi- 
mus ut infra terminos parochiarum tuarum nullus 
ccemeterium absque assensu tuo construere pra- 
sumat, salva sedis apostolice auctoritate. Nulli 
ergo omnino hominum fas sit hujus nostri decreti 
sententiam infringere, seu ausu temerario pertur- 
bare. Si qua sane inposterum ecclesiastica secu- 
larisve persona, hane nostre constitutionis paginam 
sciens, contra eam lemere venire tentaverit, se- 
cundo tertiove commonita, nisi preesumptionem 
suam congrua satisfactione correxerit, potestatis 
lionorisque suidignitate careat, reamque se divino 
judicio de perpetratainiquitate cognoscat, et a sa- 
cratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Re- 
demptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in 
extremo examine districte ultioni subjaceat. Cun- 
ctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax 
Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hie fru- 
ctum bons operationis percipiant, et apud distri- 


ctum Judieem priemia sterne pacis inveniant... 


Amen, amen, amen ! 
Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 
Ego Petrus Tusculan. episcopus. 
. Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum 
Aureum. 
Ego Vivianus presbyter card. tituli S. Stephani 
in Celio Monte. 
Ego Cynthius presb. card. tit. Sancte Cecilie. 
Ego Gratianus SS. Cosmeet Damianidiae. card. 
Ego Laborans presb. c. S. Marie trans Tiberim. 
Datum Velletri, per manum Alberti S. R. E. 
presbyteri card. et cancellarii, m Idus Aprilis, in- 


EN 


e 





EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182. 


1134 


diet. xv, Inearnat. Dominice anno 1182, pontifica- A Ego Cynthius presb. card. tit. S. Cecilise, 


tus autem domini Lucii pape III anno primo. 


d 


Bona et jura prioratus Sancti Petri de Rumiliaco, 
: Boloniensis diccesis, confirmat. 


(Velletri, April. 41.) 
LBullarium Cluniacense, p. 17.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori monasterii Beati Petri de Rumiliaco, 
ejusque fratribus tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis in perpetuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 
stati convenire dignoscitur, animo nos debet libenti 

concedere, et petentium desideriis congruum suf- 
fragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino 


filii, vestris justis postulationibus elementer annui- p 


mus, et prefatum monasterium Beati Petri, in quo 
divino mancipati estis obsequio, ad exemplar feli- 
cis recordationis Eugenii papae, praedecessoris no- 
stri, sub beati Petri et nosira proteetione suscipi- 
mus, et presentis scripti privilegio communimus, 
slatuentes quascunque possessiones, quecunque 
bona idem monasterium inpreesentiarum juste et 
eanonice possidet, aut in futurum concessione 
pontifieum, largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poterit adipisei, firma vobis vestrisque suc- 
cessoribus et illibata permaneant ; in quibus hec 
propriis duximus exprimenda vocabulis : 

In episeopatu Lundoniensi ecclesiam de Stan- 
ford, eeclesiam de Lagefara, ecclesiam de Lagefara 
parva, ecclesiam de Cogeshala, ecclesiam de Teja, 
ecclesiam de Lanversoch ex dono Eustachii comi- 
tis Boloniensis, villam qus vocatur Rumiliacus, 
et Burdes, et Fosseneis, et Pochim, cum terris a 
mari usque ad Fon., molendinis, aquis, aqnarum- 
que decursibus, adnocariis, pratis, pascuis, silvis, 
servis et ancillis, et ceteris appendiciis suis. In 
Anglia, de dono comitis Eustachii, terram solven- 
tem annuatim viginti libras sterlinorumin villaquze 
dieitar Fobinges. Locus autem ipse, scilicet predi- 
ctum ipsum monasterium de Rumiliaco cum om- 
hibus pertinentiis suis, sicut hactenus fuisse co- 
enoscitur, sub Cluniacensis monasterii obedientiaet 
subjectione perpetuo consistat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
)refatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
;ossessionesauferre, velablatas retinere, minuere, 
jeu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed omnia 
ntegra conserventur eorum, proquorum guberna- 
ione ac sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
nodis profutura, salva sedis apostoliee auctori- 
ate et dicecesanorum episcoporum canonioa justi- 
ja. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secula- 
isve persona, ete. 

Ego Lucius catholicae Ecclesie episcopus. 

Ego Petrus Tusculanensis episcopus. 

Ego Vivianus presb. card. tit. Stephani in Celio 


lonte. 


Ego Laborans presb. card. S. Marisetrans Tibe- 
rim tit. Calixti. 

Ego Rainerius diaconus eardinalis S. Georgii ad 
Velüm Aureum. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Datum Vellet. per manum Alberti sanctse Ro- 
mane Ecelesie presbyteri, cardinalis et cancella. 
rii, 11 Idus Aprilis, indict. xv, Incarnationis Do- 
minies anno 1182, pontificatus vero domini Lucii 
pape III anno primo. 

LI. 
Monasterii Reichenbacensis protectionem suscipit, 
. possessiones confirmat, privilegia amplificat. 
.. (Velletri, April. 44.) 
[Rigep. God. diplom. Ratisbon., L, 254.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis REiMBoroNr abbati monasterii Sancte Marie 
in Reichenbach, quod in Ratisponensi episcopatu 
situm est, ejusque fratribus, tam presentibus quam 
futuris, regularem vitam professis in perpetuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 
stati convenire dignoscitur, animonos decet libenti 
concedere et pelentium desideriis congruum suf- 
fragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus clementer annui- 
mus, et prefatum monasterium Sanetae Maris de 
Reichenbach in Ratisponensi episcopatu situm, a 
bons memorie Diepaldo marchione, et uxore sua 
Adelheide construetum et beato Petro oblatum, in 
quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar 
felieis recordationis Calixti pape, predecessoris 
nostri, sub beati Petri tutela et nostra protectione 
suscipimus, et preesentis scripti privilegio commu- 
nimus ; imprimis siquidem statuentes ut ordo mo- 
nasticus, qui secundum Dei et beati Benedicti Re- 
gulam in eodem monaslerio institutus esse digno- 
scitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter 
observetur. Praeterea quascunque possessiones, 
quacunque bona idem monasterium inpresentia- 
rum juste et canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis 


D vestrisque successoribus et illibata permaneant. 


Sane novalium vestrorum qu: propriis manibus 
aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere 
presumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos 
e seculo fugientes liberos et absolutos ad conver- 
sionem recipere, et eos absque contradictione ali- 
qua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum 
vestrorum, post faetam in eodem loco professio- 
nem, fas sit, absque abbatis su: licentia, nisi arctio- 
ris religionis obtentu, de eodem loco discedere, 
discedentem vero absque communium litterarum 
cautione nullus audeat retinere. Cum autem gene- 


1135 


rale interdictum terre fuerit, liceat vobis, clausis A 


januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non 
puisatis campanis, suppressa voce, divina officia 
celebrare. Pro chrismate vero, oleo saneto, conse- 
crationibus ecclesiarum, ordinationibusclericorum 
qui ad sacros ordines fuerint promovendi, sive ab- 
bate deducendo ad sedem vel quibuslibet aliis sa- 
cramentis ecclesiasticis, nullus a vobis aut sub ob- 
tentu consuetudinis, aut quolibet alio modo quid- 
quam audeat postulare. 

Si quis autem contra hoe venire praesumpserit, 
portionem cum Giezi se noverit habiturum, cujus 
factum exactione turpis muneris imitatur (I V Reg. 
v). Sepulturam preterea ipsius loci liberam esse 
decernimus, ut eorum devotioni et extreme volun. 
tati qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte 
excommunioati vel interdieti sint, nullus obsistat : 
salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus 
mortuorum eorpora assumuntur. Obeunte vero te, 
nune ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet suc- 
cessorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia 
seu violentia preponatur, nisi quem fratres com- 
muni consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, 
secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, 
providerint eligendum. Hoc psum etiam de advo- 
cati constitutione precipimus ; qui tamen advoca- 
tus, si fratribus gravis et monasterio inutilis fue- 
rit, eo amoto, alium loco ejus substituendi liberam 
vobis concedimus facultatem. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed 
omnia integra conserventur eorum pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
ctoritate, dicecesani episcopi consueta justitia. Ad 
indicium autem hujus a Romana Ecclesia perceptee 
libertatis, aureum unum annis singulis nobis no- 
strisque successoribus persolvetis, quemadmodum 
a priedicto marchione. Diepaldo noscitur institu- 
tum. Si qua 1gitur in futurum ecclesiastica seecula- 
risve persona, etc. 

Ego Lucius catholiea Ecclesie episcopus. 

Subscripserunt cum papa decem cardinales as- 
sensum pradicto protectorio prabbentes. 

Datum Velletri per manum Alberti sancte Ro- 
mana Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii 
octava decima Kalendas Maii, indictione xv, Inear- 
nationis Dominiee anno 1182, pontifieatus vero 
Lueii pape IlI anno primo. 

Plumbum : Lucius pp. Ill. 
Lil. 


Ecclesia Gradensis privilegia, petente Henrico pa- 
(riarcha, confirmat. (Fragmentum.) 


(Velletri, April. 18.) 


[Ucner1i, Italia saera, V. 1131. Hie subseriptiones 
tantum et tempus dati diplomatis exhibentur, 
lectore revocato ad bullam ab Adriano IV Ee- 


LUCI HI PAPAE 


t. CLXXXIII] 

Datum Velletri per manum Alberti, sancta Ro- 
mans Ecclesie presb. card. et cancellarii xiv Kal. 
Maii, indict. xv, Incarnationis Dominice 1182, 
pontificatus vero D. Lucii pape tertii anno 1. 

Ego Lucius catholice Ecclesize episcopus. 

Ego Petrus Tusculanensis episcopus. 

Ego Vivianus presb. card. tit. S. Stephani in 
GCoedlio Monte 

Ego Cynthius presb. card. tit. S. Cecilic. 

Ego Arduinus presb. card. tit. $. Crucis in Hie- 
rusalem. 

Ego Laborans presb. card. S. Marie trans Tibe- 
rim, tit. Callisti. 

Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum 
Aureum. 

Ego Gratianus SS, Cosme et Damiani diacon. 
card. 

Ego Ardicius S. Theodori diaconus card. 

LIII. 


Monasterii S. Marie Cella superioris Wirzeburgen- - 


sis possessiones confirmat. 
- (Velletri, Maii 4.) 
(Hveo, Sacri et canonici ordinis Prarmonst. annales, 
t. I, Prob., p. 387.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis RABENOoLDO abbati monasterii S. Marie sem- 
per Virginisin Cella, ejusque fratribus, tam presen- 
tibus quam futuris, regularem vitam professis. 

...[Inquibus hec propriis duximus exprimenda vo- 


C eabulis: locum ipsum in quo prelibatum monaste- 


rium constructum est,cum adjacenti sanctimonialium 
Cella et curiis monasterio contiguis, Herstart vide- 
licet, et illa qua est ultra fluvium Wrogi sita cum 
prediis et decimationibus et omnibus pertinentiis 
suis cultis et incultis ; montem etiam qui Rotem- 
bere dicitur, cum omni proventu suo. Ad hec 
coneambium illud quod inter vos et inter episco- 
pum Nuwenburgensem et ecclesiamipsius, per ma- 
nus advocati ejusdem ecclesie, scilicet Theotinis 
comitis, filii marehionis Conradi, et per manum 
Manegoldi cujusdam nobilis de Wilpere, et filiorum 
svorum, quemadmodum felicis recordationis pree- 
decessor noster Alexander papa et imperator Fri- 
dericus, Heroldus Wirtzburgensis episcopus, Tuto 
Nuwenburgensisepiscopus,etipsa Nuwenburgensis 
Ecclesia privilegiis suis confirmaverunt. Sunt au- 
tem haec omnia honorum que Nuwenburgensi Ee- 
clesieein concambio data sunt; bonain Hinsmisart, 
et in Hosteim, in Carbach et in Birckinvald, de 
quibus singulis annis viginti octo mareee ecclesie 
Nuwenburgensisolvuntur. He&cautem bona in con- 
cambio suni recepta: Haselbrunen villa quedam et 
villa que Walprunnen dicitur, et dua partes villae 
quie Albestatt dicitur, tertiam vero partem ejusdem 
ville a canonicis majoris ecclesie in Wircibure pro 
annuo eanone vos manu tenetis, cum villa que 
Lusenbach dicitur, etcum bonis quibusdam in Hi- 
singen, unde singulis annis sex libras Wirtzebur- 


(M36 


clesia; Gradensi concessam. Vide Patrologig 


I 


gre. EPISTOLAE ET PRIVILEGIA, — AN. 1182. 
| Bensismonete persolvitis. Mansossexdeci 





1138 





|| quos bone memoirzHeroldus Wirtzeburgensis opi- 
,. Scopus, tres libras eum decimis in Turrebach, ad 
» opusinfirmorum vestro cinobio eontulit, unde sin- 
gulis anni libram ei persolvitis. Insuper curiam in 
Mose et curiam in Richesbrunnen, cum decimis et 
omnibus pertinentiis suis et curiam in Wircibureg, 
et bona vestra in Gernestatd et in Karbach, et cu- 
riam in Hetingesfeld eum vineis attinentibus. Sane 
novalium vestrorum, quae propriis manibus vel 
sumptibus vestris colitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere 
vel extorquere presumat. Paci quoque et tran- 
quillitati vestre paterna sollicitudine providere vo- 
lentes, auctoritatea postoliea prohibemus ut, infra 
clausuras locorum vel grangiarum vestrarum, nul- 
lus violentiam, vel rapinam seu furtum commit- 
tere aut. ignem apponere, seu hominem capere, 
vel interficere audeat. Liceat quoque vobis clericos 
aut laicos e seculo fugientes liberos et absolutos 
absquealicujus contradictione ad conversionem re- 
cipere et in vestra ecclesia retinere. 

Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, 
post faclam in eodem loco professionem, sine ab- 
batis licentia fas sit de eodem loco discedere ; dis- 
. cedentem vero absque communium litterarum cau- 
tione nullus audeat retinere. Cum autem generale 
interdictum terre fueril, liceat vobis januis clau- 
sis non pulsatis campanis, exclusisexcommunioatis 
et interdietis, submissa voce, divina offieia cele- 
brare. Obeunte vero te, nune ejusdem lociabbate, 
vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qua- 
libet subreptionis astutia seu violentia préponatur, 
nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum 
pars consilii sanioris, seeundum Dei timorem et 
beati Augustini Regulam providerit eligendum. Se- 
pulturam quoque ipsius loci liberam esse decerni- 
mus, ut eorum devotioni et extrem voluntati, qui 
se illie sepeliri deliberaverint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mor- 
tuorum eorpora assumuntur. Decernimus ergo ut 
nulli omnino hominum liceat przfatam ecclesiam 
lemere perturbare, etc. 

Ego Conradus Sal. minister Galinensis episco- 
pus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Petrus Tusculan. episcopus. 

Ego Petrus tit. S. Susanne presbyt. card. 

Ego Vivianus lit. S. Stephani in Coedlio Monte 
presb. eard. 

Ego Cynthius presb. card. tit. S. Cecilie. 

Ego Arduinus presb card. tit. S. Crucis in Jeru- 
salem. 

Ego Mattheus presb. card. tit. S. Marcelli. 

Ego Laborans presb. card. S. Maris trans Tibe. 
rim. tit S. Calixti. 

Ego Jacobus S. Marie in Cosmedin. diae. card. 

Ego Arditio S. Theodorici diac. card. 


mquoque A Ego RainerusS. Georgiiad Velum Aureuta diac. 


card. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. card, 

Ego Rainerus diac. card. S. Adriani, 

Datum Velletri per manum Alberti sanctae 
Romane Eeclesie presbyteri cardinalis et cancel- 
arii, Kalend. Maii, indielione xiv, Incarnationis 
Dominics auno 1181, pontificatus vero domini Lu- 
cii papse III anno i1. 


LIV. 


Ecclesiam S, Maris de Reno tuendam suscipit et ejus 
bona ac jura confirmat. 


(Velletri, Maii 3.) 
[TRousELLI. Mem. di Aeno, p. 376.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GzRAnDo ecclesi: Sancte Marie de Reno, 
ejusque fratribus, tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis in perpetuum. 

Cum nobis sint, licet immeritis, omnium Eccle- 
siarum cura etl sollicitudo commisse, pro statu Ec- 
clesie vestre. pastoralem cogimur sollieitudinem 
gerere, et paci vestra, prout nobis Dominus dede- 
rit, intendere diligenter. Ut autem a pravorum in- 
cursibus apostolica sitis defensione muniti, Eccle- 
siam vestram in qua divino estis obsequio manci- 
pali, inducti piis precibus et justis postulationibus 
vestris, sub beati Petri et nostra protectione susci- 
pimus et preesentis scripti privilegio communimus, 
statuentesut quascunque possessiones, quecunque 
bona eadem ecclesia inpresentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel prineipum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque suecessori- 
bus et illibata permaneant. In quibus hec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo predicta ecclesia constru- 
cta est, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam 
Saneti Andres, in Turricella, ecclesiam Saneti Do- 
mini juxta Bognum, ecclesiam Sancli Salvatoris ; 
possessiones quas fuerunt Gerardi de Sala ; eccle- 
siam Sancte Paxedis, sicut a pie memorie prede- 
cessoribus nostris Anastasio et Alexandro, Romanis 
pontificibus, vobis concessa est, salvo jure et reve- 
rentia cardinalis qui pro tempore in eadem eecle- 
siafuerit ; ecclesiam Sancti Jacobi qua dieitur Casa 


D Dei, cum pertinentiis suis ; pontem qui juxta ec- 


clesiam vestram super Renum situs est, cum suis 
possessionibus. Libertates quoque et immunitates 
rationabiliter indultas a bone memoric Henrico et 
Girardo Bononien, episcopis ecelesie vestre, et 
aliis ecclesiis vestris quas preediximus, videlicet ut 
cum omnibus rebus suis, tam mobilibus quam im- 
mobilibus, ab omni conditione et a servitio et tri- 
buto tenentium ab episcopo, tam monachorum et 
clericorum quam laicorum, vel alicujus, tam ma- 
gna quam parve persons, dominio, preeter episco- 
pale jus libere sint penitus et quiete, ratas habe- 
mus et firmaseasque perpetuis temporibus illibatas 


1139 


LUCII III PAPAE 


manerecensemus. Liceatetian vobisclericosetlai. A Ego Vivianus tit. S. Stephani in Colio Montel - 


cos e seculo fugientes liberos et absolutos ad con- 
versionem recipere el in vestra ecclesia absque 
contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper 
ut nulli fratrum vestrorum postfactamin]loco vestro 
professionem fas sit de eodem loco abques licentia 
prioris sui n si obtentu aretioris religionis disce- 
dere ; discedentem vero absque communium litte- 
rarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. 
Et si aliquis ipsorum fratrum extraclaustrum ausus 
fuerit sine predicta licentia permanere, si secundo 
tertiovecommonitus resipiscere forte contempserit, 
liceat priori ejusdem loci excommunicationis in 
ipsum tanquam in professum suum sententiam 
promulgare. 

Praeterea decimas quas a quadraginta annis in. 
coneussas tenuistis, et nunc pacifice retinere nosci 
mini, vobis et ecelesie vestre auctoritate aposto- 
lica confirmamus. Prohibemus etiam ut nulli fas- 
sit vobis vel ecclesi: vestree novas et indebitas ex- 
actiones imponere. Sepulturam quoque ipsius loci 
liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et 
extrem: voluntati qui se illic sepeliri deliberave- 
rint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, 
nullus obsistat, salva tamen justitia illarum eccle- 
siarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. 
Ad heec ordinationes elericorum vestrorum a quo 
malueritis catholico episcopo suscipiendi liberam 
vobis concedimus facultatem, sicut memorati epi- 
scopi facultatem ipsam vobis per authentica seripta 
indulsisse noscuntur. Fructum quoque vestrorum 
undecunque de episcopatu Bononiensi venientium, 
vobis decimas confirmamus, sieut eedem decimae 
sunt ab eisdem episcopis ecclesise vestre provida 
cireumspectione concesse. Obeunte vero te, nune 
ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successo- 
rum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu 
violentia preeponatur, nisi quem fratres communi 
consensu, velfratrum pars concilii sanioris, secun- 
dum Dei timorem et beati Augustini Regulam, pro- 
viderinteligendnm. Decernimus ergo ut nulli omni- 
nohominumliceat prefatam ecclesiam temere per- 
turbare ; aut ejus possessiones auferre, vel ablatas 
retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fati- 
gare, sed omnia integra conserventur eorum pro 
quorum gubernatione ae sustentatione concessa 
sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apo- 
stolicz auetoritate etBononiensis episcopi canonica 
justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica st- 
cularisve persona, hane nostre constitutionis pagi- 
nam sciens, etc. 

Ego Lucius catholiee Ecclesi: episcopus. 

Ego Cbunradus Sal. minister et Sabinensis epi- 
SCOpUS Ss. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufine se- 
dis episcopus ss. 

Ego Petrus Tusculan, episcopus ss. 

Ego Petrus tituli S, Susanna presb. cardina- 
lS. SS, 


presb. eard. ss. 
Ego Cynthius presb. 
lie ss. 


card. tit. sanete Ceci- 


Ego Arduinus presb. card. tit. Sanetee Crucis in — 


Jerusalem ss. 

Ego Matthaeus presb. card. tit. Sancti Marcelli ss. 

Ego Laborans presb. card. Sancte Marie trans 
Tiberim tit. Calixti ss. 

Ego Hyacinthus diaconus card. Sanctee Marice in 
Cosmedin ss. 

Ego Ardicio Saneti Theodori diacon. card. ss. 

Ego Rainerius diac. card. Sancti Georgii ad Ve- 
lum Aureum ss. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 


B diaconus cardinalis subscripsi. 


Datum Velletri per manum Alberti sanctae Ro- 
mans Ecclesie presb. cardinalis et cancellarii, v 
Nenas Maii, indictione xv, Incarnationis Dominica 
auno 1182, pontificatus vero domini Lucii papse IIl 
anno I. | 

LV. 

Burgundi episcopi Argentinensis statuta de juribus 
prapositi Haselacensis et. canonicorum ibidem 
confirmat. 

(Velletri, Maii 9.) 
[Wunpwzm, Nova subsidia diplomatica, i. X, 
p. 121.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 

filiis canonicis Saneti Florentii Haselacensis, tam 


C presentibus quam futuris, legitime substituendis, 


in perpetuam memoriam. 

Ea qu& sunt pro Deicultu rationabiliter de pre- 
latorum auctoritate statuta in sua debent stabilitate 
consistere, et ne possint malignitate quorumlibet a 
suo statu divelli apostolico patrocinio communiri, 
Hinc est quod, cum pro distributione prebenda- 
rum ecclesie vestrae frequens inter vos scanda- 
lum oriretur, beate memorie B, quondam Argen- 
tinensis episcopus, prout ex ejus scripto comparet 
de scandalo sedando sollicitus, communieato fra- 
irum suorum consilio, ita demum cum auxilio 
gratiee ccelestis effecit quod, omni scissura deposita, 
qua debeantur vobis, expressit, prout deputatee. 
Sane B. quondam prepositus vester decimas ad 


D ecclesiam vestram pertinentes vobis, memorato 


episcopo suadente, concessit, videlicet de Hostho- 
ven, de Hernoldeshseim decimas vini duntaxat, et 
post obitum ejus decimas frumenti et aliorum et 
decimas insuper de Hurmaten in Brussetal. Idem 
vero episcopus, dum preposituram Ecclesise vestre 
in ipsa manu teneret, decimas de Sulcen et sex 
agros vineti Buytenheim, et tres in Westhoven, eo 
tenore concessit, ut nulli unicuique preposito, qui 
aliquando vestra praeesset Eeclesia, vobisea sub- 
trahendi pateret facultas. Insuper etiam praedictus 
B. prepositus molendinum quoddam quod proprie- 
tario jure tenebat, cum adjacenti predio in villa 
Tunguenesin eidem ecelesia pia devotione conces- 


ES 


^w piede 


Um 


ENTRE TUPWCTETER 


H Hu 


t 


et eo decedente ad ecclesiam vestram sine qualibet 
contradiclione rediret, et vos in ejus anniversario 
de preseripto molendino deberetis quatuor quar- 
talia frumenti pauperibus erogare. Preterea B. de 
Cunze predium quoddam in prwscripta villa pro 
sua vobis salute legavit, eo quidem tenore, ut C. 
fiülius ejus concanonieus vester istud predium in 
sua vita possideat, et in anniversario patris duode- 
cim panes claustrales et situlam vini et duodecim 
denarios pauperibus largiatur, et, eo decedente, 
jam dieta ecclesia in ipso predioei, nullo contradi- 
cente, succedat ; hec autem omnia, prout ea ralio- 
nabiliter possidetis, vobis et ecclesi vestri aucto- 
ritate apostolica confirmamus. 

Ad h&e, cum de cooperienda ecelesia vestra et 
de aliis quzstio suborta fuisset, recognitum est co- 
ram episcopo supradicto, prout ejus scriptum con- 
tinet, quod przpositus dimidiam,etepiscopus aliam 
partem ecclesie debeantreparare, quoties inaliquo 
reparatione egebit. Insuper etiam prepositus offi- 
cinis fratrum, videlicet claustro per totum, dormi- 
torio, refectorio, pistrino, cellario, molendino ne 


- aliqua negligentia defectum proeuret sollicite prae- 


cavebit, et si etiam aliqua a suo statu eeciderint ea 
de proprio restaurabit defectuique rei familiaris et 
divinorum obsequiorum cum omni diligentia pro- 
videbit. Et si aliquo ex ipsius negligentia vel in- 
euria super his ecclesia vestra senserit detrimen- 
tum, idem prepositus illata damna tenebitur re- 
sarcire. Cellerarium etiam fratrum cum omni 
diligentia procurabit, quo eorum prebendas, vide- 
licetfrumentumet vinum ipsius custodia deputatum 
usibus fratrum fideliter referentur, ne aliquo casu 
perdantar. Si vero deperdita fuerint, omnia restau- 
rabit, nec sine communi electione fratrum ad re- 
cipiendum aliquem in eanonicam potestatem ha- 
bebit ; decanum quoque, magistrum scholarum, 
eustodem, portenarium, cellerarium non nisi ad 
electionem fratrum constituet; nec etiam ad pisto- 
rum eonstituendum, nisi electio fratrum accedat, 
manus extendet ; vasa quoque vinaria, quotquot 
fratrum fuerint usibus necessaria, ex proprio mi- 
nistrabit, et his tabe aut vetustate consumptis, 
alia nova tenebitur exhibere. Nullam autem euria- 
rum, quarum donatio ei de jure prepositure com- 
petit, sine fratrum electione locabit. Beneficium 
autem aliquod claustrale cum vacaverit, nulli jure 
successorio conferatur. Preepositus autem illi ca- 
nonico, qui ab eo proximum locum obtinet, illud 
concedere non denegabit, si tamen id ad ipso devo- 
tionis studio fuerit postulatum. Si vero beneficium 
illud postulare noluerit, preepositus ipsum confe- 
rendi cui ecclesiee vestrae canonico maluerit faculta- 
tem habebit, singulorum tamen facultate conside- 
rata, nec si unum ditare intendat, ut aliis occasio- 
nem scandali prestare videatur. 

Praepositus insuper praehendas fratrum recipere 
debebit de curia videlicet Kircheim, de qua singulis 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. 
E sit, ita tamen ut, dum viveret, eis libere frueretur, A annis centum triginta quartalia frumenti ad men- 


C 


— AN. 1182. 1142 


suram ecclesiarum Argentinensis civitatis, et quin- 
que carratas vini, vobis debet exsolvere, preter 
decem quartalia frumenti quie debet decano, et 
preterquinquequartalia, que prebend:e eleemosy- 
narie dare tenetur. Denarios quoque fratrum vesti- 
bus deputatos prepositus ministrabit, et ita ne 
fratresinofficiorum divinorum possint celebratione 
tepere. Calefaetoriam etiam a festo B. Martini usque 
ad Cocenam Dominidiebus singulisad usum fratrum 
per ministrum suum faciet califieri, et fenum prati 
de Urmatten in ipsorum fratrum utililitatem etiam 
propriis expensis secari. 

Ne ergo contra id quod statutum est prepositus 
quidquid vobis subtrahere valeat, aut vos ab eo 
debeatis requirere quod ipse vobis solvere nee 
dare teneatur, haec que praediximus, prout sunt de 
vestri episcopi auctoritate statuta et in ecclesia 
vestra servanda futuris temporibus precipimus 
integra permanere. 

Deerevimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere conturbare, autejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
aut quibuslibet vexationibus perturbare, sed omnia 
integra eonserventureorum pro quorum guberna- 
tione ac sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva sedisapostoliece auetoritate, 
et dicecesani episcopi canonica justitia. Si qua ergo 
in futurum ecclesiastica secularisve persona, ete. 

Ego Lucius eatholicee Ecclesice episcopus. 

Ego Petrus tit. S. Susanne presbyter eardi- 
nalis. 

Ego Vivianus tit. 
presb. cardinalis. 

Ego Cynthius presb. card. tit. S. Cecilie. 

Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Jeru- 
salem. 

Ego Matth&us presb. card. tit. S. Marcelli. 

Ego Laborans presb. card. Sancte Marie trans 
Tiberim tit. Calixti. 

Ego Hyacinthus diaconus card. S. Marice in Cos- 
medin. 

Ego Ardicio Saneti Theodori diae. card. 

Ego Raynerus diaconus eard. S. Georgii ad Ve- 
lum Aureum. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 


S. Stephani in Colio Monte 


D diae. card. 


Ego Chonradus episcopus Salsburgensis Eeclesice 
minister. 

Ego Theodrinus Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Petrus Tusculanensis episcopus. 

Ego Paulus Preneslinus episcopus. 

Datum Velletri per manum Alberti 5. Romane 
Eecclesi& presb. card. et cancellarii vi: Idus Maii, 
indictione xv, Incarnationis Dominice anno 1182, 
pontifieatus vero domni Lucii pape tertii anno 
primo. 


dica d RU, SES HEURES TUNE :| 
LUCII III PAPZE dM 
A clesic, sivein augmentum ornatus atquelibrorum" - 


consilio et assensu fratrum et parochianorum col-- 


4143 
LVI. 


Monasterio Repsholtensi asserit reditum, a Limaro 
quondam archiepiscopo Hamburgensi conces- 
sum. 


(Velletri, Maii 15.) 
[LarPzwBERG, Zamburg. Urkund., Y, 230.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis, preposito eeclesiae Sancti Mauricii de Ripe- 
sholt, ejusque fratribus tam presentibus quam fu- 
turis canonice substituendis, in perpetuum. 

Cura suscepii regiminis monet nos propensius 
el hortatur sic cirea decorem domus Domini sol- 
licite vigilare, ut ministri ejus statuta canonica in 
sua conversatione custodiant, et ad usum vites pree- 
sentis, juxta quod Apostolus statuit, ut qui altario 


servit, de altario vivat, necessaria stipendia conse. B 


quantur. Propositum autem est nobis ex parte ve- 
stra, dilecti in Domino filii, quod bone memorie 
Liemarus, Bremensis quondam episcopus, de ob- 
sequio nostri Creatorisetsustentatione ministrorum 
ejus in ecclesia vestra, pro episcopalis officii admi- 
nistratione sollicitus, prout inferius adnotatur, 
clericis in ecelesia vestra Domino servientibus ne- 
cessaria stipendia providere curavit et perpetuis 
temporibus constituit exhibenda: omni scilicet die 
panem unum tante magnitudinis, utseptem possint 
de mensura modii illius loci formari ; quatuor be- 
carios cervisiee, unum denarium Gavariensis mo- 
.nete per singulos dies, et decem solidos annuatim 
ad utilitatem vestium comparandam. Constituit 
etiam etsuperaddidit, omni die Dominico pulehrum 
panem siliginumet denarium cum becario medonis 
vel duobus cervisiw. In majoribus autem festivita- 
libus, videlicet in Natali Domini, ipsis quatuor 
diebus, in Cireumeisione Domini, in Epiphania, in 
Purificatione sancte Marie, in festivitate saneti 
Matthic,in depositionecarnis, in die sancto Pasche 
cum paoximis tribus diebus, in festivitate apostolo- 
rum Philippi et Jacobi, in Ascensione Domini, in 
die sancto Pentecostes, in feria secunda, in tertia, 
in quarta, in festo sancli Joannis Baptiste, in fe- 
stivitate apostolorum Petri et Pauli, et Jacobi, Lau- 
rentii, in Assumptione sancte Maris, in festivitate 
.saneti Bartholomei, in nativitate sanelee Marise, in 
festivitate sancti Matthei apostoli, saneti Mauritii, 
et in dedieatione ejusdem eocolesic, in festivitate 
saneti Michaelis, sanetorum apostolorum Simonis 
et Jude, Omnium Sanctorum, et sancti Willehadi, 
AndrecwetThomsapostolorum unieuique pulchrum 
panem, quatuor insimul porcellum ablactatum et 
pullum, ve) privatim denarium. Tres becarios uni- 
cuique presbytero medonis, duos diacono, totidem 
subdiacono, vel bis tantum electa cervisiee. Addidit 
insuper ad supplementum prebende pro debito 
charitatis solvendum, quidquid pro sepulturis 
mortuorum tn denariis sive prediis pia fuerit de- 
votione collatum. Quidquid vero reddituum sive 
census super expensam prebende fratrum rema- 
nere contigerit, in eedificationem et structuram ec- 


ligi statutum est et converti. Obeunte vero prepo- 

sito, qui ibi pro tempore fuerit, nullus ibi qualibet - 

subreptionis astutia seu violentia preeponatur, nisi - 

quem fratres communi consensu vel fratrum pars 1 

consilii sanioris secundum timorem Dei provide- 

rint eligendum. ; " 

Nune igitur, quia contra malignorum incursus - 
auetoritatisapostolica petivistis munimineroborari, - 
nos ad exemplar sancte recordationis Alexandri 
papa, predecessoris nostri, petitioni vestre grato 
concurrentes assensu, predictam constitutionem 
auetoritate apostolica confirmamus, ef ratam fu- - 
turis temporibus permanere censentes, ecclesiam 
vestram sub beati Petri et nostra protectione sus- 
cipimuset preesentisscripti privilezio communimus. - 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit preefatam ecclesiam temere perturbare, autejus 
possessiones auferre vel ablatasretinere, minuere . 
aut quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia. 
integra conserventur eorum, pro quorum guberna- 
tione et sustentatione concessa sunt, usibus omni. - 
modis profutura; salva sedis apostolicee auetoritale 
et dicecesaniepiscopi caaonicajustitia. Si quaigitur 
in futurum ecclesiastica secularisve persona, etc. 

Datum Velletri, per manum Alberti, Romane 
Ecclesi: presbyteri cardinalis et cancellarii, xvii 
Kalendas Junii, indictione xv, Incarnationis Domi- 
niece anno 1181, pontificatus vero domini Lucii 
pape III anno primo. 

LVII. 

Gerardo archiepiscopo Ravennati mandal « ut sa- 
cramentum apud se dicere plebis S. Marie in Por- 
tu, plebis S. Martini in Maiera incolas atquealios 
in ditione Ferrariensi jubeat, quos, jurata archie- 
piscopiobedientia, Ferrariensium consulum jussu, 
Pericinus eorum internuntius, ezxemerat. » 

(Velletri, Maii 21.) 
[Vide Ruszr, Historiam Ravennatem, p. 353.] 
LVIII. 

Monasterium Dudleyense tuendum suscipit et ejus 
possessiones ac privilegia confirmat. 
(Velletri ? Jun. 16.) 

(Monasticon Anglic., 1, 614.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
suis EvERARDO priori ecelesie de Dudleia ejusque 
frawibus, tam presentibus quam futuris, regula- 
rem vitam professis in perpetuum. 

Qui postpositis saecularibus desideriis sub regu- 
lari disciplina suum voverunt Domino servitium, 
apostolico debent patrocinio communiri, ne in sui 
propositi exsecutionetepescant,si pravorum fuerint 
injuriis lacesciti. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus, 
et preefatam ecclesiam in qua divino estis obsequio 
mancipati, sub B. Petri et nostra protectione sus- 
cipimus et presenlis scripti privilegio communi- 
mus, imprimis siquidem statuentes ut ordo mona- 
sticus qui secundum Deum et B. Benedicti Regu- 





A i X 


eadem ecclesia noseiturinstitutus, perpetuisibidem 


XAemporibusinviolabiliter absafrat. Preterea quas- 


cunque possessiones, quecunque bona eadem eccle- 
sia inpresenliarum juste et canonice possidet aut 


in futurum concessione pontificum, largitione re- 


D 


gum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci» 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata per- 
maneant. 

In quibus haec propriis duximus exprimenda vo- 
eabulis : ecclesiam S. Jacobi de Dudlei et capel- 
las ejusdem ville Saneti Edmundi et s. . .; ec- 
clesiam de Deggestei, cum pertinentiis suis ; eccle- 
siam de Porlfeldi cum capella de Cotton, eccle. 
siam de Augle.. cum pertinentiis suis ; eccle- 


-siam de Bratetelde cum capella de Englefeld de 


donatione Gervasii Paganelli ; ecclesiam de Wom- 
burne eum capella de Tresel et aliis pertinentiis 
suis de donalione Guidonis de Offeni ; ecclesiam 
de Setlle cum pertinentiis suis de donatione Ra- 
dulfi de Setlle; ex donatione Agnetis de Somery 


. villam de Chyrehille cum pertinentiis suis ; ex do- 


nalione Osberti de Kenefara villamdeSaredune cum 
pertinentiis suis ;exdonatione Roberti de Chandeu 


unam virgataim terra in villa de Wolztone ; et ter- 


ras de Augepenne, ex dono Joaunis Mansell. Se- 
pulturam preterea ipsius loci liberam esse decer- 


. nimus,ut eorum devotioni et extrema voluntati qui 


- municati vel interdicti sint, nullus obsistat ; 
tamen justitia illarum Ecclesiarum a quibus mor- C 


nisi forte excom- 
salva 


se illie sepeliri deliberaverint, 


(uorum corpora assumuntur. Cum autem generale 
interdictum terre fuerit, liceat vobis clausis ja- 
nuis, non pulsatis campanis, exclusis excommu- 
nieatis et interdictis, suppressa voce divina officia 
celebrare. Sane novalium vestrorum, que propris 
manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis 


animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exi- 


gere vel extorquere presumat. In parochialibus 
vero eeclesiis quas habetis liceat vobis clericos vel 
sacerdotes eligere et dicecesano episcopo presen- 
tare, quibus, si idonei fuerint, episeopus curam 
animarum committat, ut ei de spiritualibus, nobis 
vero de temporalibus debeant respondere. Liceat 
vobis quoque clericos vel laicos e seculo fugientes 
liberos et absolutos ad conversionem vestram reci- 
pere et eos absque contradictione aliqua retinere. 
Prohibemus insuper ne quis post factam in Eccle- 


sia vestra professionera, nisi arctioris religionis 


obtentu, discedere de eodem 10co presumat; disce- 
dentem vero sine communium litterarum cautione 
nullus audeat retinere. Antiquas quoque et rationa- 
bilesconsuetudines, in Ecclesia vestra hactenus ob- 
servatas, futuris temporibus ratas decernimus per- 
manere. 

Decernimus ergo utnulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium in aliquo perturbare, aut 
ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, mi. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA, 


Jam atque institutionem Cluniacensium fratrum in À nuere, aut quibuslibet vexationibus fatigare, sed 


— AN. 1182. 4446 


omniaintegra conserventur eorum pro quorum gu- 
bernatione et sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolicz au- 
etoritate et dicecesani episcopi canonica justitia et 
debita reverentia Cluniacensi Ecclesie. Si qua igi- 
tur in futurum ecclesiastica sccularisve persona, 
hane nostre constitutionis paginam sciens, contra 
eam temere venire tentaverit, secundo terliove 
commonita,nisireatum suum congrua satisfactione 
correxerit, potestatis honorisque sui dignitate ca- 
reat, reamque se divino judicio existere de per- 
petrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo cor- 
pore ae sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri 
Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine 
distriet& ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem 
loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri 
Jesu Christi, quatenus ethic fruetum bons actionis 
percipiantetapud districtum Judicem premia eter- 
ne paeis inveniant. Amen. 

Datum, etc., xvi Kalendas Julii, indictione xv, 
Incarnationis Dominiez anno 1190 [/eg. 1182], pon- 
tificatus vero domini Lucii pape III primo. 

LIX. 
Privilegium pro ecclesia S. Maria Alteriacensi. 
(Velletri, Jun. 18.) 
[Huco, Sacra antiquit. monum., I, 210.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis MiLovi abbati ecelesia. Sancte Maris Alteria- 
censis ceterisque fratribus,tam presentibus quam 
futuris, omnibusque aliis, apostolicam benedietio- 
nem in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum eonve- 
nit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeri- 
tatis incursus aut eas a proposito revocet, aut ro- 
bur (quod absit!) saerareligionis confringat.Eapro- 
pter, dilecti in Domino filii, vestris justis postula- 
tionibuselementer annuentes,et praefatam ecclesiam 
Sancte Marie Alleriacensis, in qua divino manci- 
pati estis obsequio, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus, et presentis scripti privilegio 
communimus. Imprimis siquidem statuentes, ut 
ordo canonicus qui secundum Deum et beati Au- 
gustini Regula: in eadem ecclesia institutus esse 
dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviola- 
biliter observetur, Preterea quascunque possessio- 
nes, quecunque bona eadem ecclesia inpresen- 
tiarum juste et canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum, vel prin- 
cipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis ve- 
strisque successoribus et illibata permaneant ; in 
quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Locum scilicet qui nuneupatur Alteriacum, in 
quo ecclesia praefata fundata est, cum decimis, et 
omnibus appendiciis suis, in terris cultis et incul. 
tis, pratis, aquis, silvis, per terminos designatos, 
scilicet per duos Chillimontes (Chillemont), per mon. 


1447 


source de Ghillemont), usque Mortaniam, et ex alia 
parte per vadum Sapinci (le void du sapiné), usque 
Mossur (Mossouz) et cunctas terras de Nunfai,cen- 
sum minime solventes, cum pasturis totius banni 
Rambertiville ; locum de Guandeborzoch (/a Sou- 
che), cum decimis et pasturis totius banni de No- 
zuneurt (Nossoncourt) perpetuo jure tenendas, sub 
tali eonditione quod predicta ecclesia duodecim 
nummos Metensis monete capitulo S. Stephani 
singulisannis in synodo post festivitatem Omnium 
Sanctorum persolvet, ità tamen quod si aliqua 
in finibus Alteriaci ad edificationem ecclesic Dei 
sint in usibus utilia, nullo prohibente sive contra- 
dicente sumantur ; Theodorico de Danubrio ejus- 
dem loci advocato, et ceteris ministerialibus an- 
nuentibus et laudantibus. Dimidium molendini de 
Anglemont, sub censu unius nummi a Stephano 
quondam Metensi episcopo vobis concessum. Allo- 
dium quod Theodorieds advocatus Rambertivillee 
habebatapud Vieum; terram apud Nozuncurtquam 
Widericus miles de Spinis, consensu Widerici filii 
sui vobis dedit, eum decem jornalibus terre, pro 
quibus et pro reliqua terra sex nummos singulis 
annis villico ejus in festo sancti Remigii persol- 
vitis. Decimas de propriis laboribus vestris quos 
fratres vestri in horreo in. pretaxata terra sito col- 
ligunt. Piseariam aqua quse Mortania dicitur in- 
ter Mossur (Moussoux), et Baldincham (Baldon- 
champ) quam Theodoricus quondam Metensis ele- 
ctus quiete et absque omnium circummanentium 
inquietatione, possidendam vobis dedit. Ex liber- 
tate quod nullus infra metas, contra vestram vo- 
luntatem piscari presumat, ita tamen quod pra- 
dietus electus castores et bannum ipsius loci 
in manu retineat. Sedem Molendini in banno de 
Nuzuneurt a predicto electo cum. conductu aquae 
perpratumsuum,quantum molendino necessarium 
fuerit, vobis concessam. 

Tres terras quas apud Vicum liberas ab omni 
redditu et exactione possidetis, Pasturas in banno 
de Volmecurt quas Theodoricus ejusdem ville ad- 
vocatus sub censu unius nummi Tullensis monetae 
vobis concessit, ita quod in festivitate beati Martini 
sive infra octavas villico de Volmecurt annuatim 
persolvitis. Decimas laborum vestrorum quas Gua- 
rinus sacerdos Rambertiville, et Albricus nepos 
ejus sub censu septem nummorum singulis annis 
in Kalendis Octobris persolvendorum vobis con- 
cessit. Decimaslaborum vestrorum quas Cono pres- 
byter Dillonis-ville assensu Petri Leucorum epi- 
scopi tam in segetibus quam in pratis et nutrimen- 

" tisin perpetuum vobis concessit, sub censu duode- 
cim nummorum Tullensis monete in Kalendis 
Octobris persolvendorum, et quidquid Willelmus 
miles Rambertivillie in decimis ecclesise vestre et 
grangiarum vestrárum se fatebatur habere. Et 

'quidquid fratres vestri ab Atrio de Joanmesni 
(Joanmenil) et de Thiarmenni et supra elaborave- 


LUCII III PAPJE 


tem Alleriaci, per. Chelmini guttam (a goutte ou ^ rint, uxore sua laudante eum liberis suis, ef Ray- | 
naldo clerico fratre suo, assensu Petri Leucorum : 
episcopi in perpetuum sub censu sex nummorum - 


B 


^ AE 


4448 


in festo sancti Remigii persolvendorum, vobis 
concessit. 
nisvillee (Glonville) pertinentes quàs Hermannus 
quondam Mediani cenobii abbas assensu capituli 
sui tali conditione vobis concessit, utin festo de- 
positionissancti Idulphi pro decimis uniuscujusque 
carruce singulis annis duos solidos Tullensis mo- 
netz ecclesie suc persolvitis. Decimam quam ha- 
betis a Gerardo abbate coenobii Senoniensis, as- 
sensu capituli sui a villa de Berrue et supra, et a 
villa de Thiarmesnil et supra, tam in nutrimentis, 
quam in agricultura sub censu duorum solidorum 
in nativitate beati Joannis super altare Saneti Ste- 
phaniincella Danubrii (Deneuvre) persolvendorum; 
fundum quiin communitatibus duarum parochia- 
rum Distorchii (Destord) scilicet et Sancte Helenae 
includitur, quem Galterus quondam decanus S. 
Deodati assensu capituli sui, sub censu decem et 
oclo nummorum Tullensis monete annuatim in 
festo sancti Deodati persolvendorum vobis conces- 
sit. Et quidquid Albertus miles de Froville habebat 
in pasturis nemorum S. Stephani, et in toto banno 
Rambertiville, et partem nemorum banni Danubrii 
prefixis terminis suis ab aqua que Mortenia dici- 
tur, usque ad alteram que dicitur Murz. Libertates 
pretereaquasbone memoricStephanus quondam 
Metensis episcopus, et Theodoricus ejusdem Ee- 
clesie quondam electus domui vestre in pratis, 
campis, silvis, pasturis in eleemosynam concesseé- 
runt vobis, nihilominus confirmamus. Sane nova- 
lium vestrorum qua propriis manibus aut sumpti- 
bus colitis, sivede nutrimentis animalium vestro - 
rum,nullus a vobis decimas exigere presumat. 
Liceat quoque vobis clericos vel laieos e seculo 
fugientes liberos et absolutos ad ecclesiam vestram 
recipere et eos absque contradictione aliqua reti- 
nere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestro- 
rum post factam in eodem loco professionem fas 
sit absque abbatis sui licentia de eodem loco nisi 
arctiorisreligionis obtentu discedere, discedentem 
vero absque communium litterarum cautione, 
nullus audeat retinere.Dum autem generale inter- 
dictum terrz fuerit, liceat vobis, clausis januis, 
exclusis excommunieatis et interdictis,non pulsatis 
campanis, suppressa voce divina officia celebrare. 
Inhibemus insuper neecclesias aut terras seu quod- 
libet beneficium eeclesie vestre collatum liceat 
alieui personaliter dari, sive alio titulo alienari, 
sine totius eapituli consensu,aut majoris et sanioris 
partis ejusdem. Si qu& vero donationes, vel 
alienationes aliter quam dictum est facta fuerint, 
eas irritas esse censemus. Ad hec autem adjici- 
mus, ne aliqui canonici, seu conversi, sub profes- 
sione domus vestre astricti, sine consensu et li- 
centia àbbatis et majoris et sanioris partis capituli 
vestri pro aliquo fidejubeant, vel ab aliquo pecu- 


| 


mn 


Terras et decimas ad ecclesiam Dillo- : 









providentia constitutum, nisi propter manifestam 
- domus vestre utilitatem. Quod si facere pressum- 
pserint, non teneatur conventus sine eujus licentia 
. et consensu hoc egerant pro his aliquatenus re- 
- Spondere. 

Praeterea licitum sit vobis in causis vestris fra- 
ires vestros idoneos ad testificandum adducere, at- 
que ipsorum testimonio, si rectum fuerit, et pro- 
pulsare violentiam et justitiam vindicare. Pro 
chrismate vero, oleo sancto, consecrationibus ec- 
. elesiarum, ordinationibus clericorum, qui ad sa- 
eros fuerint ordines promovendi, sive abbate de- 
ducendo ad sedem, sive ponendo, vel quibuslibet 
aliis ecclesiasticis sacramentis, nullus a vobis, aut 
sub obtentu eonsuetudinis, aut quolibet alio modo, 
quidquam audeat postulare. Si quis autem contra 
hoe venire presumpserit, portionem cum Giezi se 
noverit habiturum, eujus faetum exactione turpis 
muneris imitatur. Sepulturam preterea ipsius loci 
liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et 
extreme voluntali qui se illie sepeliri deliberave- 
rint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, 
nullus obsistat, salva tamen justitia illarum eccle- 
siarum a quibus mortuorum corpora assumuntur, 
Paci quoque et tranquillitati veste paterna sollici- 
tudine providere volentes, auetoritate apostolica 
prohibemus ut infra elausuras locorum, seu gran- 
giarum vestrarum, nullus violentiam, vel rapinam, 
fuctum committere, ignem apponere, seu minime 
capere, truncare, vel morti dare presumat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatasretinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quorum guber- 
natione ae sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
etoritate et dicecesani episcopi canonica justitia. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica sccularisve 
persona, ete. 

Ego Lucius, catholica Ecclesie episcopus. 

Ego Petrus, tituli Sancte Susann:e presbyter car- 
dinalis. 

Ego Vivianus, tituli Sancti Stephani in Coelio 
Monte presbyter cardinalis. 

Ego Cynthius, presbyter cardinalis tituli Sancte 
Ceciliae. 

Ego Arduinus, presbyter cardinalis tituli Sanctae 
Crucis in Jerusalem. 

Ego Matthaeus, presbyter cardinalis tituli Saneti 
Mareelli. 

Ego Laborans, presbyter cardinalis S. Mariwe 
trans Tiberim, tituli Calixti. 

Ego Petrus, presbyter cardinalis tituli Sancti 
Laurentii in Damaco, 

Ego Theodinus, Portuensis et Sancte Ruffina 
sedis episcopus. 

Ego Petrus, Tusculan, episcopus. 


C 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182. 


niam mutuo accipiant ultra pretium capituli sui À — Ego Paulus, Preenestinus episcopus. 


1150 


Ego Jacobus, diaconus eardinalis Sancte Marise 
in Cosmedin. 

Ego Arditio, Sancti Theodori diaconus cardinalis. 

Ego Gratianus, Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis. 

Datum velletri... per manum Alberti, sancte 
Romane Ecclesie presbyteri cardinalis et cancel- 
larii, xiv Kalendas Julii, indictione xv, Incarnatio- 
nis Dominice 1182, pontificatus vero domini Lucii 
pape tertii anno primo. 


LX. 
Ecclesie Sancte Marie Magdalenz Vesontionensis 
possessiones confirmat. (Fragmentum.) 


(Velletri, Jun. 26.) 


[Mém. et doc. inédits de la Franche-Gomté, t. I, 
p. 318.] 


Lucius episcopus, dilectis filiis MaNocorpo can- 
tori, et eanonicis Sancte Marie Magdalene apud 
Bisuntium constitute, tam presentibus quam fu- 
turis, canonice substituendis in perpetuum, etc. 

Confirmamus Bisuntii capellam Sancti Jacobi 
infra arenas, cum omnibusappendieiis suis; terram 
quam habetis ab ipsa capella usque ad muros civi- 
tatis sine contradictione deputaudam et assignan- 
dam, ad quoscunque usus melius noveritis eccle- 
si: vestre profuturam ; mansum Petri de Osma, 
mansum Joannis militis, juxta puteum domini Du- 
dini in campo Martis ; mansum Constantini juxta 
molendinum in vico Baptenti ; mansum Hugonis 
monachi, et quod habetis in molendino de Baptenti 
partem furnisitiin bivio Calvimontis, duos mansos 
et quidquid habetis apud Valentinum. 

Datum Velletri vi Kal. Julii, indict. xv, anno Do- 
minicce Incarnationis 1182, pontifieatus vero do- 
mini pape Lucii IILanno 1. 


LXI. 


Ecclesie S. Mariz Lausannensis protectionem susci- 
pit, canonicorumque possessiones confirmat. 


(Velletri, Jun. 26.) 


[Mém. et doc.de la Société de la Suisse Rom.,t. VM, 
p 27.] 


Lucius episcopus, sérvus servorum Dei, dileetis 
filiis Anpucio preposito et canonicis Lausannensis 
ecclesie, eorumque successoribus canonice substi- 
tuendis in perpetuum, 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
equitatis etordo coegit rationis, preesertim quando 
petentium voluntatem et pietas adjuvat et. veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et ecclesiam B. Marie in quo divino manocipati 
estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus, et presentis scripti privilegio commu- 
nimus, statuentes ut quascunque possessiones.... 
in quibus. .... exprimenda vocabulis; beneficium 


1151 


LUCII III PAPZE 


1452 


, 


quod in majori altari etin altari Sancte Crucisha- A — Devotis Ecclesie filiis ex injuncto nobis aposto- - 


betis ; ecclesiam S. Protasii ; ecclesiam de Domno 
Martino, ecelesiam de Essertines, ecclesiam de Bota, 
ecclesiam de Alba Aqua cum omni jure, et perti- 
nentliis suis et antiqua libertate, ecclesiam S. Ma- 
rie, ecclesiam S. Petri, ecclesiam S. Laurentii cum 
appendiciis suis, ecclesiam S. Stephani, ecclesiam 
de Tolochina, ecclesiam de Juleus cum appendiciis 
suis, ecclesiam de Sugneus, ecclesiam de Baises, 
ecclesiam de Orba cum appendiciissuis, ecclesiam 
de Evonant, ecclesiam de Dalens, ecclesiam de Mu- 
ratel, ecelesiam de Pentola, ecclesiam de Chavor- 
nay, cum appendiciis suis, ecclesiam de Corrovald, 
ecclesiam de Crisie, ecclesiam de Dessilus, eccle- 
siam de Villaricomite, ecclesiam de Viveyo, eecle- 
siam de Bollo, eeclesiam de Granges cum appen- 
dieiis suis, ecclesiam de Danesse, ecclesiam de 
Utfinis, ecclesiam de Crans, ecclesiam de Nivillins, 
villam de Crans, villam de S. Protasio, villam des 
Tolochina, villam de Dellens, villam de Spanen- 
gis, villam de Domno Martino, villam de Bomanel, 
villamde Botain Ogo, villam de Alba Aquam, villam 
de Essertines, villam de Warrens ; et quod habetis 
apud Crissie, et quodhabetisapud Viviaeum et de- 
eimas quas aecipitis in terris episcopi; et quod 
habetis apud Pulliaeum, et quod habetis in Burgo 
et quod habetis in villa Lausannensi ;et eleemosy- 
nam quam vobisfecit Petrus de Scandens,et dona- 
tionem Gononis de Grandson et uxoris sue Algui, 
quam vobis de jure suo fecissediecuntur et dona- 
tionem quam fecit ecclesie vesirce venerabilis fra- 
ler noster Rogerius, episcopus vester pro Petro de 
Escandens, in recompensationem Majorie de eo 
quod idem episcopus apud Bellomontem habebat; 
item amicabilem compositionemde ecclesia Saneti 
Marii de decima de speses et de candelis et de 
procuratione secunde feri: paschalis, vobis et ve- 
stris successoribus exhibendis a bone memoriz 
Petro, quondam Papiensi episcopo, apostolie; se- 
dis legato, sine pravitate fecto. 

Preeterea antiquas et rationabiles consuetudines, 
vobis et ecelesie vestre hactenus conservatas, au- 
cloritate apostolica vobis nihilominus confirma- 
mus :libertatem etiam quam ecelesia vestra in 
villis et hominibus usque ad hac tempora rationa- 
biliter habuit, illibatem permanere sancimus, dis- 


tinetius inhibentes ut nullus in eos, vel capella- P 


nos vel clericos vestros, novas et indebitas exaclio- 
nes exercere presumat. 

Decernimus ergo, etc. 

Datum Velletri. 

LXII. 
Confirmatio bonorum. Ecclesiz Silvanectensis. 
(Velletri, Jun. 30.) 
[Gall. Christ. nov. X, 220.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis SrePHANojdecano ecclesie Santz Maris Sil- 
vanectensis, ejusque fratribus tam presentibus 
quam futuris canonice instituendis, in perpetuum. 


B 


latusofficio propensiusa desse compellimu, et justas 
petitiones eorum efficaciter exaudire, ut ex suarum - 
petitionum effectuad devotionem Romanse Ecclesiae 
propensius animentur, et apostolica protectione val- 
lati debitum Domino ferventius exhibeant famula- 
tum. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibusannuentes, ecclesiam vestram 
8. Maria Silvanectensis in qua divino mancipati 
estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus, et praesentis scripti privilegio commu- 
nimus, statuentes ut quascunque possessiones, 
quacunque bona sive redditus eadem ecclesia in- 
praesentiarum juste et canonice possidet, aut in 
futurum concessione pontificumlargitionem regum 
vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis 
modis, prestante Domino. poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribus et illibata perma- 
neant; inquibushae propriis duximus experimenda 
vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefata ecclesia sita est, 
cum duabus plateis eidem adjacentibus, et aliis 
pertinentiis suis : ecclesiam Saneti Petri in subur- 
bio civitatis vestre sitam: ecclesiam Saneti Hilarii 
ante portam Remensem : ecclesiam Sanetie Geno- 
vefe eum pertinentiis suis: ecclesiam Saneti Ania- 
ni : ecclesiam Saneti Martini in vieo Parisiensi 
sita : ecclesiam Saneti Martini de Ermenoldi villa, 
cum quibusdam hospitibus, terris et quadam parte 
decimarum, etaliis quae in villa ipsa et ejus territo- 
rio ecelesia vestra habere dignoscitur : ecclesiam de 
Ver cum pertinentiis suis: ecelesiam Sancte Marice 
de Eva, cum quibusdam hospitibus et parte deci- 
marum, justitiis et aliis quee ibidem rationabiliter 
possidetis : ecclesiam de Moleignon eum eadem 
villa, terris, vineis, nemoribus. pratis, pascuis et 
aliis pertinentiis suis. Insuper de eleemosyna bone 
memori, Asthonis quondam cantoris ecclesia ve- 
stre, quatuor hospites certum redditum vobis annis 
singulis persolventes, quos nempe ab Odone de 
Gonessa milite justo titulo emptionis habuerat : ec- 
clesiam de Monte Spieulatorio : eeclesiam de Oge- 
rio Saneti Medardi: ecclesiam de Duviaco cum 
pertinentiis suis: ecclesiam de Ruilliaco cum me- 
dietate majoris decima terrarum ejusdem villze : 
insuper medietatem cujusdem nova decime, quae 
decimanovalium nuncupatur : ecelesiam de Borreto 
cum parte decimarum : eeclesiam de Tremiliaco 
cum capella de Veterinis, eteadem villa cum justi- 
tiis et pertinentiis suis : ecclesiam de Rareio : ec- 
clesiam Sanete Marie de Chamanto cum decima 
ejusdem ville, salva tamen portione quadam ipsius 
decime ejusdem loci presbytero deputata : eccle- 
siam Saneti Leonardi de Valle profunda, cum 
eadem villa, terris, pascuis, justitiis et pertinentiis 
suis : ecclesiam de Fonte Sancti Firmini : decimam 
de Chantileio : ecclesiam de Govix, cum ea parte 
decimarum quam in terris et in vineis ejusdem 
ville ecclesia vestra habere dignoscitur ; majoriam 





 nentibus, quam de suo proprio acquisitam venera- 


* 


. bilis frater noster Henricus nunc episcopus vobis 
. pia liberalitate donavit : ecclesiam de Nova Villa, 


que Lamorlaia dieitur, cum decimis ejusdem loci : 


intra burgum clausum civitatis vestre hospites, 


terras et earum justitiaset consuetudines,secundum 


. quodest hactenus observatum : extra burgum clau- 


sum, sicut per antiquum fossatum distinguitur, 
hospites, vineas, terras, redditus et omnem sine 
diminutione justitiam totius terre vestre : in vico 
Parisiensi medietatem molendini quod dicitur mo- 
lendinum Sancte Marie: maximam partem minuta- 
rum decimarum de hortis, areis et nutrimentis 
animalium etanserum civitatisipsius, sicat ecclesia 
vestra noscitur hactenus habuisse : septem modios 
frumenti, decem modios vini, quinquaginta solidos 
Parisiensis monete, que de eleemosyna bonc me- 
morie Guidonis de Turre ecclesi: vestre collata 
buticulariusSilvanectensis velejus hzeredes seriatim 
succedentes ad refectionem fratrum in Quadrage- 
sima annis singulis vobis tenentur persolvere, se- 
cundum quod in charta exinde facta plenius est 
expressum: quatuor minas salis quasad eorumdem 
fratrum refectionem episcopus vester qui protempo- 
re fuerit, vobis annuatim reddere tenetur : in vico 
Sancte Genovefa duos solidos censuales, quos pro 
anima patris sui Ade Odo de Fossato miles in terra 
sua vobis assignavit : terras de Longua aqua, 
cum quadam camparte et decimis earum : apud 
eumdem locum nemus quod dicitur Brocia Sancte 
Marie ; prata qua inter duo vada possidetis : in 
prato Percebot unam carratam vel duas bigatas 
feni ibidem tempore quo fenum colligitur, annua- 
tim habendas : in prato episcopi juxta fontem Are- 
narum, tantumdem feni et eodem termino recipien- 
dum : insuper quecunque in territorio memorate 
civitatis in decimis seu quibuscunque possessioni- 
bus, consuetudinibus etjustitiis rationabiliter possi- 
detis: decimasin quibusdam terris ville qua Montis 
appellatur : apud locum qui Viaria dicitur, ter- 
ras, campartem et decimas vobis persolventes : in 
episcopatu Belvacensi apud S. Lupum circa flumen 
quod Isara dieitur, pratum duos solidos censuales 
vobis persolvens : decem solidos censuales, quos 
Theobaldus de Crispeio per manum predicti epi- 
scopi vestri vobis in eleemosynam reliquit : villam 
qua dicitur Olriaeum, eum terris, nemoribus et 
aliis pertinentiis suis : vivarium quoque et molen- 
dinum eidem ville adjacentia : terras quas habetis 
apud villam que Capella dicitur : hospites, terras, 
consuetudines et jura que apud Basouches habe- 
tis : apud Sanctum Christophorum de Halatis duas 
partes decimarum de quibusdam terris ejusdem 
ville : terras et redditus quos habetis apud Sain- 
tines ; ea qua habetis apud Ponponium : in villa 
Bernosa unum hospitem, cum vinea et quibusdam 
possessionibus : vineas quas apud Altum montem 


habetis de eleemosyna Willelmi quondam cantoris 


d EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4182. 


| quoque in ipsa villa, eumomnibus ad ipsam perti- A ecclesi: vestre: dimidium hospitem apud Chamis- 


B 


1154 


siacum, novem minas grani, qualuor denarios et 
unum caponem vobis annis singulis persolventem : 
in territorio ejusdem ville terras pensionem vobis 
annuam persolventes : apud Baleigniacum unum 
hospitem eum minuta decima ejusdem domus, et 
annuo redditu quem vobis solvere tenetur : pre- 
terea decimam in quibusdam mansuris et terris, 
que in territorio ejusdem ville site sunt. 

Ad hee, sicut preefatus episcopus pontificali vo- 
bis auetoritale concessit et scripti sui munimine 
roboravit, ut vacantibus ecclesiis vestris que in 
episcopatu ejusconsistunt,donecrectoresinstituan- 
Lar in eis per capellanos deservire possitis, ita et 
nos vestre devotioni hujus privilegii auctoritate 
firmamus. Preterea sicut homines ecclesie vestrae 
ea gavisi sunt hactenus sine controversia libertate, 
ut de rebus suis quas in civitate vendunt vel ad 
usus suos comparant, theloneum reddere nemini 
teneantur, et ut domus et familie vestrae potestati 
non subjaceant laicali, ita homines, domos et fami- 
lias ipsas eadem libertate futuris decernimus tem- 
poribus gavisuras. Antiquas vero et rationabiles 
consuetudines ecclesie vestra hactenus observatas 
ratas habemus et perpetuo illibatas manere cense- 
mus, ut videlicet decedente aliquo vestrum, vel ad 
religionem se transferente qui de messe nova illius 
anni minam unam vel amplius de prebenda rece- 
perit, aliqua pars messis eum contingens in solu- 
tionem contractorum utiliter transeat debitorum, 
vel in alios usus secundum quod ordinaverit ipse 
vel alius cui rerum suarum dispositionem commi- 
serit: si vero forte, quod absit ! aliquis vestrum 
intestatus decesserit, solutis debitis utiliter contra- 
etis et expensis deductis, quod de rebus ipsius 
defuncti per ecclesiam acquisitis superfuerit, juxta 
statuta Laterani concilii ad ecclesiam devolvatur : 
ad ecclesias aulem vestras cum vacaverint, liceat 
vobis personas diccesano episcopo presentare, a 
quo si idoneze fuerint, curam recipiant animarum, 
ita utei de spiritualibus, vobis autem de tempora- 
libus, debeant respondere. Statuimus insuper ut 
episcopo vestro, autetiam, te, fili decane, decedente, 
vel vestrorum quolibet successorum, nullus ibi 
qualibet subreptionis astutia seu violentia prepo- 
natur, nisi quem vos communi consensu vel pàrs 
vestrum consilii sanioris secundum Dei timorem et 
anliquam eanonicamque consuetudinem ecclesise 
vestre duxeritis eligendum. In electionibus autem 
seu quibuslibet ecelesie vestre negotiis, statula 
majoris et sanioris partis vestrum per contradic- 
tionem aliorum interdicimus impediri, dummodo 
quod statuitur ecclesiasticis non obviet institutis. 
Prohibemus etiam ut neminiliceat iu vos vel eccle- 
siam vestram suspensionis vel excommunioealio- 
nis, vel interdicti sententiam sine manifesta causa 
et rationabili promulgare. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 


1155 


seu quibuslibet vexatiouibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur eorum pro quorum guberna- 
lione ac sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
bus profutura, salva sedis apostolice auctoritate et 
epis2opi vestri debita reverentia. Si qua igitur in 
futurum ecclesiastica seeularisve persona, hanc 
nostre constitutionis paginam sciens, contra eam 
lemere venire tentaverit, ete. 

Datum Velletri per manum Alberici sanetze Ro- 
mans Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, 
secundo Kal. Julii, indiet. xv ; Incarnat. Dominicae 
anno 1182, pontificatus vero domini Lucii papae 
lI anno primo. 

Collatio facta est cum originali, die 24 April. 


1336, post Pascha. B 


LXIH. 


Petro, abbati Casinensi, asserit ecclesiam S. Nico- 
lai de Gurgo, a Barasone, judice Arborensi , col- 


latam. 
(Velletri, Jun, 30.) 


[MowrrAvCcON, Diarium Italicum, p. 327.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio PErRo Casinensi abbati, salutem et apostoli- 
cam benedictionem. 

Que loeis religiosis pietatis intuitu conferuntur, 
firma volumus et illibata persistere, et ne pravorum 
nequitia perturbentur, apostolico praesidio commu- 
nire. Hac itaque consideratione rationis indueti, et 
tuis nihilominus precibus inclinati, ecclesiam San- 
cti Nicolai de Gurgo eum omnibus pertinentiis suis, 
quam per dilectum filium nostrum nobilem virum 
Barason Arborensem judicem, dicecesanis episcopis 
assensum prebentibus, commissum tue cure, 
coenobium est canonice consecutum, sicut in scri- 
pto ejus authentico continetur, et eam juste ac 
sine controversia possides, tibi et per te monaste- 
rio tuo, auctoritate apostolica confi rmamus, et pree- 
sentisseripti patrocinio communimus. Ad majorem 
autem hujus facti notitiam idem seriptum inferius 
duximus adnotandum. « In nomine Patris, et Filii, 
el Spiritu saneti. Amen. Peccatorum pondere pra- 
gravatis principale reperitur remedium, ut tempo- 
ralem substantiam Christi pauperibus erogare fe- 
slinent, Domino ipso dicente : Date eleemosynam, 
et ecce omnia munda sunt vobis : et iterum : Facite 
vobis amicos demammona iniquitatis, ut cum defe- 
ceritis recipiant vosin &lerna tabernacula. Ideoque 
hane vocem audiens ego Barason rex et judex, avi 
et patris mei sequens pro posse pia vestigia, con- 
sentiente uxore mea regina Algaburga, neenon et 
episcopis nostris Mariniano Zorachi de Terra alba, 
et comitano Pais de Ala, pro redemptione anima- 
rum nostrarum et parentum nostrorum, tradimus, 
donamus atque concedimus ecclesie S. Benedicti 
de Monte Casino, ecclesie de S. Nicolai de Gurgo 
cum omnibus pertinentiis suis, cum servis etancil- 
lis, terris, vineis, cultis et incultis saltibus et pra- 
tis, et silvis, atque piscationibus, nec non et anima- 
libus, et cum omnibus que in chartula ejusdem 


D 


LUCU IH PAPJE 


possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, A ecclesis continentur scripta ; tali pacto atque con- 


1186 


ventione, ut duodecim ibidem ad Deo serviendum, 


E 


x 


si lamen supradicta ecclesia hos sustinere sine sui 


detrimento potuerit, dirigat monachos, ex quibus 
tres vel quatuor ita sint litterati, ut si necessarium 
fuerit in archiepiscopos et episcopos possint eligi, 
et etiam regni nostri negotia sive in Romana curia 
vel in curia imperatoris, et ubique valeant tractare. 
Si vero tantos sustinere non potuerit preedieta ec- 
clesia, septem, vel quantos secundum consilium 
nosirum visum fuerit, transmittat, de qua ecclesia 
viginti byzantios, et non plus, annuatim accipiat 
ecclesia S. Benedicti Montis Casini, nisi forte ali- 
quid intervenerit eidem ecclesie impedimentum, 
vel procuria Romana, vel pro guerra, vel certe pro 
regni sui negotio, vel etiam pro coiparatione ali- 
cujus terre. Mihi autem, vel alicui alteri non liceat 
aliquo modo supradictam S. Nicolai repetere vel 
inquietare ecclesiam, si supradictam tenere volue- 
rint conventionem. Testes Marianus Zorraki episco- 
pus Terralbe, et Comitanus Pais, episcopus Als, et 
Ponthus curator de Bonorzuli, et Comitanus Fron- 
sacute curator de Campitanno, et Comitanus de 
Lacon pedes curator de Valensa, et Constantinus 
Spanus curator de Frodoriane judex, Parason de 
Gallun curator de Miili, Orzocho de Lacon, filius 
meus, curator de Giltiber, Orzocor de Lacon Arbo- 
rikesus curator de Barbaria de Meana, Constanti- 
nus Manea curator de Mantra Olisai, Joannes de 
Vinea Bujakesorum major cum totis suis sociis; 
Petrus Paganus, quamvis indignus. sacerdos qui 
hec omnia scripsit. Si quis autem contra hanc no- 
stre donationis chartulam aliquid moliri voluerit, 
omnipotentis Dei Patris, et Filii, et Spiritus saneti, 
nec non et beate semper Virginis Dei genitricis Ma- 
rie, et omnium coelestium virtutum, et sanctorum 
patriareharum,et prophetarum,apostolorum,evan- 
gelistarum, diseipulorum, innocentium, martyram, 
confessorum atque virginum, et omnium incurrant 
maledictionem electorum. Amen. Qui autem huie 
chartule consenserint, el eam confirmaverint, et 
veram esse crediderint, habeantbenedictionem Dei 
omnipotentis Patris, el Filii, et Spiritus saneti, 
nec non et beate semper Virginis Dei genitricis Ma- 
rie, et omnium coelestium virtutum, et sanetorum 
patriareharumet prophetarum, apostolorum,evan- 
gelistarum, diseipulorum,innocentium, martyrum, 
confessorum atque virginum, et omnium electo. 
rum. Amen. Hee omnia sunt ordinata, et fir- 
mata anno millesimo centesimo octuagesimo se- 
eundo. » 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceathane paginam nostrae confirmationis infringere, 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipo- 
tentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum 
ejus se noverit incursurum. 

Datum Velletri secundo Kalendas Julii. 

(Adest sigillumplumbeum pendens, ez una parte 


e 


Ee P Er "han RUN 
Erie ES aen he Nn 
» * 


1157 


TRUS ; ex altera : Lucius PAPA TERTIUS (7). 
LXIV. 


Universis Ecclesiarum pralatis mandat ut. excom- 
manicent eos quimonachis ad generale capitulum 
Cluniacense euntibus insidias posuerint. 


(Velletri, Jul. 14.) 


[D. BouquzT, Zecueil, XV, 414.] 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis universis Ecclesiarum prelatis, in quorum 
dicecesibus malefactores existunt, qui monachis ve- 
nientibus ad generale capitulum Cluniacense insi- 
dias ponunt, sive res proprias auferunt, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Ad tantam jam, sicut accepimus, pravorum ho- 
minum malitia devenit insaniam, et ita eorum cu- 
piditas in immensum exarsit, ut nec pudori nec 
religioni jam pareat ; sed passim avaritie suc un- 
dequaque fomenta perquirant. Sicut autem nostris 
est auribus intimatum, quidam malefactores mo- 
nachis ad generale capitulum Cluniacense venienti- 
bus ponunt insidias, eteis quos deprehendere pos- 
sunt,rebus quas deferunt violenter ablatis, injurias 
presumunt plurimas irrogare. Volentes itaque hu- 
jusmodi homines a tantanequitia coercere, discre- 
tioni vestra perapostolica scripta mandamus qua- 
tenus eos quosnoveritis talibus criminibus irretitos; 
tandiu, sicut excommunieatos, nullius contradi- 
etione obstante faciatis ab omnibus arctius evitari, 
donec damna illata resarciant, et de injuriis sa- 
tisfaciant competenter. 

-" Datum Velletri secundo Idus Julii. 


LXy. 
Ad [Guidonem] Senonensem archiepiscopum. 
(Velletri, August, 5.) 
[Antiquités de Saint- Aignan d'Orléans, p. 85.] 


Lucius episcopus, seryus servorum Dei, vene- 
rabili fratri Senonensi archiepiscopo, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Dilectus filius noster abbas S. Maximini trans- 
missa nobis questione monstravit quod cum mo- 
nasterium suum in ecclesia S. Aniani Aurelianensis 
prebendam quamdam de antiqua consuetudine, 
tempore longissimo percepisset, decanus et cano- 
nici sine judicio et justitia temeritate propria sub- 

"traxerunt. Nos itaque providere volentes ne suum 
monasterium in hac parte fraudetur, fraternitati 
tus per apostolica scripta mandamus quatenus 
partibus convocatis, si per testes legitimos de ab- 
batis assertione constiterit, prebendam cum per- 
ceptis fruetibus monasterio facias dilatione et ap- 
pellatione cessante restitui, restitutioneautem facta 
sialiquid apparuerit questionis diligentibus audias, 
et mediante justitia decidas. 

Datum Velletri, Nonis Augusti. 


EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 4182. 


inscriptum habens : SaNcrUs PAuLUS, Sawcrus Pr. À 


1158 


LXVI. 
Monasterii S. Marie Muretensis protectionem susci- 
pit possessionesque confirmat. 
(Velletri, Nov. 23.) 
[ManniQue, Ánnal. Cisterc., Ill, 25.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Perno abbati Sancte Marice de Murelo, ejusque 
fratribus, tam preesentibus quam futuris, regularem 
vitam professis. 

Religiosam vitam professis apostolicum convenit 
adesse presidium : quapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris supplicationibus clementer annuimus, 
et prefatum monasterium, in quo divino estis ob- 
sequio mancipali, sub beati Petri et nostra prote- 
ctione suscipimus, etc. Preterea quascunque pos- 
sessiones, queecunque bona 1dem monasterium, aut 
in presenti possidet, aut in futurum poterit adipi- 
sci, firma vobis et illibata permaneant. In quibus 
heec propriisduximus exprimenda nominibus : Lo- 
cum ipsum de Murello, in quo praedictum mona- 
sterium situm est, cum pertinentiissuis ; grangiam 
de Ovila cum pertinentiis suis ; grangiam de Alca- 
ramazeum appendiciis suis ; grangiam de Azagron 
cum appendiciis suis, etc. 

Datum Verone, nono Kalendas Decembris, in- 
dictione prima, Incarnationis Dominica anno 1182, 
pontifieatus ejusdem domini Lucii pape III anno 
secundo. 

LXVII. 
Ecclesiam Signiensem tuendam suscipit el ejus bona 
ac privilegia confirmat. 
(Velletri, Dec. 2.) 
[UcnELu, Italia sacra, I, 1231.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri PErRo Signino ejusque successoribus ca- 
nonice intrantibus in perpetuum. 

Et ordo rationis expostulat, et ecelesiast. utilitatis 
consideralio nos invitat fratres et coepiscopos no- 
stros ampliori charitate diligere, et commissas eo- 
rumgubernationi Ecelesias patrocinio sedis aposto- 
lice propensiuscommunire,quo ex suscepti exsecu - 
tione officii tanto vigilantiores possint semper exi- 
stere, quanto a pravorum incursibus securiores se 
viderint permanere. Eapropter, ven. in Christo 
frater episc., tuis justis postulationibus clementer 
annuimus,etSigninam Ecclesiam, cui Deo auetore 
preessedignosceris, ad exemplar felicis recordatio - 
nis Alexandri papa, predecessoris nostri, sub B. 
Petri et nostra protectione suscipimus, et presentis 
scripti privilegio communimus, statuentes ne quas- 
cunque possessiones, quecunque bona eadem Ec- 
clesia sive indomibus, casnlaribus vel extra civita- 
tem, aut in vineis, arboribus fructiferis et infructi- 
feris, seu in terris cultis et incultis, nemoribus, 
pratis, aquis, molendinis, et pascuis, aut in aliis 
tam in montibus, quam in planitie inpressentiarum 
juste et canonice possidet, aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum, vel principum, 


(7)In archivo Casinensi pleraque alia regum Sardinie diplomata comparent, vernaculoins ule idiomate 


conscripta. 


1159. 


oblatione fidelium, seu aliis justis modis, parante A 


Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque sueces- 
soribus et illibata permaneant ; in quibushee pro- 
priis duximus exprimenda vocabulis : 

In civitate Signina ecclesiam S. Petri eum omni- 
bus pertinentiis suis, eccles. S. Lueice cum omni- 
bus pertinentiis suis, eccles. S.Stephani cum omni- 
bus perlinentiis suis, eccles. S. Marci cum omnibus 
pertinentiis suis, in castro Collismedii eceles. S. 
Marie cum omnibus pertinentiis suis, in castro 
Metellanici eccles. S. Angeli, et ecclesiam S. Petri 
cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. A&gi- 
dii, et ecclesiam S. Marie de Vacariis cum omni- 
bus pertinentiis suis, ecclesiam S. Nicolai de Mon- 
tenigro cam omnibus pertinentiis suis, monaste- 
rium S. Marise de Roscillis cum capella S. Marga- 
rites, et capella S. Archangeli de Gabiniano, et cum 
omnibus pertinentiis et libertatibus suis, in castro 
Gabiniani ecclesiam S. Thome cum omnibus per- 
tinentiis suis, eccles. S. Joannis de Montefocale, 
eccles. S. Maris de Archipresbytero, et ecclesiam 
S. Valentini cum omnibus pertinentiis suis. In ca- 
stro Plumbinarie, ecclesiam S. Marie, ecclesiam 
S. Anastasii, ecclesiam S. Nicolai eum omnibus per- 
tinentiis suis, rnonasterium S. Cecilie cum omni- 
bus pertinentiis suis, ecclesiam S. Barbare eum 
omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Salvatoris 
de Viculo, ecclesiam S. Marie cum omnibus per- 
tinentiis suis, ecelesiam S. Anastasiw, ecclesiam 
S. Georgii cam omuibus pertinentiis suis. In eastro 
Vallismontoni ecclesiam S. Marie, ecclesiam 58. 
Andres, eeclesiam S. Laurentiicum omnibusper- 
tinentiis suis, ecclesiam S. Joannis de Selva, et 
ecclesiam S. Nicolai eum omnibus pertinentiis ea- 
rum, ecclesiam S. Zoticicum omuibus pertinentiis 
suis, monaslerium S. Mariae in Silice cum omnibus 
pertinentiis, et libertatibus suis. In castro Saeci 
ecclesiam S. Angeli, et ecclesiam S. Ilarii eumom- 
nibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Leonardi de 
Roeea, S. Sylvestri eumomnibus pertinentiis suis. 
In castro Montisfortini, ecclesiam S. Marie, eecle- 
siam S. Crueis, ecclesiam S. Stephani cum omni- 
bus pertinentiis suis, ecclesiam S. Petri in versa 
aqua cum eapellaS. Sylvestriet omnibus perlinen- 
tiis suis, ecclesiam S. Archangeli, et ecclesiam S. 
Nicolai de Silva cespati cum omnibus pertinentiis 
suis. Hortum, qui est anle portam predicte civita- 
tis Signins cum plaigis, etlongara, et omnibus uti- 
litatibus suis. Canapinam majorem quse est juxta 
viam, qua itur Anagniam, et est in pede placarum 
sub vadi cum alia terra, quee est supra ipsam Ca- 
napinam, et partem silve, collis fenaltuli. Castra 
quoquecollis medii, Metelanici, Gabiniani, Plumbi- 
narie, Vallismontoni, Sacci et Montisfortini tibi- 
taisquesuecessoribus episcopali jure subjacere de- 
cerniinus, sicut predecessoribus tuis subjecta fuisse 
noseuntur. Terminos autem tui episcopatus sieut in 
privilegiis predecessorum nostrorumcontineri no- 
«cuntur, et antecessores tui,el tu ipse presentiali- 


LUCII III PAPZE 


ter possides, preesenti seripto nihilominus confir- 


4160 


E 
ha 


c 


mamus ; libertates quoque rationabiles, quashabes - 


in feodatis, et hominibus tuis de Signia, ratas, et 
firmas manere censemus, ipsasque prohibemus in 
posterum temeritate qualibet violari. Interdicimus 
etiam, ut infra terminos ejusdem episcopatus nul- 
lus sine assensu tuo, vel successorum tuorum, sal- 
vis privilegiis apostolicze sedis, de novo ecclesiam 
vel capellam edificare praesumat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominumliceat 
prefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, velablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quoru:z guber- 
natione et sustentatione concessa sunt, usibus om- 
nimodis profutura, salva apostolice sedis auctori- 
tate. 

Si qua igiturinfuturum ecclesiastica scecularisve 
persona, etc. 

Ego Lucius eatholicz Ecclesie episeopus sub- 
scripsi. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufine epi- 
scopus. 

Ego Henricus Albanen. episc. 

Ego Vivianus tit. S. Steph. in Coelio Monte pres- 
byter card. 

Ergo Arduinus presb. card. tit. S. Crueis in Jeru- 


salem. 
Ego Laborans presb. card. S. Marie in Trans 


Tiberim tit. Cal. 

Ego Rainerius S. Georgii ad Vel. Aureum diac. 
card. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
card. 

Datum Velletri per manum Alberti S. R. E. pres- 
byteret cancellarii, 1v Non. Decemb., ind. r, anno 
Inearn. Dom. 1182, ponti&icatus vero D. Lucii pa- 
pe III anno n. 

LXVIII. 

Ecclesiam Ravellensem tuendam suscipit et ejus 
bona confirmat, petente Joanne episcopo. 
(Velletri, Dec. 4.) 

[UcuELn, talia sacra,Y, 1185.] 

Luctus episcopus, servus servorum Dei, ven. fr. 
Jo. episcopo Ravellen. ejusque success. canonice 
substituendis in perpetuum. 


D Cum exinjuneto nobis a Deo apostolatus officio, 


quo eunetis Christi fidelibus, auctore Domino, pre- 
eminemus, singulorum paci et tranquillitati debea- 
mus intendere, presertim pro illorum quiete nos 
oportet esse sollicitos qui pastorali dignitate sunt 
prediti, et ad officium pontificale promoti, et qui 
speciali preerogativa noseuntur ad jus Romane Ec- 
clesie pertinere ; nisi enim nos eorum utilitatibus 
intendentes, ipsorum dignitateset jura in quantum 
Deo permittente, possumus, integra conservemus, 
etauctoritateapostoliea eosabiniquorum hominum 
incursibusdefendamus, deillorum salute non vere 
poterunt esse solliciti, qui sibi ad regendum Do« 


4161 xum 
mino sunt disponente commissi. Eapropter, vener. 
in Christo frater Joannes espiscope, tuis justis po- 
stulationibus clementer annuimus, et Ravellensem 
ecclesiam, cui Deo auctore preesse dignosceris, ad 
exemplar predecessorum nostrorum S. record. 

Adriani et Alexandri PP. sub B. Petri et nostra 
protectione suscipimus, et praesentis scripti privile- 
gio communimus ; statuentes, ut quascunque pos- 
sessiones, quecunque bona eadem Ecolesia in pra- 
sentiarum juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum concessione pontificum, largitione regum vel 
principum, oblatione fidelium, seu aliis justis mo- 
dis, prestante Domino, poterit adipisci, firma tibi 
tuisque successoribus et illibata permaneant. In 
quibus heec propriis duximus exprimenda vocabulis: 

Monasterium S. Triphonis, monasterium S. Tri- 
nitatis, e£ monasterium S. Marise de Castiglione. 
Omnem vero ambitum Ravellensis parochis, sicut 
à predecessoribus tuis, et a te ipso hactenus ratio- 
nabiliter possessus est, tibi, tuisque successoribus 
in perpetuum confirmamus. 

Decernimus ergout nulliomnino hominum liceat 
prefatam ecclesiam temere perturbare. aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quorum sustenta- 
tione concessa sunt usibus omnimodis profutura, 
salva sedis apostolice auetoritate. 

Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve 
persona, etc. 

Ego Lucius catholice Eeclesia episcopus. 


iu 
Ego Theodinus Portuensis et S. Rufine sedis 


episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Vivianus tit. S. Stephani in Codio Monte 
presb. eard. 

Ego Albinus presb. card. tit. S. Crucis in Jeru- 
salem. Á 

Ego Laborans presbyter card. S. Marie trans Ti- 
berim, tit. Callixti. 

Ego Rodulphus diac. card. S. Georgii ad Velum 
Aureum. " 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
card. 

Datum Velletri, per manus Alberti S. R. E. presb. 
eard. et cancelarii, 11 Nonas Decemb., ind. 1, In- 
earn. Dom. anno 1182, pontificatus vero D. Lucii 
papee III anno rr. 


LXIX. 


[Stephano] Augustodunensi et [Manassi] Lingonensi 
episcopis mandat, videant, ne contra privilegium 
wonachis Cisterciensibus concessum, agatur. 


(Velletri, Dec. 24.) 
[LinseanEN, Diplomat. Suec., 1, 116.] 

Lucius episcopus, servus servorum: Dei, venera. 
bilibus fratribus Eduensi et Lingonensi episcopis, 
et dilectis filiis, abbatibus, prioribus et aliis Ec- 
clesiarum preelatis in earum episco patibus consti- 
«utis, salutem et apostolicam benedictionem. 


ParaoL. CCI. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182, 


1162 


A Audivimus et audientes mirati sumus quod, cum 
fratribus omnibus Cisterciensis ordinis a Patribus 
et preedecesscribus nostris concessum sit et a no- 
bisipsis posmodum confirmatum, ut delaboribus 
quos propriis manibus aut sumptibus excolunt, ne- 
mini decimas solver teneantur. Quidam ab eis ni- 
hilominus contra indulta sedis apostolice decimas 
ex.gere et extorquere pressumunt, et sinistra inter- 
pretatione apostolicorum privilegiorum capitula 
pervertentes, asserunt de novalibus debereintelligi, 
ubi de laboribus est inscriptum. Coterum manife- 
stum est omnibus qui recte sapiunt perversam esse 
interpretationem hujusmodi et intellectui sano con- 
trariam, cum, juxta capitulumillud, a prestatione 
decimarum, tam de terris quas deduxerunt vel de- 

pg ducunt ad cultum, quam etiam de terris cultis 
quas propriis manibus vel sumptibus excolunt, sint 
penitus absoluti. Nam si de novalibus tantum Ro- 
mana Eeclesia intelligi voluisset, ubi ponimus de 
laboribus, de novalibus poneremus, sicut in privile- - 
giis quorumdam apponitur aliorum.Unde,quoniam 
adcommunedetrimentum Ecclesise nonest dubium 
redundare, si contra sedis apostolicz statuta im- 
punese posse quis credat quc obtinere debent per- 
petuam firmitatem, ne contra jam dictos fratres 
malignandi materiam ex hoc quisquam assumat. 
et quomodolibetipsos contrajustitiam molestandi, 
per apostolica vobis scripta mandamusatque pree- 
cipimus, quatenus omnibus qui sub vestra pote- 
state subsistunt auctoritate nostra districtius pro- 
hibere curetis, ne fratribus Fontanensibus, sive 
aliis omnibus ejusdem ordinis in vestris episcopa- 
tibus commorantibus, de novalibus seu aliis terris 
quaspropriis manibus aut sumptibus excolunt, vel 
deanimalium nutrimentis, decimas prsiesumant ali- 
quatenus extorquere. 

Si qui vero canonici, clerici, monachi vel laici 
contra privilegia sedis apostolice praedictos fratres 
decimarum exactione gravaverint, appellatione re- 
mota, laieos tam excommunieationis quam inter- 
terdicti sententia percellatis, clericos autem ab of- 
ficio suspendatis, et tam excommunieationis quam 
interdicti sententiam faciatis usque ad dignam sa- 
tisfactionem inviolabiliter observari. Ad haec prae- 
sentium auetoritate precipiendo mandamus quate- 
nus, si qui in fratres prescriptorum monasterio- 
rum manus violentas injecerint, eos accensis can- 
delis excommunieatos publice nuntietis, et faciatis 
8b omnibus sicut excommunicatos districtius evi- 
tari, donec congrue satisfaciant preedietis fratribus 
el cum liiteris dioecesani episcopi rei veritatem 
continentibus apostolico se conspectui repressen- 
tent. Noveritis praeterea eis indultum ut in cau- 
sis suis, quas velipsi adversus alios, vel alii ad- 
versus eos habuerint, liceat eis fratres suos ido- 
neos ad testificandum adducere, atque ipsorum te- 
stimonio et propulsare violentiam et justitiam vin- 
dicare. 

Datum Velletri, xu Kalend. Januarii 1182; 


31 


1163. - 
LXX. 


Monasterii S. Mariz Baumgartensis patrocinium 
suscipit et bona juraque confirmat. 


(Velletri, Dec. 24.) 


[ScmoEPELIN, Alsat. diplom., I, 2776.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis Coxsracriwo abbati monasterii S. Marie de 
Borgar, ejusque fratribus tam presentibus quam 
futuris regularem vitam professis, in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 
nit adesse presidium, ne forte cujusiibet temerita- 
tis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, 
quod absit ! saeree religionis infringat. Eapropter, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus et prefatum monasterium 
beate Dei genitricis semperque virginis Marie, in 
quo divino estis ob$equio mancipati, sub beati Pe- 
tri et nostra protectione suscipimus et presentis 
scripti privilegio communimus. Imprimis siquidem 
statuentes,ut ordo monasticus,quisecundum Deum 
et eati Benedicti Regulam Batque institutionem Ci- 
sterciensium fratrumin eodem monasterio institutus 
esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus in- 
violabiliter observetur. Preterea quascunque pos- 
sessiones, quecunque bona idem monasterium in 
praesentiarum juste et canonice possidet, aut in fu- 
turum concessione pontificum, largitione regum 
vel principum, oblaiione fidelium seu aliis justis 
modis, prestante Domino, poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribus et illibata perma- 
neant. In quibus hae propriis duximus exprimenda 
vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
ium est, cum omnibus pertinentiis suis et cum 
adjacenti grangia de Bongart, et quidquid habetis 
jn fundis terrarum seu pasturis animalium, sicut 
in legitimis instrumentis Tullensium, scilicet et Ar- 
gentinensium episcoporum etducis Lotharingiae Mat- 
thai factis exinde continetur. Quidquid etiam ha- 
betis in vineis, terris et cceteris rebus apud villam 
de Aphec et in adjacentiis ejus, grangiam quoque 
vestram de Anisseheim eum omnibus pertinentiis 
suis, eleemosynam Walfredi de Bixosseheim sicut 
eam per manum Argentinensis episcopi ecclesise 
vestre contulit in vineis, terris, pratis, curiis, do« 
mibus, mansis et molendino apud Bixosseheim et 
in Engresseheinm et esteris locis. Grangiam de 
Baudeneheim cum omnibusappendiciis suis, Usua» 
ria quoque nemorum et pasturarum, ad proprios 
videlicetet omnium animalium vestrorum neces sa- 
rios usus. Grangiam de Fossa sicut a duce Matthaeo 
Lotharingie et Symone de Parreia vobis collata et 
osteris terminis limitata est ; pasturas quoque ad 
omnium animalium vestrorum genera. Usuaria 
etiam nemorum ad omnes usus vestros per totam 
terram castri, quod dicitur Spiceberg. Grangiam 
de Fresonevillari cum omnibus pertinentiis et ap- 
pendiciis suis. Pasturas quoque et omnia usuaria 


LUOH IH PAPZE  : 
A vobis et animalibus vestris necessaria per totum 


1164 


bannumde domno Juvino et de Magnumuiler et de 
Wios.Sane laborum vestrorum, quos propriis ma- 
nibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis 
vestrorum animalium nullus omnino a vobis deci- 
mas presumat exigere. Liceat etiam vobis clericos 
yel laieos e seeculo fugientes liberos et absolutos ad 
conversionem recipere,eteos absque contradictione 
aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fra- 
trum vestrorum post factam in eo loco profes- 
sionem fas sit de eodem absque licentia abbatis 
sui discedere ; discedentem vero absque commu- 
nium litterarum cautione nullus audeat retinere. 
Paci quoque et tranquillitati vestre paterna volen- 
tes sollicitudine providere, auctoritate aposto- 
lica prohibemus, ut infra clausuras locorum 
seu grangiarum vestrarum nullus violentiam vel - 
rapinam seu furtum committere, ignem apponere, 
hominem capere vel interficere aliqua temeritate 
presumat. Si vero episcopus, in cujus parochia 
domus vestra fundata est, tertio per intervalla 
temporum cum humilitate ac devotione, qua con- 
venit, requisitus substitutum abbatem benedicere 
forte noluerit, lieitum sit eidem abbati proprios 
novitios benedicere et alia que ad officium suum 
pertinentexercere, donec idem episcopus duritiam 
suam recogitet et benedicendum abbatem benedi- 
cere non recuset. Preterea licitum sit vobis in 
causis vestris fratres vestros idoneos ad testifi- 
candum adducere atqueipsorum testimonio, si re- 
ctum fuerit, et propulsare violentiam et justitiam 
vindicare. 


Deerevimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed 
ómnia integraconserventur eorum pro quorum gu- 
bernatione ae sustentatione concessa sunt, usibus 
ómnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
etoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica 
siecularisve persona, etc. 

Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis ecclesie Rutine sedis 
episcopus. 

' Ego Henricus Albanensis episcopus. 


D Ego Petus presbyter cardinalis tituli S. Su- 


sanne. 

Ego Jacinthus diaconus cardinalis S, Marie in 
Cosmedin. 

Ego Vivianus tituli S. Stephani in Coelio Monte 
presbyter cardinalis. 

Ego Arditio S. Theodori diaconus cardinalis. 

Ego Arduinus presbyter card. tituli S. Crucis 
Viterbiensis. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Ego Laborans presbyter cardinalis S. Marie 
trans Tiberim tituli Calixti. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1182-1183, . 


1166 


Ego Ranerius presbyter cardinalis sanctorum A confirmamus et presentis scripti patrocinio com- 


Joanuis et Pauli tituli Pamachii. 

Ego Albinus diaconus cardinalis S. 
Novae. 

Datum Velletri, per manum Alberti S. Romane 
Eeclesie, presbyteri cardinalis et cancellarii, x 
Kal. Januarii, indictione prima, Incarnationis Do- 
miniee 1182, pontificatus vero domni Lueii papse 
III anno ir. 


Marise 


Lxx. 


Transactionem a Guichardo, b. m. archiepiscopo 
Lugdunensi, cum Guigone, comite Forensi, fac- 
tam confirmat . 


(Veletri.) 
[MENEsTRiER, Hist. de Lyon, Preuv., p. xu.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


filiis decano et capitulo Lugdunensi, salutem et B 


apostolieam benedictionem. 

Suscepti regiminis administratione compellimur 
justis petitionibus singulorum annuere et ea qua 
sine pravitate de voluntate partium statuunturapo- 
stolieo patrocinio communire, ne malignitate quo- 
rumlibet rescindatur in posterum quod est cum 
studio et labore amicabili compositione statutum. 
Unde quod postulavit a nobis vestra devotio, ut 
iransactionemillam quam bons memoris Guichar- 
dus quondam archiepiscopus vester, nobis assen- 
tienlibus et presentibus, cum nobili vero Guigone 
Forensi comite fecit, scripti nostri munimine firma- 
remus. Nos vestris postulationibusannuentes,trans- 
actionem ipsam, sicut de spontanea voluntate par- 


tium facta est et recepta, ratam habemus eteam ad ( 


memoriam futurorum de verbo ad verbum, sicut 
in seripto authentieo continetur, litteris duximus 
adnotandam, in nomine Domini nostri Jesu Christi 
ad perpetu: pacis stabilitatem inter dominum Gui- 
chardum, etc. 

Datum Velletri, per manum Alberti sancta Ro- 
mans Ecclesie presb. card. et cancellarii, No- 
nas..... indictione xv,Incarnationis Dominica anno 
1182, pontificatus vero domini Lucii pape anno 


primo. 
ANNO 14182-1183, 


LXXII. 


Canonicis Astensibus ecclesiam. S. Michaelis de 
Intercisio asserit. 


(Velletri, Mart. 20.) 
|Historiz patrie monum., Charte I, 935.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileetis 
filiis archipresbytero et eanonicis Astensis, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum, et vota qua a rationis 
tramite non discordant, effectu prosequente com. 
plere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris ju- 
stis postulationibus, grato coneurrente assensu, 
ecclesiam Saneti Michaelis de Interisio a bone me- 
moriae An[selmo]quondam episcopo vestro collatam, 
sicul canonice et sine controversia possidetis, vobis 
vestrisque successoribus auctoritate apostolica 


munimus ; statuentes ut nulli omnino hominum 
liceat hanc paginam nostre confirmationis infrin- 
gere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis au- 
tem hoc attentare presumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Velletri, xu1 Kal. Aprilis. 


LXXIII. 
Privilegium pro capitulo Remensi. 
(Velletri, Mart. 26). 
[VAnN, Archives administ. de la villede Reims, t. 1, 
partie 1re, p. 403.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis, R. decano, et capitulo Remensi, etc. 
Vestris justis postulationibus annuentes, presen- 
tibus vobis litteris indulgemus ut nemini liceat R. 
de Roscio, vel heredes ipsius aut quoslibet alios 
malefactores ecclesise vestre, a sententia qua pro 
suis excessibus canonice fuerint innodati, nisi prius 
ecclesia vestre, pro facultate sua congrua satisfa- 
etione exhibita, relaxare. 
Datum Velletri, vn Kalend. Aprilis. 


LXXIV. 


Petentibus canonicis Placentinis, sententiam inter 
ecclesiam  Placentinam et. Alfonsum, quondam 
episcopum Papiensem, latam corroborat. 


(Velletri, Mart. 28.) 
[CauPr, Hist. di Piacenza, YI, 367.] 

LuciUs episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis A. preposito et canonicis Placentinis, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Ea, que in controversia deveniunt et amicabili 
concordia vel judicio finiuntur, nein recidive con- 
tentionis scrupulum relabantur, scripture sunt 
fidei committenda, et apostolico munimine robo- 
randa. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis petitionibus grato concurrentes assensu, sen- 
tentiam inter ecclesiam Placentinam et bone me- 
moria Alf. Papiensem episcopum super duabus 
partibus decime totius curtis Portus Albare a no- 
bis olim, dum in illis partibus fungeremurlegatio- 
nis officio, promulgatam ; sicut canonice lata est 
et a partibus recepta, auetoritate apostolica con- 
firmamus et presentis scrip ti patrocinio communi- 
mus. Statuentes, ut nulli omnino hominum liceat 


D hane paginam nostre confirmationis infringere, 


etc. 
Datum Velletri, v Kal. Aprilis 1182. 
LXXV. 


Monasterio S. Dionysii asserit ecclesias ab archie- 
piscopis Senonensibus concessas. 


(Velletri, April. 2.) 
[DounrET. Hist. de Saint-Denys, t. I, p. 516.] 
Lucius episeopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et monachis Sancti Dionysii, salutem 
et apostolicam benedictionem. 
Ea qua per fratres et coepiseopos nostros reli- 
giosis loeis pietatis intuitu conferuntur, ne alicu- 


1167 LUCII Il] PAP/E 


jus valeant malignitate turbari, 
munimineroboranda. Quapropter,dilecti in Domino 
filii, vestris justis petitionibus grato concurrentes 
assensu, concessionem vobis et per vos monaste- 
rio vestro factam a venerabili fratre nostro G. Se- 
nonensi archiepiscopo, et ejus antecessoribus bona 
memorie, Daiberto et Vuillelmo, de ecclesiis de 
Belna, de Sancto Lupo, de Josenuilla, de Ver, de 
Fericiaco, de Grandi Puteo, et Sanoto Andosno,et 
presentatione presbyterorum in eisdem ecclesiis, 
sicut canonice facla est et servata, etin scriptis 
authenticis continetur, auctoritate apostolica fir- 
mamus etpreesentis scripti pagina communimus ; 
statuentes ut nulli omnino hominum liceat, etc. 
Datum Velletri, quarto Nonas Aprilis 1182. 


LXXVI. 


Monasterio S. Dionysii asserit ecclesiam de Forest 
. et alteria quedam, ab episcopis Cameracensibus 


COncessa . 

(Velletri, April. 4.) 
[Ibid., p. 947.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, |dilectis 
filiis abbati et monachis Saneti Dionysii, salutem 
et apostolicani benedictionem. 

Concessionem vobis et pervos monasterio vestro 
factam a venerabili fratre nostro Cameracensi epi- 
scopo et ejus antecessoribus bonae memorie Wal- 
tero, Odone, Nicolao et Rogero, de ecclesia de 
Forest, altari de Solempna, altari de Vertiniolo, et 
poriionem cujusdam decime de Kevi, sicut ca- 
nonice faeta est, et hactenus observata, et in sori- 
ptis authenticis continetur, auctoritate apostolica 
confirmamus et presentis scripti patrocinio com- 
munimus ; statuentes ut nulli omnino hominum 
liceat hane paginam nostre coufirmationis in- 
fringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem, etc. 

Datum Velletri, secundo Nonas Aprilis. 1182. 

LXXVII. 


Henrico episcopo et Willelmo decano et canonicis 
Bajocensibus concedit« uttamipsiquam succes- 
sores eorum apud ecclesiam cathedralem valeant 
sepeliri. » 

(Velletri, April.11.) 
[Opp. Petri Rlesensis, p. TA.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri HENRico epíscopo et dilectis liis Wrr- 
LELMO decano et canonieis Bajocensibus, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Referente dilecto filio magistro Radulfo canonico 
vestro, nobis innotuit quod cum olim monachi 
Saneti Vigoris constitutionem cujusdam episcopi 
vestri fecissent a felicis recordationis Honorio 
PP., predecessore nostro, auctoritate apostolica 
confirmari, qua sub excomunieatione constituit 
ne quis episcoporum vel canonicorum ecclesise 
vestre alibi quam apud monasterium sepulturam 
haberet,nihilominus tamen apud ecclesiam vestram 
predecessores vestri sepulti fuerunt. Vos autem 
predictam constitutionem humiliter formidantes, 


4168 ] 


apostolico sunt A super hoc muniri auctoritate apostolica postulastis. 


Nos igitur precibus vestris benignius inclinati, ex- 
communicationem praefatam decernentes de fratrum 
consilio non tenere, apostolica auctoritate conce- 
dimus, ut tam vos quam successores vestri apud 
cathedralem ecclesiam valeatis, contradictione et 
appellatione postposita, sepeliri. Nulli engoomnino 
hominumliceat hanc paginam nostre constitutio- 
nis et concessionis infringere, vel ei ausu teme- 
rario contraire. Si quis autem hoc attentare pre- 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei et bea- 
torum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit 
incursurum. 
Datum Velletri, 1n Idus Aprilis. 
LXXVIII. 


A[del.heidem]abbatissam et sororos Quedlinburgenses 
reprehendit « quod censum, ad indicium percepta 
libertatis Romana Ecclesiz debitum, diminuant, 
el cum in eisdem privilegiis sit expressum quod 
libram argenti Romano pontifici annuatim tribuere 
debeant, nonnisi marcam velint ezsolvere,libram 
ibimarcam debereintelligiasserentes. » Attamen, 
petente S. praposito Moguntino concedit «utnon- 
nisimarcam def zcati argenti ad pondus Coloniense 
ulterius annis singulis persolvant. 

(Velletri, April. 14.) 
[Vide EnarB, Cod. dipl. Quedlimb., 103.] 
LXXIX. 
Ad Petrum abbatem et capitulum Casinense. 
(Velletri, Mart. 20.) 
[Tosmri, Storia di Monte-Casino, II, 210.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


( filiis P. abbati, et capitulo Casinensi, salutem et 


apostolicam benedictionem. 

Cum monasterium vestrum multipliciter gravatum 
sit, et oppressum, etin praestanda proeuratione his 
qui de curia nostra per vos sepius transeunt, ex- 
pensas plurimas facere compellatur, super grava- 
minibus vestris paterna vobis volumus provisione 
prospicere, et onera vesti a in quibus secundum 
Deum possumus relevare.Inde est quod locum inter- 
dum aliqui de curia nostra, et fratrum nostrorum 
in expensis monasterii apud Sanctum Germanum 
non necessitate sed voluntate morentur, praesenti- 
bus vobislitteris indulgemus, ut nemini de curia 
nostra vel fratrum nostrorum ultra unum vel duos 
dies apud Sanetum Germanum teneamini proeu- 
rationem impendere, nisi forte infirmitas ipsum, 
vel alia manifesta necessitas detineret. 

Datum Velletri, xu Kalendas Maii. 

LXXX. 
Monasterio S. Remigii Remensi privilegia varia 
concedit. 
(Velletri, Maii 10.) 
(Vans, Archives administ. de la ville de Reims, 
I, n, p. 395.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis P. abbati, et fratribus S. Remigii Remensis, 
etc. 

Auctoritate apostolica vobis indulgemus ut tam 
clericos quam laicos, ad vestram confugientes re- 


P 
] 


je) --7^ 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN, 4189-1183. 


1110 


ligionem, liceat vobis liberos et absolutos recipere À dubium valeant revocari, scripture suntfidei com- 


et sine contradictione aliqua retinere. In parochia- 
libus vero ecclesiis quas habetisliceat vobis libere 
idoneas personas eligere, et dicecesano episcopo 
presentare, quibus animarum curam ipse commit- 
tat, ita ut illi de spiritualibus, vobis autem de tem- 
poralibus debeant respondere. Liceat insuper vobis 
de redditibus unius parochia duobus sacerdotibus 
qui ecclesise deserviant, cum episcopali auctoritate 
pro vestra discretione et arbitrio providere, ita 
quod unus alio debeat subjacere, dummodo tanti 
sint redditus quibusuterque possit congrue susten- 
tari. Paei prseterea et indemnitati vestre paterna 
sollicitudine providentes, auctoritate apostolica in- 
hibemus ne quis, infra clàusuras et ambitusloco- 
rum etgrangiarum vestrarum, aliquam violentiam 
facere, aut hominem aliqua temeritate capere seu 
interficere presumat. Prohibemus insuper nequos- 
libet vestros homines temere quisquam capere vel 
a dominio vestro alienare, autindebitis hospita- 
tionum procurationibus et servitiis, seu quibusli- 
bet injustis exactionibus audeat aggravare. Sane 
novalium vestrorum, qui propriis manibus vel 
sumptibus colitis, et de nutrimentis animalium 
vestrorum, nullus a vobisdecimas exigere presu- 
mat. Ad h&c presentibus litterisinhibemus utnulli 
liceat in fundo vestro, velin possessionibus ad vos 
spectantibus, quas ad proprios usussub vestro do- 
minio retinetis, sine licentia et auctoritate vestra 
edifieium aliquod fabricare. Indebitum etiam gra- 
vamen a vobis amovere volentes, in vos aut eccle- 
sjas vestras interdicti vel excommunicationis 
sententiam, sine manifesta et rationabili causa, 
"proferri vetamus. Sepulturas quoque locorum 
vestrorum, in quibus sex monachi ad minus 
fuerint, liberas esse decernimus, ut eorum devo- 
tioni et extreme voluntati qui se illie sepeliri 
 deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti 
sint, nullus obsistat, salva tamen illarum eccle- 
siarum canonica justitia a quibus mortuorum eor- 
pora assumuntur. Cumautem generale interdictum 
terre fuerit, liceat vobis fratres et servientes in 
eisdem domibus commorantes, et eos qui se reli- 
-gioni vestre reddiderint, nisi forte nominatim 
fuerint interdicti vel excommunicati, vel aliud de 
ratione obstiteril, in ccemeteriis vestris Christiane 
tradere sepulture. Nulli ergo. . .. 
Datum Velletri, vi [d. Maii. 


LXXXI. 


Refutationem prave consuetudinis, quam  Bul- 
cardus de Montemorenciacio in vineis monas- 
terii S. Dionysii, in Dioilo villa sitis, habebat, 
et rotaticum quod in terra sua idem Bulcardus 
habebat, sicut ea monasterio remisit,» confirmat. 

(Velletri, Maii 14.) 


[DousLEr, Hist. de Saint-Denys,t. Ll, p. 5$16.] 
Quoties piis locis et religiosis personis aliqua 
remittuntur seu pietatis intuitu conferuntur, ne 
in posterum alicujus malignitate turbentur vel in 


B 


mittenda et apostolicae tuitionis munimine robo- 
randa. Eapropter, dilectifilii, vestris justis peti- 
tionibus grato concurrentes assensu, refutationem 
prava consuetudinis, quam Bulcardus de Monte- 
morenciaco in vineis vestrls monasterii in Dioilo 
villasitis habebat ; et rotagicum, quod in terra sua 
idem Buleardus habebat, sicut ea rationabiliter 
monasterio vestro, fratribus suis, Herveo scilicetet 
Theobaudo de Marli volentibus et laudantibus re- 
misit atque concessit, auctoritate apostolica con- 
firmamus et presentis scripti patrocinio communi- 
mus, stataentes ut nulli omnino hominum liceat 
hane paginam nostre confirmationis infringere, 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem, etc. 
Datum Velletri, secundo Idus Martii 1182. 


LXXXII. 
Ad capitulum Narbonense. 
(Velletri, Maii 16.) 
[Gall. Ghrist. nov., VI, Instr., 46.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis capituli Narbonensis, salutem et apostolicam 


-benedictionem. 


C 


Venientes ad nos venerabiles fratres nostri Ma-- 
galonensis et Bitterrensis episcopi nostro apparatui 
suggesserunt, quod cum Ecclesia vestra esset 
non solum archiepiscopo, sed etiam personis aliis 
destituta, juramento prestito promisistis, quod 
mandato venerabilis fratris nostri Albanensis épi- 
scopi, qui tunc in partibus illis legationis officio 
fungebatur, de ordinatione ipsius ecclesise siné 
contradictione qualibet pareretis ; ceeterum quia 
idem episcopus, antequam vestram ecclesiam ordi- 
nasset, ad sedemapostolicam rediit, nos providere 
volentes, ne personarum defectu eidem ecclesie 
quodlibet incommodum perveniret, predicto epi- 
scopo dedimus in mandatis, ut sicut a vobis in 
eum religione jurisjurandi fuerat compromissum, 
jam dietam ecclesiam ordinaret ; ipse vero cum 
consilio praedictorum episcoporum tres archidiaco- 
natus vacantes, et sacristiam in ipsa ecclesia de 
personis idonei sordinavit,etcanonicum quemdam 
instituit, mandans vobis in virtute prestiti jura- 
menti, ut personasillas insuos personatus, et pra- 
bendam admittere minime differatis, et redditus 
et loca sua libere permittatis habere : nos utique, 
quod ab eodem Albanensi factum est, ratum ha- 
bentes, mandamus vobisatque precipimus, quate- 
nus ad mandatum ipsius Albanensis, sicut jura- 
mento tenemini, ordinationem ejus, contradictione 
et appellationecessante, ratam habeatis et firmam, 
nec aliqui vestrum personas ab eo, sicut diximus, 
ordinatas impediant, quominus per investituram 
supradieti Biterrensis pacifice preescriptos perso- 
natus habeant et prebendam. 

Datum Velletri, decimo septimo Kalendas Junii. 


1171 


LXXXIII, 


Abbatem et monachos Üranenses| jubet archiepis- 
copo Ravennati obedire. 


(Velletri, Maii 48.) 
[Mirranguu, Annal. Camaldul., IV, App., p. 111.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis abbati et monachis de Urano, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Significavit nobis venerabilis frater noster 
archiepiscopus Ravennasquod, cum vos, monachi, 
ab officio, quia uon eligebatis abbatem, riec suspen- 
sionem servastis, necde contemptu sententis,sicut 
injunximus, satisfacere jam dicto archiepiscopo 
curavistis,abbatem vos elegistis ad mandatum apo- 
stolicum iteratum. Quoniamigitur a tempore quod 
hominum excedit memoriam, omnes abbates mo- 
nasterii vestri usque ad dilectum filium nostrum P 
nune Camaldulensem priorem,predecessoribus suis 
obedientie juramento asserit promisisse, tibi, fili 
abbas, per apostolica scripta mandamus et distri- 
cie precipimus, quateuus omnem obedientiam et 
reverentiam infra xi dies post horum susceptio- 
nemeidem archiepiscopo promittas et serves,quam 
praedecessores tui ejus antecessoribus archiepisco- 
pis promittas. ... . . non obstantequodjam dicto 
priorisaneterecordationisA.. .. papa predeces- 
sor noster pro tempore personaliter dignoscitur in- 
dulsisse. Ad hec presentium auctoritate injungi- 
mus. . concessiones Ravennatis Ecclesim, 
quas tenetis archiepiscopo sine difficultate. . . .. 
vel si cum eo nequiveritis amicabiliter convenire 
2s. . Venerabilibus fratribus Feretrano et Faven- 
tino episcopis, et dilecto filio Preposito Feretrano 
2. . 'atis justitie plenitudine exhibere. 

Datum Velletri, xv Kal. Junii. 

Ego Petrus Turriensis Cesenas tabellio, sicut 
vidi et perlegiin litteris Catholicis sigillo apostolico 
signatis, ita scripsi et exemplavi. 

LXXXIV. 


Vizeliacensi et. Plavinianensi abbatibus mandat, 
cogant canonicos Cabilonenses et Matisconenses, 
ut monasterio Trenorciensi subtractas ecclesias 


restituant. 
(Velletri, Maii 23.) 
[JuExiN, Nouv. Hist. de Tournus, Preuves, p. 479.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Vigilacensi et Flaviniacensiabbatibus, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Querelam dilectorum filiorum nostrorum abbatis 
et monachorum Trenorciensis monasterii ad nos 
delatam accepimus, quod dilecti filii canonici Ca- 
bilonenses ecclesiam de Giniaco, ecclesiam de Mo- 
lesia, eis contra justitiam abstulerunt. Ad hac prior 
et canonici regulares ecclesit&. Sancti Petri Mati- 
sconensis; ecclesiam dejSancto Tauro apud castrum 
Rainaldi jam dietis monachis, sicut asseritur, pree- 
sumpserunt auferre. Nolentes igitur sustinere quod 
prefatum ecenobium sui juris dispendium patiatur, 


(8) Vide Ludovici regis litteras de satisfactione 
. repast, militis, ap. Martene, Tes. Anecdot., I, 589. 


LUCH III PAPAE 
A discretioni vestre perapostolica scripta manda- 


p Senonensis, nune vero Remensis 


T 


4172 


mus, quatenus prescriptarum ecclesiarum deten- 
tores eas prefatis monachis restituere, vel in 
presentia vestra plenamjustitiam exhibere monea- 
tis diligentius et ecclesiastica districtione cogatis. 
Datum Velletri, x Kalendas Junii. 
In plumbo, Lucius PAPA III. 


LXXXV. 


Sententiam ab archiepiscopo Viennensi et episcopo 
Genevensiin comitem Genevensem latam,confirmat. 


(Velletri, Jun. 1.) 
[Srou, Hist. de Genéve, edit. 1730, in-12, t. III, p. 64.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus Viennensi archiepiscopo et Geben- 
nensiepiscopo,salutem et apostolicam benedictionem. 


B Quoties in malefactores Ecclesiarum ecclesiasticae 
distrietionis sententia pro eorum excessibus cano- 


nice promulgatur, tandiu in sua debet firmitate 
eonsistere donec malefactores ipsi cogantur cum 
satisfactione condigna qua perperam gesserant 
emendare. Hine est. quod sententiam quam in 
comitem Gebennensem et terram ejus pro damnis 
et injuriis Gebennensis Ecclesic canonice promul- 
gastis, auctoritate apostolica confirmamus et usque 
ad satisfactionem debitam precipimus inviolabili 
ter observari. 
Datum Velletri, Kalendas Julii. 
LXXXVI. 
Ecclesie Basenvillensis immunitatem confirmat. 
(Velletri, Jun, 2.) 


C [ManrEN. Anecdot., I, 589.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori et fratribus de Basenvilla, salulem et 
apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis facilem decet nos pre- 
bere assensum, et vota qua a rationis tramitenon 
discordant, effectu prosequente complere. Eaprop- 
ter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulatio- 
nibus grato concurrentes assensu, immunitatem 
et absolutionem in redditibus, procurationibus, 
consuetudinibus, exactionibus et aliis, exceptis 
feodis militum, a nobili viro Simone de Nealfa pro 
anima nobilis viriSimonis de Maurepast (8) in pra- 
sentia bone memorie L. quondam illustris Fran- 
corum regis et venerabilis fratris nostri W. tune 
archiepiscopi 
vobis et successoribus vestris pia devotione fac- 
tam, sieutin authenticis rescriptis predictarum 
personarum habetur, devotioni vestra auctoritate 
apostolica confirmamus, et preesentis scripti patro- 
ciniocommunimus : statuentes, ut nulli omnino 
hominum liceat hane paginam nostre confirma- 
lionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. 
Si quis autem hoc attentare presumpserit, indi- 
gnationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et 
Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Velletri, 1v Nonas Junii. 


Simonis de Nealfa pro occisione Simonis de Mal- 


1 


! 4173 


LXXXVII. 
Ad [Willelmum] Remensem archiepiscopum.— Que- 
ritur quod solvat ligatos ab episcopo Belvacensi. 
(Velletri, Jun. 9.) 
[Ibid., 622.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Remensi archiepiscopo, Sancte Sabinm» 
cardinali, apostolice sedis legato, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. 

Cumquantum venerabilem fratrem nostrum Ph. 
Belvacensem episcopum ex causis pluribus diligere 
debeas el propensius honorare, fraternitatis tuc 
prudentia non ignoret,grave gerimus admodum et 
molestum quod, sicutex conquestione ipsius audi- 
vimus, parochianis illius, quos pro suis excessibus 
ligat, eo inconsulto, absolvis ; in quo non parum 
auctoritati ejus detrahitur et honori. Sane, sicut 
eo significante accepimus, eum nobilem virum et 
comitem Clarimontis excommunicationi, et terram 
ejus interdicto, de mandato tuo et consilio subje- 
cisset, ei sine satisfactione aliqua pro arbitrio tuo 
absolutionis beneficium impendisti, juramento re- 
cepto, sed nihil ad satisfactionem pertinente prz- 
cepisti. Quoniam ergo quanto sincerius eumdem 
episcopum suaet suorum consideratione diligimus, 
et honorem illius liberrime conservamus illesum, 
tanto minus volumus quod in ejus redundat inju- 
riam sustinere, fraternitati tus auctoritate aposto- 
lica prohibemus, ne dignitati ejus in aliquo dero- 
ges, neque sententias quas ipse protulerit, in ejus- 
dem releves dispendium, vel gravemen : alioquin 
quantumeunque tibi, sicut venerabili fratri et ma- 
gno Ecclesie membro velimus, gravamen illius non 
poterimus relinquere incorrectum. 

Datum Velletri,iv Nonas Junii. 

LXXXVIII. 


Monachis S. Pancratii concedit ne filii eorum qui 
ecclesias monasterii tenuerint, ipsas ecclesias 
jure successionis habeant. 


(Hane bullam, quas est Lucii 1Il, Mansi Concilia 
secuti, LucioIT nonrectetribuimus. Vide Patrolo- 
gie t. CLXXX, in Lucio II, sub num. 94.) 


ANNO 1183. 


LXXXIX. 
Monasterü S. Maris Mirz-vallis protectionem 
suscipit bonaque ac privilegia confirmat. 
(Velletri, Jan. 12.) 
[Huco, Annales Praemonst., t. II, Probat., p. 171.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GuiLLELMo abbati et ecclesie Sanctee Marie de 
Mirevalli, ejusque fratribus, tam presentibus quam 
futuris, regularem vitam professis, in perpetuum. 
Religiosam vitam exigentibus apostolicum adesse 
convenit presidium, ne forte cujuslibet temeritatis 
incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur 
(quod absit !) saere religionis infringat.Eapropter; 
dilecti in domino filii, vestrisjustis postulationibus 
. clementer annuimus, et prefatam ecclesiam Sancte 


EPISTOLJE ET 'PRIVILEGIA. — AN. 4183. 


ofa 


/& Marire de Mircevalli, in qua divino estis mancipati 
obsequio, sub beati Petri et nostra protectione sus- 
cipimus et presentis seripti privilegio communi- 
mus, imprimis siquidem statuentes ut ordo canoni- 
cus, qui secundum Deum, et beati Augustini Regu- 
lam atque institutionem Premonstratensium fra- 
trum in eadem ecclesia institatus esse dignoscitur, 
perpetuis ibidem temporibus iuviolabiliter observe- 
tur.Preeterea,quascunque possessiones,quaecunque 
bona eadem ecclesia in preesentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione ponti- 
ficum, largitione regum vel principum; oblatione 
fidelium seu aliis justis modis, preestante Domino, 
poteritadipisci,firma vobis vestrisque successoribus 
et illibata permaneant. In quibus haec propriis duxi- 

p mus exprimenda vocabulis : 

Loeum ipsum in quo prefata ecclesia sita 
est cum omnibus pertinentiis suis ; locum Morini- 
vallis cam omnibus pertinentiis suis; quem Petrus 
Tullensis episcopus ecclesie vestre concessit, et 
scripti sui munimine roboravitad oratorium ibi vo- 
bis faciendum ; capellam de Brisseio castro, cum 
oblationibus et aliis pertinentiis suis ; ecclesiam 
parochialem de Brisseio, cum villa, decimis, obla- 
tionibus et aliis pertinentiis suis. Croadas proprias 
-quas idem episcopus vobis concessit, eidem Ioco 
adjacentes qua protenduntur usque ad Morinum- 
monten, et de eodem monte in plano superius, et 
in clivo inferius, sicutdividit semita quee de castello 
. descendens tendit ad plana montis superius usque 
ad fontem qui de clivo ipsius montis defluit, et li- 
berum usum communium pasturarum omnis gene- 
ris animalium profuturum, in toto banno prefati 
castelli, laude et assensu Gerardi advocati, ea ra- 
tione, ut, si aliquando fratres vestrialieuidamnum 
fecerint, sine placitatione et omni exactione dam- 
num cui illatum fuerit restituant. Sane novalium 
vestrorum qua& propriis manibus aut sumptibus coli- 
tis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus 
à vobis decimas exigere aut extorquere presumat. 

Liceat quoque vobis clericos vel laicos e sseeulo 
fugientes liberos et absolutos ad conventionem re- 
cipere eteos absque contradictione aliqua retinere. 
Prohibemusinsuper ut nulli fratrum vestrorum post 
factam in eodem loco professionen fas sit absque 
abbatis sui licentia de eo discedere ; discedentem 

D vero sine communium litterarum cautione nullus 
audeat retinere. Pro chrismate vero, oleo sacro, 
consecrationibusecelesiarum, ordinationibus eleri- 
corum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, 
siveproabbate deducendo ad sedem vel quibuslibet 
aliis ecclesiasticis sacramentis nullus à vobis aut 
sub obtentu consuetudinis, aut quolibetalio modo 
quidquam audeat postulare.Si quis autem contra 
hoc venire presumpserit, portionem cum Giezi se 
noverit habiturum, cujus factum exactione turpis 
muneris imitatur (1V Reg.v). Licitum sit etiam vo- 
bis in causis vestris fratres vestro idoneos ad te- 
stificandum adducere, atque ipsorum testimonio, si 


e Ax | EE 
"4 


.LUCII 1I] PAPAE in — 4116 1 


Datum Velletri, per manum AlbertisancteeRoma- 


na 


uT5 
: rectum fuerit, propulsare violentiam et justitiam À 


vindicare. Sepulturam praeterea hujus loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extrema 
voluntali qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati, velinterdicti sint, nullus obsi- 
stat, salva tamen justitia illarum ecelesiarum a qui- 
bus mortuorum corpora assumuntur. Paci quoque 
ac tranquillitati vestre paterna sollicitudine provi- 
dere volentes auctoritate apostolica prohibemus ut, 
infra cJausuraslocorum seu grangiarum vestrarum, 
nullus violentiam vel rapinam, seu furtum com- 
mittere, ignem apponere, hominem capere, vel in- 
terficere aliqua temeritate presumat. 
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare aut eju$ 
possessionse auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia in* 
tegra conserventureorum, pro quorum gubernatione 
ac sustentatione sunt concessa. usibus omnimodis 
profutura, salva sedis apostolice auctoritate et dice- 
cesani episcopi canonica justitia. Si qua igiturin fu- 
turum ecclesiastica seecularisve persona hanc nostre 
constitutionis paginam sciens, contra eam temere 
venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi 
reatum suumdigna satisfactione correxerit, potesta- 
tis, honorisque sui dignitate careat, reamque se di- 
vino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoe 
scat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et 
Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, 
atque in extremo examine divine ultioni subjaceat. 
Cunetis autem eidem loco sua jura servantibus sit 
pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fru- 
ctum bone actionis percipiant et apud districtum 
judicem premia eterne pacis inveniant. Amen, 
amen, amen. 
Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 
Ego Theodinus Portuensis Sancte Rufine sedis 
episcopus. 
Ego Henricus Albanensis episcopus. 
Ego Paulus Prenestinus episcopus. 
Ego Petrus presbyter cardinalis tituli Sancte Su- 
-sanne. 
Ego Vivianus tituli Sancte Stephani in QCoelio 
Monte presbyter cardinalis. 
EgoLaborans presbyter cardinalis Sancte Marice 
trans Tiberim tituli Calixti. 
Ego Ranerius presbyter cardinalis Sanctorum 
Joannis et Pauli tituli Pammachii. 
Ego Hubertus presbyter cardinalis tituli Sancti 
Laurentii in Damaso. 
Ego Hyacinthus diaconus eardinalis Sancte Ma- 
rie in Cosmedin. 
Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus. 
Ego Bobo Saneti Angeli diaconus cardinalis. 
EgoGerardus diaconus cardinalis Sancti Adriani. 
- Ego Octavianus diaconus cardinalis Sanctorum 
- Sergii et Bacchi. 
Ego Albinus diac. card. Sanctie Mari; Nove, 


nae Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
secundo Idus Januarii, indictione decima quinta, 
Incarnatione Dominies anno 1182, pontificatus vero 
domini Lucii pape 1II anno secundo. 

XC. 


Ecclesi S. Dionysii de Passu protectionem suscipit 
et possessiones confirmat. 


(Velletri, Jan. 12.) 
[Collection des Cartulaires,t. V, p. 501.] - 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis canonicis ecclesie Sancti Dionysii de Passu, 
tam presentibus quam futuris canonice substitu- 
endis, in perpetuum. . . 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 


p postulationibus clementer annuimus, et prefatam . 


ecclesiam Saneti Dionysii de Passu, in qua divino 
mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus, et presentis scripti privi- 
legio communimus; statuentes, at quascunque pos- 
sessiones, quecunque bona, . .. in quibus hec 
propriis duximus exprimenda vocabulis : redditus 
quos habetis a capitulo Parisiensi, videlicet duos 
modios et octo sextarios purioris frumenti granarii 
sui, ad minam regiam, exceptis septem modiis qui 
dicuntur de altaribus, et unicuique canonicorum 
Ecclesie vestre, tantum de pane et vino, quod di- 
citur Quadragesims, quantum et uni canonicorum 
residentium Beate Marie, domumque estin clau- 
stro juxta ecclesiam vestram, et domos qua sunt 
extra portam claustri ad posternam, quee duobus 
canonicis sunt assignate ex dono Simonis de San- 
eto Dionysio; molendinum de Genestai, domos, vi- 
neas, prata, censum de Botunvileir, pastum, 
terram. et justitiam, cum omnibus appendiciis 
in episcopatu Meldensi ; decimam de Parvo Nan- 
teolo, decimam de Vinantis, decimam de Tuiz, 
feudum decime de Sancto Maximo, quam Bul- 
chardus de Sanci tenet in feudo a vestra ecclesia, 
in episcopatu Parisiensi; decimam de Alneto et deci- 
mam de Dimiacho, quas de concessione Mauricii, 
Parisiensis episcopi, possidetis ex dono Petri, ca- 
nonici Ecclesie vestre ; quinque solidos de censu 
apud Argentolium, et decimam vini que pertinet ad 
ipsum censum ; tres solidos et quatuor denarios, 


D juxta burgum Saneti Dionysii ; terram de Miliaco 


arabilem, vineas, prata, domam, molendinum in 
Mibreyo situm, quod dicitur Quartum Molendinum, 
cujus medietatem emit viginti libras Parisiensis mo- 
nete, reliquam vero partem emit sexdecimlibras: ex 
domo Barbedauri decani Beate Maris Parisiensis, 
vineasapud Montem Camacum, ad luminare ecclesise 
vestre ; et ex dono Richeldis sororis Simonis de 
SanctoDionysio, 1v solidos censuales apud Sanctum 
Medericum. Decrevimusergo ut nulliomninohomi- 
num fas sit, etc... 

Datum Velletri, per manum Alberti sanctse Ro- 
mana Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
nldus Januarii, indictione prima, Incarnationis 


EPISTOLAE:ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


1178 


 Dominiese anno 1182, pontificatus vero domini A reservasti, exposcens illas tibi a sede apostolica 


Lucii pape III anno secundo. 
XCI. 

Ecclesiam S. Eusebii Vercellensem tuendum susci- 
pit, canonicorumque possessiones confirmat. 
(Frag-mentum.) 

(Velletri, Jan. 16.) 
[Ucurrur, Jtalia sacra, 1V, 783]. 

Datum Velletri, per manus Alberti, S. Romane 
Ecclesie cardinalis et cancellarii, xvii Kal. Febr., 
indiet. xv, Incarnationis Dominicis anno 1182, pon- 
tificatus n. 

XCII. 


Petro episcopo et capitulo Carnotensi concedit « ut 
honores Carnotensis Kcclesiz aliis de caetero mi- 
nime concedantur,nisiqui residentiam se promise- 
rini habituros. » 


(Velletri, Jan. 17.) 
[D'Acuznr, Spicil. ed. in-fol., III, 547. | 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri PETRO episcopo, et dilectis filiis G. decano 
et capitulo Carnotensi, salutem et apostolicam be- 
nedictionem. 

Cum ab eo eui plus committitur, amplius exiga- 
tur, dignum est et consonum rationi ut qui in Ec- 
elesia vestra pre aliis honorantur, studiosius illi 
deserviant et utilitati ipsius intendant. Hac itaque 
rationeinducti, auctoritate duximus apostolica sta- 
tuendum, ut honores Carnotensis Ecclesise aliis 
de ez&tero minime concedantur, nisi qui seeundum 
antiquam etrationabilem consuetudinem residen- 


tiam se promiserunt habituros. Si autem post pro- (; 


missionem suam hoc nequaquam impleverint, ab 
ipsis reddantur honoribus alieni. Ad hsec auctori- 
tate apostolica inhibemus ne quis in alia ecclesia 
beneficium habens, in canonicum ecclesie vestre 
aut plebanum presbyterum admittatur, nisi priori 
cesserit beneficio, et a proprio fuerit episcopo 
absolutus. 

Decernimus ergo ut nulliomnino hominum liceat 
hane paginam nostre constitutionis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc at- 
tentare presumpserit indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Velletri, xvi Kalend. Februarii. 

. XCIII. 
Joanni Madalonensi episcopo ecclesias quasdam 
- confirmat. 
(Velletri, Jan. 24.) 
[Gall. Christ. nov., VI, Instr., 362.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Joaxxi. Magalonensi episcopo, salutem et 
apostolieam benedictionem. 

Pervenit ab nos quod episcopatus tuus ex parte 
magna sit praedonum incursione vastatus,unde cum 
quarumdam ecclesiarum ad jus episcopale perti- 
nentium presbyteri sint defuneti, eas tibi specialius 


confirmari. Eapropter tuis postulationibus grato 

concurrentes assensu, ecclesiam S. Genesii de Gi- 

geano, S. Andres de Cucullo, 5. Michaelis de Mu- 
julano, S. Michaelis de Aguzanicis, ecclesiam de 

Cazillaco, et S. Petri de Agantico, sieut eas ratio- 

nabiliter etsine controversia possides, persones tuc 

auetoritate apostolica confirmamus, et presentis 
scripti patrocinio communimus. 

Datum Velletri, 1x Kalend.Februar.,pontificatus 
anno tertio (9). 

XCIV. 

Episcopum Gatanensem, archiepiscopi Monterega- 
lensis suffraganeum factum, pallii gestandi po- 
testate privat. 

(Velletri, Febr. 4.) 
-; [Pinni, Sicilia sacra, T, 532.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri GuiLLELMO archiepiscopo Montisregalis, 
ejusque successoribus canonice substituendis, in 
perpetuum. 

Ne occasione pallii, cujus usum de indulgentia 
sedis apostolice Catanensis episcopus solitus est 
habere,interecclesiam Montisregaliset Catanensem 
episcopum lis oriatur, apostolica sanctione sanci- 
mus, et tam tibi quam successoribus tuis presenti 
pagina eonfirmamus, ut post obitum venerabilis 
fratris nostri Catanensis episcopi, qui nunc est, 
ejus successor non utatur pallio. 

Datum Velletri, 1 Nonas Februarii, 1184. 


XCV. 

Monasterium Monteregalense sedem archiepiscopa- 
lem constituit. Abbatem Guillelmum archiepisco- 
pum consecrat, pallioque ornat atqueepiscopatus 
Catanensis metropolitam declarat. ; 

(Velletri, Febr. 5.) 
Hbid., $58.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri GuirrELwo archiepiscopo Montisregalis, 
ejusque successoribus canonice instituendis in per- 
petuum. 

Licet Dominus Jesus Christus Ecclesiam suam 
instituens discipulis suis eamdem super credentes 
ligandiae solvendidederit potestatem, unum tamen 
in ea, B. scilicet Petrum apostolum voluit preeemi- 
nere, dicens: T'ues Petruset super hanc petram zdi- 


D ficabo ecclesiam meam,et quodcunque ligaveris super 


terram erit ligatum et in caelis el quodcunque solveris 
super terram erit solutum et in celis (Matth. xvi) : 
Intelligendum ex hoc tribuens fidelibus universis, 
quod sicut unus erat Mediator Deiet hominum homo 
Christus Jesus (1 Tim. n), pacificans qua in cols 
erant et qua super terram (Coloss. 1), et dissolvens 
maceriarum parietem, et faciens utraque unum 
(Ephes.1),sic est in Ecclesia unum ex ipso et perip- 
sum omnium caputesse,nein membris fieret ulla di- 
versitas,que perunius auctoritatem et providentiam 
capitis ad unam fidei veritatem, eamdem religionis 


' (0] Verba pontificatus tertio aliena manus addidit. Leg. secundo. 


1179 


stratur, in quo et de confirmandis fratribus (Luc. 
xxi) et de pascendis Dominicis ovibus (Joan. xxr) 
preceptum a Domino nostro legitur ei datum. 

Ex hac itaque potestate quse ad B. Petrum ex 
Dominioea traditione pervenit, sacrosancta Romana 
Ecclesia, que per Dominum Jesum Christum ab 
eodem B. Petro instituta est et fundata, super uni- 
versas Eeclesias auctoritatem obtinuit, ut ubique 
ratum esset ac solidum quod ipsius prudentia sta- 
tuisset. Quod etiam ab universis Ecclesiis per orbem 
terrarum usquequaque diffusis et receptum est et 
-servatum, ita ut et per eam distributio facta sit 
dignitatum, et inditum Christi fidelibus et diligen- 
tibusordinatum quod ad cultum pertinere visum est 
pietatis. Ex hac siquidem data B. Petro a Domino 
potestate ipse et successores ipsius per diversa 
mundi loca constituerunt episcopos, et dignitates 
per provincias diviserunt. Nos etiam, qui eis, licet 
impares meritis, Domino vocante, successimus, in 
loeo, qui Monsregalis dicitur, pro multa utilitate 
populi Christiani metropolitieam sedem duximus 
statuendam. Cum etenim charissimus in Christo 
filius noster Guillelmus, illustris Siciliae rex, divine 
charitatisigne succensus, ad gloriam Dei etsalutem 
suam ac parentum suorum monasterium ibi fun- 
dasset, et primo locum ad id agendum B. Petro et 
Romane obtulisset Ecclesie, ab episcopali subje- 
elione per auctoritatem praedecessoris nostri felicis 
memoric Alexandripapee assensumque venerabilis 
fratris nostri Gualterli Panormitani archiepiscopi 
liberum reddidit et quietum. Ac sic edificiis erigen- 
dis regiam curam impendens brevi tempore tem- 
plum Domino multum digna administratione con- 
struxit, castris munitissimiset redditibusam pliavit, 
libris et sacris vestibusetargento decoravitetauro : 
et tandem multitudinem monachorum de Cavensi 
ordine introduxitet in lantum edificiiset rebus aliis 
extulit locum istum, ut simile opus per aliquem 
regum factum non fuerit a diebus antiquis ut in 
admirationem homines adducat, ad quosex auditu 
solo potuerit quod factum est pervenire. Deinde ad 
opus bonum, sieut cervus ad fontes aquarum anhe- 
lans, et modicum reputans quidquid desiderio fece- 
rat eeternorum, juxta id quod Sapientia dicit : Qui 
edunt me, adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc 
sitient (Eccli.xxiv),a predicto preedecessore nostro, 
ei nobis ipsis et fratribus nostris cum multa in- 
stantia postulavit, ut eumdem locum dignitate me- 
tropolitica donaremus, presertim cum et illue po- 
pulum congregare coepisset et disponeret congre- 
gare, qui ex illa parte contra omnium inimicorum 
incursus inexpugnabile munimen posset toti terrae 
conferre. 

Porro nos, deliberatione habita non parva cum 
fratribus, et attendentescommunem utilitatem quee 
de incremento illius loci speratur, desiderio, et 
petitioni ejus non duximus abnuendum, ne ubi 


liberalissimus ipse de thesauro et tenimentis suis 


LUCHTITAPE ^" 


reducerentur et cultum. Quod etiam ineolocomon- A exstiterat, nosdehis que ad injuneti nobis aposto-- 


B 


D 


M 


4180 


latus a Deo spectant officium existere difficiles vide- 
remur, et tanta ejus et nostra minueretur tarditate 
devotio, quanta nostri studio de bono congruebat 
ad melius incitari. Nam ex hoc pro desiderio ejus 
non parum facile videbatur quod, licet esset inso- 
litum, quod dus metropoles tam vicine consiste- 
rent, ex hac tamen nova constitutione nequaquam 
jus minuebatur ulterius,cumjam ante monasterium 
ipsum per archiepiscopos et episcopos, tam in se 
quam in omnibus locis suis, ab omni episcopali 
jure fuisset exemptum et plena in omnibus liber- 
tate donatum,ita utnulli archiepiscopo velepiscopo, 


nisi tantum Rom. pontifici subjaceret. Te itaque 


venerabili in. Christo fratri Guillelmo in ejusdem 
loci archiepiscopum nostris tanquam B. Petri ma- 
nibus consecramus et pallii dignitate statuimus 
decorandum. Recipiens quidem tandem ecclesiam 
ad honorem Domini Dei nostri et memoriam B. 
Maris virginis, regia liberalitatefundatam, sub apo- 
stolieatuitione muniminis etnostro privilegio, quod 
factum est, roboramus. Statuimus autem imprimis 
utordo monastieus, qui secundum Dei timorem et 
B. Benedicti Regulam et Cavensis monasterii ob- 
servantias in eo loco constitutus esse dignoscitur, 
perpetuis ibidem temporibus, inviolabiliter obser- 
vetur. 

Praeterea quaseunque possessiones etqueecunque 
bona eadem ecclesia in preesentiarum ex dono prze- 
nominati regis etquorumque aliorum rationabiliter 
possidet, aut in futurum concessione pontifieum, 
largitione principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis poterit adipisci, firma eidem ecclesise 
in perpetuum et illibata permaneant. In quibusepi- 
scopatum Catanensem proprio duximus vocabulo 
designandum, quem nos de fratrum nostrorum 
communi consilio ad multam predicti regis instan- 
tiam tibi tuisque successoribus, sieut propriis ar- 
chiepiscopis metropolitico in perpetuum eonstitui- 
mus jure subesse. Episcopale quoque jus et omnia 
qua in suscriptis locis ex concessione fratrum et 
coepiscoporum nostrorum habes,auctoritate aposto- 
lica tibi tuisque successoribus confirmamus, et 
firma et illibata perpetuis temporibus decernimus 
permanere ; ex concessione scilicet venerabilis fra- 
tris nostri Gualterii Panormitani archiepiscopi 
cum voluntate, et consilio etassensu omnium ca- 
nonicorum suorum, et regia etiam conniventia, to- 
tam parochiam, et dicecesim castelli Cerleonis cum 
monasterio S. Marie Magdalene, et aliis ecclesiis 
cum decimis et aliis justitiis, quas de baronibus et 
aliis hominibus ipsius castelli et pertinentiarum 
ejus, Panormitana ecclesia solebat percipere, et 
cum omni episcopali jure quod in eadem parochia 
et dioecesi videbatur habere ; ecclesiam preterea 
S. Sylvestri, que fuerat dominii et proprii juris Pa- 
normitanse ecclesie, quam pro eo quod ecclesie 
tue multum vicinat, et multum erat utilior ei quam 
Panormitane ecclesie, jam dictus archiepiscopus, 


y 





| et consensu omnium fratrum suorum eidem eccle- 
. sie libera et spontanea tradidit voluntate, cum om- 
"nibus tenimentis, villanis, et possessionibus, et 
omnijure suo ; ex concessione bone memori Ni- 
.colai, quondam Messanensis archiepiscopi cum to- 
tius capituli sui consensu omne jus episcopale 
quod ecclesia Messanensis debebat habere in mo- 
nasterio, et omnibus pertinentiis ejus, quod illu- 
Strisrecordationis ejusdem regis mater Margaritha, 
gloriosa quondam regina, in loco qui dicitur Mo- 
nachium, in diccesi Messanensi, in honorem Dei, 
et B. Marie semper virginis memoriam pro sua de- 
votione construxit, et per dictum archiepiscopum 
*abomni debito Messanensis ecclesic: liberum obti- 
nuit et quietum ab omni jure ; ex coneessione Tho- 
me Rhegytani archiepiscopicum communi capituli 
,sui eonsensu, totum jusepiscopale, vel quodeunque 
aliud ad Rhegytanam pertinebat ecclesiam in mo- 
nasterio S. Salvatoris de Martello, quod construxit 
Joannes Calomenus, regius quondam camerarius, 
etin monasterio monialium Sancti Joannis Exoeal- 
nia, quod est extra muros civitatis Rhegii, cum cel- 
lis, obedientiis, possessionibus, tenimentis, et per- 
tinentiis monasteriorum ipsorum, juxta quod in 
jam dicti archiepiscopi privilegio continetur ; ex 
concessione Bartholomei Agrigentini episcopi cum 
capituli sui assensu tam parochiam et dicecesim 
quam universum jus episcopale, cum omnibus de- 
cimis, et aliis justitiis, ac redditibus suis, quos de 
baronibus, et aliis hominibus castelli Battalazii, et 
pertinentiarum ejus et casale Busachini, nee non 
et omnes decimas, etalios redditus, quos Agrigen- 
tina ecclesiade castro Corleonis et pertinentiis ejus 
habebat, sicut in scripto ipsius episcopi dignosci- 
tur ; ex concessione Matthei Mazariensis episcopi 
parochiam, et dicecesim, et jus episcopale, omnes- 
que decimas et alios redditus, quos ecclesia Maza- 
riensis habebat in municipio Jati, et municipio Ca- 
latrasi, cunctisque pertinentiis ipsorum, sicut in 
scripto pra:fati episcopi manifestius continetur ; ex 
concessione R. Anglonensisepiscopi cum communi 
capituli sui assensu in monasterio Carbonis cum 
cellis, obedientiis et possessionibusejustotum epi- 
scopale jus, etquodcunque aliudin eo Anglonensis 
habebat ecclesiv, sieut in ipsius episcopi scripto 
denotatur expressum ; ex concessione Bisiniensis 
episcopi cum capitulisui assensu ecclesiam S, Ma- 
rie de Macclacum episcopali jure, etomnibus obe- 
dientiis et pertinentiis suis, sicut in ejusdem epi- 
scopi privilegio demonstratur ; ecclesiam quoque 
S. Martini constructam in tenimento ecclesie a 
Petro Indulfo, quam ipse Petrus obtulit eidem ec- 
clesie cum tenimentis, possessionibus et pertinen- 
tiis suis. 

Pallium ad hzc, plenitudinem scilicet pontificalis 
officii, fraternitati tuse de sedis apostolice liberali- 
tate largimur, quo intra ecclesiam tuam ad missa- 
rum solemnia celebranda subscriptis diebus uti de- 


[3 : 
sl EY EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 41483. 
| sicutejus scripto authentico continetur, de consilio A bebis, Nativitate scilicet Domini, festo S. Stephani, 


4182 


Octava Nativitatis Dominice, Epiphanii Hypopanti, 
Dominicain ramis Palmarum, Ccena Domini, Sab- 
batoSancto, Pascha, etduobus diebus sequentibus, 
Assumptione, Pentecoste, tribus festivitatibus Dei 
genitrieis et Virginis Marie, Natalitio S. Joannis 
Baptiste, commemoratione Omnium Sanctorum, 
solemnitatibus omnium apostolorum, et preecipuis 
festisecclesic tuc, dedicationibus ecclesiarum, con- 
secrationibusepiscoporum, ordinationibus clerico- 
rum, et anniversario tua consecrationis die. Pro- 
videas igitur quomodo hujusindumenti honor mo: 
desta sit actum vivacitate servandus, ut ei morum 
tuorum ornamenta conveniant, et esse plus valeas . 
bonis actibus quam hujusmodi ornamento, auctore 
Deo, conspieuus, et quem pastoralis curee constrin- 
git officium, dilectionem proberis fratribus exhi- 
bere, utin humilitatis virtute fundatus, ne eleveris 
prosperis, nec fatigeris adversis.Ipsi etiam adver- 
sarii per mandatum Dominicum tuo circa te co- 
pulentur affectu ; et, quantum in te fuerit, pacem 
habere cum omnibus, et ad pacem studeto redu- 
cere discordantes. Fulgeatin pectore tuo rationale 
judicii eum superhumerali ratione conjunetum, et 
ita in conspectu Dei procedas et hominum, quate- 
nus commissatibi gregi Dominico virtutis preestes 
exemplum, et taliter opere procedas et verbo, ut 
videntes opera tua bona glorificent Patrem nostrum 
qui in ccelis est (Matth. v), et gaudeant se talem 
habere rectorem, per quem ete rudianturad fidem 
etad rectaopera provocentur. Obeunte vero te aut 


C tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet 


subreptionis astutia seu violentia preponatur, nisi 
quem monachi ejusdemloci, vel major pars consi- 
lii sanioris de ipso collegio, siquidem idoneus fue- 
rit in eo repertus, secundum Deum et canonicas 
sanctionescrediderinteligendum. Quod si forte ido- 
neus ibi reperiri nequiverit, aliunde fuerit assu- 
mendus, per fratres ipsius loci monachus eligatur, 
qui nimirum et regularibus cibis et indumentis 
utatur. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceat prefatam ecclesiam temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventureorum, pro quorum gu- 
bernatione et sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura. Ad indicium sane devotionis 
suse, ac ad demonstrandum quod eadem ecclesia 
Romanotantum pontifici subjaceret, supernomina- 
tus filius noster rex, cum eam sub nomine mona- 
sterii fundare ccepisset, centum tarenos Romano 
pontifici annis singulis constituit persolvendos. Si 
qua igitur in futurum ecclesiastica, seecularisve 
persona, ete. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus subseri- 
psi. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte, Rufinee se- 


.dis episcopus. ; 


1183 


Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus presbyt. cardinalis tit. Sanetee Su- 
sanna. 

Ego Vivianus tit. Sancti Stephani in Colio Monte 
presbyt. card. 

Ego Laborans presbyt. card. Sancte Marie trans 
Tiberim tit. Saneti Calixti. 

Ego Raynerius presbyt. card. SS. Joannis et 
Pauli tit. Pammachii. 

Ego Ubertus presbyt. card. Saneti Laurentii in 
Damaso. : 

Ego Pandulfus presbyt. card. tit. basilicae Duo- 
decim Apostolorum. 

Ego Hyacinthus diaconus cardin. Sancte Marise 
in Cosmedin. 

Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theo- 
dori. 

Ego GratianusSanctorum Cosme etDamiani dia- 
conus eard. 

Ego Bobo diac. card. S. Angeli. 

Ego Gerardus S. Adriani diac. card. 

Ego Octavianus diaconus card. Sanctorum Sergii 
et Bacchi. 

Ego Goftredus diac. card. Sancte Marise in Via 
Lata. 

Ego Albinus diaconus cardinalis Sancte Marise 
Novae. 

Dat. Velletri, per manum Alberti S. R. E. presb. 
card. et cancellarii, Non. Febr. indict. 1, Incarn. 
Dominiee an. 1182, pont. vero domini Lucii pa- 
pe III anno ir. 


XCVI. 

Cephaloediensiet Pactensiepiscopis precipit, ut Ri- 
chardo, archiepiscopo Massanensi, obtemperent. 
(Velletri, Febr. 9.) 

[Pinm, Sicilia sacra, 1, 398.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus Cephaludensi et Pactensi episco- 
pis, et dilectis filiis abbatibus et aliarum Ecclesia- 
rum prelatis, Messanensis ecclesie metropolitico 
jure subjeetis, salutem et apostolicam benedictio- 
nem. 

Universitatem vestram credimus nonlatere quod 
ad hoec superne dispositionis provisio gradus in 
ecclesia esse voluit, et ordines constituit esse di- 
stinetos, ut, dum minores potioribus reverentiam 
exhiberentet majores minoribus dilectionem impen- 
derent, vera concordia fieret et recte officiorum se 
"gereret administratio singulorum. Hinc Apostolus 
ait :: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit 
(Rom. xui). Quapropter, perapostolica vobis scripta 
mandamusatque precipimus, quatenus venerabili 
fratrinostro Richardo archiepiscopo vestro debitam 
obedientiam et reverentiam exhibentes, qua secun- 
dum Deum vobisinjunxerit, contradictione cessante 
suscipiatis humiliter et firmiter observetis : id quod 
de virtute possitis commendariet doceatis exemplo 
subjectos, qualiter superiores oportet honorari j 


LUCII III PAPE 


LE : TT d 


justum est enim et canonice consentaneum san-- 

ctioni, ut qui se... aliis esse preelatum, reverentiam. 

quam exigit, ipso impendat. ; 

Datum Velletri, v Idus Februarii. 
XCVII. 


Ecclesiam S. Stephani Pratensem tuendam suscipit 
et ejus bona ac jura confirmat. 


(Velletri, Febr. 12) 
[UcnrLu, Italia sacra, III, 334.] 2 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis PrEBANOo preposito ecclesie S. Stephani de 
Prato, ejusque fratribus tam presentibus quam fu- 
turis canonice substituendis, in perpetuum. 
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor 
equitatis, et ordo exigitrationis, praesertim quando 
petentium voluntatem et pietas adjuvat, et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris postulationibus clementer annuimuss, et fel. 
rec. Innocentii PP. predecessoris nostri vestigiis 
inherentes, prefatam ecclesiam S. Stephani, in 
qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri. 
et nostra protectione suscipimus, et presentis scripti 
privilegio communimus ; statuentes, ut quascunque 
possessiones, quacunque bona eadem ecclesia in 
Presentiarum juste et canonice possidet, aut in fu-- 
turum concessionepontificum,largitione regum, vel. 
principum, oblatione fidelium, seu aliis justis mo- 
dis, prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. In 


quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 


C Ecclesiam S. Marie in Castello cum suis perti- 


nentiis, ecclesiam S. Trinitatis eum suis pertinen- 
tiis, eccleslam S. Petri in porta Fuyacum suis per- 
tinentiis, ecclesiam S. Vinentii, ecclesiam S. Ja- 
cobi, ecclesiam S. Thome cum pertinentiis suis, 
ecclesiam S. Marci cum suis pertinentiis, ecclesiam 
S.Salvatoris cum suis pertinentiis, ecclesiam S. 
Marie de Ribaldo cum suis pertinentiis, ecclesiam 
S. Martini cum suis pertinentiis, monasterium S. 
Martini de Cojano cum suis pertinentiis, jus quod. 
habetis in monasterio S. Fabiani, ecclesiam S. Bar- 
tholomside Cojano cum suis pertinentiis, ecclesiam 
S. Lucie eum suis pertinentiis, ecclesiam S. Petri 
de Figlino cum suis pertinentiis, jus quod habetis in 
ecclesia S. Michaelis de Cerreto, jus quod habetis 


D in ecclesia S. Petri de insula, jus quod habetis in 


ecclesia S. Martini de Sorriana, jus quod habetis in 
ecclesia de Fabio, etjus quod habetis in ecelesia S. 
Joannis de Pistoria. 

Praesenti quoque privilegio duximus statuendum 
ut nulli parochianos vestros ad officia divina reci- 
pere liceat, quandiu a vobis fuerint excommuni-- 
cationis vel interdicti nsententia condem nati. Sta- 
tuimus insuper ut in parochia ejusdem ecclesise 
vobis invitis et contradicentibus nulli omnino ho- 
minum liceat ecclesiam construere, autaliquam su- 
per hoc injuriam irrogare, salvis tamen privilegiis 
Romanorum pontificum. Decimas vero eorum qui 


Ep ^ '"*- 


X i er 
v. 


Bib o ——— 


-&bsque alicujus contradictione vobis habendas 
- eoncedimus. Prohibemus etiam ut nullus interdicti 
.seu excommunicationis sententiam absque justa 
et rationabili causain vos vel ecclesiam vestram 
audeat promulgare. Chrisma vero, oleum sanctum 
conseerationes altarium, seu basilicarum, ordina- 
 liones clericorum, qui ad sacros ordines fuerint 
promovendi, a diccesano suscipiatis episcopo, 
- siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque com- 
munionem apostolice sedis habuerit, et ea vobis 
gralis,etabsque pravitate aliqua voluerit exhibere. 
Alioquin catholicum, quem  malueritis, adeatis 
antistitem, qui nimirum nostra fultus auctoritate, 
quod postulatis, indulgeat. Sepulturam preterea 
ejusdem lociad opus eorum, qui parochiani vestri 
- eensentur, vobis, et ecclesie vestre firmamus, ita 
. quidem quod si ad aliquam religiosam ecclesiam, 
elegerint sepulturam, canonica vobisintestamento 
portio reservetur. Decernimusergo ut nulli omnino 
hominum fas sit, etc. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuen. et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episc. 

Ego Paulus Prenestinus episc. 

Ego Petrus presb. card. tit. S. Susanne. 

Ego Vivianus tit. S. Stephani in Celio Monte 
presb. card. 

Ego Ranerius presb. card. SS. Joannis et Pavoli 
tit, Pammachii. 

. Ego Laborans presb. card. S. Marie trans Tiber. 
tit. Calixt. 

Ego Pandolfus presb. card. tit. basilice xii Apo- 
stolorum. 

Ego Jacobus diac. card. S. Marie in Cosmedin. 

Ego Arditio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus Sanctor. Cosme et Damiani diac. 
card. 

Ego Bobo diac. card. S. Angeli. 

. Ego Gherardus S. Adriani diacon. card. 

Ego Octavianus diac. card. SS. Sergii et Baechi. 

Ego Soffred. S. Maris; in Via Lata diae. card. 

Ego Albinus diac. card. S. Marie Nove. 

Datum Velletri, per manum Alberti S. R. E. 
presb. cardinalis et cancell., x1 Idus Februarii, in- 
dictione prima, Incarnationis Dominice anno 1183, 
pontificatus vero Dom. Lucii pp. IlI anno n. 


XCVIII. 


Compositionem Caldenbornensis monasterii et. Ro- 
sensis confirmat. 


(Velletri, Febr. 25.) 


[ScmoETTeEN et KnEvsig., Diplomat., lI, 702.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio preposito Caldenbornensi, salutem et apos- 
tolieam benedictionem. 

Ea qua in controversiam devenisse noscuntur 
et intervenientecompositione amicabili sunt£&nita, 


EPISTOLZE ET PRIVILEGIA, — AN, 1183, 


? aT : : c LiT 
ad vestram ecclesiam jure parochiali pertinent, A ne in recidivee contentionis scrupulum relabantur, 


B 


1186 


seriptur& suntserie prosequenda etapostolico mu- 
nimine roboranda. Pervenit quod quidem ad nos 
inter ecclesiam Caldenbornensem, in qua prepo- 
siture officium administras et ecclesiam Rodensem 
controversia qusedam fuit olim diutius agitata, 
quam venerabilis frater noster Wigmannus Magde- 
burgensis archiepiscopus et dilectus filius Halbers- 
tadensis electus de consensu partium finierunt, ita 
quodecclesii tucee Rodensis prepositus de suorum 
canonicorum assensu sex mansos et dimidium, 
sitos in Elvenstedte, et unum situm in Amalun- 
gesdorff, et duas areas in Blanckeneim solventes 
duos solidos, assignavit, ea videlicet conditione, 
ut querela dejam dictis prediis perpetuo conqui- 
escat. Hanc igitur compositionem, sicut canonice 
facta est et-ab utraque parte suscepta, auctoritate 
apostolica confirmamus et presentis scripti pagina 
et patrocinio communimus. 

Preterea quedam predia, videlicet in Gerendorff 
duos mansos solventes triginta solidos, Gerbens- 
tedetres mansos solventes duo talentaet sex solidos, 
in Gorditz uuum mansum solventem quatuordecim 
solidos, que emerunt a Merseburgensis Ecclesise 
eanonieis, et quedam predia que receperunt in 
concambio a charissimo in Christo filio nostro Fre- 
derico illustri Romanorum imperatore, scilicet in 
villa Vinkele decem talenta et decem solidos, in 
Wulfferstede quinque talenta et decem solidos, in 
Warrenstede quatuor talenta. H:ec siquidem omnia 
sint predicte ecclesie Caldenbornensi, qua Cal- 
denbornensis ecclesia pacifice et sine controversia 
possidet, auctoritate apostolica eidem ecclesia 
duximus confirmanda et presentis scripti serie 
munienda, statuentes ut nulli hominum liceat 
hane paginam nostre confirmaiionis infringere vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoe 
attentare presumpserit, omnipotentis Dei et SS. 
apostolorum ejus Petri et Pauli se noverit indi- 
gnationem incursurum. 

Datum Velletri, quinto Kal. Mart. 


XCIX. 


Privilegium pro monasterio Wilbacensi. 
(Velletri, Febr. 27.) 


[ScuarEN, Annal. Paderborn., I, 858.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio HENRico abbati, et sanctimonialibus monaste- 
rii Wilboldessen, tam presentibus quam futuris 
monasticam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
equitatis et ordo exigit rationis, presertim cum 
petentium voluntatem et pietas adjuvat, et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecte in Domino filiae, 
vestris postulationibus clementer annuimus et mo- 
nasterium vestrum, in quo divino mancipata estis 
obsequio, sub beati Petri et nostra protectione sus- 
cipimus, et presentis scripti privilegio communi- 
mus, imprimis siquidem statuentes, ut ordo mo- 


1187 , 


LUCIH III PAPAE 


nastieus, qui secundum Deum et Beati Benedicti A et hic fructum bonee actionis percipiant et apud 


Regulam in eodem monasterio constitutus esse 
dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviola- 
biliter observetur. Preterea quascunque possessio- 
nes, qu&cunque bona ibidem monasterium in pre- 
sensjuste et. canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontifieum, largitione regum vel prin- 
cipium, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis ve- 
strisque successoribus et illibata permaneant. In 
quibus haoc propriisduximusexprimenda vocabulis ; 

Wilbodesson, Watervelde, Trevere, Atride, Os- 
senthorp, Hemelhusen, Rocethehusen, Northen, 
Wellethe, llrenhusen, item . Northen, Histniche, 
Wetere, Hathesbatthessen, Volmarsen, Guntersen, 
Adenem, Othedem, Honrothem, Overethe, curtem 
in Suthem et decimam super eamdem villam, Es- 
nethe Gheveburche, Limgo, Winnethe, decimam in 
Eddeesen,decimam in Hatheburgusen, decimamin 
Riehersen, decimam in Harderenssen, Sundram in 
Hornen, domum infra muros civitatis Patherburn, 
et quinque areas, etjuxta civitatem tres mansos, 
decimam omnium novalium nostrorum et omnes 
decimas in terminis decimarum vestrarum. 

Cum autem generale interdictum fuerit, liceat 
vobis elausis januis, exclusis excommunicatis et 
interdictis, non pulsatis companis, suppressa voce, 
divina officia celebrare. Sepulturam quoque loci 
illius liberam esse concedimus, ut eorum devotioni 
et extreme voluntati, qui seillie sepeliri delibera- 
verint, nisi excommunicati sint vel interdicti, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illorum ecclesiarum 
aquibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte 
vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quo- 
libet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis 
astutia seu violentia preponatur, nisi quem soro- 
res communi consensu, vel pars consilii sanioris 
secundum Dei timorem et D. Benedicti Regulam 
providerint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum 
liceat prefatam ecclesiam perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, 
sed omnia integra conserventur eorum, pro 
quorum gubernatione ae sustentatione concessa 
sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis 
apostolice: auctoritate et dicecesani episcopi cano- 
nica justitia. Si quia igiturin futurum ecclesiastica 
seecularisve persona hanenosítre constitutionis pa- 
ginam seiens, contraeam temere venire tentaverit, 
et secundo tertiove commonita, nisi presumptio- 
nem suam digna satisfactione correxerit, potestatis 
honorisque sui dignitate careat, reamque se divino 
judicio existere de perpetrata iniquitate cagnosoat, 
et a sacratissimo eorpore ac sanguine Dei et Do- 
mini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, 
atque in extremo examine districts» ultioni subja- 
ceat. Cunetis autem eidem loco sua jura servanti- 
bus, sit pax Domininostri Jesu Christi, quatenus 


distrietum judicem premia eeternee pacis inveniant. 
Amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufinse 
sedis episcopus, 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Ego Vivianus S. Stephani in Codlio Monte pre- 
sbyter cardinalis. 

- Ego Laborans presbyter cardinalis Sancte Ma- 
rie trans Tiber. 

Ego Ranerius presbyter cardinalis SS. Joannis 
et Pauli tit. Pammachii. 

Datum Velletri, per manum Alberti S. Romane 
Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, ur 
Kalend. Martii, indictione, 1, Incarnationis Domi- 
nieze anno 1183, pontificatus vero domini Lucii 
tertii anno secundo. 

C. 
Monasterium S. Laurentii Aversanum tuendum 
suscipit ejusque bona ac jura confirmat. 
(Velletri, Mart. 18.) . 
[Mancaum, Bullar Casin., IL, 200.] 

Lucius episcopus; servus servorum Dei, dileetis 
filiis BoNogouiNi1,abbati monasterii Sancti Laurentii 
de Aversa, ejusque fratribustam presentibus quam 
futuris regularera vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor 
equitatis et ordo exigit rationis, presertim quando 
petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. 

Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus et prefatum 
monasterium, quod existit juris beati Petri specia- 
liter, in quo divino estis obsequio manoipati, ad 
exemplar pradecessorum nostrorum felicis recor- 
dationis Urbani et Alexandri Romanornm pontifi- 
cum, sub beati Petri et nostra protectione susci- 
pimus, et presentis scripti privilegio communi- 
mus ; in primis siquidem statuentes ut ordo mo- 
nastieus qui secundum Deum et B. Benedicti 
Regulam in eodem monasterio constitutus esse 
cognoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviola- 
biliter observetur. 

Praeterea quascunque possessiones, quecunque 
bonaidem monasterium in presentiarum,juste et 
canonice possidet, autin futurum concessione pon- 
tifieum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliisjustis modis, prestante Domino, 
poteritadipisci,firma vobis vestrisque successoribus 
etillibata permaneant.Universas a ocu ecclesias, 
terras etoppida, qua monasterium ipsum rationa- 
biliter possidet, vobis et eidem mo nasterio auctori- 
tateapostolieaconfirmamus.Missas autem publicas 
ab aliquo episcopoin eodem monasterio celebrari, 
stationesfieri, processiones deduci, absque abbatis 
vel fratrum voluntate omnimodis prohibemus, ne 


iind o» 


D 


 prebeatur ullaconventibus. Sane novalium vestro- 
rum qu& propriis manibus aut sumptibus colitis, 
sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus 
; omnino vobis decimas exigere velextorquere pre- 
. sumat ; nec liceat alicui episcopo ipsum monaste- 
rium vel cellas ejus interdicere, aut monachos ex- 
communicare. Chrisma vero, oleum sanctum, con- 
secrationes altarium vel basilicarum, ordinationes 
clericorum et monachorum monasterio pertinen- 
tium, qui ad sacros ordines sunt promovendi, a 
quocunque malueritis catholico episcopo suscipia- 
tis, qui nostra fultus auetoritate, quod postulatur, 
indulgeat. Capellanos vel clericos, qui ipsi monas- 
, terio aut ejus cellis deserviunt excommunicari vel 
ab officio suspendi, sive ad synodum vocari ab 
aliquo episcopo prohibemus. 
Ad hiee etiam pro speciali ipsius monasterii li- 
 bertate, qua Romana Ecclesia, nullo mediante,ad- 
horrere dignoscitur ; ad honorem ae reverentiam 
gloriosissimi martyris Laurentii eujus ibidem reli- 
quie sunt recondite, usum mitre ubilibet in ce- 
lebrationibus divinorum, et quotidianum usum 
annuli tibi tuisque suecessoribus absque alicujus 
contradietione ; sepulturam quoque ipsius loci li- 
beram esse concedimus, ut eorum devotionietex- 
irem: voluntati, qui se illic sepelirideliberaverint, 
nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus ob- 
sistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a 
quibus mortuorum eorpora assumuntur. Obeunte 
vero ie nunc ejusdem loci abbate, veltuorum quo- 
libet successorum, nulli ibi qualibet subreptionis 
astutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres 
- eommuni consensu vel fratrum pars consilii sanio- 
ris, secundum Dei timorem et Beati Benedicti Re- 
gulam, providerint eligendum. Electus autem ad 
Romanum pontificem benedicendus accedat. Vos 
itaque filii in Christo dilectissimi, oportet regularis 
disciplinze institutionibus operam diligenter im pen- 
dere, quatenus, quanto a secularibus tumultibus 
liberiores estis, tanto amplius placere Deo totius 
mentis et anime virtutibus anheletis. Decernimus 
ergo, etc. Si qua igitur, etc. 
Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 
Ego Theodinus Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 
Ego Henrieus Albanensis episcopus. 
Ego Paulus Praenestinus episcopus. 
Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Susanne, 
Ego Vivianus tit. S. Stephani in Ccelio Monte 
presbyter cardinalis. 
Ego Laborans presbytercardinalis Sanctee Marice 
trans Tiberim, tit. Calixti. 
Ego Rainerius presbyter cardinalis SS. Joannis 
et Pauli tit. Pammachii. 
Ego Ubertus. . . . «. « »« .« e» 
Datum Velletri, per manum Alberti sancte Ro. 
man Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
xv Kalend. Aprilis,indietione prima, Incarnationis 


pie EPISTOLZE ET PRIVILEGIA. — AN. 4183. 


dn servorum Dei recessibus, secularibus occasio A Dominice anno 1182, pontifieatus vero domni 


1190 


Lucii papa III anno n. 
Signum Lucii IIl papa: ADIUVA NOS, DEUS, SA- 
LUTARIS NOSTER. 
GI. 


Ecclesiam "serniensem, rogatu Rainaldi episcopi, 
tuendam suscipit et bona ejus confirmat. 


(Velletri, Mart. 20.) 
[Ucnkru, Italia sacra, Vl, 296.] 

Lucius episcopus, servus servovum Dei, venera- 
bili fratri RajNALDO Iserniensi episcopo, suisque 
suecessoribus substituendis in perpetuum. 

In eminenti apostolice sedis speculodis,ponente 
Domino, constituti, fratres et coepiscopos nostros 
tam propinquos quam longe positosfraterna debe- 


p mus charitate diligere, et Ecclesiis quibus Domino 


militare noscuntur suam justitiam conservare. Ea- 
propter, venerabilis in Christo frater, tuis justis 
postulationibus clementer annuimus, et. Isernien- 
sem Ecclesiam, cui Deo auctore preesse dignosce- 
ris, ad exemplar felicis recordationis Alexandri 
papa,pradecessoris nostri,sub beati Petriet nostra 
protectione suscipimus, et. praesentis scripti privi- 
legio communimus, statuentes ut quascunque pos- 
sessiones, quecunque bona eadem ecclesiain prae- 
sentiarum juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum concessione pontificum, et largitione regum 
vel principum, oblatione fidelium, vel aliis justis 
modis, prestante Domino, poterit adipisci, firma 
tibi tuisque successoribus et illibata permaneant ; 
in quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis. 

Terminos, ei fines tuiepiscopatus, quos nunc pa- 
cifice nosceris possidere, secundum quod incipiunt 
&flumine Vulturni prope ubi se conjungit cum 
fluvio Sesti, etextenduntur per castrum Mastralis, 
et castrum Zurlani, et castrum Capriatee, etcastrum 
Fossecece, et per montana eastrum Gualdi, Fe- 
lesti, et castrum Pizuli, et castrum Pestorani, et 
castrum Carpinonis cum Sancto Marco, et castrum 
Sexano cum Saneto Benedicto, et per montem Ro- 
sini assurgit castrum Periculi, et castrum Montis 
Nigri et castrum Roceche Siconis, et castrum 
Forunli, et extenditur per terram Sancti Vincentii, 
ei per montem Alze ad Portelle, unde oritur Me- 
lerinum, etdistenditur usque in finem de terris et 
silvis et montibus monasterii S. Benedicti, et ite- 
rum extenditur per fines territorii et silvarum et 
montium supradicti monasterii, et per verticem 
montis Aquilonis, et Sambuculi usque in forum 
S. Marlini, et per verticem Montis Cesino, et di- 
stenditurin vadum Franciscum de ipso fluvio Seocti, 
et descenduntin ipso flumine Vulturni, qui est 
prima finis. In Sesto plebem S. Eustachii, in Ma- 
stralis plebem S, Joannis, in Torcino plebem S. 
Marie, in Capriata plebem S. Marie, in Cappe- 
rellis plebem S. Joannis, in Camposaeco plebem 
S. Joannis, in Monte Odonis plebem S. Angeli, 
in Gualdo plebem S. Angeli, in Faléstó plebem 


1191 


S. Agapito plebem S. Nicolai, in Riperta plebem 
S. Salvatoris, in Pizzuto plebem S. Agathe, in 
Pestorano plebem S. Marie, in Carpinone plebem 
Sancte Marie, in Sexana plebem S. Marie, in 
Fara plebem S. Nicolai, in Monte Nigro plebem 
S. Marie, in Roccha Siconis plebem S. Leonardi, 
in Forulo, plebem S. Blasii, in Conestellis plebem 
S. Laurentii, in Roccha Beraldi plebem S. Nican- 
dri, in Armana plebem S. Crucis, in Conveula ple- 
bem S. Angeli, in Meronda plebem S. Nicolai, in 
Periculo plebem S. Marie, in Ovano plebem S. Ma- 
rie, in Saxo plebem S. Laurentii in Valle Jampelli 
plebem S. Marise, in Maechia plebem S. Nicolai, in 
Ravindola plebem S. Angeli, in Venafro plebem 


S. Marie cum perlinentiis suis, in Roccha Venefri p 


ecclesiam S. Crucis, in Roccha Peperoli ecclesiam 
S. Marie, in Monte Aquilo plebei S. Marise, in 
Valle S. Locheri plebem S. Marie, in Cerasolo 
plebem S. Christophori, in Casali plebem S. Joan- 
nis, in territorio Venafrano ecclesiam S. Barbare, 
S. Nicandri, et S. Crucis, in Peperolo ecclesiam 
S. Georgii, et S. Nazarii, in Camposaocco ecclesiam 
S. Andres, in Monte Rodono ecclesiam S. Nazarii, 
in Macchia ecclesiam S. Marie, in Isernia eccle- 
siam S. Viti, S. Agapiti, et ecelesiam S. Salvatoris 
de territorio de Exano, et monasterium S. Marise 
situm infra muros ejusdem civitatis Isernie, in 
territorio Longana ecclesiam S. Sepuleri et S. 
Erasmi, in S. Agapito ecclesiam S. Helene, in 
Gualdo eeclesiam S. Nicolai, in Pizzuti ecclesiam 
S. Laurentii eL ecclesiam S. Petri, in Carpinone 
ecclesiam S. Mauri et ecclesiam Sancti Romani, in 
Sexanti ecclesiam S. Angeli et ecclesiam S. Bene- 
dieti, in Miranda ecclesiam 3. Angeli, in Forulo 
ecclesiam S. Petri, et ecclesiam S. Onuphrii, et 
ecelesiam Sancti Pancratii, in Monte Aquilo eccle- 
siaun S. Pauli cuin tribus capellis et pertinentiis 
earum. 


Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatam [serniensem Ecclesiam temere pertur- 
bare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas 
retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus 
fatigare, sed omnia integra conservare eorum, 
pro quorum gubernatione et sustentatione con- 
cessa sunt usibus omnimodis profutura, salva 
apostoliee sedis auctoritate, et Capuani episcopi 
debita reverentia. Si qua igitur in futurum eoccle- 
siastica sseecularisve persona, etc. 

Ego Lucius catholiese Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinae sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Petrus presb. card. S. 3usannie. 

Ego Vivianus tituli S. Stephani in Celio Monte 
presb. eard. 

Ego Laborans presb. card. S. Marie trans Ti- 
berim tit. S. Calixti. 


LUCII III. PAPAE ; 
S. Maris, in Longono plebem S. Bartholomei, in A . Ego Rainerius presb. card, SS. Joannis et Pg 


tit. Pammachii. 


Ego Ubertus presb. card. eccles. S. Laurentii ] 


in Damaso. 


Ego Jacobus diaconus cardinalis S. Marie in . 


Cosmedin. 

Ego Arditio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gregorius SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Datum Velletri, per manus Alberti S. R. E. presb. 


card. et cancellarii, xuu. Kal. Aprilis ind. 1, Incar- 


nationis Dominiee anno 1182, pontificatus vero 
domini Lucii pape IlI anno secundo. 
CIL. 
Privilegium pro abbatia S. Gisleni. 
(Velletri, April. 4.) 
[ReirrENBERG, Monuments, VIII, 393.] 
Lucus episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati monasterii Sancti Gisleni, ejusque fra- 


£ribus, tam presentibus quam futuris regularem - 


vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor 
equitatis et ordo exigit rationis, preesertim cum 
petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas 
non relinquitur. Eapropter; dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et prefatam monasterium, in quo estisdivino man- 
cipati obsequio, sub beati Petri et nostra protectio- 
ne suscipimus et presentis scripti privilegio com- 
munimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo 
monasticus, qui secundum Deum et Beati Benedicti 
Regulam in eolocoinstitutus esse dignoscitur, per- 
petuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. 
Preterea, quascunque possessiones, quaecunque 
bona idem monasterium in pressentiarum juste et 
canonice possidet, aut infuturum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, po- 
terit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus 
et illibata permaneant; in quibus hsec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est cum omnibus pertinentiis suis; in villa 
Logia (Siogia) curtem, dominieatam etcarrucatam 
terree arabilis cum eurtilibus, cum omni decima, 
tam ipsius terrequam omniumfeodorum ejusdem 
ville ; decimas quas habetis in terris Saneti Petri, 
decimam decime [de vinea] Hugonis, villare quod 
dicitur ultramontes cum pertinentiis suis, et ejus- 
dem loci ecclesiam cum appendiciissuis Harminia- 
co et Beuweniis ; decimam decurte etdeterris San- 
eli Landolini ; in Novella terram arabilem unius 
carrucate, quartam partem ville Blelgiis, cum per- 
tinentis suis et districto ; in villa qua dicitur Wa- 
mia allodium Gonteri et Egidii filii ejus de Cing ; 
terramque Hugonis .de. Aengien cum aliis terris, 
curtilibus, redditibus, pratis et silvis ; partem villae 
Durni cum villa et distrieto,villam de Waherias et 
curtem dominicatam, ab omni advocatione et. deci. 


»* 


EG o 


2 EPISTOLJE ET PRIVILEGIA, — AN. 1183. 


1194 


3 * 3 * D . 
maliberam ; ecclesiam, quam sub annuo censu A  Sanenovalium vestrorum que propriis manibus 


centum solidorum Cameracensis monete ab eccle- 
/-sia Saneti Gaugerici possidetis ; in villa Chavren 
 eurtem dominicatam, cum terris, pratis, silvis, 
aquis, et curtilibus et portione decimza ab omni do- 
minio libera, et ab aliis partibusdivisa ; in villa quee 
dieitur Harcheis tres fertones, ad pondus Flandriz, 
. quos debet Alnensis eeclesia pro terra Heluidis ; in 
Resbaco, curlem dominicatam et tres partes totius 
allodii, tam in terris quam in silvis, aquis, pratis et 
redditibus cum districto ; apud Roncherias sex mar- 
cas argenti ad pondus Colonie, quos debet Cambe- 
ronis ecclesia sub annuo censu pro ejusdem loci 
terris, etaltari cum capella de Herieriponte ; altare 
.de Cella, cum appendiciis suis Hornuth et Quater- 
nione ; ecclesiam de Durno cum appendiciis suis 
Blelgiis, Hercana, Astices et Slogio ; ecclesiam de 
Villari cum appendiciis suis Harminiaco et Bewen- 
giis ; ecclesiam de Wama cum suis pertinentiis 
"Wamiolo et Reseniis, Bassecles cum appendiciis 
suis ; Altregiam, cum eapellade villa, cum omnibus 
appendiciis suis, ab omni exactione liberam, preeter 
episcopi obsonium ; apud Imbrechies curtem et 
terras dominicatas cum pratis et aquis, duas partes 
communis allodii ab omni exactione liberas, altare 
de Bosut,a personatu etab omni exactione liberum, 
preter annuum sex denariorum redditum proepis- 
-eopi obsonio ; altare de Baldurno cum appendicio 
suo Willeroth, ab omni exactione liberum, preter 
annuum trium solidorum redditum pro episcopi 
-obsonio ; altare de Lingniis et de Tumaide ; capel- 
lam de Rameniis, liberàm a personatu et omni 
exactione, prseter episcopi obsonia ; Abechias cum 
appendieiis suis Belchi, Molembois, Popiola, Pe- 
trewez et aliis appendiciis suis ; altaria quoque a 
bons memorie Nicolao quondam Cameracensi epi- 
scopo vobis collata etejusdem privilegiis confirmata; 
Harchies cum appendiciis suis, Grandiecclesia et 
Stambrusia, et capellam de Equi campo ; altare de 
 Blathum, liberum et sine personatu ; capellam de 
Wieres liberam, preeter sonegium duodecim dena- 
riorum ; altare de Tulin cum appendiciis suis Hai- 
nin, altare de Huncheniis ; altare de Hersella, altare 
de Rascengien, altare de Humberges ; altare de Goi 
cum terra et appendiciis suis, altare de Longiis cum 
appendiciis suis Doleiis (Doulzies) et capella de 
Squeri, capellam Delíait (Defait, Defayt)eteapellam 
de Herieriponte, liberas ab omni exactione et per- 
sonatu ; in villa Alemannis curtem dominicatam et 
. decimam ipsius eurtis et terre ad eamdem villam 
pertinentis in terris, vineis, pratis, silvis, et qua- 
que in pago Suessionensi Beati Gisleni jnste ac 
pacifice possidetis ; curtem et terras dominicatas 
apud Altregium, et partes communis allodii in ter- 
ris, aquis, pratis, silvis et redditibus, ab omni exa- 
ctione veladvocatione liberas ;villam Bassecles cum 
omnibus appendiciis suis, et villicationemej usdem 
ville in eleemosynam monasterio vestro conces- 
sam. : 


ParRoL. CCI. 


B 


vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel 
extorquere pressumat. Liceatquoque vobis clericos 
vel laicos, e ss&culo fugientes liberos et absolutos, 
ad conversionem vestram recipere, et absque con- 
iradietione aliqua retinere, Cum autem generale 
interdictum terre fuerit, liceat vobis, januis clau- 
sis, exclusis excommunicatis et interdictis, non 
pulsatis campanis, suppressa voce divina officia 
celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus ut eorum devotioni et extreme vo- 
luntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte 
excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, 
salva tamen illarum ecclesiarum justitia a quibus 
morluorum corpora assumuntur. Obeunte vero te 
nune ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet suc- 
cessorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia 
seu violentia preponatur, nisi quem fratres com- 
muni consensu vel fratrum pars consilii sanioris, 
secundum Deitimorem et beati Benedicti Regulam, 
providerint eligendum. Consuetudines etiam anti- 
quas,libertates,immunitates eidem monasterio con- 
cessas ethactenus obvervatas, ratashabemus, eas- 
que futuris temporibus manere decernimus illiba- 
tas. Inhibemus insuper ne quisin vos vel ecclesias 
vestras, sine manifesta et rationabili causa, excom- 
municationis vel interdicti sententiam audeat pro- 
mulgare. 


Decernimus ergo ut nulli omnino hominumliceat 
prefatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia in- 
tegra conserventur,eorum,pro quorum gubernatione 
et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis 
profutura, salva sedis apostolice auctoritate et dice- 
cesanorum episcoporum canonica justitia. Si qua 
igiturin futuram ecclesiastica seecularisve persona, 
hane nostre constitutionis paginam sciens, contra 
eam temere venire tentaverit, secundotertiove com- 
monita, nisi reatum suum condigna satisfactione 
correxerit, potestatis honorisque sui dignitate ca- 
reat, reamque se divino judicio existere de perpe- 
trata iniquitate cognoscat, eta sacratissimo eorpore 
ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu 
Christi aliena fiat, atque in extremoexamine distri- 
cte ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua 
jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, 
quatenus et hic fructum bons aetionis percipiant, 
et apud districtum Judicem premia «eterna pacis 
inveniant. Amen, amen, 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 


Ego Petrus presbyter cardinalis tit. Sanetee Su- 
sanna. 
Ego Vivianus titali Sancti Stephani in Coelio 
Monte presbyter cardinalis. 
EgoLaborans, presbyter cardinalis Sancte Maris 
trans Tiberim, tituli Calixti. 
38 


1195 


Joannis et Pauli tituli Pammachii. 

Ego Hubertus presbyter cardinalis Saneti Lau- 
rentii in Damaso. 

Ego Theodinus Portuensiset Sancte Rufine sedis 
episcopus. 

EgoHyacinthus diaconus cardinalis Sancte Marice 
in Cosmedin. 

Ego Ardieio diaconus cardinalis Sancti Theodori. 

Ego Bono Saneti Angeli diaconus cardinalis. 

.Ego Octavianus diaconus eardinalis Sanctorum 
Sergii et Bacchi. 

Ego Soffredus diaconus cardinalis Sanctee Marise 
in Via Lata. 

Ego Albinus diaconus cardinalis Sanctae Marice 
nove. 

Datum Velletri, per manum Alberti Sanete Ro- 
mane Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
1 Nonas Aprilis, indictione1, Inearnationis Domi- 
nice anno 1183, pontificatus vero domini Lucii 
pape III anno ar, 

Cür. 
Privilegia fratrum militie Templi Hierosolymitani 
confirmat. 
(Velletri, April. 28.) 
[Rxwzn, F'edera, ete., T, p. 37.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis AnNALpOo magistro religiose militie Templi 
quod Jerosolymis situm est, ejusque fratribus, 
tam presentibus quam futuris, in perpetuum. 

Omne datum optimum, et omne donum perfectum 
desursum est, descendens a Patre luminum, apud 
quem non. est transmutatio, nec vicissitudinis obum- 
bratio (Jac. 1, 1). Proinde, dileeti in Domino fi- 
lii, de vobis et pro vobis omnipotentem Dominum 
collaudamus, quoniam in universo mundo vestra 
religio et veneranda institutio nuntiatur (Hom. 1, 
8). Cum enim natura essetis filii ire (EpA. 1, 8) 
ét saeculi voluptatibus dediti, nune per aspirantem 
gratiam Evangelii non surdi auditores effecti, reli- 
ctis pompis saecularibus et rebus propriis, dimissa 
etiam spatiosa via, que ducit ad mortem, arduum 
iter quod ducit ad vitam (Matth. vii, 13, 14) humi- 
liter elegistis atque ad comprobandum quod in Dei 
militia specialiter computemini signum vivificce 
crucis in vestro pectore assidue circumfertis (JI 


Gor. 1v, 10). Accedit ad hoe quod tanquam veri D 


Israelitee atque instructissimi divini preelii bellato- 
res, vere charitatis flamma succensi dictum evan- 
gelicum operibusadimpletis, quo dicitur: Majorem 
hac dilectionemnemo habet,quamut animam suam 
ponat pro amicis suis (Joan. xv, 18). Unde cum 
summi Pastoris vocem juxta animas vestras pro 
fratribus ponere (1 Joan. 11, 16), eosque ab incur- 
sibus paganorum defensare minime formidetis et, 
cum nomine censeamini milites, constituti estis a 
Domino catholicce Ecclesie defensores et inimico- 
rum Christi impugnatores. 

Licet autem vestrum studium et laudanda devo- 


LUCII III PAPJE : 
Ego Rainerus presbyter cardinalis Sanctorum A tio in tam sacro opere toto corde et tota mente de- 


Fx 


4196 


mo 


H 


- 


E 


sudet, nihilominus tamen universitatem vestram - 
exhortamur in Domino atque in peccatorum re- - 


missionem auctoritate Dei et beati Petri apostolo- - 


rum principis, tam vobis quam servitoribus vestris 
injungimus, ut pro tuenda catholica Eeclesia, et 
ea, que est sub paganorum tyrannide, deipsorum 
spurcitia eruenda, expugnando inimicos erucis, 
invocato Christi nomine intrepide laboretis. 


Ea etiam, quse de ipsorum spoliis ceperitis, fiden- - 


ter in usus vestros convertalis, et ne de his contra 
velle vestrum, portionem alicui dare cogamini pro- 
hibemus. Statuentes ut Domus seu Templum in 
quo estis. ad Dei laudem et gloriam atque defen- 
sionem suorum fidelium et liberandam Dei Eccles 
siam congregati, cum omnibus possessionibus et 


bonis suis qua in presentiarum legitime habere - 


cognoscitur,autin futurum concessione pontificum, 
liberalitate regum vel principum, oblatione fide- 
lium, seu aliis justis modis prestante Domino po- 
terit adipisci, perpetuis futuris temporibus sub apo- 
stoliee sedis tutela et protectione consistat. Pree- 
senti quoque decreto sancimus ut vita religiosa, 
que in vestra domo est, divina inspirante gratia, 
instituta ibidem inviolabiliter observetur, et fratres 
inibi omnipotenti Deo servientes caste et sine pro- 
prio vivant et professionem suam dictis et moribus 
comprobantes, magistro suo aut quibus ipse pre- 
cepit, in omnibus et per omnia subjecti et obedien- 
tes existant. 

Pretereaquemadmodum domusipsa hujus sacre 
veslra institutionis et ordinis fons et origo esse 
promeruit, ita nihilominus omnium locorum ad 
eam pertinentium caput et magistra in perpetuum 
habeatur. Ad hec adjieientes precipimus ut ob- 
eunte te, dilecte in Domino fili Arnalde, vel tuorum 
quolibet successorum, nullus ejusdem domus fra- 
tribus preponatur, nisi militaria et religiosa per- 
sona, qua vestre conversationis habitum sit pro- 
fessa ; nec ab aliis nisi ab omnibus fratribus insi- 
mul, vel a saniori ac puriori eorum parte, qui pre- 
ponendus fuerit, eligatur. 

Porro consuetudines ad vestire religionis et officii 
observantiam, a magistro et fratribus communiter 
institutas nulli ecclesiastice saecularisve personae 
infringere vel minuere sit licitum. Easdem quoque 
consuetudines a vobis aliquando tempore observa- 
tas et seripta firmatas, non nisi ab eo qui magister 
est, consentiente tamen saniori parte capituli, li- 
ceat immutari. Prohibemus autem et omnimodis 
interdicimus ut fidelitates, hominia, sive juramenta 
velreliquas seeuritates qu& a seecularibus frequen- 
tantur, nulla ecelesiastiea ssecularisve persona a 
magistro el fratribus ejusdem domus exigere au- 
deal. Illud autem scitote, cum sicut vestra sacra 
institutio et religionis militia divina est providen- 
tia stabilita, ita nihilominus nullius vite religiosio- 
ris obtentu ad locum alium vos convenit convo- 
lare, Deus enim qui est incommutabilis et &ter- 


TI E CMT. ar «wow rU fy " 
EDU M T. E dT sr Y 


Sess Sx 


1197 TQ 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


1198 


nus, mutabilia corda non approbat, sed polius sa- A exigerint et ad vestrum servitium inventi fuerint, 


erum propositum semel inceptum perduci vult 
usque in finem debite actionis. Quot et quanti sub 
militari cingulo et chlamydeterreniimperii Domino 
placuerunt, sibique memoriale perpetuum relique- 
runt ? Quot et quanti in armis bellicis constituti, 
pro íestamento Dei et paternarum legum defen- 
sione suis temporibus fortiter dimicarunt, atque 
manussuas in sanguinem infidelium Domino con- 
secrantes, post bellicos sudores, eterne vitee bra- 
vium sunt adepti ? Videle itaque vocationem ve- 
stram, fratres tam milites quam servientes, atque 
juxta Apostolum, unusquisque vestrum, inqua vo- 
'eatione vocatus est, in ea permaneat. Ideoque fra. 
tres vestros semel devotos atque in sacro collegio 


vestro receptos, post factam in vestra militia pro- p 


fessionem ethabitum religionis assumptum, rever- 
tendi ad seculum nullam habere precipimus fa- 
.eultatem. Nec alicui eorum fas sit, post factam 
professionem, semel assumptam crucem Domini- 
cam, et habitum vestire professionis abjicere, vel ad 
alium locum, seu eliam monasterium, majoris 
sive minoris religionis obtentu, invitis sive incon- 
sultis fratribus, aut eo qui magister exstiterit, 


liceat transmigrare. Nulliqae ecclesiastice sscu- 


larive persons ipsos suscipiendi aut retinendi 
licentia pateat. 

Sane laborum vestrorum quos propris manibus 
aut sumptihus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere, 
vel extorquere presumat. Ceterum decimas quas 
-eonsilio et consensu episcoporum de manu cleri- 
corum vellaicorum habere poteritis, illas etiam 
quas consentientibus episcopis el eorum clericis 
acquiretis, vobis auctoritate apostolica confirma- 
mus. 

Ut autem ad plenitudinem salutis et curam ani- 
marum vestrarum nihil vobis desit et ecclesiastica 
sacramenta et divina officia vestro sacro collegio 
exhibeantur commodius, simili modo sancimus ut 
liceat vobis honestos clericos et sacerdotes, se- 


eundum Deum quantum ad vestram scientiam or- 


dinatos, undecunque ad vos venientes suscipere, ef 
tam in principali domo vestra quam eliam in 
obedientiiset locis sibi subditis, vobiscum habere ; 
dummodo si e vicino sunt, eos a propriis episcopis 
expetatis, iidemque nulli alii professioni velor- 


dini teneantur obnoxii. Quod si episcopi eosdem 


vobis concedere forte nolaerint, nihilominus ta- 
men eos suscipiendi et retinendi auctoritate sanctae 
Roman: Ecclesie? licentiam habeatis. Si vero ali- 
qui horum, post factam professionem, turbatores 
religionis vestre aut domus, vel etiam inutiles 
apparuerint, liceat vobis eos cum saniori parte ca- 
pituli amovere, eisquetranseundi ad alium ordinem 
ubisecundum Deum vivere voluerint, licentiam 
dare, et loco ipsorum alios idoneos substi- 
tuere, qui etiam uniusanni spatio in vestra so- 
-eietate probentur. Quo pacto, si mores eorum hoc 


tune demum professionem facient regulariter vi- 
vendi et magistro suo obediendi, ita tamen uteum- 
dem victum et vestitum vobiscum habeant neenon 
leetisternia, excepto eo quod vestimenta clausa 
portabunt. Sed nec ipsis liceat de capitulo, 
vel cuaradomus vestre se temere intromittere, nisi 
quantum eis a vobis fuerit injunctum. Curam 
quoqueanimarum tantum habeant quantum a vo- 
bis fuerint requisiti. Preeterea nulli persone extra 
vestrum capitulum sint subjecti ; tibique, dilecte in 
Domino fili Arnalde,tuisque successoribus tanquam 
magistro et preelato suo, secundum statuta ordi- 
nis vestri obebientiam deferant. 

Consecrationes vero altarium seu basilicarum, 
ordinationes clericorum qui ad sacros ordines fue- 
rint promovendi et c&etera ecclesiastica sacramenta 
adiccesanis suscipiatis episcopis, siquidem ca- 
tholici fuerint, et gratiam atque communionem 
sedis apostolice habuerint, et ea gratis et absque 
pravitate aliqua vobis uoluerint exhibere. Alioquin 
liceat vobis eatholicos quoscunque malueritis adire 
antistites, qui, nimirum nostra fulti auctoritate, 
que postulantur indulgeant. Clericos autem pro pe- 
cunia predicare aut lucro, vosque pro hujusmodi 
causa eos ad praedicandum mittere, prohibemus, 
nisi forte magister Templi qui pro tempore fuerit, 
certis ex causis id faciendum esse decreverit. Si 
quando veroloca deserta fuerint, eidem venerabili 
domui, ab aliquo pia devotione collata, liceat vobis 
ibidem villas cedificare, ecclesias et ceemeteria ad 
opus hominum ibidem manentium fabricare, ita 
tamen utin vicinia illa abbatia vel religiosorum ho: 
minum collegium non existat, que ob hoc valeat 
perturbari. Cum autem terree culte vobis quolibet 
justo titulo conferantur, facultatem et licentiam 
habeatis ibidem oratoria construendi, et eemeteria 
faciendiad opus transeuntium eteorum solummodo 
qui de vestra fuerint mensa. Indecens enim est et 
animarum periculo proximum, religiosos fratres 
occasione adeunde ecclesie, se virorum turbis ;et 
mulierum frequentie immiscere. Quicunque sane 
in vestro collegio suscipientur, stabilitatem loci, 
conversionem morum, seque militataros Domino 
diebus vite suse sub obedientia magistri Templi, 
posito seriplo super altare in quo contineantur 


D ista, promittent. Decernimus ergo ut receptores 


vestrarum fraternitatum, sive collectarum, salvo 
jure dominorum suorum in beali Petri et nostra 
protectione consistant,et per terras in quibus fue- 
rint pacem habeant. Simili modo sancimus ut qui- 
cunque in vestra fraternitate fuerit receptus, si 
forte ecclesia ad quam pertineta divinis officiis erit 
prohibita, eumque mori contigerit, eidem sepultura 
ecclesiastica non negetur, nisi excommunieatus, 
vel nominatim fuerit interdictus. Preterea si quis 
fratrum vestrorum, qui adrecipiendas easdem fra- 
ternitates vel collectas a vobis fuerint missi in 
quamlibet civitatem, castellum vel vicum advene- 


1199 
rint, si forte locus ipse a divinis officiis sit Inter- 
dictus, pro omnipotentis Dei reverentia et eorum 
jucundo adventu,semelin annoaperiantur ecclesise 
et, exclusis excommunicatis, divina ibi officia cele- 
brentur. Statuimus etiam utnulli episcopo in eccle- 
siis vobis utroque jure subditis, interdicti vel ex- 
communieationis sententiam liceat promulgare. 
Verumtamen si generale interdictum fuerit in locis 
illis prolatum, exclusis excommunieatis et nomi- 
natim interdictis, clausis januis, absque signorum 
pulsatione, plane divina officia celebretis. Decer- 
nimus insuper auctoritate apostoliea ut apud quem- 
cunque locum vos venire contigerit, ab honestis 
atque catholicis sacerdotibus poenitentiam, une- 
tionem, seu alia quelibet sacramenta ecclesia- 
stica suscipere liceat, ne forte ad perceptionem spi- 
ritualium bonorum vobis quidpiam deesse valeat. 
Quia vero omnes in Christo unus sumus, et non 
est personarum differentia, apud Deum, tam remis- 
sionis peccatorum quam alterius beneficientiae 
atque apostolice benedictionis que vobis indulta 
est, etiam familiam et servientes vestros volumus 
esse participes. 

Nulli ergo omnino hominum liceat praefatum lo- 
cum temere perturbare aut ejus possessiones au- 
ferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus 
vexationibus fatigare, sed omnia integra conser- 
ventur vestris atque aliorum Dei fidelium usibus 
omnimodis profutura, salva inomnibus sedis apo- 
stolicze auctoritate. Si quis igitur, hujus nostre 
constitutionis paginam sciens, contra eam temere 
venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, 
nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, 
potestatis honorisque suidignitate careat, reumque 
se divino judicio existere de perpetrata iniquitate 
cognoscat et a sanclissimo corpore ac sanguine 
Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi alie- 
nusfiat, atque inextremo examine districte ultioni 
subjaceat. Conservantes autem haec omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et. Pauli apostolorum ejus 
benedictionem et gratiam consequantur. Amen, 
amen, amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufine 
sedis episcopus. 

Ego Paulus Preenestinus episcopus. 

Ego Petrus presb. card. tit. S. Susanne. 

Ego Rainerius presb. cardinalis til. Sanctorum 
Jonnnis et Pauli tit. Pammachii. 

Ego Laborans presb. card. S. Marice trans Tibe- 
rim tit. Calixti. 

Ego Ubertus presb. card. tit. S. Laurentii in 
Damaso. 

Ego Pandulphus presbyter cardinalis tit. Basilieee 
xi Apostolorum. 

Ego Jacobus diaconus cardinalis. S. Marie in 
Cosmedin. 

Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theo- 


dori. 


LUCII III PAPJE 


A Ego Bobo diaconus caidinalis Sancti Angeli. 


B 


Ego Gerardus diac. cardinalis, ete. 

Ego Octavianus diaconus cardinalis Sanctorum 
Sergii et Bacchi. 

Ego Soffredus diaconus cardinalisSanete Marice 
in Vfa Lata. 

Ego Albinus cardinalis Sanctee Marie Nove. 

Datnm Velletri, per manum Alberti sanclae Ro- 
man Ecclesia presbyteri cardinalis et cancellarii, 
iv Kal. Maii,indietione prima, Incarnationis Do-. 


1200 


minies anno 1183, pontificatus vero domini Lucii 1 


pape III anno. 


(Sigillo plumbeo pendente e filis sericis rubeique 


coloris. 
CIv. 


Ecclesie S. Petri Ratisponensis protectionem sus- 


cipit et privilegia bonaque confirmat. 
(Velletri, April. 30.) 
[Rizo, Cod. diplom. Ratispon., T, 260.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileetis 


Rarorovi decano Ratisponensis Ecclesise, ejusque 
fratribus, tam praesentibus quam futuris, canoni- 
ce substituendis, in perpetuum. 

Quotiesa nóbis petitur quod religioni ethonestati. 
convenire dignoscitur, animo nos decet libenti con- 
cedere, et petentium desideriis effectum congruum 
impertiri. Eapropter, dileeti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus clementer annuimus, et feli- 
cis recordationis Eugenii pape preedecessoris nostri 
vestigiis inhaerentes, ecclesiam vestram, in qua di- 
vino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et 
nostra protectione suscipimus, et presentis seripti 
privilegio communimus, statuentes ut quascunque 
possessiones,quaecunque bonain presentiarumju- 
ste et canonicé possidetis, aut in futurum conces- 
sione pontificum, liberalitate regum, largitione 
principum, oblatione fidelium, seu aliis justis mo- 
dis, praestante Domino, poteritis adipisci, firma vo- 
bis vestrisque successoribus et illibata permaneant. 
In quibushzec propriis duximusexperimenda voca- 
bulis: Ecclesiam ipsam Beati Petri Ratisponen. 
cum omnibus possessionibus et appendieiis suis, 
parochiam majoris Ecclesie, curtem de Gislingen 
cum omnibus possessionibus ei appendicis suis, 
domos vestras claustrales, areas domorum in civi- 
tate Ratisponen. sitas ; ecclesiam de Persen in ea 
libertate qua bone memorie Hartwicus Ralispo- 
nen. episcopus vobis concessit, et pacifere ac ratio- 
nabiliter possidetis; ecclesiam de Wibelsdorft ; ec- 
clesiam de Illinchoven, ecclesiam de Hovechirchen, 
ecclesiam Waltkeringen, ecclesiam Pfaffenberge, 
ecclesiam Hitinchoven, ecclesiam Pfolenchoven, ec- 
clesiam Lirendorf, ecclesiam Leuchingen, eccle- 
siam Punnechoven, ecclesiam Otelhaim, ecclesiam 
Chirphinholze, ecclesiam Hazenchoven, decimam 
Wimtingen, decimam Samtingen, decimasin Toen- 
kove, decimas in Norkowe ; predium, quod habe- 
lis in villa, qua dicitur Holzen ; predium, quod 
habetis in villa, que diciturin Heitemchoven ; pre- 


,1204 


EPISTOLA ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


1202 


dium, quod habetis in villa, quee dicitur Strazze ; A Ego Eander presb. card. tit. Basilicae xi Aposto- 


mansum quem. habetis in villa, que dicitur Tal- 
mazzingen. 
Ad hec adjicientes statuimus, ut nulli nisi eccle- 
.sie veslre canonicis ejusdem ecclesie archidiaco: 
natuum administratio committatur. Ut autem a sze- 
eulari tumultu securi liberius divinis celebrandis offi- 
eiis consistalis, sub interminatione anathematis in- 
terdicimus, ne quis princeps, charissimo in Christo 
filio nostro Frederico illustri Romanorum impera- 
tore semper Augusto excepto, homines vel equos 
suos ponendi in hospitia vestra, vobis invitis, ha- 
beat facultatem. Cum autem ab imperiali sereni- 
, tate solemnis curia fueritcongregata, apud vos sine 
introductione equorum persone duntaxat ecclesia- 
sticze hospitentur. Preterea, quoniam, sicut dicit 
Apostolus, nullus debetjudicare alienum servum, 
quia suo domino stat aut cadit, auctoritale aposto- 
lica prohibemus, ne aliquis secularis judex, contra 
antiquam eonsuetudinem usque ad moderna tem- 
pora observatam, quemquam servientum vestro- 
rum sine assensu vestro judicandi habeat faculta- 
tem, nisi offensa fuerit, qua sanguinis vindictam 
indueat, quam per virum ecclesiasticum non conve- 
niat exerceri. Decernimus ergo ut nulli omnino 
hominum liceat praefatum locum temere perturbare, 
aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omniaintegra conserventur, eorum,pro quorum gu- 
bernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolica aucto- 
ritate, et dicecesani episcopi canonica justitia et 
debita reverentia. Si qua igitur in futurum eccle- 
siastica secularisve persona, hujus nostre consti- 
tutionis paginam sciens, contra eam temere venire 
tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi rea- 
tum suum congrua satisfactione correxerit, potes- 
tatis honorisque sui careat dignitate, reamque se 
divino judicio existere de perpetrata iniquitate co- 
gnoscat, et a sacratissimo corpore acsanguine Dei 
et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena 
fiat, atquein extremo examine districte ultioni sub- 
jaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servan- 
tibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus 
et hic fructum bone actionis percipiunt, et apud 
distrieturo Judicem praemia «eterne pacis inve- 
niant. Amen, amen. 
Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 
Ego Theodin. Portuen. et Sancte Rutine sedis 
episcopus ss. 
Ego Heinricus Albanen. episcopus ss. 
Ego Vunan. tt. S. Stephani in Colio Monte pre- 
sbyter card. ss. 
Ego Laborans presb. card. S. Maris trans Tibe- 
rim. tit. Calixti ss. 
Ego Rainerius presb. card. SS. Joannis et Pauli 
tit. Pammachii ss. 
Ego Hubertus presb. card. tit. S. Laurentii in 


Damaso ss. 


B 


lorum ss. 

Ego Arditio diac. card. S. Theodori ss. 

Ego Gerardus S. Adriani diac. card. ss. 

Ego Softredus S. Marice in Via Lata diac. card. ss. 

Ego Albinus diac. card. S. Mari» Nova ss. 

Datum Velletri, per manum Alberti S. Romane 
Eeclesie presb. eard. cancell., 11 Kal. Maii, indict. 
1, Inearnationis Dominiez anno 1183, pontificatus 
vero domni Lucii papse lll anno secundo. 

Plumbum appendet : Lucius PP. 
CV. 


Monasterium S. Martini in Insula Barbara tuendum 
suscipit, possessionesque et privilegia confirmat. 
(Velletri, Maii 11.) 

(LE LaBounkun, les Mazures de l'abbaye royale de 
 UIsle Barbe, t. 1, p. 115.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GuicHARDO abbati monasterii S. Martini quod 
in Insula Barbara situm est, ejusque fratribus, tam 
presentibus quam futuris, regularem vitam profes- 
sis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
&quitatis et ordo exigit rationis, presertim cum 
petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit, Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris multis postulationibus clementer annuimus 
et praefatum monasterium in quoestis divino officio 
mancipati, ad exemplar felicis recordationis Inno- 
centii et Alexandri predecessorum nostrorum Ro- 
manorum pontificum, sub beati Petri et nostra pro- 

(; teetione suscipimus et presentis scripti privilegio 
communimus.1n primissiquidem statuentes utordo 
et monasterium quod secundum Deum et B. Bene- 
dicti Regulam in eodem loco institutum essedigno- 
scitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter 
observetur.Praeterea quascunque possessiones quae- 
cunque bona idem monasterium inpressentiarum 
juste et canonice possidet aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium seu aliisjustis modis, Deo propi- 
tio poterit adipisci, firma vobis vestrisque sueces- 
soribus et illibata permaneant. In quibus hec pro- 
priis duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est cum omnibus pertinentiis suis et ecclesiis 
in eadem insula construetis. In burgo extra, littus 
Araris ecclesiam Sancti Nicolai Sanctorumque Mi- 
nervii et Eleazari. In Monte Aureo ecclesiam Sancti 
Nicetii, in villa Pomerii ecclesiam S. Juliani, S. 
Cypriani de Cassania. Capellam S. Bartholomsei. 
In Arderia ecclesiam S. Joannis et S. Germani in 
Taponaco. Ecclesiam S. Maris et S. Justi de Ran- 
ciaco, ecclesiam de Beo, ecclesiam S. Andres de 
Cimaloco, ecclesiam S. Christophori, capellam S. 
Bartholomaei, ecclesiam S. Martini de Franchelams, 
ecclesiam S. Euphemic de Inviniaco, ecclesiam S. 
Florentii et ecclesiam S. Marise de Visiniaco, eccle- 
siam S. Petri de la Montaneyo, ecclesiam S. Bar- 
tholomei, ecclesiam S. Martini de Floriaco, eccle- 


I1. 


1203 


LUCH III PAPJE 


—— 49204 


siam S. Pauli de Petra Incisa. Ecclesiam S. Petri A S. Nazarii eum capella de Balma S. Dalmatiani de 


de Firminiaco, ecclesiam S. Petri de Biriaco, ec- 
clesiam de Bressola. In Jalliaco ecclesiam S. Vin- 
centii, ecclesiam de Pisiaco, ecclesiam de Sancta 
"Cruce ; ecclesiam de Corziaco, ecclesiam de Roma- 
neche, capellam de Miribello, ecclesiam de Maxi- 
miaeo mortuo, ecclesiam S. Petri in Rilliaco, ec- 
'elesiam de Buxiaco,eeclesiam de Fironda,ecclesiam 
de Crispiaco, ecclesiam de Beyno, ecclesiam de 
Villorges, ecclesias de Noyosco et de Gordanis et S. 
Mauritii, ecclesiam S. Petri de Mura, ecclesiam S. 
Julittee, ecclesiam S. Petri de Balma. Capellam S. 
Marie ; ecclesiam S. Romani de Solemiaoco, eccle- 
siam S. Gregorii, ecclesiam de Asnieres, capellas 
de montibus, de Villeta et de Jons et de Moiffone, 
ecclesiam de Pusiniaco et Joennages, capellam de 
Antone, in Fluriaco ecclesiam S. Bartholomei, ec- 
clesiam de Tartaraco, ecclesiam de Taurinis, eccle- 
siam de Castellucio, ecclesiam de Constantiis, ee- 
clesiam de Cruento, ecclesiam de Claipiaco, eccle- 
siam de Marsiliaco, ecclesiam de Cella, ecclesiam 
de Magniaco, ecclesiam de Mareloco, ecclesiam de 
Versiaco, ecclesiam de Benerone, ecclesiam de 
Boteone, ecclesiam S. Laurentii, ecclesiam S. 
Romani, ecclesiam S. Petri de A....., ecclesiam S. 
Beneberti de Novellis, ecclesiam S. Romani Vetuli, 
ecclesiam S. Fidei, ecclesiam S. Marie Magdalene, 
jus quod habetis in ecelesia Castri S. Germani, 
ecclesiam S. Agathe, ecclesiam S. Andres de Su- 
riaco, ecclesiam S. Martini de Folliosa, ecclesiam 
S. Juliani de Turre, ecclesiam S. Justi super Lige- 
rim etcapellam de Grangent,ecclesiam de Chambla, 
monasterium S. Ragneberti, ecclesiam S. Cosme 
et Damiani, ecclesiam S. Petri, ecclesiam S. Marise, 
ecclesiam S. Martini, ecclesiam S. Justi de Velay; 
ecclesiam S. Clementis. In episcopatu Cabilonensi 
ecelesiam S. Laurentii, ecclesiam S. Martini de la 
Carre. In episcopatu, Claromontensi ecclesiam S. 
Marice. In episcopatu Anieiensi ecclesiam S. Fer- 
reoli, eeclesiam S. Romani de Junsiaco, ecclesiam 
S. Martini de Tirangiis, ecclesiam S. Hilarii. In 
episcopatu Viennensi, ecclesiam de Cabanosco, 
ecclesiam S. Ragneberti de Fulcimagnia, ecclesiam 
S. Saturnini, capellam Sarrerise, ecclesiam de Sa- 
blone, de Baudinis, de Jossanis et de Appesiaco. 
In episcopatu Valentinensi, ecclesiam S. Desiderii 


de Revoria, eeclesias Montilii Adhemari, S. Petri, D 


S. Crucis, S. Martini Hospitalis et aliam S. Martini, 
ecclesiam S. Prejecti ; Sancti Michaelis et S. Mar- 
eelli, ecelesiam de Piosaco. In Aiguno, ecclesiam 
S. Marise, S. Desideriiet S. Saturnini. In episcopatu 
Tricastrino sive Aurasicensi, ecclesiam S. Andres, 
de Barres, ecclesiam S. Marice de Alono et capellam 
ejusdem castri ; ecelesiam S. Petri de Sallas, mo- 
nasterium Abolene, ecclesiam S. Genesii, ecclesiam 
de Mota de Monte Dracone, ecclesiam S. Joannis de 
Lagoneria, ecclesiam de Torcularibus eum decimis, 
ecclesiam S. Arigii, ecclesiam de Belgione de Spra- 
ranciano, ecclesiam S. Maric-de Albuna, ecclesiam 


Causanti, ecclesiam de Mulieratis, ecclesiam S. 
Thirsi. In episcopatu Carpentoractensi ecclesiam 
S. Maris deInnocentibus. In episcopatu Vasionensi, 
ecclesiam de Malatera, monasterium S. Benedicti 
de Capella, ecclesiam S. Romani, ecclesiam de Po- 
dio Almerado, ecclesiam S. Georgii, ecclesiam S. 
Marcelli, ecclesiam de Tilletoupis, ecclesiam S. - 
Blasii, cum capella de Placiano. In episcopatu Si- - 
staricensi monasterium S.Marii,ecclesiam S.Joannis 
cum capella de Castro Assarna, S. Petri, S. Juliani, | 
ecclesiam de Lingosterio, de Cibarrano, ecclesias | 
deTorrendos et S. MarisSisse.In episcopatuDiensi, 
ecclesiam S. Marisa, S. Jacobi de Arrolas, ecclesiam - 
de Cassabone, eeclesiam de Brusaco, ecclesiam de | 
Castilione. Inepiscopatu Vapincesi monasterium S. 
Petri de Lent, ecclesiam de Pellona, de Tornareto, 
ecclesiam S. Plandicii et S. Marie, capellam de 
Phara, ecclesiam S. Michaelis de Durfort, ecclesias 
de Cornilio S. Michaelis, capellam S. Joannis, ee- - 
clesiam S. Marie de Burienis, ecclesiam de Asse- 
naco, ecclesiam S. Leontii, S. Albani et S. Verani 
in Valle Brosii, ecclesiam S. Petri, S. Joannis et 
S. Maris, capellam de Castro, ecclesiam de Torre- 
tis, ecclesiam S. Marie de Carcere et capellam 
Carceris ecclesie S. Romani et capellam de Poma- 
riolo, ecclesiam S. Georgii, capellam de Castro 
Lazari,monasterium Alomonis, cum ecclesiis infra 
oppidum et in circuitu constitutis, ecclesiam S. 
Clementis, capellam S. Victoris, in territorio Castri 
Larderii, ecclesias duas quas habetis et capellam 
castri, ecclesiam de Clemensana et capellam de 
ipso castro. In episcopatu Ebredunensi ecclesiam S. 
Mametis, ecclesias de Bayonne, ecclesiam de Au- 
gustoduno, S. Martini, S. Marie et aliam ecclesiam 
S. Marie, ecclesias S. Petri et S. Domitiani et ec- 
clesias de Sallone. Ad heec castellum de Ligniaco - 
cum terris, nemoribus, et aliis pertinentiis suis, 
sicut ipsum de dono Stephani de Villario, rationa- 
biliter et pacifice possidetis, vobis et monasterio 
vestro, auctoritate duximus apostolica confirman- 
dum. 

Sane novalium vestrorum, qus& propriis mani- 
bus vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum, nullus a vobis decimas extor- 
quere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel 
laicos a seeculo fugientes, liberos et absolutos ad 
professionem vestram recipere et eos absque con- 
tradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut 
nulli fratrum vestrorum, post factam in eo loco 
professionem, fas sit de eodem absque abbatis sui 
licentia, nisi arctioris religionis obtentu discedere, 
discedentes vero, absque communi litterarum ve- 
strarum cautione, nullus audeat retinere. In. pa- 
rochialibus autem ecelesiis quas tenetis liceat vo- 
bis presbyteros eligere et dicecesanis episcopis prec- 
sentare quibus, si idonei fuerint, episcopi euram 
animarum committant ut eis de spirituralibus, vo- 
bis vero de temporalibus debeant respondere. Vo- 


uu T7 DN. Aet e 


reme eR X 


. 4205 EPISTOLA. ET PRI 


VILEGIA. — AN. 1183. 1206 


bis quoque indulg i i 
, em ' u inli : 24s . WT ' TET 
q gemus ut infra terminos paro- A cialiter beati Petri juris existit, in quo divino 


chiarum vestrarum, sine assensu diccesanoruin 
episcoporum et nostro, ecclesiam de novo vel ora- 
torium construendi (salvis privilegiis Romanorum 
pontifieum) nullus habeat facultatem. Sepulturam 
quoqueloei ipsius liberam esse decrevimus, ut 

eorum devotioni et extreme voluntati qui se illic 
sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati 
vel interdieti sint, nullus obsistat. Salva tamen 
illarum ecclesiarum justitia a quibus mortuorum 
corpora assumuntur. Cum autem generale inter. 
dictum terre fuerit, liceat vobis januis clausis, 
exclusis excommunicatis et interdietis, non pulsa- 
lis campanis, submissa voce divina officia cele- 
brare. Preterea auctoritate apostolica inhibemus, 
ut nulli persons liceat in vos vel monasterium 

vestrum, absque manifesta et rationabili. causa, 
excommunicationis vel interdicti sententiam pro- 
mulgare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci ab- 
late vel aliquo tuorum successorum, nullus ibi 
qualibet subreptionis astutia seu violentia propo- 
natur, nisi quem fratres communi consensu vel] 
fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei ti- 
morem et beati Benedicti Regulam promulgarunt 
eligendun decernimus. Ergo nulli hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare. Sed 
omnia integra, conserventur, eorum pro quorum 
gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usi- 
busomnimodis profutura, salva apostolice sedisau- 
ctoritate et dicecesanorum episcoporum canonica 
justitia. Adjudicium autem hujus a sede apostolica 
percepta protectionis duos bysantios aureos nobis 
nostrisque successoribns annis singulis persol- 
vetis. Siqua igiturin futurum ecclesiastica, seecula- 
risve persona, ete. 

Datum Velletri, per manum Alberti sancta Ro. 
mans Ecclesie cardinalis et cancellarii, quinto 
Idus Maii, indictione prima, Incarnationis Domi- 
nice millesimo centesimo octogesimo tertio, pon- 
lifieatus vero domini Lucii papee tertii anno se- 
cundo. 


CVI. 


Monasterii S. Dionysii prolectionem suscipit, pos- 
Sessionesque ac jura confirmat. 


(Velletri, Jun. 3.) 
[FÉripigN, Hist. de l'abbaye royale de Saint- De- 
nys, Preuv., p. 112.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis WiLLELMo abbati S. Dionysii, ejusque fratri- 
bus, tam presentibus quam futuris, regularem 
vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
&quitatis et ordo postulat rationis, presertim 
quando petentium voluntates et pietas adjuvat, et 
veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Do- 
mino filii, vesiris justis postulationibus clementer 
annuimus, et prefatum monasterium, quod spe- 


estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis scripti privi- 
legio communimus, imprimis siquidem statuentes 
ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem, 
et beati Benedicti Regulam in loco institutus esse 
dignoseilur, perpetuis ibidem temporibus invio- 
labiliter observetur. Preterea, quascunque pos- 
sessiones, quaecunque bonaidem monasteriumim- 
presentiarum juste et canonice possidet, aut in 
futurum concessione pontificum, largitione re- 
gum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci, 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata 
permaneant. In quibus hae propriis duximus expri- 
p menda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium 
est situm, eum omnibus pertinentiis suis ; domi- 
nationem prebendarum in eeclesia S. Pauli ; in 
episcopatu Parisiensi ecclesiam S. Leodegarii, ec- 
clesiam S. Martini in Strata, ecclesiam de Trem- 
bleaco : in archiepiscopatu Rothomagensi, eccle- 
siam de Charz, ecclesiam de Cergi, ecclesiam de 
Bussiaco ; in episcopatu Carnotensi ecclesiam de 
Trapis ; in episcopatu Aurelianensi ecclesiam de 
Tauriaco ; ad hee compositionem illam quam ve- 
nerabilis frater noster Henricus Silvanectensis 
episcopus super diversis querelis, quee inter vos 
et nobilem virum Willelmum de Melloto, tam in 
tallis quam in corveis et in terris censualibus, et 

C quibusdam aliis vertebantur, statuit observandam. 
Concessionem vobis et per vos monasterio vestro 
sanctam a venerabili fratre nostro Guidone Se- 
nonensi archiepiscopo et ejus antecessoribus, de 
ecclesiis de Belna, de Sancto Lupo, de Josenvilla, 
de Ver, de Fericiaco, de Grandi Puteo et de San- 
eto Audoeno ; pressentationem etiam presbytero- 
rum in eisdem ecclesiis ; concessionem vobis si- 
militer factam a venerabili fratre nostro Rogerio 
Cameracensi episcopo, et ejus antecessoribus bonae 
memoria Walchero, Odone et Nicolao, de ecele- 
sia de Forest, altari de Solemma, altari de Verti- 
nolis; portionem cujusdam decim: de Kivi ; item 
compositionem quam jam dietus Silvanectensis 
episcopus super controversia quae inter vos et 
Albertum de monte Homerio de quadam viatura 
et quibusdam pravis consuetudinibus vertebatur, 
statuit observandam ; concessionem quoque ec- 
'"nobio vestro factam a venerabili fratre nostro 
Philippo Belvacensi episcopo, tam de personatu 
quam de representatione in ecclesiis sacerdo- 
tum, videlicet ecelesia S. Martini de Colle, ee- 
clesia de Ulliaco, ecclesia de Ciris, ecclesia de 
Croy, ecclesia de Asneriis, ecclesia de Moraneia- 
co, ecclesia de Masters, ecclesia de Noisiaco, ee- 
clesia de Murno et ecclesia de Buxorta ; preterea 
refutationem prava consuetudinis, quam Buecar- 
dus de Montemoranciaco in vineis vestri monaste- 
rii, in Dioillo villa sitis, habebat, et Rotagici terrae 


1207 


LUCII III. PAPAE 


1908. 


sue ; similiter compositionem initam inter mona- A loci abbate, vel tuorum quolibet suecessorum, nul- 


sterium vestrum et ecclesiam S. Exuperii Corbo- 
liensis in presentia bone memorie Joannis quon- 
dam Carnotensis episcopi, super integritate pree- 
bende ejusdem ecclesise. 

Has siquidem omnes compositiones seu refuta- 
tiones, sieut absque pravitate factee sunt et rece- 
pte, etin scriptis authenticis continentur, et etiam 
haetenus sunt servatee, apostolico munimine robo- 
ramus. Sane novalium vestrorum que propriis 
manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis 
animalium vestrorum, nullus a vobis decimas ex- 
lorquere presumat. Liceat quoque vobis clericos 
et laicos liberos et absolutos e s:eculo fugientes, ad 
conversionem recipere eteos absque contradictione 
aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fra- 
trum vestrorum, post factam in eo loco professio- 
nem, fas sit absque abbatis sui licentia, nisi ar- 
ctioris religionis obtentu, discedere de eodem ; dis- 
cedentem vero, absque communium litterarum 
eautione nullus audeat retinere. In parochiali- 
bus autem ecclesiis quas habetis liceat vobis sa- 
cerdotes eligere et dioecesano episcopo presentare ; 
quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum cu- 
ram committat, ut ei de spiritualibus, vobis autem 
de temporalibus debeant respondere ; justitias 
etiam aut officia laicorum quee tu, fili abbas, ad 
manus tuas ab hominibus in burgo S. Dionysii 
commorantibus legitime revocasti, de cetero aliis 
assignari ; regulares etiam consuetudines a pre- 
decessoribus vestris et a vobis hactenus observatas 
aliqua levitate mutari, nisi de tua sive tuorum fue- 
rit providentia successorum, cum assensu capi- 
tuli, vel majoris et sanioris partis, auctoritate 
apostolica prohibemus. Novas preterea et indebi- 
tas exactiones ab archiepiscopis, episcopis, archi- 
diaconis, seu decanis, aliisque ecclesiarum pre- 
latis omnino vobis fieri prohibemus. Chrisma vero, 
oleum sanctum, consecrationes altarium seu basi- 
liearum, ordinationes clericorum seu monacho- 
rum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, 
& quocunque malueritis suscipiatis episcopo, si- 
quidem catholicus fuerit et gratiam apostolice 
sedis habuerit, et ea vobis gratis absque aliqua 
pravitate voluerit exhibere. 

Inhibemus insuper ut infra fines parochiarum 
ecclesiarum vestrarum, nullus, sine diccesani epi- 
scopi et vestro assensu, capellam vel oratorium 
aedificare preesumat, salvis privilegiis Romanae Ec" 
clesie. Cum autem generale interdictem terre fue- 
rit, fas sit vobis januis clausis, non pulsatis cam- 
panis, exclusis excommunicatis et interdictis, sup- 
pressa voce divina officia celebrare. Sepulturam 
preterea ipsius loci liberam esse decernimus, ut 
eorum devotioni et extrema voluntati qui se illic 
sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati 
vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen ju- 
stitiaillarum ecclesiarum a quibus mortuorum cor- 
pora assumuntur, Obeunte vero te nune ejusdem 


lus ibi qualibet surreptionis astutia, seu violentia, 
preponatur, nisi quem fratres communi consensu, 
vel fratrum pars consilii sanioris, seeundum Dei . 
timorem et beati Benedicti Regulam providerint 
eligendum. Decernimus ergo ut nulli omnino ho- - 
minum liceat praefatum monasterium temere per- 
turbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas 
retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus - 


fatigare,sedomnia integra conserventur,eorum, pro : 


Na 


^ 


quorum gubernatione ac sustentatione concessa | 
sunt, usibus omnimodis profutura, salva aposto- - 
lice sedis auctoritate et in predictis ecclesiis dice- 
cesanorum canonica justitia. Si qua igiturinfutu- | 


rum ecclesiastica secularisve persona, etc. 


p Ego Lucius eatholice Ecclesie episeopus sub- 


scripsi. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tituli Sancte Su- 
sanna subscripsi. 

Ego Vivianus tituli Saneti Stephani in (clio 


.Monte presb. card. subscripsi. 


Ego Laborans presb. card. Sancte Marie Trans . 
Tiberim tit. Calixti subscripsi. 

Ego Pandulphus presb. card. tit. Basiliee Duode 
eim apostolorum subscripsi. 

Ego Theodinus Portuensis et Sanctae Ruffee sedis 
episcopus subscripsi. 

Ego Henricus Albanensis episcopus subscripsi. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus subscripsi. 

Ego Arditio decanus card. tit. Saneti Theodori 
subscripsi. 

Ego Gratianus tit. Sanctorum Cosme et Damiani 
diac. card. subscripsi. 

Ego Bobo diae. card. tit. Sancti Angeli sub- 
scripsi. 

Ego GerardusSanoti Adriani diac. cardinalis sub- 
scripsi. 

Ego Soffredus diaconus cardinalis tit. Sancte 
Maris in Via Lata subscripsi. 

Ego Albinus Sancte Maris Nove diac. card. sub- 
scripsi. 

Datum Velletri, per manum Alberti sancte Ro- 
man Ecclesie? presbyteri cardinalis et cancella- 
rii, lertio Nonas Junii, indictione prima, Incarna- 
tionis Dominice anno 1183, pontificatus domini 


4 Lucii papse III anno secundo. 


CVII. 


Monasterium SS. Flore et Lucilla Arretin, sub 
protectionesanct2 Romanz Ecclesiz recipit,ejus- 
que bona enumerat et. confirmat. 


(Velletri, Jun. 6.) 
[Mancanici, Bullar. Casin., II, 202.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GanrrATI, abbati monasterii Sancte Florae, 
ejusque fratribus, tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
&equitatis et ordo exigit rationis, presertim quando 
petentium voluntatem et pietas adjuvat et justi- 


* 


1209 


liam veritas non relinquit. Eapropter, dilectiin Do- 
mino filii, vestris justis postulationibus clemente 
annuimus, et praefatum monasterium Sancta Flo- 
re, in quo divino mancipati estis obsequio, ad 
exemplar predecessorum nostrorum Innocentii et 
Alexandri, Romanorum pontificum, sub beati Petri 
et nostra protectione suscipimus et presentis scri- 
pli priviliegio communimus,statuentes ut quascun- 
que possessiones, quecunque bona idem monaste- 
rium in presentiarum juste et canonice possidet, 
aut in futurum concessione pontificum, largitione 
regum velprincipum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci, 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata per- 
maneant. In quibus hec propriis duximus expri- 
menda vocabulis: Castrum Sancta Flore cum ca: 
pellis quse ineodem castro site sunt, capellam vi- 
delicet Sancti Anastasii, capellam Sancti Angeli, 
capellam Sancti Apollinaris, capellam Saneti Zeno- 
nis,et quidquid juris habetis in capella Sanetee Ma- 
rie, monasterium Sancti Petri Majorisin civitate 
Arretina cum hospitio et omnibus pertinentiis suis: 
. adjicientes ut vos, secundum antiquam et rationa- 
bilem consuetudinem vestram, possitisillud libere 
ordinare ; capellam Sancti Gregorii et quidquid ju- 
ris habetis in ecclesia Saneti Laurentini, monaste- 
rium Sancti Michaelis de monte Pinculi cum ca- 
pellis et aliis suis pertinentiis, ecclesiam Saneti Pe- 
iri et Sancti Tiburtii in Gargonsa cum pertinentiis 
suis, plebem Sancti Martini de Galognano cum omni- 
bus pertinentiis suis,quidquid juris habetis in plebe 
Sancte Mustiole, quidquid juris habetis in eccle- 
sia Sancti Vincentii in Cortona, castrum de Qua- 
rata cum ecclesia Saneti Andrez et curte sua,quid- 
quid habetis in Sancto Mamma, castrum de Mug- 
lano cum ecclesia Sancti Angeli eteurte sua, quidt 
quid juris habetis in curte Sancti Prosperi, quidquid 
juris habetisin ecclesia Sancte Marie in Villa Alba, 
castrum de Fontiano cum ecclesia Sancti Petri et 
pertinentiis suis, castrum de Rughitino cum eccle- 
siis et eurte sua, ecclesiam Saneti Leonis cum per. 
tinentiis suis, ecclesiam Sancte Flore Minoris cum 
mediefate suse curtis et curtis de Bulgari cum 
jure quod habetis in ecclesia Sancti Laurentii et 
Sancti Sebastiani, ecclesiam S. Petri in Maiano 
eum jure quod sibi habetis, et quidquid habetis in 
Polliciano, Pilli et in vico. 

Obeunte vero te nune ejusdem loci abbate, vel 
tuorum quolibet suecessorum, nullu sibi qualibet 
subreptionis atsutiu vel violentia preponatur, nisi 
quem fratres communi consensu, vel fratrum pars 
consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati 
benedicti Regulam providerint eligendum. Sepul- 
turam quoque ipsiusloci liberam esse decernimus, 
ut eorum devotioni et extreme voluntati qui se 
illic sepeliri delibarevinl, nisi sintexcommunicati, 
nullus obsistat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum ]li- 
'eeat, etc. 8i qua igitur in futurum, etc. 


EPISTOL4E ET PRIVILEGIA. — AN. 1483. 


1210 


Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus ss. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinae episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus ss. 

Ego presbyter cardinalis tit. SancteeSusannee ss. 

Ego Vivianus tituli Saneti Stephani in Coelio 
Monte presbyter cardinalis ss. 

Ego Laborans presbyter cardinalis 
Marise trans Tiberem tit. Calixti ss. 

Ego Landus presbyter cardinalis tit. Basilicce 
xii Apostolorum ss. 

Ego Hyacinthus diac. cardinalis S. Marie in 
GCosinedin ss. 

Ego Ardicio diaconus cardinalis tit. Sancti 
Thoms ss. 

Ego Gratianus tit. Sanctorum Cosme et Damiani 
B diac. card. ss. 

Ego Bobo diaconus eardinalis tit. Sancti An- 
geli ss. 

Ego Gerardus tit. S. Adriani diaconus cardi- 
nalis ss. 

Ego Octavianusdiac. card. tit. Sanctorum Sergii . 
et Bacchi ss. 

Ego Soffredus diac. card. tit. Sanetee Marie in 
Via Lata ss. 

Ego Albinus diaconus cardinalis tit. Sancte 
Marise Nove ss. 

Datum Velletri, per manum Hugonis sanete Ro- 
mans Eeclesic notarii,octavo Idus Junii, indictione 
prima, Incarnationis Dominiee anno millesimo 
centesimo octogesino secundo, pontificatus vero 
domni Lucii IIl pape anno tertio. 

Signum Lucii III papa. 

Adjuva nos, Deus salutaris noster. 

CVIII. 
Monasterii S. Himerii protectionem | suscipit pos- 
sessionesque ac privilegia confirmat. 
(Jun. 18). 
(MaziLLoN, Annal. Bened., V1, 696.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori ecclesice Sanctee Ymerii, ejusdem fra- 
tribus, tam praesentibus quam futuris, regularem 
vitam professis, salutem et apostolicam benedic- 
tionem. 

Religiosam vitam eligentibus apostolieum conve- 
nit adesse preesidium, ne forte cujuslibet temerita- 
tis incursus, aut eos a proposito revocet, autrobur, 

D quod absit, sacre religionis aliquatenus infringat. 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus, el pr»fatam 
ecclesiam, in qua divino estis obsequio mancipati, 
sub beati Petri et nostra protectione suscepimus, 
et preesentis scripti privilegio communimus : im- 
primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, 
qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in 
ecclesia vestra institutus esse dignoscitur,perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Pra- 
terea, quascunque possessiones, quaecunque bona 
eadem ecclesia impreesentiarum juste et canonice 
possidet, aut in futurum concessione pontificum, 


A 


Sancte 


1941 


LUCII HI PAPAE 


largitione regum vel principum,oblatione fidelium, A velsumptibuscolitis, sive de nutrimentisanimalium 


seu aliis justis modis, prestante Domino, poterit 
adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et 
illibata permaneant. In quibus hac propriis duxi- 
mus exprimenda vocabulis: 

Locum ipsumin quo monasterium vestrum situm 
est, ex dono Hugonis de Monleforti cum omnibus 
pertinentiis suis, sciliceteum capella Sancte Marice 
in villa saneti Ymerii, et cum capella sancti Mi- 
chaelis apud Pontem-episcopi, et cum decitaationi- 
bus molendinorum de Cornevilla,et aliorum nemo- 
rum, et forestarum, et piscariarum, et vivariorum, 
et caseorum, et virgultorum, etomnium quee deci- 
mari debent de honore de Monteforti in Norman- 
nia, eL Anglia. Et in Angliaecclesias de Bradeburna, 
et Tiltentona, et de Esbrugge cum omnibus perti- 
nentiis suis, et nominatim decimis piscium de 
Heca, et unam domum apud Iream, sicut donato- 
rum [f. donationum] charte testantur. Ex dono 
Hugonis filii Gilleberti de Gant partem illam silvze 
qua voeatur nemus Heroldi, et Valliscorvi, et vir- 
gultum quod fuit Ricardo Poree iu Perrefita, et 
decimas de salinis, et nundinis de Ponte-episcopi, 
et de valle Ancre, sicut ejus charta testatur. Ex 
dono illustris Henrici Anglorum regis capellam de 
Bello-loco cum decimis et omnibus pertinentiis 
suis. Ex dono Willelmi de Perrefita assensu, uxo- 
ris suc, et filiorum suorum, et Hugonis de Monte- 
forti domini sui, decimam de mortua aqua, et de 
omnibus molendinis suis, sicut in ejus charla conti- 
netur. Ex dono Roberti Mauviel, assensu uxoris,et 
filiorum suorum, virgultum, et terram, et boscum 
quie tenelat de eo Hebertus clericus, et boscum de 
Quarreria, et hortum unum juxta fontem saneti 
Ymerii. Et in Ferravilla unuam hortum et unam 
caram terre. Ex dono Hugonis prepositi de Torta 
quercu tres aeras terre in eadem villa. Ex dono 
Willermi Furtelapud Magnam-villam unum vavas- 
sorem reddentem decem solidos cum pertinentiis 
suis. Ex dono Roberti de Monteforti pasturam, et 
terram de monte supra domum Hugonis Peissun, 
et aquam et piscariam de Ivea, et gardinum quod 
fuit Willelmi presbyteri, et decimam novi molen- 
dini, et molendini Fulleretii. Ex dono Helim de- 
Baillolio terram apud Tortam Quercum in essartis 
foreste, et unam salinam ad Toleam, concessu 
domini sui Roberti de Monte-forti. Ex dono Walteri 
Pipard terram de Guvifosse, quam Hugo de Monte- 
forti ei dederat pro servitio ejus. Ex dono Oliverii 
de Albineo unum vavassorem reddentem quinque 
solidos cum reguardis et omnibus pertinentiis 
suis. Ex dono Albrede de Tilio, et Roberti filii 
ejus tertiam partem decima molen ini de Perrefita 
cum omnibus pertinentiis suis. Ex dono Willerml 
de Betevilla decimam molendini sui in eadem villa, 
et terram quam eis dedit apud Sanctum Ymerium 
juxta forestam, sicut in authenticis scriptis sin- 
gulorum donatorum continetur. 

Sane novalium vestrorum quos propriis manibus, 


B 


vestrorum nullus a vobis decimas exigere, vel ex- 
torquere preesumat. Liceat quoque vobis clericos, 
vel laicos a sseculo fugientes liberos, et absolutos 
ad conversionem recipere, et eos absque contradis 
ctione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut 
nulli fratrum vestrorum, postfactam in eodem loco 
professionem, fas sit absqne prioris sui lieentia de 
eodem loco , nisiarctioris religionis obtentu disce- 
dere, discedentem vero, sine communi litterarum 
cautione, ullus audeat retinere. Id parochialibus 
autem ecclesiis, quas habetis, liceat vobis clericos 
vel sacerdotes eligere, et dicecesanoepiscopo pre- 
sentare; quibus si idonei fuerint, episcopus curam 
animarum committat, ut ei de spiritualibus, vobis 
auteni de temporalibus debeant respondere. Cum: 
autem generale interdictum fuerit, liceat vobis, 
clausis januis, exclusis excommunicatis et inter- 
dietis, non pulsatis campanis, suppressa voee divina 
officia celebrare. Antiquas quoque et...... in eccle: 
sia vestra hactenus...... habemus, easque futuris 
illiba...... Preterea statuimus ul ...... episcopo, 
decano, archidiacono, vel eorum officiali.... eecle- 
sias vestras, seu clericos familie vestra ...... ma- 
nifesta, et rationabili eausa, interdicti, excommu- 
nicationis aut suspensionis sententiam liceat per- 
vulgare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni, et extrema 
voluntati, qui se illie sepeliri desideraverint, nisi 
forte excommunicati vel interdicti sint, nullus ob- 
sistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, & 
quibus mortuorum corpora assumuntur. 

Decernimus ergo ut nulliomnino hominum liceat 
prefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas rstinere, minuere, 
aut quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia 
integra conserventur, eorum, proquorum guberna« 
tione ae sustentatione concessa sunt, usibusomni- 
modis profutura,salva sedis apostolies auctoritate, 
et dicecesani episcopi canouica justitia. Si qua ergo 
in futurum  eeclesiastica secularisve persona, 
ete. 

Ego Lucius catholiee Eeclesise episcopus, 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufins sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus presbyter cardinalis titulo Sancte 
Suzanne. 

Ego Vivianus titulo Saneti Stephani in Coelio 
Monte presbyter cardinalis. 

Ego Laborans presbytercardinalis Sancte Marise 
Trans Tiberim titulo Calixti. 


Ego Pandulphus eardinalis titulo duodecim apo- - 


stolorum...... diaconus eardinalis..... 
dori. 

Ego Gra ..... diaconus cardinalis titulo Saneti 
Angeli. 

Ego.... Oriani diaconus cardinalis... 


Saneti Theo- 


um 


4212 


4213 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA, — AN. 1183. 


1214 


Ego Galfredus titulo Sancte Marie in Via Lata A quam inoblationibus et omnibus beneficiis vivorum 


diaconus cardinalis. 

Ego Albinus titulo Sancte Marie Nove diaconus 
cardinalis. 

. .. Per manum Hugonis sancte Romans... no- 
tarii, xiv Kalendas Julii, indictione... Incarnatio- 
nis Dominiee anno 1182, pontificatus vero domini 
Lucii tertii anno secundo. 


CIX. 


Abbati Siegburgensi scribit ut vel ipse afferat vel 
mittat testimonia ad. id necessaria, quod sspe 
petierit, ut Anno, monasterii patronus, sanctus 
declararetur. Monet ut nuntio hanc epistolam 
perferenti aliquod honestum beneficium eccle- 
siasticum tribuat. 


(Signis, Jun. 24.) 
[LacowsLET, Urkund., I, 343.] 
CX. 


Ecclesie S. Aniani Aurelianensis protectionem 
suscipit bonaque confirmat. 


(Signie, Jun. 24.) 

[Antiquités de Saint-Aignan d'Orléans, Pr., p. 118.] 
. Lvaius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis CanvRco decano ecclesie S. Aniani Aurelia- 
nensis, ejusque fratribus, tam presentibus quam 

futuris, canonice substituendis, in perpetuum. 
Cum omnium Ecclesiarum attentam curam et 
sollieitudinem ex injuneto nobis a Deoapostolatus 
officio gerere debeamus, de illis tamen precipue 
nos oportet esse sollicitos quse ad jus et proprie- 
tatem sacrosancte Romans Ecclesie specialius 
pertinere noscuntur, et de apostolice sedis prote- 
etione ampliori devotione confidunt. Et ne quorum- 
libet hominum in bonis seu etiam in dignitatibus 
temerariis ausibus fatigentur, auctoritatis nostre 
suffragio eas convenit pariter communiri. [deoque, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus, et, ad exemplar felicis recor- 
dationis Alexandri pape praedecessoris nostri, pree- 
fatam Sancti Anianiecclesiam, in qua divino man- 
cipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus et presentis scripti privilegio 
communimus, statuentes ut quascunque possessio- 
nes et quaecunque bona eadem ecclesia impreesen- 
tiarum juste et canonice possidet, aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestris- 
que successoribus, et illibata permaneani. In qui- 
bus haec propriis duximus exprimenda vocabulis : 
— Villam videlicet de Sentiliaco cum ecclesia, vil- 
lam de Rum cum ecclesia, villam de Tilliaco cum 
ecclesia, ecclesiam de Chalo et villam de Arthenaio, 
a charissima in Christo filia nostra Alizia, illustri 
Francorum regina, vobis communicatam, pro villa 
de Chalo in ea libertate et immunitate tuendam in 
qua bone memorie Ludovicus, quondam illustris 
Francorumrex,quemadmodumin ejus scripto con- 
tinetur authentico, eam noscitur habuisse; medie- 
' tatem quoque proventüum tam in minutis decimis 


C 


et mortuorum in predicta ecclesia de Chalo, juxta 
quod vobis olim concessum est a venerabili fratre 
nostro W. Senonensi, nune vero Remensi archiepi- 
scopo Sancte Sabine cardinali, apostolice sedis le- 
gato, ut in ejus scripto authentico redactum est 
eo tamen tenore quod si plures in eadem villa pa- 
rochiales ecclesie constructe fuerint, in omnibus 
que ibidem surrexerint, id juris habeatis quod in 
predieta ecelesia habuisse noscimini, et habere; 
villam de Herbiliaco cum ecclesia et omnibus de- 
cimis et pertinentiis suis ; ecclesiam Saneti Aniani 
veteris qure Capella vocatur, et ecclesiam Sancti 
Germani infra muros civitatis; quidquid habetis in 
villa de Fonteneto, et ecclesiam ejusdem villae cum 


B decimis et aliisredditibus ad jus vestrum pertinen- 


tibus; aquam Ligeris a muro veteris civitatis us- 
que ad Sanctum Lupum,et molendina omnia que 
in eadem aqua habetis cum piscationibus suis ; 
quidquid habetis ultra Ligerim et in Secalonia, 
quidquid habetisin Gastineio, villam de Bardeziaeo 
cum omnibus pertinentiis suis, quidquid habetis in 
foresta qus Bolonia dicitur, et villam de Cazeliis, 
quidquid pertinet ad Majoriam de Jarria et villam 
de Seteis. 

In supradictis vero parochialibus ecclesiis, vide- 
licet de Sentiliaco, de Ruem, de Tiliaco, de Fonte- 
neio, de Centolio, de Herbiliaco, de Chalo, quas 
tenetis, presbyteros elizatis et episcopis prsesente- 
tis; quibus, si idonei fuerint, episcopi curam ani- 
marum absque venalitate committant, ut de plebis 
quidem cura eis respondeant, pro rebus vero tem- 
poralibus debitam vobis obedientiamet consuetam 
subjectionem exhibeant. In reliquis vero duabus 
ecclesiis, videlicet S. Aniani et S. Germani, et ad 
servitium altaris Crucifixi ecclesie Saneti Anianili- 
bere et absque alieujus contradietione et prasen- 
tatione, sicut hactenus, ita et deinceps liceat vobis 
substituere sacerdotes. Liceat etiam vobis in paro- 
chialibus vestris vacantibus, uti consuetum est et 
ab antiquis hactenus temporibus observatum, po- 
nere sacerdotes ad succursum, qui, donee conve- 
neritis in personasidoneas que institui debeant in 
eis, omnipotenti Deo famulentur. Ferias preterea 
in duabus solemnitatibus beati Aniani, adlumina- 
riaejusdem ecclesie concinnanda, tam a bone me- 
moris Ludovico illustri rege Francorum quam a 
Joanne quondam Aurelianensi episcopo vobis et 
ecclesie vestre concessas,et scripti sui munimine 
roboratas, quemadmodum in eorum scriptis au- 
thentieis continetur, auctoritate apostolica confir- 
mamus. Nihilominus presenti decreto in perpe- 
tuum mansuro statuimus ut duce prebende et an- 
nuales canonicorum, quocumque modo prebenda 
mutentur, officio confrarie permaneant. Vineas 
insuper et omnia qua prefate confrarise collata 
sunt, vobis et per vos ipsi confrarie, prout com- 
muni assensu capituli statutum estet scripto firma- 
tum, apostolice sedis munimine roboramus, ef 


1215 


LUCII III PAPZE 


1216 


constitationem illam ratam et inconvulsam futuris A — Prudentibus virginibus qus sub habitureligionis, 


temporibus decernimus permanere. Chrisma vero, 
oleum sanctum, conseerationes altarium seu basi- 
licarum, ordinationes canonicorum seu clericorum 
vestrorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi 
a dicecesano suscipietis episcopo, siquidem catho- 
licus fuerit et gratiam apostolice sedis habuerit, 
et ea gratis et absque pecunia vel exactione aliqua 
vobis voluerit exhibere ; alioquin ad quemcunque 
malueritis antistitem recurrite, qui nostra fultus 
auctoritate, quod postulatur indulgeat. Preterea, 
omnes libertates seu etiam immunitates ae regias 
consuetudines a Francorum regibus vobis el ec- 
clesie vestre indultas etscripti sui munimine robo- 
ratas auctoritateapostolica confirmamus etillibatas 
statuimus perpetuo permanere. 

Sancimus quoque et presenti decreto statuimus 
ut nulli archiepiscopo vel episcopo seu cuilibet 
persone commissam vobis ecclesiam, vel nos aut 
clericos chori vestri, nisi Romano pontifici vel le- 
gato ejus, aut etiam de speciali mandato apostolicae 
sedis, excommunicare, seu a divinis officiis inter- 
dicere aut suspendere liceat. Prohibemus insuper 
ut nulli ecclesiastice vel cujuscunque ordinis per- 
son& fas sit indebitas exactiones ecclesiis vestris 
aut capellis, aut sacerdotibus earum imponere. 
Decernimus ergo ut nulli omnino, eto. 

Ego Lucius catholiee Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sanctae Rufinz epi- 
scopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Petrus cardinalis Sancte Susanne. 

Ego Vivianus Saneti Stephani in Coelio-Monte 
presbyt. cardinalis. 

Ego Laborans presb. cardinalis Sancte Marice 
irans Tiberim tit. Calixti. 

Ego Pandus presb. card. tit. Basilicee xni Aposto- 
lorum. 

Ego Ardicio diac. card. Saneti Theodori. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diac. cardinalis. 

Ego Gerardus S. Adriani diac. cardinalis. 

Ego Soffredus diac. card. S. Maris in Via Lata. 

Ego Albinus diac. card S. Marie Nove. 

Datum Segnise, per manum Alberti Sancte Ro- 
mane Ecclesice presbyteri cardinalis et cancellarii, 
vii Kal. Julii, indicet. 1, Incarnationis Dominice 
1183, pontificatus vero domni Lucii pape III anno 
secundo. 


CXI. 


Privilegia parthenoni S. Zachkarie Veneti ab Ale- 
azandro III concessa confirmat. 


(Signis, Jul. 6.) 
[ConwELIUS, Ecclesie Veneta, XI, 316.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
in Christo filiabus CasorE abbatisse monasterii 
S. Zacharie de Venetiis, ejusque sororibus, tam 
presentibus quam futuris,regulariter substituendis, 
in perpetuum. 


accensis lampadibus, per opera sanctitatis jugiter 
se preeparant ire obviam Sponso, sedes apostolica 
debet presidium impertiri,ne forte cujuslibettemeri- 
tatis incursus, aut eas appositu [a proposito] revo- 
cet, aut robur,quodabsit! sacrereligionis infringat. 
Eapropter, dilectae in Domino filie, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus, et praefatum 
monasterium S.Zacharie de Venetiis in quo divino 
eslis obsequio mancipata, ad exemplar felieis re- 
cordationis Alexandri papae praedecessorisnostri sub 
beati Petri et nostra protectione suscipimus et prae- 
sentis scripti privilegio communimus. Imprimis 
siquidem statuentes utordo monasticus qui secun- 
dum Deum et Cluniacensium fratrum observantiam 
ibi noscitur institutus, perpetuis temporibus invio- . 
labiliter observetur. Praeterea, quascunque posses- 
siones, quecunque bona idem monasteriumimpre- 
sentarium juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum concessione pontificum, largitione regum vel 
prineipum, oblatione fidelium, seu aliisjustis mo- 
dis Deo propitio poteritadipisci, firma vobis et his 
qua post vos successerint, et illibata permaneant. 
In quibus haec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Curtem sitam in loco qui Petrolio vocatur cum 
ecclesia Sancti Thome et omnibus pertinentiis 
suis, curtem positam inloco qui dicitur Clugia, cum 
omnibus pertinentiis suis; maasos qui positi sunt 
in loco qui dieitur Runcaberto cum omnibus per- 


c tinentiis suis; mansos qui positi sunt in comitatu 


Tarvisino et pertinentiis; Tarvisii et possessiones 
quas habetisinepiscopatu Civitatis Novie eum omni- 
bus pertinentiis suis, et quidquid habetis in Saeco 
et in Lupa et in Paduano districtu, in Livenza et 
in Laurentiaea atque earum appendiciis. Decimas 
quoque omnium colonorum et terrarum quas in 
preedietis locis et curtibus rationabiliter secundum 
antiquam possessiones possidetis, vobis nihilominus 
confirmamus. Prohibemus autem ut nulla deinceps 
soror in eodem monasterio admittatur, qua pro- 
prietatem modis quibuslibet hinc presumat. Sepul- 
turam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, 
ut eorum devotioni et extremes voluntati, qui se 
illie sepeliri deliberaverint, nisi forte excommuni- 
cali vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen 
justitia illarum eeclesiarum a quibus eorpora mor- 
tuorum assumuntur. Decernimus ergo ut nulli om- 
ninohominum liceat prefatum monasterium temere 
perturbare aut ejus possessiones auferre, vel abla- 
tas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus 
fatigare, sed omnia integra conserventur, earum, 
pro quarum gubernatione et sustentatione concessa 
sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis 
apostolieze auctoritate et dicecesani episcopi cano- 
nicajustitia. Si qua quidem ecclesiastica seecularisve 
persona, etc. 
Ego Lucius catholicze Ecclesie episcopus, 
(L. S.) 


1247 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufin episc. 

Ego Petrus presbyter cardinalis titulo S. Su- 
sanna. 

Ego Vivianus tit. S. Stephani in Coelio Monte 
presb. cardinalis. 

Ego Laborans presb. eard. S. Marie Trans Tibe- 
rim tit. Calixti. 

Et sez alii. 

Datum Signie, par manum Alberti sancte Ro- 
mans Ecclesie presb. cardinalis et cancellarii, 1 
Nonas Julii, indictione prima, Incarnationis Do- 
minies& anno 1183, pontificatus vero domini Lucii 
pape tertii anno secundo. 

CXII. 
Monasterii Ebersheimensis tutelam suscipit, posses- 
sionesque et jura confirmat. 
(Signis, Jul. 19.) 
[ScnogPrriN. Als. dipl., t. I, p. 278.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis EceLoLro abbati monasterii Sanctorum Petri 
et Pauli atque Mauritii de Ebersheim, ejusque fra- 
tribus, tam presentibus quam futuris, regularem 
tam professis, in perpetuam memoriam. 

Quoties a nobis petitur, quod religioni et hone- 
stati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti 
concedere et petentium desideriis congruum suflra- 
gium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et praefatum monasterium sanctorum Petri et Pauli 
atque Mauritii sociorumque ejus de Ebersheim, 
situm in pago Alsaciense, super fluvium quod di- 
citur Ylla, in quo divino mancipati estis obsequio 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis scripti privilegio communimus. Inprimis 
siquidem statuentes uLordo monasticus, qui secun- 
dum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem 
monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Pra- 
terea quascunque possessiones, quecunque bona 
idem monasterium in praesentiarum juste et cano- 
nice possidet, aut in futurum, concessione pontifi- 
cum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successo- 
ribus et illibata permaneant. In quibus hac pro- 
priis duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium 
situm est, cum omnibus pertinentiis suis. In Sulza 
curtem Porte cum decimis suis et cum decimis do- 
miniee curtis in agris, pratis et vineis. In Rege- 
nesheim decimas duorum mansorum. In Gundol- 
vesheim decimas quinque mansorum. In Bercholtz 
deeimas unius vines. In Balteresheim, in Batten- 
heim, in Bolichesheim, in Bollenwilre decimas 
quas in eis habetis. Capellam Zelle cum decimis 
allodii sui, Capellam Sarmonzhe cum decimis allo- 
dii sui. In Egenesheim decimas unius dominice 
curtis. In Sigoltesheim curtem dominicam cum 


2 


EPISTOLAS ET PRIVILEGIA. — AN. 1183, 


A 


B 


1918 


omnibus appendiciis suis, vineis, agris et pratis et 
banno, etcapellam ipsius curtiscum omnibus deci- 
mis predii sui et cum decimis duodecim manso- 
rum et aliorum duorum mansorum Argentinensis 
ecclesie. In Orheswile curtem dominicam cum de- 
cimis ipsius predii el banno. In Bunegesheim cur- 
tem cum allodio vinearum et agrorum cum omni 
decima sua, quod Ringardis regina vobis dedit. 
Insuper allodium in ipsa villa quod Odalricus vobis 
dedit. Ib Scerwilre curtem dominicam cum vineis; 
agris, pralis et cum decimis, et banno ipsius pre- 
dii. In. Tamwilre allodium cum agris et pratis 
et aquarum decursibus et capellam cum deci- 
mis. In Ebersheim curtem dominicam cum fores- 
lis et quarta parte banni ipsius ville. In Kagen- 
heim eurtem dominicam cum omnibus appen- 
dieiis suis et banno. In Sermesheim curtem do- 
minicam, cum decima salice terre et ecclesiam 
cum decimis ipsius ville. In Hittenheim decimas 
unius dominies curtis. In Mazenheim decimas 
sexaginta octo jugerum. In Outenheim curtem do- 
minicam et ecclesiam cum decimis ipsius ville. In 
Northus decimas unius dominice curtis. In Hunde- 
nesheim et in Lumersheiui similiter. In Valna cur- 
tem dominicam eum quarta parte banni ipsius 
ville. In Birenheim curtem dominicam cum medie- 


tate banni. In Hillesheim curtem dominicam eum 


decimis salicse terree etecclesiam cum decima ipsius 
ville et banno et cum omni mundiburde sua ac li- 
bertate. Item in ipsa villa curtem dominicam ad sa- 
erarium perlinens, cum decimis et appendiciis 
suis, scilicet Cellesheim, Conenheim et Hagenheim. 
In Azolveswilre curtem dominicam cum ecclesia et 
banno et omni dominio. In Mutersholz curtem do- 
minicam cum ecclesia et decimis ipsius ville et 
medietate banni. In Baldenheim capellam cum me- 
dietate decimarum ipsius ville. In Wittensheim 
curtem dominicam cum tribus partibus banni et 
eeclesiam ipsius loci cum decimis. I n. Niverates- 
heim allodium et ecclesiam cum decimis ipsius 
ville. Ia. Swavesheim curtem dominicam cum 
medietate banni. In Artusvesheim, curtem domi- 
nicam cum ecclesia et decimisipsius ville et banno. 
Capellam in Bireheim cum decimis suis. In Cru- 
zenheim curtem dominicam, cum tribus partibus 
banni et omni dominio ipsius ville et ecclesiam 
cum decimis suis. In Arzenheim curtem dominicam 
cum omni jure suo. In Burheim decimas dominiese 
curtis. In Castineto predium unum. In Tambaco 
predium unum. In Illichirchen tres mansos. In Of- 
fenheim duos mansos. In pago Brisaugiensi curtem 
dominicam in villa Wizwilre cum omnibus appen- 
diciis suis et ecclesiam cum decimis ipsius ville, 
banno et omni dominio. In Baldovesheim novem 
mansos. InIbenheim mansum unum. In Widensoln 
mansum etdimidium.In Üresheim mansum unum,In 
Otrateswchetres mansos.In Ostheim manum unum, 
in Onheim duos mansos, in Veltehirichen vineam 
unam et dimidium mansum. In Roleswilre duos 


1219 


suis, item aliam vineam. In Bateresheim duos man- 
sos. In Borcheim dimidium mansum. In Berolves- 
heim novem mansos. In Bliemaresheim quartam 
partem mansi. In Stocesheim duos mansos et dimi- 
dium. In Hessenheim dimidium mansum. In Amri- 
cheswilre vineam unam. In Pfassenheim. vineam 
unam. In Dubelsheim duos mansos. In Hedolves- 
heim mansum et dimidium. Et in Mochenheim 
dimidium mansum et capellam in Ebersheim sitam 
cum omnibus pertinentiis suis. 

Sane novalium vestrorum, qu& propriis manibus 
autsumptibus colitissivede nutrimentis animalium 
vestrorum, nullus a vobis decimas exigere aut ex- 
torquere, presumat. Liceat quoque vobis clericos 
vel laicos e seculo fugientes liberos et absolutos 
ad conversionem recipere et eos absque contra- 
dictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut 
nulli fratrum vestrorum, post factam in eodemloco 
professionem, fas sit absque abbatis sui licentia, 
nisi aretioris religionis obtentu, de eodem loco 
discedere ; discedentem vero, absque communium 
litterarum cautione, nullus audeat retinere. Cum 
autem generale interdictum terre fuerit, liceat vobis 
clausis januis, exclusis excommunicatis et inter- 
dietis, non pulsatis campanis, suppressa voce di- 
vina officia celebrare. Sepulturam preeterea ipsius 
loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni 
et extreme voluntati, qui se illic sepeliri delibera- 
verint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, 
nullus obsistat, salva tamen justitia illarum eccle- 
siarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. 
Obeunte vero te nune ejusdem loci abbate vel tuo- 
rum quolibet successorum, nullus ibi qualibet sub- 
 reptionis astutia seu violentia preponatur, nisi 
quem fratres communi consensu vel fratrum pars 
consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati 
Benedicti Regulam providerint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit preefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur, eorum, pro quorum 
gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolicae aucto- 
ritate atque ejusdem canonica justitia. Si qua ergo 
in futurum ecclesiastica seecularisve persona, etc. 

Ego Lucius catholice Ecelesis episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinse sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tituli S. Sue 
sanna. 

Ego Vivianus tituli Sancti Stephani in Coelio 
Monte presbyter cardinalis. 


(10) Bois du roi, 


14) Lagny. —.. 
(42) Conche prés de Lagny. 


LUCII Ill. PAPZE 


mansos,insuper vineam triumjugerumcumeurtibus A — Ego Laborans presbyter cardinalis sanctae Marice 


- 4380 


Trans Tiberim tituli Calixti. 
Ego Pandulfus tituli Basiliee Duodecim aposto- 
lorum presbyter card. 
Ego Jacobus diaconus cardinalis S. Maris... 
Ego Arditio diaconus cardinalis S. Theodori. 
Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani cardi- 
nalis. 
Ego Bobo diaconus cardinalis Sancti Angeli. 
Ego Octavianus diac. card. SS. Sergii et Bacchi. 
Ego Goffredus Sancte Marise in Via Lata diaco- 
nus cardinalis. 
Ego Albinus Sancte Marie Nove diac. card. 
Datum Sig., per manum Alberti sancte Romanus 
Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, xiv 


B Kalend. Augusti, indietione prima, Incarnationis 


Dominicz anno 1183, pontificatus vero domni Lucii 
pape tertii anno secundo. 
CXII. 

Monasterii S. Nicolai Hermeriensis protectionem 
suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 
(Signis, Jul. 28.) 

[Huco, Annales Premonst., t. I, Prob., p. 648.] 

Lucius episcopus, servus servorum De:;, dilectis 
filiis RopcRTo abbati ecclesie S. Nicolai Hermeria- 
rum, fratribus, tam presentibus quam futuris, re- 
gularem vitam professis, in perpetuum. 

Quoties illud a nobis petitur quod virtuti et ho- 
nestati convenire dignoscitur, animo nos libenti 
decet concedere et petentium desideriis congruum 
suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus clementer annui- 
mus et prefatam ecclesiam, in qua divino manci- 
pati estis obsequio, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus, et presentis scripti privilegio 
communimus,imprimis siquidem statuentes utordo 
canonieus, qui secundum Deum et beati Augustini 
Regulam in eadem ecclesia institutus esse dignoscie 
tur, perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. 
Preeterea, quaseunque possessiones, quecunque 
bona eadem ecelesia imprsesentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione ponti- 
ficum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, preestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
bus et illibata permaneant. In quibus hae propriis 


D àuximus exprimenda vocabulis : 


Loeum ipsum in quo prefata ecelesia sita 
est cum terris, pratis, et Nemore regis (10) et om- 
nibus abbatie appendiciis; omnes domos et vineas 
quasapud Latiniacum (11) habetis,et quidquid apud 
Conche (12) tam in domibus quam in vineis et aliis 
tenementis possidetis; curtem quam apud Sarias (13) 
habetis, cum terris, pratis et nemore et omnibus 
que juris vestris sunt ; et quidquid apud Medium 
Meldum (14) tam in nemore quam in pratis acqui- 

(43) Sery. 

(14) Melun aut Meauz. 


o^ 
» x 


t 


EC. ge 


o 


dina apud Butrerches et apud Espault (15) ; et cen- 
tum solidos annuatim reddendos in Barcho de 
Ari (16) ; ecclesiam Sancti Medardi (17) cum domi- 
bus, terris, vineis et pratis ad presbyterum ejusdem 
ecclesie pertinentibus, et ab omni consuetudine 
census et decimarum pertinentium ad dominum 
Simonem de Gliseria (18) et fratrem et heredes ejus, 
liberis et immunibus ; medietatem decimarum mi- 
nutarum Turnonii (19) de Castris (20), de Campo 
Roboris (21), de Urscia (22), de Bernaio (23), de 
eapella Hewidis (24), de capella Morcengin (25) ; 
duos modios annone de eleemosyna Guidonis de 
Garlanda (26), et filii ejus Ancelli in grangia campi 
Roboris annuatim solvendos ;itemque duos modios 


annone de eleemosyna domini Radulphi de p 


Bucy. 

Sane novalium vestrorum qus propriis manibus 
autsumptibus colitis, sive denutrimentisanimalium 
aut de hortis, seu de fructibus arborum vestrarum 
nullus a vobis decimasextorquere presumat. Liceat 
quoque vobis clericos vel laieos, e sseculo fugienles 
liberos et absolutos, ad conversionem recipere et 
eos absque ullius contradictione in vestro collegio 
retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum 
vestrorum, post factam in eodem loco professio- 
nem, fas sit aliqua levitate animi, sine abbatis sui 
licentia de claustro vestro discedere ; discedentem 
vero sine communium litterarum cautione nullus 
audeat retinere. Ad hec, auctoritate apostolica pro- 
hibemus ne quis in ecclesias vestras interdicti, vel 
in vos aut clericos vestros excommunicationis vel 
suspensionis sententiam, absque manifesta et ratio- 
nabili eausa, pronuntiet. Pro benedictione sane ab- 
batis sive pro ipso deducendo aut ponendo in sede 
vel pro aliis quibuslibet sacramentis, sive sub 
obtentu consuetudinis, sive quolibet alio modo 
quidquam a vobis exigi districtius prohibemus. 

Paci quoque et tranquillitati vestree paterna solli- 
citudine providere volentes, auctoritate apostolica 
prohibemus ut, infra clausuraslocorum seu gran- 
giarum vestrarum nullus violentiam, vel rapinam, 
seu furtum committere, aut ignem apponere, seu 
hominem eapere velinterficere, velin aliquem manus 
presumat injicere violentas. In parochialibus vero 
ecclesiis quas habetis, liceat a vobis tres ad minus 
vel quatuor ex vobis ponere quorum unus dicece- 
sanoepiscopo presentetur, ut ab eo curam recipiat 
animarum, ita tamen quod ei de spiritualibus, vo- 
bis vero de temporalibus, et de ordinis observantia 
debeatrespondere.Cum autem generaleinterdictum 
terree fuerit, fas vobis sit, clausis januis, exclusis 
excommunicatis et interdictis, non pulsatis campa- 
nis, suppressa voce divina officia celebrare.Sepultu- 


(15). Buire et Espauz, prés de Gháteau-Thierry. 
16) Berchére. 

17) Damard prés de Lagny. 

(18) Glisy. 

(49) Tournant. 

(20) Chatres. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


sistis, de eleemosyna comitis Henrici ; duo molen- A ram quoque ipsius loci liberam esse decernimus 


1222 


ut eorum devotioni et extrema voluntati qui se illic 
sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati 
vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen 
justitia ecclesiarum illarum a quibus mortuorum 
corpora assumuntur. 

Decernimus ergout nulli omninohominum liceat 
prefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus 
possessiones auferre vel ablatas minuere, retinere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur, eorum, pro quorum guberna- 
tione ac sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolice; auctoritate 
ac dicecesani episcopi canonica justitia. Si qua 
igitur in futurum ecclesiastica secularisve per. 
sona, etc. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinse sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Su- 
sanng. 

Ego Laborans presb. card. S. Marie Trans Tibe- 
rim et Calixti. 

Ego Pandulphus presb. card. tit. Basilice Duode- 
eim Apostolorum. 

: Ego Jacobus diaconus card. S. Marise in Cos- 
medin. 

Ego Ardicio diac. card. tit. S. Theodori. 

. Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Datum Signie, per manum Alberti S. Romane 
Ecclesie presbyteri card. et cancel., v Kal Augusti, 
indietione prima, Incarnationis Dominies anno 
1183, pontificatus vero domini Lucii pape III anno 
secundo. 

CXIV. 
Privilegium pro canonicis Reginensibus. 
(Signie, Aug. 13.) 
[TinaBoscur, Memorie Modenesi, MI, p. 89.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dile- 
elis filiis canonicis Reginensibus deservientibus 
Sancto Prospero, tam presentibus quam futuris, 
canonice substituendis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
eequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando 


D petentium voluntatem et pietas adjuvat et. veritas 


non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulat onibus clementer annuimus 
et ecclesiam Beati Prosperi, in qua divino estisob- 
sequio maneipati, sub beati Petri et nostra prote- 
ctione suscipimus et presentis scripti privilegio 
communimus, statuentes utquascunque possessio- 
nes, quaecunque bona, qua eadem Ecclesia in prae- 


21) Champrose prés Tournant. 
e Houssaye. 

(23) Bernay prés Rosay. 

(24) Les Chapelles prés la Houssaye. : 
(25). Marchange prés Neuf-Moutier, ut suspicor. 
(26) Gui de Garlande seigneur de Tournant. 


1223 


LUCII III PAPJE 1224 


sentiarum juste et canonice possidet, aut in futu» A ^ Ego Andreasdiaconus cardinalis Saneti Theodori 


rum concessione pontificum, largitione regum vel 
principum, oblatione fidelium velaliis justis modis, 
prestante Domino poterit adipisci, firma vobis ve- 
strisque successoribus, et illibata permaneant. In 
quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Locum ipsum in quo ecclesia memorata sila est 
cum omnibus adjacentiis que ad eam pertinent; in 
civitate Regina capellam Saneti Stephani, capellam 
Sancti Faustini, capellam Sancti Apollinaris prope 
portam Bernonem, capellam Saneti Martini de Vi- 
nea passiva, capellam Saneti Mauritii in Strata, ca- 
pellam Sancti Adalberti in vico Disbracato juxta 
eivitatem ; in comitatu vero plebem de Bagnolo 
cum capellis et pertinentiis suis, tertiam partem 
plebis de Nebularia cum pertinentiis suis, tertiam 
partem plebis Sancti Stephani cum pertinentiis suis, 
et tertiam partem curie ejusdem loci, ecclesiam 
Sancti Martini de Pinizo, ecclesiam Sancti Dalmatii 
de Sisso, ecclesiam Sancti Joannis de Corigia, 
Braidam de Fontaneto cum segete et omnibus per- 
tinentiis suis. 

Praeterea libertates et immunitates a predecesso- 
ribus venerabilis fratris nostri Regini episcopi ra- 
tionabiliter vobis et antecessoribus vestris indultas 
et hactenus observatas nec non rationabiles et an- 
tiquas consuetudines ipsius Ecclesie integras illi- 
batasque manere presenti decreto sancimus. Cum 
autem generale interdictum terre fuerit, liceat vo« 
bis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis 
excommunicatis et interdictis, suppressa voce di- 
vina officia celebrare. Prohibemus insuper ut nulli 
liceat in vos aut subditos vestros sine manifesta et 
rationabili causa interdicti vel excommunicationis 
sententiam promulgare. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceat praefatum monasterium temere perturbare aut 
ejus possessiones auferre, aut ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra et illibata conserventur, eorum, pro 
quorum gubernatione ac sustentatione concessa 
sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apo 
stolicee auctoritate et dioecesani episcopi canonica 
justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica se- 
eularisve persona, etc. 

Ego Lucius eatholicz Eeclesi& episcopus sub- 
scripsi. 

Ego Theod... Portuensis et Sancte Rufine 
episcopus subscripsi. 

Ego Henricus Albanensis episcopus subscripsi. 

Ego Petrus presbyter cardinalis titulo Sanetee Eu- 
phemie subscripsi. 

Ego Vivianus titulo SanetiStephani in Celio Monte 
presbyt. cardinalis subscripsi. 

Ego Laborans presbyt. cardinalis Sancte Marice 
trans Tiberim titulo Calixti subscripsi. 

Ego Pand..... presb. cardinalis titulo Basiliez xr 
Apostolorum subscripsi. 


subscripsi. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosmae et Damiani 
diaconus cardinalis subscripsi. 

Ego Girardus Saneti Adriani diaconus cardinalis 
subscripsi. 

Ego Octavianus diaconus cardinalis Sanctorum 
Sergii et Bacchi subscripsi. 

Ego Albinus Sanctee Marice Novae diaconus eardi- 
nalis subscripsi. 

Datum Sign., per manum Hugonis Sancte Ro- 
mana Ecclesie notarii, Idibus Augusti, indictione 
prima, Incarnationis Dominiez anno 1183, pon- 
tificatus vero domni Lucii III pape anno secundo. 


CXV. 


B Ad universos Germaniae praesules. — Christianum 


C 


D 


1 àrchiepiscopum Moguntinum pie defunctum 
precibus eorum commendat. 
(Signis, Sept. 2.) 
(Mawsr, Concil., XXII, 480.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, et dile- 
ctis filiis abbatibus, conventibus, aliisque preela- 
tis Ecclesie Teutonies, salutem et apostolicam be- 
nedictionem. 

Ad vestram volumus notitiam pervenire quod 
bone memori: Christianus, Moguntinus archiepi- 
scopus, vir valde providus et magnificus cum cha- 
rissimo in Christo filio nostro Friderico, illustri Ro- 
manorum imperatori et semper Augusto, longo tem - 
pore magnifice servivisset, et contra officii sui de- 
bitum excessisset in multis; cum Romanorum per- 
fidiam, qui patrimonium Ecclesie hostiliter deva- 
stantes Tusculanum nequiter obsidebant, aliter 
comprimere non possemus, eumdem archiepisco- 
pum ad obsequium Eeclesie convocavimus, ipse 
vero factus obediens usque ad mortem, ut sicut 
antea exhibuerat membra sua iniquitati ad iniqui- 
tatem, ita se et suos exhiberetad serviendum justi- 
tie insanetificationem vite, aeris intemperiem par- 
vipendens, ad succurrendum Ecclesise fluetuanti cum 
ingenti exercitus multitudine properavit,factumque 
est, volente Domino, quod Romani bis ad solius 
nominis ejus terrorem fugerunt. Illo autem Tus- 
culanum ingresso, muros civitatisjampridem col- 
Japsos pro magna parte per illius auxilium, ante- 
quam decederet, fecimus reparari. Tandem Domi- 
nus misertus illius, ut salubriterimpleretin eo quod 
legitur: Ubi te invenero, ibi te judicabo, febris eum 
egritudine flagellavit, juxta quod seriptum est : 
Quem diligit Dominus corripit ; flagella autem om- 
nem filiumquem recipit ; unde idem archiepiscopus 
ia vera confessione et multa contritione cordis, 
servitio beati Petri et Roman: Eeclesie totus in- 
tendens, assumpta cruce et resignatis dignitatibus 
universis, viu. Kal. Septembris diem clausit extre- 
mum. Quia autem multam tenemur deillius salute 
esse solliciti, qui pro servitio universalis Ecclesise 
mori non recusavit, et ex ejus fine magnam possi- 





mus de remedio fiduciam obtinere, monemus uni- 
versitatem vestram, hortamur in Domino et manda- 
musquatenuseumdem archiepiscopum,memoriam 
ejus in vestris orationibus facientes, vestris apud 
Dominum intercessionibus adjuvetis, et in omnibus 
conventualibusecclesiis tricenarium pro eo etanni- 
versarium faciatis, ut maculas que illi de terrenis 
eontagiisadheeserunt, divina clementia indulgeatet 
abstergat, et vos de Opere pietatis indeficiens me- 
reamini a Domino praemium obtinere. 
CXVI. 
Ad Petrum abbatem et fratres Casinenses. 
(Signie, Sept. 5.) 
[Tosri, Storia di Monte- Casino, V, 209.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis PerRo abbati et fratribus Casinensibus, salu- 
lem et apostolicam benedictionem. 

Ea que in domibus religiosis fraterna charitatis 
intuitu, pie ac rationabiliter ordinantur, in sua de- 
bent firmitate consistere, et ex apostolice sedis vi- 
Bore robur perpetuum obtinere. Eapropter preesen- 
lis pagine auctoritate decernimus, ut ea, quz bonee 
memorie; Richerius abbas, et alii qui vestro mona- 
sterio praefuerunt, infirmario domus vestri ad opus 
&egrotantium fratrum regulari providentia conces- 
sisse noscuntur, firma eis et illibata permaneant 
jüfirmorum fratrum usibus, sicut ratio exigit om- 
nimodis profutura. Si qua veroex his alienata sunt, 
vel in usus alios incauta qualibet presumptione 
detorta, in statum pristinum revocari precipimus 
et eorum infirmorum commoditatibus assignari. 
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostre constitutionis infringere, vel ei ausu teme- 
rario contraire. Si quis autem hoc attentare pra- 
sumpserit indignationem omnipotentis Dei, et bea- 
torm Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit 
incursurum. 

Datum Signiae, Nonas Septembris. 

CXVII. 
Capitulum Terracinense tuendum suscipit ejusque 
bona confirmat. 
(Anagnis, Sept. 22.) 
(CoxTATOnE, Hist. Terrac., p. 365.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Low archipresbytero et capitulo Terraci- 
nensi, salutem et apostolieam benedictionem. 

Sacrosancta Romana Eeclesia devotos et humi- 
les filios ex assuete pietatis officio diligere, propen- 
sius consuevit et ne pravorum hominum molestiis 
Agitentur, tanquam pia mater suse protectionis 
munimine confovere. Eapropter, dilecti in Domino 
ilii, vestris justis postulationibus grato concurren- 
es assensu, et devotionem vestram quam erga B. 
Petrum et nos ipsos habere dignoscimini, attenden- 
es personas vestras eum omnibus bonis tam eccle- 
jasticis quam mundanis, que in presentiarum 

uste et canonice possidetis aut in futurum, donante 
)omino, justis modis poteritis adipisci sub B. Petri 
tnostra protectione suscipimus, et presentis scri- 


ParRoL. GCI, 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


1226 


À pti patrocinio communimus districtius inhibentes, 


ne quis vos molestare audeat, vel ad res vestras 
manusextendere aliqua temeritate presumat.Quod 
si presumpserit, excommunicationis sent ut a se 
noverit feriendum. 

Nullus ergo omnino hominum audeat hano pagi- 
nam nosire protectionis et prohibitionis infringere 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
lis Dei, etc., etc. 

Datum Anagnie, x Kal. Octobris. 


CXVIII. 


Monasterii S. Petri Thierhauptensis protectionem 
susci, possessionesque ac privilegia confir- 
mat. 


. (Anagnis, Nov. 1.) 
[Monum. Boic., XV, 101.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
in Christo filiis abbati et conventui monasterii San- 
eti Petri in Thierhaupten, tam presentibus quam 
futuris, regularem vitam professis, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. 

Religiosis viris, qui per opera sanctitatis jugiter 
se preeparant ad vitam immortalem, apostolicum 
debet patrocinium impertiri, ne forte cujuslibet te- 
meritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut 
robur (quod absit !) religionis infringat. Eapropter, 
dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus, et prefatum monasterium 
vestrum, ad exemplar felicis recordationis Eugenii 
pape praedecessoris nostri, sub Beati Petri, et no- 
stra protectione, suscipimus et presentis scripti 
privilegio communimus, statuentes et concedentes 
vobis liberam exceptionem abbatis, et ut ordo 
monasticus, qui secundum Deum, et Beati Benedi- 
cti Regulam in vestra ecclesia noscitur institutus, 
perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter obser- 
vetur. Preeterea, quascunque possessiones, quseeun- 
que bona idem monasterium juste et canonice pos- 
Sidet, aut in futurum concessione pontificum, lar- 
gitione regam vel principum, oblatione fidelium, 
seu aliis justis modis, prestante Domino, poterit 
adipisci, firma vobis et his qui posl vos successe- 
rint et illibata permaneant. Liceat quoque vobis 
personas liberas et absolutas ad conversionem re- 
cipere, et eas absque contradictione aliqua retinere. 
Sane novalium vestrorum, que propriis manibuset 
sumptibus eolitis, sive de nutrimentis animalium 
vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel ex- 
torquere presumat. Cum autem generale interdi- 
ctum terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclu- 
gis excommunicatis et iaterdietis, non pulsatis 
campanis, suppressa voce, officia divinacelebrare. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, autejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quorum guber- 
natione et sustentatione concessa sunt, usibus om- 


39 


1297. 


nimodis profutura, salva sedis apostolicc auctori- A 
tate, et. dicecesani episcopi canonica justitia. Si 
qua igitur in posterum ecclesiastica seecularisve 
persona, hancnostre constitutionis paginam sciens, 
contra eam temere venire tentaverit, secundo ter- 
tiove commonita, nisi reatum suum eongrua satisfa- 
clione correxerit, potestatis honorisque sui careat 
dignitate, ream que se divino judicio existere de 
perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo 
corpore et sanguine Deiet Domini Redemploris no- 
stri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo exa- 
mine districte ultioni subjaceat. Cunctis autem ei- 
dem loco sua jura servantibus sit pax Domini no- 
stri Jesu Christi, quatenus et hie fruetum bone ac- 
tionis percipiant, et apud districtum judicem pre. 
mia seeterna pacis inveniant. Amen. 

Ego Lucius catholice ^ Ecclesie 
ete... 

Datum Anagnie per manum Hugonis S. Roma- 
na Ecclesie notarii, Kal. Novembris, indictione 
secunda, Incarnationis Dominice: anno1183, ponti- 
ficatus vero dom. Lucii pape tertio. 


CXIX. 


Sententia in sacrilegos juris ecclesiastici pervasores, 
quibus omne aufertur appeliationis remedium. 


(Anagnis, Nov. 8.) 
[PErir, Z'heodori P«enitentiale, p. 561.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis G. decano et capitulo Carnotensi, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Relatum est auribus nostris quod quidam paro- (; 
chianorum vestrorum bona ecclesia vestre violen- 
ter invadunt, et tam vobis quam hominibus vestris 
irrogare injurias pro sue voluntatis arbitrio non 
formidant ; eommoniti autem a sua non possunt 
malitia revocari. Quoniam igitur nobis imminet ec- 
clesiis et personis ecclesiasticis providere pacem 
debitam et quietem, et contra insolentiam laicorum 
apostolieum presidium impertiri, auctoritate vobis 
apostolicaindulgemusutquieunque parochianorum 
vestrorum, sive sit B. comes Perticensis, B. Drocen- 
sis, sive Vindocinensis, sive Ebroicensis, aut de 
Monteforti, vel barones, aut alii quilibet, qui ec- 
clesiam aut homines vestros damnis vel injuriis 
aflecerint vel affecerunt, et commoniti satisfactio- 


episcopus, 


nem contempserint, congruam justitiam exhibere D 


eos usque ad dignam satisfactionem, sublato ap- 
pellationis obstaculo, censura ecclesiastica compel- 
latis, et in terris ipsorum preter baptisma et poe- 
nitentias divina prohibeatis officia celebrari, nullis 
litteris obstantibus, siqua sunt a nobis vel afelieis 
memorie Adriano apostolico impetrata. 
. Datum Anagnie, vi Idus Novem. 1183. 
CXX. 
Privilegium pro abbatia Longipontis. 
(Anagnia, Nov. 9.) 
[Murpnac, Aist. abb. Longipontis, p. 72.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dile- 


LUCH III PAPAE 


B 


1228 
ctis filiis....... abbati et fratribus Longipontis, salu- 
tem et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis facilem nos conve- 
nit praebere consensum et ea que a rationis tramite. 
non discordant, effectu prosequente, complere. Ea- 
propter, dilecti in Domino filii, vestris justis po- 
stulationibus grato coneurrentes assensu ea qua 
vobis nobilis mulier Agatha domina Petrefontis 
monasterio vestro pia et rationabili eleemosyna 
contulit, vobis et eidem monasterio sicut ea juste 
et pacifice possidetis auetoritate apostolica con- 
firmamus et praesentis scripti patrocinio commu- 
nimus.In quibus hec propriisduximus exprimenda 
vocabulis : nemus de Caisueto cum omnijurequod 
in eo habebat in venatione, in grieria sive in alia 
re qualibetadexhortandum, vel quidquid volueritis 
faciendum, usuagium quoque plenarium mortui 
nemoris in foresta de Restet pascua ibidem vestris 
animalibusobtinenda, totam preterea terram suam 
arabilem quam apud Fontemmortuum excolebat 
cum duobus pratellis, uno de Matherival et alio de 
Bulbul, sicut venerabilis frater noster Nivelo Sues- 
sionensis episcopus de cujus feudo erant, con- 
cessit pariter et laudavit. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum lieeat 
hanc paginam nostre confirmationis infringere vel 
ei ausu temerario contraire; si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
se noverit incursurum. 

Datum Anagnie, v Idus Novembris. 


CXXI. 


Constitutum, a canonicis S. Ursi de Augusta cum 
episcopo Augustensi per Haimonem archiepisco- 
pum Tarentasiensem de ecclesiis quibusdam fac- 
tum confirmat. 

(Anagnisa, Nov. 11.) 
[Historie patrie Monum., Charte, I, 936, ex arch. 
8. Ursi de Aosta.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori et fratribus ecelesie Sancti Ursi, salu 
tem et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum, et vota que a rationis 
tramite non discordant, effectu prosequente, com- 
plere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus grato concurrentes assensu 
transactionem queinter voset venerabilem fratrem 
nostrum Augustensem episcopum super ecclesia 
Sancte Marie et Saneti Petri de Castro Argenteo 
et ecclesia Sancti Stephani de Grazano, ecclesia 
quoque Sancti Salvatoris de Valesia et Casaria 
quadam consilio religiosorum et sapientum viro- 
rum per venerabilem fratrem nostrum Aimonem 
Tarentasiensem archiepiscopum canonice faeta est, 
et ab utraque parte quiete et pacifice recepta sicut 
in seriptis authenticis factis exinde continetur, vo- 
bis et ecelesie vestre auctoritate apostolica confir- 
mamus et presentis scripti patrocinio communi- 


1229 f 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA, — AN. 1483. 1230 


mus, Nulliergo omnino hominum liceat hanc pagi- À tum monasterium in quo divino estis obsequio 


Dam nostre confirmationis infringere, vel ei ausu 
lemerario contraire. Si quis autem hoc attentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et 
beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se nove- 
tit incursurum. 
Datum Anagnie, in Idus Novem bris. 
CXXII. 


Petro Cisterciensi et Petro Clarevallensi abbatibus 
scribit Petri quondam archiepiscopi Tarentasien- 
sis in sanctorum numerum referendi nondum esse 
tempus. Mandat ut de actibus ejus et conversa- 
lione ea qua certa sint in scripta redigi faciant. 


(Anagnise, Dec. 9.) 
[Vide Acta Sanctorum Bolland., Maii tom. II, 
p. 322.] 
CXXIII. 


Judicium in raptores, qui remedio appellationis 
abutebantur contra statuta ecclesiastica. 


(Anagie, Dec. 12.) 
[Theodori Penitentiale, p. 562]. 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis G. decano et capitulo Carnotensi, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Cum appellationis remedium in oppressorum 
auxilium ad defensionem male agentium sit inven- 
tum, providere volumus et debemus ne malefacto- 
res ad bona ecclesiastica sub appellationis pretextu 
violentas impune manus extendant. Hac itaque ra- 
tione inducti auctoritate apostolica constituimus ut, 
si quisquam res ecclesie vestre rapuerit et exces- 
sus ejus fuerit manifestus, aut coram episcopo vel 
archidiacono, in eujus archidiaconatu malefactor 
exstiterit, assertionem vestram canonice probaveri- 
tis, raptori non liceat per appellationis diffugium 
disciplinam ecclesiastieam declinare. Nulli ergo 
omnino hominum liceat hanepaginam nostre con- 
stitutionis infringere, vel ei ausu temerario contra- 
ire. Si quis autem hoe attentare presumpserit, in- 
dignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et 
Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Anagnies, u Idus Decembris 1183. 

CXXIV. 


Privilegium pro monasterio S. Matthei de 
Castello. 


(Anagnie, Dec. 15.) 
[GarruraA,Hisi. Casin., 1I, 402.] 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, dilectis 
iliis Joaxvt abbati monasterii S. Matthei servorum 
Dei de Castello, ejusquefratribus tam presentibus 
juam futuris regularem vitam professis, in perpe- 
uum. 

In eminenti apostolice sedis specula, largiente 
Domino, quanquam immeriti constituti ad univer- 
sum corpus Ecclesie aciem nostre considerationis 
lebemus extendere, et servorum Dei quieti atten- 
iori studio providere. Eapropter, dilecti in Do- 
mino filii, vestris justis postulationibus clementer 
annuimus, et felicis recordationis Alexandri pape 
preedecessoris nostri vestigiis inherentes, prefa- 


manoipati, sub B. Petri et nostra protectione susci- 
pimus et presentis scripti privilegio communimus ; 
in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, 
qui secundum Deum et Beati Benedicti Regulam in 
vestro monasterio institutus esse dignoscitur, per- 
petuis ibidem temporibus in violabiliter observetur. 
Preterea quaseunque possessiones, quecunque 
bona idem monasterium inpreesentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione 
pontifieum, largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque 
suecessoribus et illibata permaneant; in quibus 
hae propriis duximus exprimenda vocabulis : 


p Locum ipsumin quo monasterium preeseriptum 


construetum est, eum omnibus pertinentiis suis, 
terras et vineas quas habetis in terra Sancti Bene- 
dicti, sive terragio, justitiam panis et vini quam de 
veteri concessione hactenus observata diebus sin- 
gulis a Casinensi monasterio, eteam quam ab ec- 
clesia S. Marie de Albaneta, et S. Nicolai de Sico- 
nia recipitis, sicut eas vobis praedictum monaste- 
rium Casinense in perpetuum obtinendas pietatisob- 
tentu concessit ; libertatem etiam a;/:bona memorize 
Rainaldo Theodino,et dilecto filio Petro Casinensibus - 
abbatibus cum assensu capituli sieut in eorum seri- 
ptisauthentieiscontinetur, monasterio vestro indul- 
tam, et bonas consuetudines hactenus observatas, 
necnon ecclesiam Sancti Martini de monte Montano, 
et ecclesiam Sancti Leonardi juxta montem Sambue- 
lum eum pertinentiis suisab ejusdem abbatibusra- 
tionabiliter vobis concessas, cum hominibus quos a 
prefato monasterio Casinensi tenetis, nihilominus 
vobis et monasterio vestro, auctoritate apostolica 
confirmamus. Liceat quoque vobis clericos vel lai- 
cos e seeculo fugientes, liberos et absolutos ad con- 
versionem recipere, et in vestro monasterio sine 
contradictione qualibet retinere. Prohibemus insu- 
per ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco 
vestro professionem, fas sit de eodem loco absque 
licentia abbatis sui discedere ; discedentem vero 
sine communium litterarum vestrarum cautione 
nullus audeat retinere, Interdicimus etiam ne alicui 
liceat aliquem monachum in eamdem domum con- 
tra vestram voluntatem inducere, aut ex ea quem- 


D ]ibet de fratribus, yobis nolentibus, sine causa ra- 


tionabili, removere. Sane novalium vestrorum, quae 
propriis manibus aut sumptibuscolitis sivede nu- 
trimentis vestrorum animalium, nullus omnino a 
vobis decimas presumat exigere. Statuimus insu- 
per ut nulli penitus liceat eidem monasterio ve- 
stro indebitas exactiones, aut novos census impo- 
nere, seu veteres contra statuta sacrorum canonum 
adaugere. Sepulturam quoque loei ipsius liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae 
voluntali, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, 
salva tamen justitia illorum ecclesiarum a quibus 


1231 
mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te A 
nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet suc- 
cessorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia 
seu violentia przeponatur, nisi quem fratres com- 
muni consensu, vel fratrum pars consilii sanioris 
secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam 
providerint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, velablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra eonserventureorum, pro quorum guberna- 
tione et sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolicae auctori- 
tate et Cassinensis monasterii debito jure et reve- 
rentia. Si qua igitur in futarum ecclesiastica seecu- 
larisve persona, etc. i 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus sub- 
seripsi. 

Ego Theodorus Portuensis et S. Rufinze episco- 
pus subscripsi. 

Ego Henricus Albanensis episcopus subscripsi. 

Ego Paulus Pranestinus episcopus subscripsi. 

Ego Joannes presbyter cardinalis tit. S. Marci 
subscripsi. 

Ego Laborans presbyter cardinalisS. Marie trans 
Tyberim, tit. Calixti subscripsi. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Susanne 
subscripsi. 

Ego Jacobus diac. cardinalis S. Marie in Cos- 
medin subscripsi. 

Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori sub- 
scripsi. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diacon. 
eard. subscripsi. 

Ego Octavianus SS. Sergii et Bacchi diac. card. 
subscripsi. 

Datum Anagnic, per manum Alberti sancte Ro- 
mans Ecclesi presbyteri cardinalis et cancellarii, 
xvii Kalend. Januarii, indictione secunda, 1near- 
nationis Dominica ano 1184, pontificatus vero do- 
mni Lucii pape III anno 11. 


ANNO 1184. 
CXXV. 


Ad Mauritium Parisiensem episcopum. — Contra 
presbyteros fornicationis accusatos. 


(Anagniee, Jan. 4.) 
[Collection des Cartulaires, t. IV, p. 33.] 

Lucius Maunicio, episcopo. 

Relatum est nobis, ex parte tua, quosdam pre- 
sbyteros in tua dicecesi constitutos infamia labo- 
rare, quod non erubescant detinere publice concu- 
binas. Cum autem illos queris corrigere, obstacu- 
lum appellationis opponunt, ut canonicam corre- 
ctionem evitent ; et tamen a vitio et prava consue» 


B 


(27) Locus corruptus. 


LUCH III PAPJE 


D 


we - -* 


E 


tudine non recedunt. Quia igitur appéllationis | 

remedium inventum non fuit ad prestandum in- 

centivum alicui delinquendi, fraternitati tue auce 
toritate apostolica indulgemus, ut presbyteros qui 
publica super hocinfamia propulsantur, si commos 
niti, infra xr dies canonicam purgationem nequive- 
rint vel noluerint exhibere, contradictione et appel- 
latione remota, suspendas, et, si nec sit resipue- 
rint, ab officio reddaset beneficioecclesiastico alie- 
nos. 

Datum Anagnie, 11 Nonas Januarii, 

CXXVI. 

Sententiam a Theodino, episcopo Portuensi, et Octa- 
viano, SS. Sergii et Bacchi diacono cardinali, 
latam inter Oderisium episcopum Pennensem et 
Senebaldum abbatem S. Quirici de Intethroco, 
confirmat. I 

(Anagnie, Jan. 19.) -- 

[Ucnrru, Jtalia sacra, V, 1120.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, ven. fr. 
Onpznisio Pennen. episcopo, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Cum controversia qua inter teet dilectum filium 
Senebaldumabbatem S. Quiricide Intrethoco super 
ecclesiis etquibusdam aliis rebus fuerat diutius agi- 
tata, venerab. fratri nostro Theo. Portuen.episcopo, 


» 


-et dileeto filio Octavio SS. Sergii et Bacchi diac. 


card. fuisset de mandato nostro commissa, iidem 
consilio prudentum virorum inter vos subscriptam 
concordiam statuerunt ; ad majorem ejus eviden- 
liam scriptum ipsorum confectum super eodem ne- . 
gotio inferius de verbo ad verbum duximus adno- 
tandum : « Theo. Dei gratia Portuen. et S. Rufinee 
sedis episcopus, et Octavius SS. Sergii et Bacchi. 
diac. ecard., omnibus ad quos littere iste pervene- 
rint, eternam in Christo salutem. Noverit univer-- 
sitas vestra quod cum inter vener. fratrem nostrum. 
Oderisium Pennen. episcopum, et Senebaldum ab-. 
batem S. Quirici de Intrethoco, super ecclesiis et. 
aliis infra scriptis controversia verteretur in nos, 
de mandato D. papse Lucii de ipsa causa eogno- 
scentes, prenominatus abbas, et mag. Bert. praefati: 
episcopi procurator, qui pereumdem episcopumin. 
causaista in presentia D. papse Lucii, et quorum-- 
dam cardinalium tam ad litigandum quam ad tran- 
sigendum procurator fuerat constitutus, libere et 
absolute compromiserunt c librarm provendere 
penam sibi invicem stipulatione interposita, pro- 
mittens (2T), si ea que nos inter eos statueremus, 
abbas ipse vel conventus, et procurator vel episco- 
pus rata semper non haberent. Nos autem habito 
virorum prudentium consilio pro bono pacis de as- 
sensu utriusque partis statuimus ut episcopus, vel 
ejus nuntius semel in anno in his duabus ecclesiis, 
id est S. Joannis in Insula, et S. Marie de Ronzano 
cum tot equituris et sociis, cum quot alias ecclesias 
episcopatus visitat, suscipiatur honorifice, et pro- 
curetur utin reditu suo de rebus Ecclesie secundum 





Ld 
* poe 


1283 


EPISTOLA; ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1234 


N i . » P ! 
quod eonsuevit, honoretur. In ecelesia S. Joannis A Correctio vero in spiritualibus pertinebit ad epi- 


de Casanello semel in anno ipse vel ejus nuntius 
' honorifice suscipiatur et procuretur, capellani au- 
tem predictarum ecclesiarum, seilicet S. Joannis 
in Insula, et S. Marie de Ronzano, et reliqui cle- 
riei qui sunt in ipsiscapellis, dabunt episcopo ca- 
thedraticum, et quos episcopus excommuniocaverit 
de parochianis suis, vel de clericis manentibus in 
capellis, ad communionem ipsinon admittent. Cle- 
rici caram animarum gerentes, et vocati ad syno- 
dum venient, et quos episcopus ad curam anima- 
rum promovebit, fidelitatem ei etecclesie Pennen. 
jurabunt. De capella vero S. Joannis in Casanello, 
qua est in Atro Veteri, habeat episcopus quarlam 
decimarum, et mortuariorum, et ille qui ibi gerit 
euram animarum, jurabit fidelitatem Pennen. epi- 
.Scopo, et Pennensi Eeslesise ; abbas vero habebit 
pleno jure institutionem et destitutionem in his 
quinque ecclesiis, scilicet in S. Joannis de Insula, 
S. Marie ad Ronzanum, S. Joannis in Casanello, S. 
Nicolai in Galbano, S. Salvatoris ad Fanum ; et in- 
terdictum quod ipse posuerit in jam dictis eccle- 
siis, et quos excommunicaverit de monachis vel 
clericis manentibus in predietisecclesiis, episcopus 
non absolvet. Si quos ad sacros ordines de mona- 
chis vel clericis qui sunt in dictis eeclesiis, episco- 
pus promovebit, noneexiget ab eis juramentum, nisi 
promoveateos ad curam animarum gerendam: pri- 
vilegia sane S. Romane Ecclesie monasterio S. 
Quiriei indulta episcopus conservabit illibata, ita 
tamen ut preefata sint privilegia salva, et jam dieta 
monasteria, et omnia infra ipsa monasteria consi- 
stentia sintin dispositione abbatis, et salvasint ea 
que in hae concordia continentur. Monachis etcle- 
ricis S. Joannis in Casanello, si. quos episcopus 
sibi jurare fecit, absolvet, praeter illum qui tenetet 
tenebit capellam Atri Veteris, qui tenebitur ad jura- 
mentum fidelitatis. Clerici vero gerentescuram ani- 
marum in capella ecclesie. S. Joannis in Casa- 
nello suscipiant ipsam curam de manu episcopi, et 
tenebuntur juramento episcopo, et Pennensi Eccle- 
sim. De reliquis vero dictis ecclesiis, si quos sibi 
jurare fecit, absolvet preter illos qui in ipsis eccle- 
siis curam gerunt animarum. Preterea episcopus 
in visitatione parochiee, ipse vel ejus nuntius reci- 
pietur, et honorifice tractabitur. In ecelesia S. Sal- 
vatoris ad Fanum, et S. Nicolai in Galbano con- 
suetus census ei dabitur. De ecclesia S. Salvatoris, 
de qua destitutus fuerat, et omnes clerici, qui sunt 
in ecclesia, in quibus baptismus celebratur, et in 
quibus eura geritur animarum, tam in capellis om- 
nibus S. Joannis in Casanello, quam in omnibus 
aliis ecclesiis, sive sint capelle, sive non, in quibus 
geritur cura animarum, suscipiant eam curata de 
manu episcopi, et reddant ei eathedraticum, et te- 
nebuntur ei juramento fidelitatis. De quarta vero 
decimarum et mortuariorum omnium predictarum 
ecclesiarum, excepta capella de Atro, medietatem 
habebit episcopus, et medietatem alteram abbas. 


B 


C 


scopum, in temporalibus ad abbatem. Manifesta 
sanecviminaomnium laicorum parochianorum pree- 
dictarum ecclesiarum referentur ad episcopum. Ut 
autem hecomnia perpetuum robur firmitatis obti- 
neant, presentisscripture paginam nostrorum si- 
gillorum impressione signavimus. Acta sunt ista 
in civitate Anagnice, anno Dom. 1183, pontificatus 
D. nostri Lucii IIl papi anno tertio, ind. 11, mens. 
Decemb. die 22. » Hane igitur compositionem sicut 
inter vos facta est et recepta, ut superius de verbo 
ad verbum adnotavimus, auctoritate apostolica con- 
firmamus, et presentis soripti patrocinio commu- 
nimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat 
hane paginam nostre confirmationis infringere, 
vel ei ausu temerario contraire; si quis autem hoc 
attentarepressumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et BB. Petri etPauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 
Datum Anagnie, xiv Kal. Februarii. 


CXXVII. 
Monasterii Lehonensis privilegia confirmat. 
(Anagnie, Febr. 16.) 
[Monice, Mém. pour servir à l'hist. de Bret., 1,689.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori et monachis ccenobii Lehonensis, salu- 
tem et apostolicam benedictionem. 

Quantum monasterium vestrum, procausa quam 
adversusecenobium S. Maglorii Parisiensis habuisse 
dignoscitur rerum suarum detrimentum ineurrerit, 
noslatere non potest, qui toties querelam ipsam 
audivimus, et expensas quas coenobium vestrum 
subivit pro magna parte intelleximus et laborem. 
Quia vero Durandus, qui tune in vestro ccenobio 
pro abbate gerebat super ecclesiis et beneficiis non 
vacantibus, et promissiones fecit quibusdam et 
chartas suas super tali promissione conseripsit, ut 
sic plurium sibi posset favorem acquirere, eujus 
promissionis obtentu domus vestra nimium infes- 
tatur,presentivobis pagina duximus indulgendum, 
ut nulli obtentu promissionis facte ab illo de be- 
neficiis vel ecclesiis non vacantibus teneamini res- 
pondere, districtius inhibentes ne tales promis- 
siones de cstero facere presumatis ; et si factae 
fuerint, viribus carere censemus. 


p Datum Anagnise, xiv Kal. Martii. 


CXXVIII. 


Monasterium S. Trinitatis Florentinum tuendum 
suscipit et ejus possessiones ac jura confirmat. 


(Anagnie, Febr. 17.) 

[Laxt, Eccl. Florent. Monum., t. I, p. 200.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis, HigkoNYMo abbati monasterii S. Trinitatis 
Florentine, ejusque fratirbus, tam presentibus 
quam futuris, regularem vitam professis, in perpe- 
tuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioniet hones- 
tati conveniredignoscitur, animo nos decet libenti 
concedere, et petentium desideriis congruum im- 


1235 


LUCII HI PAPZE 


pertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino À seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia 


filii, vestris justis postulationibus clementer annui- 
mus, et praefatum monasterium S. Trinitatis Flo- 
rentine, in quo divino mancipali estis obsequio, 
sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis seripti privilegio communimus, in pri- 
mis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui 
secundum Deum, et B. Benedieti Regulam atque 
institutionem fratrum Vallisumbrose in eodem mo- 
nasterioinstitutus essedignoscitur,perpetuisibidem 
temporibus inviolabiliter observetur, Preterea, 
quascunque possessiones, queecunque bona idem 
monasterium inpresentiarum juste et canonice 
possidet, autin futurum concessione pontificum, 
largitione regum vel principum,oblatione fidelium, 
vel aliis justis modis, prestante Domino, poterit 
adispici, firma vobis vestrisque successoribus et 
illibata permaneant. In quibus heec propriis duxi- 
mus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum et cum parochia sua cerlis terminis diffinita, 
curtem de Ripule et de Varliano, curtem de Ligna- 
ria, curtem de Monte cum omnibus earum perli- 
nentiis, agrosde Mugnone et de Turricum suis per- 
tinentiis. Sane novalium vestrorum, que propriis 
manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimen- 
tis animalium vestrorum nullus a vobis decimas 
extorquere presumat. Liceat quoque vobis clericos 
vel laicos, e seeculo fugientes liberos et absolutos, 
ad conversionem recipere et eos absque contradic- 
tione aliqua relinere. Prohibemus insuper ut nulli 
fratrum vestrorum, post factam in eodem]1oco pro- 
fessionem, fas sit absque abbatis sui licentia, nisi 
aretioris religionis obtentu, de eodem loco disce- 
dere ; discedentem vero absque communium, li- 
centiarum cautione, nullus audeat retinere. Cum 
autem generale interdictum terree fuerit, liceat vo- 
bis, clausis januis exclusis excommunicatis et in- 
terdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce, 
divina officia celebrare. 

Inhibemus insuper ut nullus, infra terminos 
parochis vestre, sine assensu dicecesani episcopi 
et vestro, ecclesiam vel oratorium, de novo con- 
struere audeat, salvis tamen privilegiis Romane 
Ecclesie. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extrema 
voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati vel. interdicti sint, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum 
aquibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte 
vero te nuncejusdem loci abbate, vel tuorum quo- 
libet successorum, nullus ibi qualibetsubreptionis 
astutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres 
communi consensu, vel fratrum pars consilii sa- 
nioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Re- 
gulam, providerint eligendum. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sit 
prefatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 


B 


D 


integra conserventur eorum, pro quorum sustenta- 
tione et güabernatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolice auctoritate 


et dicecesani episcopi canoniea justitia. Si qua igi- - 


lur in futurum ecclesiastica seecularisve persona, 
hane nostra constitutionis paginam sciens, contra 
eamtemere venire tentaveri t, secundotertiove com- 
monita, nisi reatum suum condigna satisfactione 
correxerit, potestatis honorisque sui dignitate ca- 
reat, reamque se divino judicio existere de perpe- 
trata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore 
et sanguine Dei et Domino Redemptoris nostri Jesu 
Christi aliena fiat, atque in extremo examine di- 
vine ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco 
sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu 
Christi, quatenus et hie fructum bons actionis per- 
cipiant et apud districtum judicem premia eterna 
pacis inveniant. Amen, amen, amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theoduinus Portuensis et S. Rufin episco- 
pus subscripsi. 

Ego Henricus Albanensis episcopus subscripsi, 

Ego Paulus Prenestinus episcopus subscripsi. 

Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci subcripsi, 

Ego Laborans presb. card. S. Marie in trans 
Tiberim tit. Callisti subscripsi. 

Ego Petrus presb. cardin. tit. S. Susannze sub. 
scripsi. 

Ego Pandulphus presb. card. tit. basilice Duo- 
decim Apostolorum. subscripsi. 

Ego Jacobus diac. card. S. Marie in Cosmedin 
subscripsi. 

Ego Gratianus diac. eard. SS. Cosma et Da- 
miani subscripsi. 

Ego Bobo diac. card. S. Angeli subscripsi. 

Ego Sofridus diac. card. S Marie in Via Lata 
subscripsi. 

Datum Anagnie, per manum Alberti S. R. E: 
presb. card. aec cancellarii, xut. Kal. Martii, indic- 
tione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1183, 
pontificatus vero Lucii Pape IIl anno tertio. 


CXXIX. 


In Ecclesia Mutinensi institui. canonicos, nisi ab 
omnibus canonicis aut saniori parte electos, 
vetat. 


(Anagnise, Febr. 27.) 
(TinaBoscui, Memorie Moden., III, 91.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis preposito et canonicis Mutinensibus, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Si quando ab apostoliea sede requiritur, quod 
juri convenit et consonat rationi, petentium desi- 
deriis facilem debemus impertiri consensum, ne in 
eo (quod absit !) difficiles videamur, quod eonvenit 
celeriter indulgeri. Eapropter canonicos in eccle- 
sja vestrainstitui, contraantiquam consuetudinem 
haetenus observatam, auetoritate apostolica pro- 
hibemus, nisi quos cononici communi consensu 


1236 . 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1238 


elegerint, vel eorum pars consilii sanioris provide- A eure vestre ad observantiam regularis disciplinse 


rit eligeudos, salva nimirum constitutione Latera- 


. mensis concilii, si forle infra constitutum tempus 


' Ecelesiam de canonicis non curaveritis ordinare. 


Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostre prohibitionis infringere vel ei ausu temera- 
rio contraire. Si quis autem hoc attentare prasum- 
pserit, indignationem omnipotentis Deiet beatorum 
Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit ineursu- 
rum. 

Datum Anagnie, ur Kalendas Martii (28). 


CXXX. 
Canonicis Mutinensibus cavellam S. Dalmacii 
asserit 
(Anagnisa, Febr. 21.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis BoxirAcio. preposito et canonicis Mutinensi- 
bus, salutem et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis facilem nos convenit 
prebere assensum et vota quz a rationis tramite 
non discordant effectu prosequente complere. Ea- 
propter, vestris justis postulationibus grato con- 
currentes assensu, capellam Sancti Dalmatii, quam 
bone memorie Ildebrandus, quondam basilieee 
Duodecim Apostolorum presbyter cardinalis, cum 
regimen episcopatus Mutinensis haberet, universi- 
tati vestre rationabiliter contulit, sicut eam sine 
controversia possidetis, vobis et successoribus 
vestris auctoritate apostolica confirmamus et prae- 
sentis scripti privilegio communimus, statuentes ut 
nulli omnino hominum liceathane paginam nostrae 
confirmationis infringere, vel ei ausu temerario 
contraire. Si quis autem hoec attentare preesumpse- 
rit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum 
Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursu- 
rum. 

Datum Anagniee, ui Kal. Martii. 

CXXXI. 


Monasterio S. Georgiiin Silva Nigra cellam S. Marci 
confirmat. 


(Anagnis, Mart. 10.) 
[NEvcanr, Cod. diplom. A lem., M, 410.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filio MaxEaoLpo et capitulo S. Georgii, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum estnos facilem 
praebere consensum, et vota qua a rationis tramite 
non discordant, effectu prosequente complere. Ea- 
propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postu- 
lationibus grato conniventes assensu, cellulam 
S. Marci, a presbytero Semanno (29) fundatam et 


(28) Lucio III eletto pontefice l'anno 1181, fu cos- 
Óretto dà sedizioni Romani a star lungo tempo 
fuori di Roma ; e per lo piu in Anagni. finche 
lanno 1184, venne in Lombardia, e fermatosi in 
Verona,ivi mori al25 di Novembre del 1185. Quindi 
quesli tre Brevesegnati nel medesimo giorno sein- 
branno appartenere all' anno 1163, ocerto non es- 
sene molto lontani. : 

(29) Erat Semannus pastor ecclesie in Gebwei- 


B 


commissam, sicut eam juste et pacifice possidetis, 
vobis et monasterio vestro auctoritate apostolica 
confirmamus, et presentis scripti patrocinio com- 
munimus ; statuentes ut sanctimoniales qua ibi 
sub vestro regimine divinis noscuntur officiis man- 
eipatee, fundum loci cum pertinentiis suis, sicut ad 
eas de jure pertinet, in pace possideant, et vobis 
pro spiritualis eura regiminis obedientiam et re- 
verentiam regularem impendant. Nulli ergo omnino 
hominum liceat, hane paginam nostre confirma- 
tionis et constitutionis infringere vel ei ausu teme- 
rario contraire. Si quis autem hoc attentare pre- 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei et bea- 
torum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit 
incursurum. 

Datum Anagniee, v1 Idus Martii (30). 

CXXXII. 

Ordinis Pramonstratensis protectionem suscipit, le- 
gesque ae privilegia confirmat. 
(Anagnise, Mart. 10.) 

[Le Paicg, Biblioth. Pramonstrat., I. in, 

p. 633.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Hucoxt abbati Praemonstratensi et. czeteris ab- 
batibus etcanonicis Premonstratensis ordinis, tam 
presentibus quam futuris, regularem vitam profes- 
sis in perpetuum. 

In eminenti apostolice sedis specula, licet imme- 
riti, disponente Domino constituti, pro singulo- 
rum síatu solliciti esse compellimur, et ea sincere 
tenemur amplecti qua ad incrementum religionis 
pertinent et ad virtutum spectant ornatum, quate- 
nus religiosorum quies ab omni sit perturbatione 
secura et a jugo mundane oppressionis servetur 
illesa, cum apostolica fuerit tuitione munita. At- 
tendentes ilaque quomodo religio et ordo vester, 
multa refulgens gloria meritorum et gratia redo- 
lenssanetitatis palmites suos a mari usque ad mare 
extenderit, ipsum ordinem et universas domos ejus- 
dem ordinis apostolicae protectionis pressidio duxi- 
mus confovendas et presenti privilegio muniendas. 
Eapropter, dileeti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus benignius annuentes, ad exemplar 
felieis recordationis Alexandri preedecessoris no- 
stri, universas regulares institutiones et dispositio- 
nes, quas de communi consensu vel majoris et sa- 
nioris partis fecistis, sicut inferius denotantur, au- 
ctoritate apostolica roboramus et presentis scripti 
privilegio communimus, videlicet ut ordo ecanoni- 
cus, quemadmodum in Premonstratensi Ecelesia, 


ler, Alsatie superioris oppido, qui parthenonem 
S. Marci, anno 1105 flammis exustum, anno 1103 
propriis sumptibus restauravit. P. Bern. LENZ in 
Hist. ms. S. Georgii. 

(30) Commorari aliquandiu Anagnie poterat Lu- 
cius III an. 1183, antequam eodem anno Romam 
rediret, cum antea Velitree habitasset, et ab anno 
1184 Veronese, ut a vexationibus Romanorum se li« 
beraret, 


1239 


nem recolende memorie Norberti quondam Pre- 
monstratensis ordinis institutoris et successorum 
suorum in eandido habitu institutus esse digno- 
scilur, per omnes ejusdem ordinis Eeclesias per- 
petuis temporibus inviolabiliter observetur, et c&- 
dem penitusobservantie, iidem quoquelibri qui ad 
divinum officium pertinent, ab omnibus ejusdem 
ordinis Ecclesiis uniformiter teneantur. Nec aliqua 
Ecclesia vel persona ordinis vestri adversus com- 
munia ipsius ordinis instituta privilegium aliquod 
postulare vel obtentum audeat quomodolibet reti- 
nere. Nulla etiam Ecclesiarum ei quam genuit 
quamlibet terreni commodi exactionem imponat, 
sed tantum Pater abbas, curam de profectu tam 


LUCII III PAPAE 


secundum beati Augustini Regulam et dispositio- A aut ordinis sui prevarieator inventus fuerit, et 
prius per Patrem suum abbatem aut per nuntios 
ejus admonitus, suum corrigere et emendare de- - 
lietum neglexerit, aut cedere, si amovendus fuerit, 1 
sponte noluerit, auctoritate generalis capituli depo- 


1240 


natur, et depositus, sine dilatione ad domum unde 
exivit seu ad aliam ejusdem ordinis quam elegerit, 
sine ulla conditione temporalis commodi revertatur, 


in obedientia abbatis, sicut ceteri fratres ipsius - 


domus, firmiter permansurus. Id ipsum etiam alio 
tempore, si necesse fuerit et capitulum sine sean- 
dalo vel periculo exspectari nequiverit, per abba- 
tem Premonstratensem, et Patrem abbatem et alios 
abbates quos vocaverit, fieri licebit. Quod si depo- 
situs in se date sententie contumaciter contraire 


filii abbatis quam fratrum domus illius habeat, et p tentaverit, tam ipse quam principales ejus qui 


potestatem habeat secundum ordinem corrigendi 
qui in ea noverit corrigenda ; et illi ei tanquam 
patri reverentiam filialem humiliter exhibeant. Ab- 
bas autem Premonstratensis Ecclesise, qua mater 
esse dignoscitur aliarum, non solum iis Ecclesiis 
quas instituit, sed etiam in omnibus aliis Ecclesiis 
ejusdem ordinis etdignitatem et officium Patris ob- 
tineat, et ei ab omnibus, tam abbatibus quam fra- 
tribus, debita Patri obedientia impendatur. 
Preterea omnes abbates ordinis vestri singulis 
annis ad generale capitulum Premonstratum, post- 
posita omni occasione, conveniant ; illis solis ex- 
ceptis quos alabore vise corporis retardaverit infir- 
mitas : qui tamen idoneum pro se delegare debe- 
bunt nuntium, per quem necessitas et causa remo- 
rationis sue capitulo valeant renuntiari. Hi au- 
tem, qui in remotioribus partibus habitantes, sine 
gravi difficultate singulis annis se necuiverint ca- 
pitulo praesentare, in eo termino conveniant qui in 
ipso eis capitulo fuerit constitutus. Si vero quilibet 
abbatum aut prepositorum per contumaciam ve- 
'strum capitulum frequentare desierint, liceat ab- 
bati Preemonstratensi, consilio sui capituli eos us- 
que ad condignam satisfactionem sententia percel- 
lere regulari, et sententiam quam prefatus Prze- 
monsiratensis abbas, sive in generali capitulo, 
sive extra capitulum, consilio coabbatum in pra- 
latos et subditos totius ordinis vestri canonice tu- 
lerit, nulli archiepiscoporum seu episcoporum, nisi 
fortede mandato Romani pontificis, liceat relaxare. 
In generali igitur vestro capitulo, preesidente ab- 
bate Praemonstratensi ceterisque confidentibus et 
in Spiritu Dei cooperantibus, de iis quee ad cedifica- 
tionem animarum, ad instructionem morum, et ad 
informationem virtutum atque incrementum re- 
gularis disciplinee spectabunt, sermo diligens ha- 
beatur.Porro de omnibus questionibus et querelis, 
tam spiritualibus quam temporalibus, quz in ipso 
capitulo, proposita fuerint, illud teneatur irrefra- 
gabiliter et servetur quod abbas Preemonstraten- 
sis, cum iis qui sanioris consilii et magis idonei 
apparuerint, juste ae provide judicabit. Sane si 
abbas aliquis vestri ordinis infamis vel inutilis, 


de ordine vestro fuerint in contumacia sua fau- 
tores, ab abbate Preemonstratensi et caeteris abba- 
tibus censura ecclesiastica, donec satisfaciant, 
arceantur. 

Verum cum aliqua Ecclesiarum vestrarum ab- 
bate proprio fuerit destituta, vel cum ibi abbatis 
electio regulariter non fuerit celebrata, sub Patris 
abbatis potestate ac dispensatione consistat, et cum 
ejusdem consilio qui eligendus fuerit a canonicis 
eligatur. Electo autem fratres Ecclesie statim obe- 
dientiam promittant, qui non quasi absolutus a 
potestate Patris abbatis vel ordinis sui archiepi- 
scopo vel episcopo, in cujus dicecesi fuerit, pra- 
sentetur, plenitudinem ab eo officii percepturus, 
ita tamen quod, post factam archiepiscopo vel epi- 
scopo suo professionem, occasione illa non trans- 
grediatur constitutiones ordinis sui, nec in aliquo 
ejus prevaricator existat. Si quis etiam ex vobis 
canonice electus in abbatem, dioecesano episcopo 
semel et iterum per abbates vestri ordinis pre- 
sentatus, benedictionem ab ea non potuerit obti- 
nere, ne Ecclesia, ad quam vocatus est, destituta 
consilio periclitetur, officio et loco abbatis plena- 
rie secundum ordinem fungatur in eo, tam inexte- 
rioribus providendis quam in interioribus corri- 
gendis, donec aut interventu generalis capituli ve- 
stri aut praecepto Romani pontificis, seu metropo- 
litani benedictionem suam obtineat. Porro nulla 
persona ecclesiastica pro chrismate, aut conse- 
crationibus et ordinationibus, aut pro sepultura 
pretium, aut pro benedicendo abbate et deducendo 
in sedem suam palafridum, aut aliquid aliud a vo- 
bis exigere nullus vestrum, etiamsi exigatur, dare 
presumat, quia etexigentem et dantem nota et pe- 
riculum Simoniace pravitatis involvit. 

Ceterum si aliqua Ecclesiarum vestrarum pasto- 
ris solatio destituta, inter fratres de substituendo 
abbate discordia fuerit vel seissura suborta, et ipsi 
facile ad concordiam vel unitatem revocari nequi- 
verint, Pater abbas consilio coabbatum suorum eis 
idoneam provideat personam ; etilli eam sine con- 
tradictione recipiant in abbatem. Quam si recipere 
contempserint, sententie subjaceant quam Pater 


"INE 





4244 Ss 


EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 1484. 


1242 


abbascum consilio coabbatum suorum ineos duxe- A verberare seu interficere, aut furtum vel rapinam 


rit auctoritate ordinis promulgandam. Ad haee quo- 
niam Premonstratensis Ecclesia prima mater est 
omnium Ecclesiarum totius ordinis et Patrem super 
se alium non habet, sicut ad cautelam et custodiam 
ordinis statutum est per tres primos abbates, Lau- 
dunensem,Flauressiensem et Cuissiacensem,annua 
ibideim visitatio fiat; et si quid in ipsa domo corri- 
gendum fuerit, absque majori per eos audientia 
corrigatur. Quod si abbas in corrigendo tepidus 
fuerit, et fratres sepius moniti incorrigibiles per- 
manserint, ad generale capitulum referatur, et, sic- 
ut melius visum fuerit, consilio generalis capituli 
emendetur, et sententia in hac parte capituli sine 
retractatione aliqua observetur. Quoties vero Eccle- 
sia Preemonstratensis sine abbate fuerit, ad preefa- 
los tres abbates ejus cura respiciat, et a canonicis 
ipsius Ecclesie, cum eorum consilio, persona in 
abbatem idonea eligatur ad consilium suum qua- 
tuoraliis abbatibusad eamdem Ecclesiam pertinen- 
libus pariter advocatis, quos ipsi canonici provi- 
derint ad vocandos. Liceat quoque unieuique matri 
Ecclesise ordinis vestri, cum consilio abbatis Pre- 
monstratensis, de abbatibus Ecclesiarum, qua ab 
ea processisse noscuntur, sive etiam de alia ejus- 
dem ordinis inferiore Ecclesia, sibi, quemcunque 
voluerint, si tamen idoneus exstiterit, in abbatem 
assumere. Personam autem de alio ordine nulla Ec- 
clesiarum vestrarum sibi eligat in abbatem, nec 
vestri ordinis aliqua in abbatem monasteriialterius 
ordinis, nisi de auctoritate Romane Ecclesise ordi- 
netur. Nulli etiam canonicos vel conversos vestros, 
sine licentia abbatum suorum, recipere aut susce- 
ptos liceat retinere. Sane nulli Ecclesice vestri or- 
dinisliceat ad aliquam aliam professionem temeri- 
tate qualibet se transferre. Si quee vero Ecclesie 
canonicorum alterius ordinis ad ordinem vestrum 
venerint, ad Ecclesiam vestri ordinis habeant sine 
refragatione respectum,in qua noscuntur ordinem 
vestrum assumpsisse. 

Preterea, si inter aliquas Ecclesias vestri ordinis 
de temporalibus quastio emerserit, non extra or- 
dinem ecclesiastica vel secularis audientia requira- 
tur; sed, mediante Premonstratensi abbate et cc- 
teris quos vocaverit, aut charitative inter eas com- 
ponatur, aut, auditis utriusque rationibus, eadem 
controversia justo judicio terminetur. Ad majorem 
quoque ordinis vestri pacem conservandam distri- 
etius prohibemus, ne aliquis praelatorum vel subdi- 
toram vestrorum, in iis que ad diseiplinam et in- 
stituta ordinis spectant, audeat, prout statutum est 
in Lateranensi concilio, appellare ; sed si quispiam 
appellare tentaverit, nihilominus illi quorum inter- 
est regularem disciplinam exercere debebunt. De 
egtero, quoniam a strepitu et tumultu seculari 
remoti, pacem et quietem diligitis, grangias vestras 
et curtes, sicut et atria ecclesiarum a pravorum 
. incursu et violentia liberas fore sancimus, prohi- 

. bentes ut nullus ibi hominem capere, spoliare, 


B 


C 


committere audeat. Ob evitandas vero secularium 
virorum frequentias, liberum sit vobis, salvo jure 
dicecesanorum episcoporum, oratoria in grangiis et 
curtibus vestris construere, et in ipsis vobis et fa- 
milie vestre divina officia, cum necesse fuerit, ce- 
lebrare, et ipsam familiam, nisi aliqui sint qui in 
vieina propria habeant domicilia, ad confessionem, 
communionem et sepulturam oum vestri ordinis 
suscipere honestate. Liceat quoque vobis personas, 
liberas et absolutas e seculo fugientes, ad convere 
sionem suscipere, ac eas cum rebus suis absque 
contradictione aliqua retinere ; infirmos quoque 
absolutos, quiin extrema voluntate ad vos se trans- 
ferri, aut apud vos sepeliri deliberaverint, nullus 
impedire, seu res eorum legitimas retinere prasu- 
mat, salva tamen heredum legitima portione, et 
eanoniea justitia illarum ecclesiarum a quibus 
mortuorum corpora assumuntur. 

Ad majorem etiam ordinis vestri reverentiam et 
regularis discipline observantiam, vobis, filii abba- 
tes, subjectos vestros ligandi et solvendi plenam 
concedimus facultatem. Quia vero singula que ad 
religionis profectum et animarum salutem ordina- 
stis, praesenti abbreviationi nequiverunt anneoti, 
nos cum iis qu& scripta sunt, consuetudines ve- 
stras, quas inter vos religionis intuitu regulariter 
statuistis et deinceps, auctore Domino, statuetis, au- 
ctoritate apostolica roboramus, et vobis vestrisque 
successoribus et omnibus qui ordinem vestrum 
professi fuerint perpetuis temporibus inviolabiliter 
observandas decernimus. Nec alique littere ha- 
beant firmitatem quse, tacito nomine ordinis Pre- 
monstratensis,contralibertatem vobis ab apostolica 
sede indultam fuerint impetrate. Sane laborum 
vestrorum de possessionibus habitis anteconcilium 
generale, acetiam novalium, qua propriis manibus 
aut sumptibus colitis, de quibus novalibus aliquis 
hactenus non percepit, sive de hortis et virgultis, 
pratis, pascuis, de piscationibus vestris, vel de nu- 
trimentis animalium vestrorum, nullusa vobis deci- 
mas exigere vel extorquere preesumat. Interdicimus 
vero episcopis et aliis ecclesiarum preelatis, nisi ser- 
vato erectionis numero in Lateranensi concilio 
constituto, in vestris monasteriis hospitari. Ad gran- 


p gias autem vestras et ad curtes hospitandi gratia, 


nonnisi in magna necessitate divertant; et tune 
contenti sintipsarum mansionum cibariis consuetis 
cum honestate alque charitate exhibitis. Nulli au- 
tem saeculari persone vel ecclesiastice in aliqua 
domorum vestrarum liceat carnibus vesci, nisi 
manifeste segritudinis causa et in solis monasteriis 
conventualibus vestris. 

Prohibemus insuper ne aliqua persona, fratres, 
ordinis vestri audeatad seculariajudieia provocare. 
Sed si quis adversus vos aliquid sibi erediderit de 
jure competere, sub ecclesiastiei examine judicii 
experiendi habeat facultatem. Licitum preterea 
vobis sit in causis vestris fratres vestros idoneos ad 


1243 


LUCI III PAPZE : 


testificandum adducere, et eorum testimonio, sicut A Ego Theodinus Portuensis et Sanctee Rufinee sedis 


rectum fuerit, et propulsare violentiam et justitiam 
vindieare. Prohibemus quoque ne euilibet ecclesia- 
sticee vel sceculari personee fas sit in ecclesiis ve- 
stris, contra slatuta Lateranensis concilii, tallias 
exercere vel quaslibet alias vobis inepfas et iniquas 
exactiones imponere. Interdicimus etiam vobis ne 
feras, aves, canes, sive cetera hujusmodi ocuriosi- 
tatisanimaliaa quolibet nutrienda sive custodienda, 
in detraetionem vestri ordinis, suscipere preesuma- 
lis. Porro, ut quietius Deo servire possitis, et dis- 
currendi a vobis necessitas auferatur presenti scri- 
pto duximus indulgendum ut si, episcopis vestris, 
aut malitiose differentibus, vel pro justo impedi- 
mento non valentibus ordinationes et ceetera eccle- 
siastica mysteria vobis conferre, aliquem episco. 
pum, de eujus ordinatione et officio plenasit vobis 
notitia, hospitem vos habere contigerit, liberum sit 
vobis ab eo et ordinationes et cetera sacramenta 
suscipere, dum tamen diceces ano episcopo preju: 
dicium non debeat generare. 


Preterea postulationi vestree clementius inclinati, 
presenti pagina duximus inhibendum, ne quis ar- 
chiepiscopus vel episcopus, aut eorum officiales, 
ecclesias vestras, seu regulares personas earum, 
absque manifesta et rationabili causa, interdicere 
seu suspendere presumat. Sed, si quid in eis fuerit 
corrigendum, ad audientiam generali capituli Prae- 
monstratensis referatur, et ibi, prout justitie et 
honestati congruerit, emendetur. Porro si qui epi- 
scopi aut eorum officiales in personas vestras vel 
ecclesias scientiam aliquam contra libertatem, eis- 
dem a predecessoribus vestris vel a nobis indul- 
tam,promulgaverint,eamdem sententiam,tanquam 
contra apostoliece sedis indulta prolatam, statui- 
mus irritandam. 


Decernimus ergo ut nulli omnino hominum 
liceat ecclesias vestras temere perturbare, aut 
earum possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare ; 
sedomniaintegra conserventureorum, proquorum 
gubernatione acsustentationeconcessa sunt usibus, 
omnismodis profutura, salva sedis apostolice au- 

-eloritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica 
secularisve persona, hane nostre constitutionis 
paginam sciens, contra eam temere venire tentave- 
rit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum 
congrua satisfaclione correxerit, potestatis honoris- 
que sui careat dignitate, reamque se divino judicio 
existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a 
sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini 
Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque 
in extremo examine distrietee subjaceat ultioni. 
Cunetis autem eidem loco sua jura servantibus sit 
pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic 
fructum bon: actionis percipiant et apud distri- 
ctum judicem premia eterna pacis inveniant.Amen, 


Ego Lucius catholice Ecclesi episcopus. 


B 


C 


D 


episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sancte 
Susanns. 

Ego Laborans presbyter cardinalis Sanetee Marise 
trans Tiberim tituli Calixti. 

Ego Pandarus presbyter cardinalis tituli basi- 
lice Duodecim Apostolorum. 

Ego Jacobus Sancte Marie in Cosmedin diaco- 
nus eardinalis. 

Ego Arditio diaconus cardinalis S. Theodori. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis. 

Ego Octavianus Sanctorum Sergii et Bacchi dia- 
conus cardinalis. 

Ego Albinus eardinalis Sanctae Mariae Nove. 

Datum Anagnie per manum Alberti sanctae Ro- 
mane& Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii 
vildus Martii, indictione secunda, Incarnationis 
Dominiee anno 1183, ponlificatus domini nostri 
Lucii papa lIl anno tertio. 


CXXXIII. 


Abbaliel monachis Classensibus praecipit ut archi- 
episcopo Ravennati obediant. 


(Anagnie, Mart. 20.) 
[MrrraneLLt, Annal. Camaildul., 1V, 111.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis... abbati et monachis Classensibus, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Cuma vestranon debeat memoria excidisse quot et 
quanta beneficia recipitis ab Ecclesia Ravennatensi, 
et quanta monasterium vestrum de gratia el favore 
venerabilis fratris nostri archiepiscopi spiritualiter 
et temporaliter valeat recipereincrementa, satis per 
vos ipsos in devotionem ipsius deberetis esse fer- 
ventes, et exemplo vestro ad ejus obedientiam et 
obsequium alios invitare. Quorcirca universitati 
vestre per apostolica scripta mandamus alque pre- 
cipimus, quatenus, solo excepto quod bonae memo- 
rie Gualterius, quondam archiepiscopus Ravenna- 
tis, de preestanda fidelitate remisit, in aliis preeser- 
tim in promissione obedientie, et intrhonizatione 
sedis, quando tibi, fili abbas, fuerint successores 
electi, praefato archiepiscopo et ejus Ecclesie, omni 
contradictione et excusatione cessante,obedientiam 
debitam et consuetam reverentiam impendatis, ila 
quod de inobedientis non possitis culpa redargui, 
nec de apostoliei dissimulatione precepti repre- 
hensionem aliquam sustinere. Alioquin eum pree- 
fato archiepiscoponec velimus, nec salva conscien- 
tia possimus in jure deesse, sententiam quam 
propter hoe canonice tulerit, auctore Domino, ra- 
tam habebimus et precipiemus inviolabiliter ob- 
servari. 


Datum Anagnie, xin Kalendas Aprilis. 


1244 


LT 


CXXXIV. 


Fratribus Casz-Dei significat se « in Cena. Do- 
mini» (die29 Martii) Lantelmo abbati ejusque 
successoribus mitra usum concessisse. 


(Verulis, April. 8.) 
[Mas., Acta SS. ord. S. Ben., S:c. VI, p. n, p.487.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis conventus Case Dei, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Romans sedis auctoritas, a qua honores ecole- 
siastici manaverunt, eos consuevit largitione sui 
muneris honorare, qui cum sint priediti honestate, 
beato Petro et successoribus ejussincera devotione 
noscuntur astricti. Quod nos utique diligentius 
attendentes, cum in Ccena Domini missarum debe- 
remus solemnia celebrare, et plures nobis astareut 
mitras in suis capitibus deferentes, inspecto quod 
dilectus filius noster Lantelmus, abbas vester, mi- 
iram in suo eapite non haberet, nullius super hoc 
nobis petitione porrecta, nec alicujus inducti sug- 
gestione, tum pro ipsius honestate abbatis et devo- 
tionis ejus constantia, tum quia monasterium ve- 
strum ad dispositionem et jurisdictionem beati 
Petri et nostram, nullo pertinet mediante, mitram 
ei contulimus, sicut moris est, in capite deferen- 
dam. Licet autem ipse postmodum apud nos mul- 
tum instaret ut eum redderemus a portanda mitra 
liberum et solutum, nos tamen eidem injunximus 
in virtute obedientie, in praecipuis festivitatibus, 
ut mitra, sicut ab aliis personis fierisolet, utatur; et 
vobis etiam ut ei prosequisuggeratis quod injunxi- 
mus, harum significatione mandamus, tam ipsi, 
sicut diximus, usum mitre, quam ejus successori- 
bus, de consueta sedis apostolica benignitate in- 
dulgentes. Statuimus ergo ut nulli omnino homi- 
num, lieeat hanc paginam nostre constitutionis 
infringere, velei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attentare presumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum ojus se noverit incursurum. 

Datum Verulis, vi Idus Aprilis. 


CXXXV. 


Bonaetjuraprioratus S. Arnulphi Crispeiensis,ordi- 
nis Gluniacensis,Silvanectensis diecesis,con[wmat. 


(Verulis, April. 20.) 
[Bullar. Cluniac., p. 78.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis HuwBERTO, priori monasterii Saneti Arnulphi 
martyris Crespeii, aliisque fratribus, tam preesenti- 
bus quam futuris, regularem vitam professis, in 
perpetuam memoriam. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando 
petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in domino filii, 
vestris postulationibus clementer annuimus,et pra- 
decessorum nostrorum sanet:e recordationis Joan- 
nis, Paschalis, Innocentii, Eugenii et. Alexandri, 
Romanorum pontificum vestigiis inherentes, pre- 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA. — AN. 41184. 


A fatum Saneti Arnulphi martyris monasterium Cres- 


C 


1246 


peii, in quo divino mancipati estis obsequio, quod 
eliam nullius ditioni vel potestati, nisi Romani 
pontificis el abbatis Clunianensis subjectum esse 
dignoscitur, sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus, et presentis scripli privilegio commu- 
nimus. Inprimis siquidem statuentes ut omnia quae 
à fundatoribus loci vestri, a Gualterio videlicet Am- 
bianensi quondam comite et conjuge ejus Adela 
vestro monasterio concessa et tradita esse noscun- 
tur,ad exemplar eorumdem praedecessorum nostro- 
rum vobis vestrisque successoribus in ea qua sunt 
tradita libertate conservari sancimus. Preterea 
quascunque possessiones, quecunque bona idem 
monasterium impresentiarum juste et canonice 
possidet, aut in futurum concessione pontificum, 
largitioneregumaut principum, oblatione fidelium, 
sive aliis justis modis, prestante Domino, poterit 
adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et 
illibata permaneant, tam a vobis quam ab aliis qui 
per Cluniacenses abbates priores prepositi fuerint, 
perpetuo possidenda, disponenda ac regenda ; in 
quibus haec propriis duximus experimenda voca- 
bulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium 


situm est cum terris, vineis, decimis, et aliis om- 


nibus pertinentiis suis, marcatum scilicet et subur- 
bium castri Crespeii cum culturaqua eidem castro 
adjacet, in qua pars castri fundata est, altare et 
villam Ogeri cum decimis et omnibus eidem loco 
pertinentibus,molendinum unum sub declivio mon- 
tiscastri Crespeii positum, in villadeDilveiro unum, 
super Alturnam aquam pratum unum et vineas, 
Chasiam villam in Othivensi pago sitam cumomni- 
bus pertinentiis suis, terris, silvis, pratis, molen- 
dinis duabusque ecclesiis, matricem videliceteccle- 
siam ejusdem ville, quae est fundata in honorem 
Sancti Dionysii martyris, et subjacentem capellam 
Sancti Gengulphi cum decimis suis, ecclesiam 
Sancti Marlini sitam penes castellum pontis Arensis 
cum terris, vineis et aliis pertinentiis suis ; qua 
quidemjuxtatenorem privilegiorum vestrorum tam 
vobis quam vestris subjaceat successoribus, vestro- 
que favore consilioque ordinetur. In silva Biera, 
villam que dieitur Fagil eum omnibus pertinentiis 
euis, in Meldensi pago eeclesiam unam, in villa 


p due dicitur Mallos cum terris, hominibus et deci- 


iis. In episcopatu Silvanectensi ecclesiam Sanctae 
Agathe toto jure parochiali totius castri Crespeii, 
et omnibus pertinentiis suis, altare de Frenco, in 
episcopatu Belvacensi altare et villam de Locellis 
cum omnibus pertinentiis suis, cellam de Frenceriis 
cum omnibus pertinentiis suis, teneuram 'e Noi- 
rello, domos videlicet et vineas et decimas de 
Harcheri. In episcopatu. Ambianensi cellam que 
vocatur Morandi, monasterium cum grangia de 
avenis et omnibus suis pertinentiis, quam quidem 
in eadem libertate semper manere sancimus, in 
qua hactenus mansisse dignoscitur. Possessiones 


4241 


LUCII III PAPZE 


de villa Vilet prope montem Desiderii, altare Vil- A ejus possessiones auferre, aut ablatas retinere mi- 


laris, altaria de Germiniaco, quse per Faleonis 
quondam Ambianesis episcopi chirographum pos- 
sidetis cum omni jure parochiali ejusdem villae et 
decimis. In episcopatu Suessionensi ecclesiam de 
Bunoeulo cum grangia, terris, vineis, pratis, ac 
decimis, aliisque redditibus.Allodium Guidonis mi- 
litis apud Meromontem, allodium Leotaldi apud 
Dilueium eum aliis qus ibi habetis, villam Vallis, 
villam Novam, villam Galcherii militis, et allodium 
de Frovesta. 


Adjieientes quoque, apostolice sedis auctoritate 
sancimus, ut quemadmodum sanct: recordationis 
predecessore nostro Joanne papa statutum atque 
firmatum est, quando idem locus sibi a jam dicto 
bone memories Gualterio Ambianensicomite in sue 
fundationis exordio oblatus est, atque ab eo tan- 
quam novella plantatio in propriam et specialem 
sanete sedis apostolice filiam eadem dornus est 
adoptata, ut nulli unquam archiepiscoporum vel 
episcoporum liceat excommunicationis seu inter- 
dieti sententiam absque assensu et mandato Ro- 
mani pontificis, vel legati ejus a latere distincti in 
idem conobium promulgare, seu consuetudines 
aliquas ibi exigere, vel missas publicas contra vo- 
luntatem vestram celebrare, aut alicujus, gravami- 
nis causa manum apponere. Neque enim dignum 
est ut qui ad jus sacre Romane Ecclesie, quz 
omuium Ecclesiarum caput et mater est, pertinere 
noscuntur, quorumlibet oppressionibus graventur, 
vel ineursionibus agitentur. Liceat quoque vobis in 
ecclesiis vestris presbyteros eligere et dioecesano 
episcopo presentare, quibus si idonei inventi fue- 
rint, episcopus animarum curam committat, ita 
quidem quod ei de spiritualibus, vobis de tempora- 
libus sine aliqua contradictione respondeant. Sane 
si presbyterum aliquem ad divina officia cele- 
branda, in quo divino mancipati estis obsequio du- 
xeritis retinendum, de altari Crucis, quod ad vos 
pertinet, nulli interim teneatur respondere. Deci- 
mas quoque novalium vestrorum quz propriis ma- 
nibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis 
vestrorum animalium nullus a vobis presumatexi- 
gere, sed sineomni contradictione episcoporum et 
episeopalium ministrorum eas deinceps quiete pos- 
sideatis, qui vestra peregrinis et pauperibus eroga- 
tis. Neque cuilibet facultas sit vos pro vivorumseu 
defunctorum eleemosynis ob salutem animarum 
vobis canonice datis inquietare. Sed tam vivorum 
quam defunetorum in dona et oblationes que ad 
vos deferentur, in usus servorum Dei et pauperum 
profuturas, salva justitia matricis ecclesie vobis 
retinere liceat et habere. Porro idem monasterium 
cum omnibus pertinentiis suis, sicut hactenus ex 
concessione sancte sedis apostolice fuissa digno- 
scitur, sub Cluniacensis monasterii libera ordina- 
tione et dispositione consistat. 


Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit preefatum monasterium temere perturbare, aut 


B 


C 


D 


nuereve, seu quibuslibet exactionibus fatigare; sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernationeetsustentatione concessa sunt, usibus 
omnibus profutura, salva in omnibus sedis aposto- 
lice dignitate, et in supradietis ecclesiis dicecesa- 
norum episcoporum canonicajustitia. Si qua igitur 
in futurum ecclesiastica s:cularisve persona, etc. 

Ego Lucius catholice Ecclesise episc. 

Ego Theodinus Portuensis etSanctee Rufine epi- 
scopus. 

Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sancti 
Marci. 

Ego Petrus presbyter cardinalis tituli Sancte 
Susanne. 

Ego Laborans presbyter cardinalis Sancte Marice 
irans Tiberim, tituli Sancti Calixti. 

Ego Paulus presbyter cardinalis tituli Basilicae 
Sanctorum Apostolorum. 

Ego Jacobus diac. card. S. Marise. 

Ego Gratianus Sanetorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis. 

Ego Laborans S. Angeli diac. cardinalis. 

Ego Goffredus .Sancte Maris; in Via Lata diaco- 
nus cardinalis. : 

Datum Verul. per manum Alberti sancte Roma- 
n& Ecclesi: presbyteri cardinalis et eancellarii, xu 
Kalendas Maii, indietione n, Incarnationis Do- 
minice anno millesimo centesimo octogesimo 
quarto, pontificatus vero domni Lucii papse tertii 
anno tertio. 

CXXXVI. 


R. decano et capitulo Rothomagensi mandat, cum 
mortuus archiepiscopus sit, ut W[illelmum)].ele- 
ctum Constantiensem, a suff raganeis Ecclesia Ro- 
thomagensis episcopis consecrandum curent. 


(Verulis, April. 24.) 
[Manrzx., Thesaur., II, 987.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis R. decano et capitulo Rothom., salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Significantibus dilectis filiis nostris capitulo Con- 
stantiensis Ecclesise, intelleximus quod cum dile- 
etum filium nostrum W., decanum quondam Ba- 
jocensem, canonice et concorditer elegisset in epi- 
scopum a bone memorisR. archiepiscopo vestro, 
electio fuit solemniter confirmata, et consecrationi 
terminus assignatus. Sed interim archiepiscopus, 
sicut Domino placuit, diem clausit extremum, et ita 
sub occasu isto, non sine gravi dispendio, conse- 
cratio hactenusestdilata, cum sex annis et amplius 
jam dieta Ecelesia pastorali manserit providentia 
destituta. Unde quoniam mora trahit ad se pericu- 
lum, discretioni vestrae per apostolica scripta man- 
damus atque precipimus, quatenus, si res ita se 
habet, suffraganeis episcopis ad vestram Ecclesiam 


convocatis, prefato electo, sine difficultate, dila- - 


tione et appellatione remota, manus faciatis conse- 
crationis impendi, ita quod plenitudinem officii 
pontificalis adeptus, commisso sibi gregi sacramenta 


T 


clericorum quam in dedicatione ecclesiarum, et 
aliis que ad episcopum solum respiciunt, sicut 
fuerit necessarium, pro videre. 

Datum Verul., vmm Kal. Maii. 

CXXXVII. 

Privilegium pro monasterio S. Severi Ravennate. 
(Verulis, April. 27.) 
[MirranELLI, Annal. Camaldul., IV, 113.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis HeNR1co abbati Sancti Severi Ravennatis, ejus- 
que fratribus,tam presentibus quam futuris, regu. 
lariter substituendis, in perpetuum. 

Quoties a nobispetitur quod religioni et honestati 
convenire dignoscitur, animo nos decetlibenti con- 
cedere et petentium desideriis effectum congruum 
impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus clementer annuimus, et pre- 
fatum monasterium, in quo divino mancipati estis 
obsequio, sub beati Petri et nostra protectione sus- 
cipimus et praesentis scripti privilegio communimus, 
statuentes ut quascunque possessiones, quecunque 
bona idem monasterium in pr&sentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione 
pontificum, largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poteritadipisci, firma vobis vestrisque suc- 
cessoribus et illibata permaneant. In quibus haec 
propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est, eum omnibus pertinentiis suis: monaste- 
rium Sancti Pulionis, ecclesiam Sancte Marise in 
Xenodochio, ecclesiam Sancti Thome ; medietatem 
porte Sancti Laurentii eum ripa fluminis usque ad 
turrem Sancti Cypriani, cum ipsa turri, et ab ipsa 
porta usque ad palatium quondam Theodorici regis 
cum casamentiset tenementis ; quidquid habetisin- 
fra urbem Ravennatem vel infra totum territorium 
ipsius civitatis ; insulam a Badanero usque ad por- 
tum Candiani et a monasterio vestro usque ad mare 
cum usu piscandi et pascendi ; quidquid habetis in 
comitatu Imolensi, ecclesiam de Butrio cum suis 
pertinentiis, ecclesiam Sancti Cassiani infra civita- 
tem Faventinam cum omnibus pertinentiis suis, et 
quidquid habetis in ipsa civitate velepiscopatu suo ; 
quidquid habetis in episcopatu Bononiensi, et quid- 
quid habetis in episcopatu Liviensi; ecclesiam San- 
ct: Suffie in episcopatu Ferrariensi, et quidquid 
habetis in ipso episcopatu ; ecclesiam Saneti /Egi- 
dii in Carpenella, et tertiam partem ecclesise San- 
cie Marie ipsius ville cum ipsa villa ; capellam 
Sancti Severi, capellam Sancti Martini, capellam 
Saneti Christophori, capellam Saneti Andree in 
Catignano, capellam Sancti Paterniani cum om- 
nibus pertinentiis earum ; totam massam de Sclao 
et quidquid habetis in episcopatu Popiliensi ; ec- 
clesiam Saneti Pauli de Casameruli cum perlinen- 
tiis suis, et quidquid habetis in civitate Ficloclensi 
vel inepiscopatu, ecclesiam Saneti Angeli in civitate 


EPISTOLA ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


possit salubria ministrare. et tam in ordinatione A Ariminensi, ecclesiam Sancte Maria de Marignano, 


B 


1950 


Ecclesiam Saneti Stephani in Pereto, ecclesiam 
Saneti Martini in Luciano, cumomnibus pertinentiis 
earum,et quidquid habetisin episcopatu Ariminensi; 
ecclesiarum Saneti Jacobi in civitate Pensauriensi 
cum pertinentiis suis, et quidquid habetis in ipsa 
civitate vel episcopatu; quidquid habetis in episco- 
patu Fanensi, vel Callensi, seu etiam Eugubiensi ; 
quidquid habetis in comitatu Castelli, castrum Co- 
riecum eeclesiiset pertinentiissuis ; tertiam partem 
castride Afracum tertia parte ecclesicipsius castri ; 
monasterium Sancti Benedieli de Castagnola cum 
omnibus suis pertinentiis, ecclesiam SanctiJoannis 
de cassiano, ecclesiam Sancti Andres, ecclesiam 
Saneti Petri in Caniano cum omnibus pertinentiis 
suis, et quidquid habetis in comitatu Senogalliensi ; 
monasterium de Castagnola, ecclesiam Sanotee 
Marise de Remorta cum pertinentiis suis, ecclesiam 
Sancti Stephani in Lemiciano, ecclesiam Saneti Ser- 
gii, ecclesiam Sancti Cassiani, et quidquid habetis 
in episcopatu Esino. cum ecclesiis et pertinentiis 
suis, ecclesiam Saneti Angeli in Casabie cum toto 
fundo, ecclesiam Sancti Ariaci in Gaona cum toto 
fundo, ecclesiam Sancti Joannis in Palumbice cum 
toto fundo, ecclesiam Sancti Joannis de Agello 


. eum pertinentiis suis, ecclesiam Sancte Marice de 


Camorata, et quidquid habetis in comitatu Anconi- 
Iano et Auximano. 

Sane novalium vestrorum qus propriis manibus 
vel sumptibus colitis, sive denutrimentis vestrorum - 
animalium, nullusa vobis decimas extorquere prse- 
sumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e 
seeculo fugientes liberos et absolutos, ad conver- 
sionem recipere et eos absque contradictione ali- 
qua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum 
vestrorum, post factam in eodem loco professionem 
fas sit absque licentia sui abbatis deeodemloco dis- 
cedere ; discedentem vero sine communium litte- 
rarum cautione nullus audeatretinere. Cum autem 
generale interdietum terree fuerit, liceat vobis, clau- 
sis januis, non pulsatis campanis, exclusis excom - 
munieatis et interdictis, suppressa voce, divina of- 
ficia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci 
abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus 
ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia prae- 
ponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel 
fratrum pars consilii sanioris, seeundum Dei timo- 
rem etbeati Benedicti Regulam, providerint eligen- 
dum. Sepulturam preterea monasterii vestri libe- 
ram essedecernimus, ut eorum devotioni et extremae 
voluntati. qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati vel interdicti fuerint, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a 
quibus mortuorum corpora assumuntur. Ad hec, 
constitutionem quam charissimus in Christo filius 
noster Fridericus, illustris Romanorum imperator 
semper augustus, denon alienandis possessionibus 
vel redditibus monasterii fecit ab his qui nomine 
vestro tenent, et scriptoauthentico roboravit, aucto- 


1251 


LUCII III PAPE 


1252 


ritateapostolicaratam habentes futuris decernimus A sunt, vel in posterum offerri contigerit, quieta et 


temporibus valituram, eamque presenti privilegio 
confirmamus. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatum monasterium temere perturbare aut 
ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed 
illibata omnia et integra conserventur eorum, pro 
quorum gubernatione et sustentatione concessa 
sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apo- 
stoliee auctoritate. Si qua igitur in futurum eccle- 
siastica seecularisve persona, etc. 

ADJUVA NOS, DEUS, SALUTARIS NOSTER. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S.Rufince episcopus. 

Ego Henrieus Albanensis episcopus. 

Ego Paulus Prenestinus episcopus. 

Ego Petrus presb. card. tit. S. Susanne. 

Ego Vivianus presb. card. Saneti Stephani in 
Ceelio Monte. 

Ego Laborans presb. card. Sancte Marie trans 
Tiberim tit. Calixti. 

Ego Pandulfus presb. card. tit. Basilicee xi Apo- 
stolorum. 

Ego Jacobus diac. card. S. Marie in Cosmedin. 

Ego Gratianus SS. Come et Damiani diac. card. 

Ego Bobo diac. card. Saneti Angeli. 

Ego Oetavianus SS. Sergii et.Bacchi diac. card. 

Ego Soffredus S. Marise in Via Lata diac. card. 

Ego Albinus diac. card. Sancte Marie Nove. 


Datum Verulis, per manum Alberti sancte Ro- C 


mane Eeclesice presbyteri cardinalis et cancellarii, 
v Kald. Maii, indiclione it, Incarnationis Dominice 
anno 118£, pontificatus vero domni Lucii papae III 
anno i. 


CXXXVIII-IX. 


Ecclesiam de Capite Ursuli tuendam suscipit ejusque 
bona ac privilegia confirmat. 


(Verulis, Maii 4.) 
[MunaATOu, Antig. Ital., III, 1179.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio PETRO presbytero, rectore ecclesie de Capite 
Ursuli, salutem et apostolicam benedictionem. 

Apostoliee sedis benignitate inducimur, et sus- 
cepta administrationis debito provocamur, vene- 
rabilia loca paterna charitate diligere, et contra 
malignorum incursus protectionis eis apostoliece 
presidium impertiri. Eapropter ad exemplar felicis 
recordalionis Paschalis pape, predecessoris no- 
stri, domum, cui Deo auctore preesse dignosceris, 
cum omnibus que in presentiarum rationabiliter 
possides, sub beati Petri et nostra proteclione sus- 
cipimus, et presentis scripti patrocinio commu- 
nimus : statuentes ut quaecunque bona a Gualandi 
filiis Theodorico et Groffolello, vel a Ranerio et 
Gottolo Gotti filiis, seu a Benni filiis Htigone et 
Theodorico, vel a Bernardo et Henrico Benni filiis, 
et a Rodulfo et Ildebrandino Ildebrandi filiis, ve] 
&quibuscunque fidelibus ineamdem domum oblata 


integra inejusdem domus possessione permaneant 
illibata, peregrinorum et pauperum usibus profu- 
tura. Prohibemusetiam ne quis in eamdem domum 
assultum facere, vel eam temere perturbare, aut 
ejus bona diripere, vel modis quibuslibet alienare 
presumat. Nulli ergoomnino hominum liceathance 
paginam nostre protectionis infringere, vel ei ausu 
temerario contraire. Si quis autem hoc attentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et 
beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se nove- 
rit incursurum. 
Datum Verulis, quarto Nonas Maii. 


CXL. 
Possessiones ecclesiz collegiat» B. Marie Brugis 


B recenset, easque privilegio apostolico confirmat. 


(Verulis, Maii &.) 
[Minus, Opp. Diplom., M, 977.] 

Lvcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GrzB&RTO preposito S. Marice Brugensis ejus- 
que fratribus tam presentibus quam futuris cano- 
nice substituendis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
postulat equitatis et ordo exigit rationis, preeser- 
tim quando petentium voluntatem etpietasadjuvat 
et veritas non relinquit. 

Eapropter, dileeti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus clementer annuimus et prefatam 
ecclesiam in qua divino mancipati estis servitio, ad 
exemplar felicisrecordationis Alexandri papse pree- 
decessoris nostri sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus, et preesentis scripti privilegio 
communimus ; statuentes ut quascunque posses- 
siones,quascunque bona eadem ecclesia in preesen- 
tiarum juste et canonice possidet aut in futurum 
concessione pontificum, largitione regum vel prin- 
cipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, 
prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. 
In quibus hee propriis duximus exprimenda voca- 
bulis: Ecclesiam de Sisela cum decimis et aliis 
pertinentiis suis ; census quoshomines vestri vobis 
annuatim exsolvunt ; concessionem quoque bonz 
memorie Baldericiquondam Noviomensis episcopi 
quam parochiali ecclesise vestre Sanctee Marise quee 
apud Brugense oppidum sita est fecit, felicis me- 
morie predecessorum nostrorum Paschalis et 
Alexandri pape vestigiis inherentes auctoritate 
apostoliea confirmamus ; scilicet ut altare beate 
Marie juxta quod predecessor noster decrevit, ab 
omni exaetione sit liberum. Canonici illic consti- 
tuti eligendi prepositum suum canonicam habeant 
et liberam potestatem, in canonibus videlicet ex- 
pressam, qualem enim canonici habuisse nosceun- 
tur, nune de propria ecclesia, nunc de aliena prae- 
positum eligentes. Cui quidem episeopus canonico- 
rum spiritualem curam et providentiam substantie 
temporalis assignet. Ipse vero ab episcopo utram- 
que prelationem accipiat, et pro utraque ei reve- 


-— 


1253 du 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1254 


rentiam canonieam et subjectionem impendat. A — Cum aliqua pro Eeclesiarum utilitate fuerint or- 


Gum autem generale interdictum terree fuerit, li- 
ceat vobis clausis januis, non pulsatis campanis, 
exclusis excommunicatis et interdietis, suppressa 
voce, divina officia celebrare. 

Sepulturam praterea ecclesise vestre liberam esse 
decernimus, ut eorum devotioni et extreme vo- 
luntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte 
excommunicati vel interdicti fuerint, nullus obsi- 
stat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a 
quibus mortuorum corpora assumuntur. Ad hec 
libertates et immunitates ac rationabile consuetu- 
dines in ecclesia vestra hactenus observatas ratas 
habemus, easque futuris sancimus temporibus 
permanere. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum |li- 
ceat prefatam ecclesiam temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus faligare, sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt, usi- 
bus omnimodis profutura, salva sedis apostoliese 
auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. 

Si qua igitür in futurum ecclesiastica sscularis- 
ve persona, etc. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufinse 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Petrus presbyter cardinalis titulo Sancte 
Susanne. 

Ego Vinciamus presbyler cardinalis titulo S. 
Stephani de Monte. 

Ego Laborans presbyter cardinalis S. Marie 
trans Tiberim, titulo Calixti. 

Ego Isandus presbyter cardinalis titulo Basilicee 
xn Apostolorum. 

Ego Jacobus diaconus Sancte Marie in Cosme- 
dino. 

Ego Bobo diaconus cardinalis S. Angeli. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus cardiaalis. 

Ego Soffredus Sancte Marie in ViaLatadiaconus 
cardinalis. 

Ego Albinus diaconus cardinalis Sancte Marice 
Nova. 

Datum Veruli, per manum Alberti sanete Roma- 
ns Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii 
iv Nonas Maii, indictione n, Incarnationis Domini- 
cie anno 1184, pontificatus vero domni Lucii pape 
IIl anno 1. 

CXLI. 


Statutum pro juramento personarum super 
residentia. 


(Verulis, Maii 4.) 
[Prrir, Z'Aeodori Penitentiale, p. 453.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filii G. decano et canonicis Carnotensis Ecolesis, 
salutem et apostolieam benedictionem. 


dinata, que non sunt obvia rationi, ne cuiquam 
temeritas ea violare presumat, munimine sunt 
apostolico roboranda. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus annuentes, quod 
bonae memorie J. quondam episcopus vester in 
capitulo vestro de communi fratrum consilio sta- 
tuit, scilicet ut. cuicunque extunc personatus ec- 
elesice vestre daretur, juramentum prestaret in 
capitulo infra civitatem — vestram residentiam 
sefaeturum (quo sacramento dieuntur astricti, 
quibus postmodum honores sunt et personatus 
ecclesie vestre collati), sicut idem statutum ratio- 
nabiliter est editum, et hactenus pro ipsius eccle- 
sie utilitate sine contradictione servatum auctori- 


p tate apostolica confirmamus. Statuentes ut nulli 


omnino hominum liceat hane paginam nostre con- 

firmationis infringere, vel ei ausu temerario con- 

traire. Si quis autem hoe attentare presumpserit, 

indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 

et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 
Datum Verul., 1v Non. Maii. 


CXLII. 


Concordiam Guichardi Lugdunensis archiepiscopi 
confirmat. 


(Verulis, Maii 6.) 

[Jugxim, Nouv. hist. de Tournus, Pr., p. 179.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori et fratribus domus Ralgiacensis, salu- 
tem et apostolicam benedictionem. 

.... Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus grato concurrentes assensu, 
concordiam et compositionem quam bone me- 
morie Guichardus quondam Lugdunensis archi- 
episcopus fecit super controversiaqueeinterdomum 
vestram et Petrum pracentorem, custodem S. Ste- 
phani super jure parochiali castri Balgiacensis 
fuerat diutius agitata, sicut eadem compositio at- 
que concordia rationabiliter facta est, et ab utra- 
que parte recepta, etin seripto authentico conti. 
netur, auctoritate apostolica confirmamus, et pre- 
sentis scripti patrocinio communimus. Statuentes 
ut nulli omnino hominum liceat hane paginam 
nostre confirmationis infringere, vel ei ausu te- 
merario contraire. Si quis autem hoe aíitentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei, 
et beatorum Petri et Paulis apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Verulis, rt Nonas Maii. 

CXLIII. 
Monasterii Letiensis possessiones confirmat. 
(Verulis, Maii 6.) 
(RrirreNBERG, Monuments, VIT, 643.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileetis 
filiis HgLcoro abbati Laetiensi monasterii ejusque 
fratribus, tam presentibus quam futuris, regularem 
vitam professis, in perpetuum. 

Quoties a nobis petitur, ete. Eapropter, etc., 
statuentes utquascunque possessiones, quecunque 


1255 


LUCH III PAPJE 


1256 


bona idem monasterium in praesens juste et cano- A dicitur S. Cornelii, sub redditione census quinque 


nice possidet, aut. in futurum concessione pontifi 
cum, largitione regum et principum, etc. 

Datum Verule, per manum Alberti sancta Ro- 
mana Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
nu Nonas Maii, indictione L., anno 1184, pontificatus 
vero dicti Lucii papa IlI anno ui. 

CXLIV. 


Monasterii Capeiensis protectionem susciptt etpos- 
sessiones confirmat. 


(Verulis, Maii 6.) 

[D. Mannign, Historia S. Martini a Campis, 341.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis RosERrTo priori Capeiensis monasterii ejusque 
fratribus, tam presentibus quam futuris, regularem 
vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
postulat equitatiset ordo exigit rationis, praesertim 
quando petentium voluntatem et pietas adjuvat et 
veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus clementer an- 
nuimus et prefatum monasterium in quo divino 
eslisobsequio mancipati, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis scripti privile- 
gio communimus. Statuentes ut quascunque pos- 
sessiones, quaecunque bona idem monasterium in 
presentiarum juste et canonice possidet, aut in fu- 
turum concessionepontificum, largitioneregum vel 
prineipum, oblatione fidelium, seu aliis justis mo- 
dis, prestante Domino, poteritadipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. In 
quibus hec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Ecclesiam S. Medardi de Capeio et tertiam par- 
tem decime ipsius castri et quidquid ibi habetis. 
Altare de Longavalle, tertiam partem decima 
ipsuisloci, et quidquid ibi habetis. Illud juris et 
possessionis quodin altari de Clary Gaufridus cle- 
ricus, filius Matthei Peronensis viri illustris habe- 
bat, eum parte decime quam ibi habetis et qnid- 
quid ibidem possidetis, Prebendam unam in ec- 
clesiam S. Fursei in Peronensi castro, ex dona- 
tione Radulfi comitis Viromand. Altare de Frama- 
revilla, cum tertia parte decime, et quidquid ibi 
habetis. Altare de Waviller, cum tertia et decima 
et terra et curte quam ibi habetis. Altare de Veteri 
Ambianensiliberum et absolutum etab omni costu- 
mia, et quidquid jbi in decima vel terra habetis. 
Terram de Rermecurt et quidquid ibi habetis. Ter- 
ram de Fulconceurt et quidquid ibi habetis. Allo- 
"dium de Choinnoles et hospites etquidquid ibi ha- 
betis. Altare de Mames et quidquid in decima il- 
lius loci habetis. Quidquid habetis in decima de 
Carnai. Altare de Fontanis, cum curte et quidquid 
ibi habetis. Viginti solidos ad luminare ecclesise 
singulisannisin conductu mercatorum, quod vulgo 
Guionagium dicitur, Perona capiendos et in festo 
.S$. Remigii persolvendos, de dono Radulfi comitis 
Viromand et Adeleidis uxoris ejus. Terram qua 


solidorum. Sexaginta solidos Atrebatensis monetae. 
Apud Warneston, tres bonuerios terre de dono 
Petri militis de Capeio, assentientibus et conce- 
dentibus Eva uxore ipsius et Gila filia ejusdem. 

Sane novalium vestrorum quae propriis mani- 
bus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum nullus a vobis decimas extor- 
quere presumat. In parochialibus autem ecclesiis 
quas habetis, liceat vobis sacerdotes eligere et 
dicecesano episcopo presentare, quibus si idonei 
fuerint, episcopus curam animarum committat, ut 
ei de spiritualibus vobis, vero de temporalibus, de- 
beant respondere : liceat vobis quoque clericos vel 
laicos e seculo fugientes liberos et absolutos ad 
conversionem recipere eteos absque contradictione - 
aliqua retinere. Cum autem generale interdictum 
terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pul- 
satis campanis, exclusis excommunicatis et inter- 
dictis, suppressa voce divinaofficia celebrare. Prio- 
rem insuper vel monachos sicut a bone memorie 
papa Lucio et aliis Romanis pontificibus constitu- 
tum est, sine auctoritate Rom. pontificis nullus 
excommunieationi vel interdicto subjicere propria 
voluntate presumat. Si vero, quod absit ! in atrio 
vestro, velin effusione sanguinis, vel in verberum 
illatione, sine in aliquo hujusmodi violentiam irro- 
gari forle contigerit, nequaquam propter hoc a 
divinis ecclesia vestra prohibeatur officiis. Sepul- 
turam preeterea ipsius lociliberam esse decernimus, 
ut eorum devotioni et extremes voluntati qui se 
illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommuni- 
cati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva ta- 
men justitia illarum ecclesiarum, a. quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. 

Prohibemus insuper ut infra fines parochiarum 
vestrarum, sine assensu vestro, capellam vel orato- 
rium, nullus edifieare presumat, salvis tamen pri- 
vilegiis Romane Ecclesia. Statuimus etiam ut si 
prior qui pro tempore fuerit in vestra ecclesia con- 
stitutus, prebendam quam in ecclesia S. Furseide 
Perona debetis habere, alicui persone idonee quae 
assiduedeserviatad tempus duxerit committendam, 
integritatem fructuum sicut alii qui assidui fuerint, 
consequatur. Chrisma quoque, oleum sanctum,con- 
secrationes altarium, ordinationes clericorum et 


D e:etera ecclesiastica sacramenta a dicecesano susci- 


pietis episcopo, siquidem catholicus fuerit et gra- 
tiam alque communionem apostolice sedis habuerit 
et ea gratiset absque pravitate aliqua vobis voluerit 
exhibere. Alioquin liceat vobis quemcunque ma- 
lueritis catholieum adire antistitem, qui nostra ful- 
tus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Liber- 
tates vero et immunitates ac rationabiles consue- 
tudines in ecclesia vestra hactenus observatas, ra- 
tas habemus, easque futuris temporibus illibatas 
manere sancimus. Paci quoque et tranquillitati ve- 
stre paterna in posterum sollicitudine providere 
volentes, auctoritate apostolica prohibemus ne quis 


E ovs 


1257 n 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1484. 


1258 


infra elausuras locorum vestrorum, seu grangia- A que possessiones, queeconque bona eadem ecclesia 


rum vestrarum furtum facere, ignem apponere, 


Seu hominem capere vel interficere audeat. Adji- 


cientes autem auetoritate nihilominus apostolica 


prohibemus, ut nulli episcopo liceat in ecclesia ve- 


stra stationes facere vel missas publicas sine as- 
sensu vestro celebrare, ne monastics& simplicitas 


discipline quz per prelatos ecclesiarum fovenda 


dignoscitur, popularibus tumultibus perturbetur. 
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
praefatum monasterium Lemere perturbare aut ejus 
possessiones auferre, velablatasretinere, minuere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 


- integra conserventar, eorum, pro quorum guberna- 


ed 


tione ae sustentationeconcessa sunt, usibus omni- 


modis profutura, salva sedis apotoliese auetoritate et p 


Cluniacensis monasterii et ecclesie S. Martini de 
Campis debita reverentia. Si qua igitur in futurum 
ecclesiastica secularisve persona hancnostre cons. 
titutionis paginam sciens, contraeam temere venire 
tentaverit, secundo tertiovecommonita, nisireatum 
suum congrua satisfactione correxerit, potestatis 
honorisque sui careatdignitate, reamque se divino 


judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat 


et a sacratissimo corpore ae sanguine Dei et Do- 
mini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat 


. atque in extremoexamine divine ultioni subjaceat. 


Cunetis autem eidem loco sua jura servantibus, sit 
pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hie 
fructum bons actionis percipiant et apud distri- 
ctum Judicem premia sterne pacis inveniant. 
Amen. 

Datum Verulani, per manum Alberti S. R. E. 
presbyteri cardinalis et cancellarii, n Nonas Maii, 
indictione u, Incarnationis Dominiee anno 1184, 
pontificatus vero domni Lucii papee III anno nr. 


CXLV. 


Privilegia immunitates ac possessiones canonice S. 
Ursi de Aosta confirmat. 
(Verulis, Maii 7.) 
[Historiz patrie Monum., Charte, I, 930.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Hurpnrco priori Saneti Petri et Sancti Ursi de 
Augusta, et canonicis ejusdem ecclesie, tam pro- 
sentibus quam futuris, canonicam vitam professis, 
in perpetuum. 

Religiosis votis annuere et ea operis exhibitione 
complere officium nos invitat suscepti regiminis et 
ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in 
Domino filii, vestris justis postulationibus clemen- 
ier annuimus, et prefatam ecclesiam, in qua di- 
vino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et 
nosira protectione suscipimus et presentis scripti 
privilegio communimus, imprimis siquidem statu- 
enles ut ordo canonieus, qui secundum Dei timo- 
rem et B. Augustini Regulam in ipsa ecclesia in- 
stitutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem tempo- 
ribus inviolabiliter observetur. Preterea quascun- 


PATROL. GCI. 


impreesentiarum juste et canonice possidet, aut in 
futurum eoncessione pontificum, largitione re- 
gum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Deo, poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribus et illibata perma- 
neant. In quibus hiec propriisduximus exprimenda 
vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefata ecclesia sita. est, 
cum omnibus pertinentiis suis, ecclesias Sancte 
Maris et Saneti Petri de Castro Argenteo cum per- 
tinentiis suis, ecclesiam Saneti Albani de Mosterio 
cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sancti 
Laurentii de monte Girolt cum decimis et perti- 
nenliis suis, ecolesiam Sancti Ursii de Conia cum 
decimis et pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Ste- 
phani de Grazano cum decimis et perlinentiis suis, 
ecclesiam Saneti Martini de Varaia cum decimis 
ei pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Salvatoris de 
Valesia eum appendiciis suis, ecclesiam Sanoti 
Jacobi de Ussonia et locum de Stillano cum appen- 
diciis suis, ecclesiam Sancti Joannis de Quarto, et 
ecclesiam Saneti Andree de Pavone cum decimis et 
appendiciis suis, ecclesiam de Salugia cum decimis 
et appendiciis suis, ecclesiam Sancti Pauli de Ver- 
zel juxta Sesiam eum appendiciis suis. Sane nova- 
lium vestrorum que propriis manibus aut sumpti- 
bus colitis, sive de nutrimentis vestrorum ani- 
malium, nullus a vobis decimas extorquere pre- 
sumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, e 
sieculo fugientes liberos et absolutos, ad conver- 
sionem recipere et eos absque contradictione ali- 
qua retinere. 

Prohibemus insuper ut nulli fratrum nostro- 
rum, post factam in eodem loco professionem, fas 
sit absque prioris sui licentia de eodem loco nisi 
aretioris religionisobtentu, discedere ; discedentem 
vero, absquelitterarum communium cautione, nul- 
lus audeat retinere. Cum autem generale interdic- 
tum terree fuerit, liceat vobis, clausis, januis, ex- 
clusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis 
campanis, suppressa voce, divina offieiacelebrare. 
In parochialibus autem ecclesiis, quas habetis, li- 
ceat vobis sacerdotes eligere et dioecesano episcopo 
presentare ; quibus, si idonei fuerint, episcopus 
animarum curam committat, ut ei de spiritualibus, 
vobis autem de temporalibus debeant respondere. 
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decer- 
nimus, ut eorum devotioni el extreme voluntati 
qui seillie sepeliri deliberaverint, nisi forte excom- 
municati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mor- 
tuorum corporaassumuntur. Obeunte verote, nune 
ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet succes- 
sorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu 
violentia preeponatur, nisi quem fratres communi 
consensu vel fratrum pars consilii sanioris, secun- 
dum Dei timorem et beati Augustini Regulam, pro- 
viderint eligendum. Inhibemus etiam ne ecclesias 


40 


1259 


collatum liceat alicui personaliter dare sive alio 
modo alienari sine consensutotius capituli aut ma- 
joris et sanioris partis. Si que vero donationes vel 
alienationes aliter quam dietum est factae fuerint, 
irritas esse censemus. 

Ad hee autem adjicimus ne aliqui canonice seu 
conversi,sub professione domus vestre astricti, sine 
consensu et licentia prioris ac majoris et sanioris 
partis capituli vestri, pro aliquo fidejubeant, vel 
abaliquo pecuniam mutuo accipiant ultra pretium 
capitulisui providentia provisum, nisi propter ma- 
nifestam domus vestre utilitatem. Quod si facere 
presumpserint, non teneatur conventus, sine cu- 
jus licentia et consensu hoc egerant, aliquatenus 
respondere 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit preefatasecclesias temere perturbare, autearum 
possessiones auferre vel ablatas retinere, seu qui- 
buslibet vexationibus fatigare ; sed omnia conser- 
veniur,eorum, pro quorum gubernatione etsusten- 
tationeconcessasunt, usibus omnimodis profutura, 
salva sedis apostolice auctoritate et dicecesani epi- 
scopi eanonica justitia. Si qua igitur in futurum ec- 
clesiastica seecularisve persona, etc. 

Bene valete. 

Ego Lucius catholiee Ecclesie episcopus sub- 
scripsi. 

Ego Petrus presb. cardin. tit. S. Susanne sub- 
scripsi. 

Ego Vuceanus tit. S. Stephani in Colio Monte 
presb. card. subscripsi. 

Ego Laborans presbyter cardin. Sanete Marice 
Traus Tiberim tit. Calixti subscripsi. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufinz epi- 
scopus subseripsi. 

EgoHenrieus Albanensis episcopus subscripsi. 

Ego Paulus Preenestinus episcopus subscripsi. 

Ego Jacobus diae. card. S. Marie in Cosmedin 
subscripsi. 

Ego Ardicio diaconus cardin. S. Theodori sub- 
scripsi. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosma et Damiani 
diacon. card. susbscripsi. 

Ego Ottonianus diaconus cardinalis Sanctorum 
Sergii et Bacchi subscripsi. 

Datum Verulis, per manum Alberti Sancte Ro- 
man: Eeclesicee presbyteri cardinalis et cancellarii, 
Nonas Maii, indictione secunda, Incarnationis Do- 
miniee anno 1184, pontificatus vero domni Lucii 
pape III anno tertio. 


CXLVI. 
Bulla pro capitulo S. Martini Turonensis. 
(Verulis, Maii 28.) 
[Défenses des priviléges de SaintMartin de Tours, 


p. 24.) 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano, thesaurario et capitulo Beati Mar- 


LUGIH III PAPJE 


aut terras seu quodlibet beneficium ecclesise vestrae À tini Turonensis, salutem et apostolicam benedi- 


19260 


ctionem. 

Cum ecclesia vestra ad apostolicam sedem nullo 
mediante pertineat,dubitatisne,sicausas qua» motae 
fuerint contra eam venerabili fratrinostro Turonensi 
archiepiscopo delegemus, occasione delegationis 
jurisdictionem in vos querat perpetuam vindicare. 
Vestre proinde libertati pro nostro volentes officio 
providere, auetoritate vobis apostolica indulgemus 
ut, si ad jam dictum archiepiscopum aliquae contra 
ecclesiam vestram littere sunt obtentse, vel fuerint 
imposterum impetrata, liceat vobis ipsum de apo- 
stolica licentia recusare. Nulli ergo omnino homi- 
num liceat hanc paginam nostre concessionis in- 
fringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis 


p fautem hoc attentare presumpserit, indignationem 


omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum ejus se noverit incursurum. 

Dat. Verul. v Kal. Junii. 

CXLVII. 
Bulla pro ecclesia S. Martini Turonensi. 
(Vervlis, Maii 28.) 
[/bid.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis PriLiPPo decano, Ro. thesaurario et eapitulo 
Sancti Martini Turonensis, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos fa- 
cilem prebere consensum, et vota qua a rationis 
tramite non discordant, effectu prosequente com- 


C plere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 


justis postulationibus grato concurrentes assensu, 
de his qui fidelitatem promiserunt et juramento 
etiam firmaverunt starejudicio capituli vestri, juxta 
cousuetudiues ecelesice vestre, si quod vobis jura- 
runt noluerint adimplere, plenam vobis auctorita- 
tem concedimus, et conferimus potestatem, eis, 
sublato appellationis obstaculo, beneficia subtra- 
hendiqus ipsiusecclesie nomine tenere noscuntur 
quousquesatisfecerintcompetenter. Libertates quo- 
que, dignitates et consuetudines approbatas eccle- 
sie vestrae vobis auctoritate apostolica confirman- 
tes, illibatas et integras permanere sancimus. Nulli 
ergoomninohominum liceat hane paginam nostre 
concessionis et confirmationis infringere, vel ei 


p 8usu temerario contraire. Siquis autem hoe atten- 


tare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei etbeatorum Petri et Pauliapostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Verul., v Kal. Junii. 

CXLVIU. 
Bulla pro capitulo S. Martini Turonensis. 
(Verulis, Maii 28 ) 
[Ibid.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis PriciPPo decano, Ro. thesaurario et capitulo 
Saneti MartiniTuronensis, salutem etapostolicam 
benedictionem. 


Quanto Ecclesia vestra specialius noseitur ad jus 


. 461 : 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4184. 


1262 


et proprietatem sedis apostoliec perlinere, tanto A episcopi excommunicaverint, liberum sit vobis ex- 


amplius nobis imminet providendum ut integritas 
pacis et libertatis ipsius in sua jugiter firmitate 

. eonsistat, et honorabilius status ejus peradinven- 
tionisillieitee pravitatemaliquid juris sui dispendium 
non ineurrat. Quapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus annuentes, antiquam 
ipsiusecelesie dignitatem secundum quodin Roma: 
norum pontificum et regum privilegiis continetur, 
in suo statu manere decernimus, et eam auctoritate 
apostolica confirmamus, de communi fratrum eon- 
silio statuentes ut omnia communia juramenta vel 
conjuratio quam burgenses vestri de Castronovo 
sub appellatione communis vel communis sacra- 
menti fecerunt, quocunque nomine censeatur, irrita 
sint et cassa, et principales auctores eorum cum 
fautoribus suis, si ea abjurare noluerint, vinculo 
anathematis innodentur. Illad quoqnejuramentum 
quo se illis temere populus obligaverat trrilum esse 
decernimus, et praecepimus non teneri, ita tamen 
ut de temeritate ipsius juramenti digna poenitentia 
satisfaciant, quia illud eontra Eeclesiam Dei prea- 
sumptione damnabili preetiterunt ; maxime cum ex 
hoc et libertas deperiret Ecclesie, et in his qua ad 
jurisdietionem ejus pertinere noscuntur, multa sse- 
pius eontra juris ordinem et servatam hactenus 

. justitiam provenirent. Si qui ergo de actoribus jura- 
mentorum prascriptorum vel conjurationis ipsius 
existiterint qui,eaabjurare commonit,contradicant, 
vel hujusmodi deinceps conventiculis manu tenen- 
dis aut roborandis insistant, liberam vobis damus 
nullius contradictione vel appellatione obstante, 
excommunicandi eos auctoritate apostolica facul- 
latem. 


Ad hac priedecessorum nostrorum felicis recor- 
dationis Alexandri ei aliorum quorumdam Roma- 
norum pontificum vestigiis inherentes, deconsueta 
clementia et benignitate sedis apostolice vobis du- 
ximus indulgendum ut, si archiepiscopi vel epi- 
scopi in quorum episcopatibus malefactores vestri 
fuerint, tertio per intervallum trium mensium a 
vobis reverenteret devote atque humiliterrequisiti, 
de ipsis usque ad annum vobis et ecclesic vestre 
plenam et sufficientem justitiam non exhibuerint, 
extunc habito saniori consilio et maturitate quam 
'decet servata, liceat vobis eos auctoritate nostra 
infra missarum solemnia, nullius appellatione vel 
contradictione obstante,excommunicationis vinculo 
innodare. De his autem qui fidelitatem vobis pro- 
miserunt, et juramento confirmaverunt stare justi- 
tie eapituli vestri, juxta consuetudines ecclesie 
vestre, si infrasex menses postquam archiepiscopi 
velepiscopi quorum parochiani sunt, a vobis requi- 
siti fuerint, eos secundum quod diximus de aliis 
quod vobis juraveruntnon compulerunt adimplere, 
eamdem per omnia vobis auctoritatem concedi- 
mus et conferimus potestatem. Adjiecimus quoque 
ut quos de malefactoribus vestris archiepiscopi vel 


communicalos denuntiare. 

Prohibemus insuper ut nulli archiepiscopo, vel 
episcopo, vel alii ecclesiastice: persone liceat ex- 
communicationis vel interdicti sententiam,quam in 
predietos malefactores vel jurato vestros servaía 
forma el ordine quem diximus de communi consi- 
lio vel majoris et sanioris partis rationabiliter. pro- 
tuleritis, sine satisfactione congrua relaxare ; sed 
usque ad dignam emendationem sententiaipsa rata 
et firma permaneat,et irrefragabiliter observetur. 
Nulli ergo omnino hominum liceat hane. paginam 
nosire definitionis, concessionis et confirmationis 
infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attentare presumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum ejus se noverit incursurum 

Datum Verul., v Kalendas Junii. 


CXLIX. 

Aimerico priori et capitulo Silviniacensi concedit 
« ne quis infra ejusdem ecclesie parochias sine 
ipsorum assensu ecclesiam vel capellam construat, 
nec ezxcommunicationis sive interdicti sententiam 
in Silviniacenses promulget. » 

(Castri, Jun. 13). 
Histoire duprieuré de Souvigny,342, teste Bréqui- 
gny, Table chronologique, 1V, 43.] 
CL. 
Monasterium S. Mari» Noviportus tuendum suscipit 
et ejus bona ac jura confirmat. 
(Anconee, Jun. 17.) 


C [Ucursru, Italia sacra, 1, 332. — Pontificis et cardi- 


nalium subseriptiones, cum die illis aseripta, hic 
tantum exhibentur, Lectore ad bullam Alexan- 
dri IIl eidem monasterio, iisdem verbis, conces- 
samrevoeato. Vide Patrologiz, t. CC, in Alexan- 
dre III, ad an. 1177, Junii 29.] 


Ego Lucius catholiece Eeclesise episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis S. Rufine sedis epi- 
scopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis episco- 
pus. 

Ego Joannes presbyter card. tit. S. Marci. 

Ego Laborans presb. eard. S. Marie Trans Tibe- 
rim, tit. Calixti. 

Ego Arditto diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Gosms et Damiani diac. 
card. 

Ego Soffredus S, Marie in Via Lata diac. card. 

Datum Anconse, per manum Hugonis S. R. E. no- 
tarii, xv Kal. Julii, indict. n, Incarn. Domin. 1183, 
pontifieatus vero D. Lueii pape III anno in. 


CLI. 
Donationes Godefridi I, Henrici I et Godefridi II, 
Brabantie ducum,in favorem equitum Templario- 
rum confirmat. 


(Arimini, Jun. 22.) 
[Mimus, Opp. diplom., II, 1189.] 
Lucius episcopus, servus servorum, Dei dilectis 
filiis magistro et fratribus domus militie. Templi, 
salutem et apostolicam benedictionem. 


1263 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum,et vota qua& a rationis 
mente non discordant, effectu prosequente com- 
plere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus grato concurrentes assensu 
piam concessionem bone memorie Godefridijquon- 
dam ducis Lotharingia vobis et domui vestra ra- 
tionabiliter factam, ratam esse decernimus, eam- 
que ut indissolubilem obtineatfirmitatem, pressen- 
tibus litteris duximus inserendam. 

Statuit namque divinitus inspiratus ut quinde- 
cim mansos et maresium et prata usque ad flumen 
Lane in loco ubi silva fuit, et vadit secus terram 
monachorum Sanete Marie et terram viri nobilis 
Gosowini, ex donosuo, propria consentiente uxore 
sua, habeatis in posterum etad utilitatem domus 
vestre utiliter teneatis. 

Preterea nepos ejus Godefridus, dux Lotharin- 
gie, cum propria uxoris assensu, donum a pre- 
dicto Godefrido àvo suo factum recognovit el ra- 
tum habuit, et, ad exemplaripsius, relevamentum 
hominum suorum, tam in ducatu de Brabantia, 
quam in comitatu de Arescot, et in tota terra, et 
in ducatu suo, sieut ex authentico scripto ejus 
agnovimus, vos habere concessit. 

Adjieiens ut quicunque de fratribus vestris in 
curia ejus pro redituillo colligendo morabitur, pro 
se et duobus seuteriis et tribus equitaturis fenum 
et avenam habeat, et candelas, et ferraturas equo- 
rum de curia ipsa percipiat. Qu: utique omnia 
sicut pie et rationabiliter data sunt et concessa, 
pata esse decernimus, et ea vobis et domui vestra 
auetoritate apostolica confirmamus et presentis 
seripti patrocinio communimus ; statuentes ut nulli 
omnino hominum liceat hanc paginam nostrae con- 
firmationis infringere et ei ausu temerario con- 
iraire. Si quis autem hoe attentare presumpserit 
indignationem omnipotentis Dei et beatorum Pe- 
triet Pauli apostolorum ejus se noverit incursu- 
rum. 

Datum Arimini, x Kal. Julii. 

: CLII. 
Monasteria Camaldulensia adimi congregationi vetat. 
(Bononie, Jul. 7.) 
[Annal. Camaldul., 1V, p. 119.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis PLAcipo Camaldulensi priori, ejusque fratri- 
bus, tam preesentibus quam futuris, regularem vi- 
tam professis, in perpetuum. 

Officii nostri nos admonet et. invitat auctoritas 
pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti et 
tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, provi- 
dere. Dignum namque et honestati conveniens esse 
dignoscitur ut quid ad earum regimen, Domino 
disponente assumpti sumus,eas et a pravorum ho- 
minum nequitia tueamur, et beati Petri atque sedis 
apostolic:e patrocinio muniamus. Eapropter, dileeti 
in Domino filii, vestris justis postulationibus cle- 
menler annuimus, et predecessorum nostrorum 


LUCII HI PAPAE 
A felicis memori: Paschalis, Eugenii, 


B 


C 


4264 


Adriani et Alexandri Romanorum pontificum vesti- 


* 


Anastasii, 


giis inherentes, precipimus et presentis decreti 


auctoritate sancimus, ne cuiquam omnino persona 
elerico, monacho, laico eujuscunque ordinis aut 


dignitatis, presentibus aut futuris temporibus, - 


liceat congregationis illas et loca illa que Camal- 
dulensis eremi sive ccenobii discipliaam etordinem 
susceperint, quequehodiesub illius regimine con- 
tentur, ullo modo ab ejus subjectione et unitate 
devidere. Qus videlicet loea et congregationes 
conservands unitatis gratia singularibus visa sunt 
vocabulis adnotanda : 


In episcopatu Arretino monasterium Saneti Sal- : 


vatoris Berardingorum, Sancti Petri in Rota, San- 
cte Maris in Agnano, Saneti Quirici in Rosa, ere- 


mum de Fleri, monasterium Saneti Viriani, Saneli 


Bartholomei in Anglari, Sanetee Marise de Pratalia, 
monasterium Silveimnunde, Sancti Petri Minoris, 
Saneti Michaelis de Burgo, ecclesiam de curte Lu- 
ponis, Sancti Andree de Castellione, Saneti Savini 
jn Arretino, monasterium Sanetee Marie in. Trivio ; 
in Galiata monasterium deInsula, Eremum Novum, 
monasterium de Ferrazzano ; in episcopatu Montis 
Feretranensi monasterium Montis-Herculis ; in 
episcopatus Pesauriensi monasterium Sancti Dicen- 


tii, eremum Sajoli ; in episcopatn Bononiensi mo- - 


nasterium Saneti Archangeli, Sancti Felicis Sanctae 
Christinae, Sanetorum Cosme et Damiani, hospi- 
tale Sanctee Marie in Ragone ; in episcopatu Fa- 
ventino monasterium Sancti Hippolyti ; in episco- 
patu Esino monasterium Saneti Georgii, eremum 


Rainaldi, monasterium de Accoli; in episcopatu - 
Camerinensi monasterium Sancte Helene, mona- . 
sterium de Pirella ; in episcopatu Spoletinensi mo- 


nasterium Sancti Sylvestri ; in episcopatu Fulgi- 
nensi monasterium de Landun...; in episcopatu 
Castellano monasterium Saneti Sepulcri, monaste- 


rium Sancte Marie de Deciano, Sancti Petri de | 
Planeto ; in episcopatu Florentino monasterium 1 
Saneti Petri in Luco, Saneti Salvatoris juxta ecivi- | 
tatem ; in episcopatu Fesulano monasterium Mon- : 
tismuri ; ecclesiam Sancte Margarete, monaste- - 


rium de Pratoveteri ; in episcopatu Vulteranno mo- 
nasterium Sancte Marie in Policiano, Saneti Petri 


in Fontiano, Saneti Petri in Cerreto, monasterium . 


Sancti Justi ; in episcopatu Pisano, monasterium - 


Sancte Marie de Morrona, Saneti Stephani in 
Cinetoria, monasterium Sancti Savini, monasterium 
Sancti Michaelis de Burgo, Saneti Pridiani, Saneti 
Zenonis ; inepiscopatu Lucano monasterium Sanoti 
Salvatoris in Cantignano, Sancti Petri in Puteolis ; 
in Sardinia, inepiscopatu Turritano, monasterium 


Sanete Trinitatis de Sacraria, ecclesiam Sancte | 


Eugenie in Samanar, ecclesiam Sancti Michaelis 


et Saneti Laurentii in Vanari, ecclesiam Saneta& | 


Marie et Sanet Joannis in Altasar, 


ecclesiam | 


ye 


Sanet&e Marie in Contra, ecclesiam Saneti Joannis | 
et Saneti Simeonis in Salvereno, ecclesiam Saneti | 


pu res 3 94 oae "aig d 


. 4265 263 
ji 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA, — AN. 4184. 1266 


^ 


-Nieolai de Trulla, ecclesiam Saneti Petri inScano,À — Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis episco- 


ecclesiam Saneti Pauli in Cotrognano, ecclesiam 
Saneti Petri in Olim ; in Tuscia, in episcopatu 
. Clusino eremum Viviin monte Amiato cum omni- 
bus supradietorum loeorum pertinentiis; villam 
preterea de Mojona, quam emistis ab Henrico 
.preposito et reliquis canonieis cum omnibus 
pertinentiis suis; villam de Montione, quam ab 
abbate Sanetee Flore emistis, quemadmodum in 
vestris chartulis continetur, et vobis a preedeces- 
sore nostro bone memoria: papa Anastasio, me- 
diante justitia, adjudicata est, et scripti sui sen- 
tentia confirmata. 
Omnia igitur monasteria cum omnibus ad ipsa 
' pertinentibus statuimus et apostolies sedis aucto- 
ritate sancimus, tanquam corpus unum sub uno 
eapite, id est sub priore Camaldulensis eremi tem- 
poribus perpetuis permanere, et in illius observa- 
lione persistere: sub eo, inquam, priore, qui ab 
ipsius congregationis abbatibus sive prioribuset ab 
eremitis regulariter electus, prestante Domino, 
fuerit. Porro congregationem ipsam ita sub apo- 
stolice sedis tutela perpetuo confovendam decerni- 
mus ut nulli episcoporum facultas sit aliquod ex 
his monasteriis absque prioris conniventia et apo- 
stoliez sedis licentia excommunicare vel a divinis 
officiis interdicere. Fratribus autem ipsis licentia 
sita quo maluerint episcopo consecrationum et or- 
dinationum sacramenta suscipere. Ad haec mona- 
sterium de Urano vobis et conventui vestro, salvo 
jure Ravennatis Ecclesie, auctoritate apostolica 
eonfirmamus. Decernimus ergo ut nulli omnino 
hominum liceat praefatum monasterium temere 
perturbare, aut ejus possessiones auferre, velabla- 
las retinere, minuere seu aliis quibuslibet vexa- 
tionibus fatigare; sed illibata omnia et integra 
conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et 
sustentatione concessa sunt, usibusomnimodis pro- 
futura, salva sedis apostolice auctoritate, et dicece- 
sanorum episcoporum canonica justitia. Si qua 
igitur in futurum ecclesiastica seecularisve persona 
hane nostre constitutionis paginam sciens, contra 
eam temere venire tentaverit, secundo tertiove 
commonita, nisi reatum suum digna satisfactione 
correxerit, potestatis honorisque sui dignitate ca- 
reat, reamque se divino judicio existero de perpe- 
trata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo cor- 
pore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri 
Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine 
distrietee ultioni snbjaceat. Cunctis autem eidem 
loco jura sua servantibus sit pax Domini Jesu 
Christi, quatenus et hie fruetum bonc actionis 
percipiant, et apud districtum Judicem premia 
selernee pacis invenianl. Amen, amen, amen. 
ADJUVA NOS, DEUS SALUTARIS NOSTER. 
Ego Lucius eatholicz Ecclesie episeopus ss. 
Ego Theodinus Portuensis etSanetee Rufine sedis 
episcopus ss. 
. Ego Henricus Albanensis episcopus ss. 


pus ss. 

Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci ss. 

Ego Laborans presb. card. tit. Sancte Marie 
Trans Tiberim tit. Calixti ss. 

Ego Pandolphus presb. card. tit. basilicee xu 
apostolorum ss. 

Ego Ardicio S. Theodori diae. card. ss. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diac. card, ss. 

Ego Joffredus Sancte Marie in Via Lata diac. 
card. ss. 

Ego Albinus Sancte Marie Nove diac. card. ss. 

Datum Bononie, per manum Hugonis sancte Ro 
mans Ecclesie notarii, Noris Julii, indictione se- 


B cunda, Incarnationis Dominies anno 1183, pontifi- 


catus vero domni Lucii pape III anno mn. 
CLII. 
Monasierii S. Benihni Divionensis possessiones et 
privilegia confirmat. 
(Verona, Jul. 31.) 
[PÉnanp, Aecueil, 258.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Hawoxi abbati Sancti Benigni Divionensis ejus 
que fratribus, tam preesentibus quam futuris, regu- 
larem vitam professis, in perpetaum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
&quitatisetordo postulatrationis presertim quando 
petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas 
non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, 


C vestris justis postulationibus clementer annuimus 


et prefatum monasterium in quo divino maneipati 
estis obsequio, ad exemplar felicis recordationis 
pradecessorum nostrorum, Gregorii VII, Honorii, 
Innocentii, et Alexandri Romanorum pontifieum, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis seripti privilegio communimus ; impri- 
mis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui 
secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eo- 
dem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Preete- 
rea quascunque possessiones, quecunque bona 
idem monasterium impresentiarum juste et cano- 
nice possidet, aut in futurum concessione pontifi- 
cum, largitione regum vel principum, oblatione 


D fidelium seu aliis justis modis, prestante Domino, 


poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
bus, et illibata permaneant. In quibus heec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

vestro site. sunt, libertatem presbyterorum 
sess. eeelesiis Domino servientium, quam 
Robertusquondam Lingonensis episcopus monaste- 
Yl ges ci ei .. frater noster Manasses episcopus 
Lingonensis in eisdem ........... ecclesia Saneti 
Apollinaris et in ecclesia de Longo Vado, de Plum- 
bariis et Villariis, vobis perpetuo coneessit, et 
scripto proprio confirmavit ; ecclesiam Saneti Ger- 
mani de Lariaco in qua sanctimoniales consistunt, 
ita quidem ut et ipse sanctimoniales vobis vestris- 


tt 


1267 


LUCII HI PAP/E 


que successoribus ecclesice que Divionensi debitam A * Ego Theodinus Portuensis et Sanote Rufine sedis 


obedentiam et consuetam exhibeant, sicut ejusdem 
loci monachi exhibere noscuntur, sicut eam eano- 
nice ac pacifice possidetis, vobis nihilominus con- 
firmamus ; cellam etiam Clementini prati in qua 
conversi consistunt: locum de Fordemunt in quo 
similiter conversi consistunt ; illud etiam remissio- 
nis et immunitatis, quod bone memorie Robertus 
quondam Lingonensis episcopus, vel sui preedeces- 
sores, de paratis et synodis vobis rationabiliter in- 
dulsisse noscuntur, presentis seripti auctoritate 
confirmamus. Villam preterea qua Dianetum diei- 
tur, sicut per judicium Stephani duorum episcopi 
monasterio vestro juste adjudieata est, et vos eam 
pacifice possidetis, cum omnibus pertinentiis suis, 
nihilominus auctoritate apostoliea confirmamus. 
Sane novalium vestrorum qua propriis manibus 
aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel 
extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos 
vellaicos e seculo fugientes liberos et absolutos 
ad conversionem vestram recipere, et eos absque 
contradictione aliqua in vestro monasterio retinere. 
Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, 
post faetam in eodem loco professionem, fas sit 
absque abbatis licentia, vel ejus ministerio, nisi 
arctiorisreligionisobtentu, discedere ; discedentem 
vero absque communium litterarum cautione, nul- 
lus audeatretinere. Cum autem generaleinterdictum 
terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis 
excommunicatis vel interdictis, non pulsatis cam- 
panis, summissa voce divina officia celebrare. In 
parochialibus autem ecclesiis quas habetis, liceat 
vobis presbyteros nominare, eosque diccesano 
episcopo presentare, quibus si idonei fuerint, epi- 
scopus curam animarum committat, qui ei de spi- 
ritualibus, vobis autem de temporalibus debeant 
respondere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extreme 
voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nullus 
obsistat ; salva tamen justitia illarum eeclesiarum 
a quibus mortuorum corpora assumuntur. Ea vero 
quas à predecessoribus nostris, Sergio, Joanne, et 
Alexandro de ccemeterio, vel de aliis provida vobis 
sunt deliberatione concessa, sicut in privilegiis 
eorum continetur, illibata de cctero manere cen- 
semus. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceat prefatum monasterium temere perturbare aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra et illibata conserventur, eorum, pro 
quorum gubernatione ac sustentatione concessa 
sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis 

apostolice auctoritate, et dicecesani episcopi eano- 
nica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica 
seecularisve persona, etc. 

. Ego Lucius catholice Ecclesi, episcopus sub- 
seripsi. 


episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis episco- 
pus. 

Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Saneti 
Marci. 

Ego Laborans presbyter cardinalis Sancte Mariae 
Trans Tiberim tituli Calixti. 

Ego Humbertus presbyter cardinalis tituli Saneti 
Laurentii in Damaso. 

Ego Pant. presbyt. cardinalis tit. basilicae xm 
Apostolorum. 

Ego Arditio diaconus cardinalis Saneti 
dori. 


Theo- 


B Ego Gratianus diaconus cardinalis Sanctorum 


Cosme et Damiani. 

Ego Joffredus Sancte Marise in Via Lata diaeonus 
cardinalis. 

Ego Albinus Sancte Marie Nove diaconus car- 
dinalis. 

Datam Veronse, per manum Hugonis sanete 
Romane Eeclesie notarii, seeundo Kalendas Au- 
gusti, indietione secunda, Incarnationis Dominice 
anno 1184, pontificatus vero domni Lucii pape III 
anno tertio. 

CLIV. 

Ecclesiam S. Petri Nessinam tuendam suscipit ejus- 
que possessiones et privilegia confirmat. 
(Veronz, Aug. 10.) 

(Tarri. Ann. di Como, t. II, p. 884.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
preposito ecelesie S. Petri de Nessii ejusque fra- 
tribua, tam presentibus quam futuris, canonice 
substituendis, in perpetuum. 

Quoties illud a nobis pelitur, quod rationi et 
honestati convenire videtur, animo nos decet li- 
benti concedere et petentium desideriis eongruum 
suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domina 
filii, vestris justis postulationibus clementer annui- 
mus et preefatam ecclesiam S. Petri, in qua divino 
mancipali estis obsequio, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis seripti patro- 
cinio communimus. Statuentes ut quaseunque pos- 
sessiones, quiecunque bona eadem ecclesia juste 
et canonice possidet, aut in futurum concessione 
pontificum, largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque 
successoribus etillibata permaneant. In quibus haee 
propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Loeum ipsum in quo ecclesia memorata sita est 
cum omnibus adjacentiis, que ad eamdem eecle- 
siam pertinent. Ex dono et cocessione B. Cumanni 
episcopi quartam partem decimationis ejusdem ple- 
bis vestre. Runcum S. Joannis de Domo, quem 
Stephanus archipresbyter excolebat. Silvam insu- 
lanam, quam memoratus episcopus emerat. Ora- 
toria SS. Victoris et Nazarii de Brienno cum. om- 


1968 — 





1269 : 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA, — AN. 1184. 


1210 


nibus appendiciis eorum. Decimam de Domo Cre- A tatis incursus, aut eas a proposito revocet, aut ro- 


scentii de Brienno. Oratorium SS. Georgii et Na- 
zarii de Hillo cum omnibus appendiociis ejus. Ora- 
torium S. Andres apostoli de Nervo cum omnibus 
appendiciis ejus. Oratorium S. Marie de Vico cum 
omnibus appendiciis ejus. Oratorium S. Martini de 
Careno cum omnibus appendiciis ejus. Oratorium 
S. Marie et S. Fidelis de Ciserno cum omnibus ap- 
pendiciis ejus. Oratorium S. Ambrosii de Palanzo 
cum omnibus appendiciis ejus. Oratoria S. Mariceet 
S. Alexandri de Hemena cum omuibus appendiciis 
eorum. Oratorium S. Margarite de Molina cum 
omuibus appendiciis ejus; terram de Curticella ; 
j decimam de casa Ursonis de Pino et Joannis pre- 
sbyteri fratris ejus ; decimam de casa Petri presby- 
teri et nepotum ejus; decimam de casa filiorum 
Stephani presbyteri ; decimam filiorum Martini de 
Caleariola et beneficium eustodis. 
Decernimusergo, utnulli omnino liceat praefatam 
ecclesiam temere perturbare aut possessiones au- 
ferre, vel ablatas retinere, minuere seu aliquibus 
vexationibus fatigare ; sedillibataomniaet integra 
conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et 
sustentatione concessa sunt, usibusomnimodis pro- 
futura, salva sedis apostolies auctoritate et dice- 
cesani episcopi canoniea justitia. Si qua igitur in 
futurum ecclesiastica, seeeularisve persona hauc 
nostre conservationis paginam sciens, contra 
eam temere venire tentaverit, secundo tertiove 
commonita, nisi presumptionem suam congrua 
satisfactione correxerit, potestatis honorisque di- 
gnitate careat, reamque se divinojudicio existere de 
perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo 
eorpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris 
nostri Jesu Christi aliena fiat alque in extremo 
examine divinse ultioni subjaceat. Cunctis autem 
eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini 
nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bone 
, aetionis percipiant etapud districtum Judicem pree- 
mia eterne pacis inveniant. Amen, amen, amen. 
Datum Veronse, per manum Hugonis notarii, 1v 
Idus Augusti, indictione ir, Incarnationis Dominicae 
anno 118£, pontificatus vero domini Lucii papee III 
anno Ir. 


€LYV. 


B 


Parthenonem SS. Salvatoris et Julie Brizien. sub p 


sanetx Romana Ecclesia protectione cum suis bo- 
nis, juribus et jurisdictionibus confirmat. 
(Veronze, Aug. 18.) 
[Mancaniwt, Bullar. Casin., II, 205.] 


Lucius episcopus servus servorum Dei, dilectis 
in Christo filiabus GnaruE abbatisse monasterii 
SancteeJulic Brixiensis ejusque sororibus, tam pra- 
sentibus quam futuris, regularem vitam professis, 
in perpetuum, 

Prudentibusvirginibusque sub habitu religionis, 
accensis lampadibus, per opera sanetitatis jugiter se 
praparant ire obviam Sponso, sedes apostolica de- 
bet presidiumimpertiri, ne forte cujuslibet temeri- 


bur, quod absit, sacre religionis infringat. Eapro- 
pter, dilectee in Christo filia, vestris justis postula- 
tionibus clementer annuimus et prefatum mona- 
sterium Sanetee Julie Brixiensis, in quo divino estis 
obsequio mancipate, quod ad jus et proprietatem 
beati Petri, nullo mediante, pertinere dignoscitur, 
ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis re- 
eordationis Calixti, Innocentii, Eugenii Romanorum 
pontifieum, sub beati Petri tutela et nostra prote- 
elione suscipimus, et presentis scripti privilegio 
communimus ; statuentes ut quecunque predia, 
quascunque possessiones, quecunque bona, ex 
munificentia bon: memorie Anse regine, seu ex 
largitione illustris memoris:imperatoram, qui post 
eam regni gubernacula susceperunt, vel ab aliis fi- 
delibus collata, idem monasterium in priesentiarum 
juste et canonice possidet, aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium, seu aliisjustis modis, preestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis et his qus vo- 
bis successerint, et illibata permaneant. In quibus 
hec propriis duximus exprimenda vocabulis : 
Sermionem eum duabus ecclesiis Domini videlicet 
nostri Salvatoris et Sancti Viti martyris; Cervani- 
cam cum ecclesia Sancte Julie martyris ; Nubela- 
riam cum ecclesia Sancti Laurentii ; Berciagum cum 
duabus ecelesiis Sancti Zenonis et Saneti Stephani ; 
Magonenvicum cum ecclesia Sancti Alexandri ; Thi- 
molinam cum ecclesia Sancte Julie ; Barbadam 
cumduabusecelesiis Sanctee Maris et Sanetee Juliae 
et Saneti Petri; Monticellum cum ecclesia Sancte 
Marie ; Voum cum ecclesiis Sancti Petri et Saneti 
Laurentii ; Calvatonem cum ecclesiis Sancte Maris, 
Sancte Julie et Saneti Blasii; Scandolariam cum 
ceclesia Sancti Michaelis ; Cicomariam eum eccle- 
sia Sanetae Marie ; Gosenagum cum ecclesia San- 
cti Martini; Miliarinam cum ecclesia Sancte Julie ; 
Sermidam cura ecclesia Saneti Petri in Solado, et 
capellam SanoteeJulia de Pradellis, Praeterea quas- 
cunque alias curtes, villas, castella, ecclesias, por- 
tum Placentinum, et ripaticum ejus, districtum 
servorum et liberorum ad vestrum ccenobium per- 
tinentium, et omnia ad idem monasterium perti- 
nentia nihilominus confirmamus. Sane novalium 
vestrorum que propriis manibus aut sumptibus co- 
litissive de nutrimentis animalium vestrorum nul- 
]us a vobis decimas exigere aut extorquere prasu- 
mat. Decimas etiam quasidem monasterium a qua- 
dragintaannisinconcusse possedit et in preesentia- 
rum sine controversia possidet, vobis et per vos 
eidem monasterio auetoritate apostolica confirma- 
mus. Praesenti quoque decreto sancimus, ut pra&- 
dictum monasterium apostoliez sedis tutela et regia 
defensione munitum, sub nullius unquam alterius 
potestate vel jurisdictionibus redigatur ; adeo ut 
quisque sacerdotum, nisi ab ipsius loci abbatissa 
fuerit invitatus, missarum ibi solemnia celebrare 
presumat, Preeterea ipsius loci abbatisse licentiam 


loi 


LUCII HI PAPE 


1272 


indulgemus ecclesias ad honorem Dei construere, A — Ego Joannes presbyter card. tit. ecclesise Saneti | 


et libertatem ab imperatoribus et regibus mo- 
nasterio prefato concessam tam in mereatis 
constituendis, quam in castellis, in terris ip- 
sius monasterii ubicunque voluerit pro utilitate 
ejusdem monasterii edificandis, pariter robora- 
mus. Nullus etiam episcopus, dux, marchio, co- 
mes, viceconies, seu aliqua magna parvaque 
persona, ullum districtum in aliquibus locis ipsius 
monasterii tenere vel judicare, aut aliquid placi- 
tum, absque licentia abbalisse habere presumat, 
aut res ipsius spirituales, szeecularesve quovismodo 
alienare vel molestiam ei inferre, aut fodrum vel 
mansionaticum, seu ripaticum, aut paratas, sive 
functiones aliquas exigere audeat. Chrisma vero, 
oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basi- 
liearum, ordinationes abbatisse vel monacharum, 
seu clericorum vestrorum qui ad sacros ordines 
fuerint promovendi, seu quidquid ad sacrum mi- 
nisterium pertinet, a quibuscunque malueritis ca- 
tholieis suscipiatis episcopis, qui nimirum absque 
pravitate et reprehensione aliqua, ea vobis conce- 
dant,quemamdodum aa supradictis predecessoribus 
nostris Calixto, Innocentio, Eugenio, Romanis pon- 
tificibus, vestro monasterio pro fragilitate feminei 
sexus constat esse concessum. Obeunte vero te 
nunc ejusdem loci abbatissa vel earum qualibet 
que tibi successerint, nulla ibi qualibet subreptio- 
nis astutia seu violentia preponatur, nisi quam 
sorores communi consensu, vel sororum pars con- 
silii sanioris, secundum Dei timorem et B. Bene- 
dicti Regulam providerint eligendam. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit praefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur, earum, pro quarum 
gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis 
profutura. Omnia supra scripta statuimus cum 
auctoritate Romane Ecclesise. Si qua igitur in futu- 
rum ecclesiastica secularisve persona, hanenostree 
constitutionis paginam seiens, contra eam temere 
venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi 
reatum suum digna satisfactione correxerit, pote- 
statis honorisque sui dignitate careat, reamque se 
divino judicio existere de perpetrata iniquitate co- 
gnoscat, et a sacratissimo corpore ae sanguine Dei 
et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena 
fiat, atque in extremo examine districte ultioni 
subjaceat. Cunetis autem eidem loco sua jura ser- 
vantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quate- 
nusethicfructum bon: actionis percipiant, et apud 
distrietum Judicem premia sterne pacis inveniant. 
Amen, amen, amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesi: episcopus. 

Ego Theobaldus Ostien. et Velletrensis episco- 
pus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rune 
sedis episcopus. 


Marci. -i 

Ego Laborans presb. card. tit. Sanete Marie 
Trans Tiberim. 

Ego Pandulphus presbyter eard. tit. basilicee xir - 
Apostolorum. 

Ego Ardicio diac. card. tit. S. Theodori. 

Ego Gratianus tit. SS. Cosmee et Damiani diac. 
card. 

Ego Goffredus tit. Sancte Marice in Via Lata díac. 
card. 

Ego Albinus tit. Sancte Marie Nove diacon. 
eard. 

Datum Verona, per manum Hugonis Sancte Ro- 
man Ecclesise notarii, xv Kalend. Septembris, in- 


B dictione, Incarnationis Dominiec anno 11845, pon-- 


tificatus vero domni Lucii pape III anno rv. 
Signum Lucii papa III. 
ADJUVA NOS, DEUS, SALUTARIS NOSTER. 
CLVI. 
Bulla papa pro monasterio Boni-radii. 
(Veronese, Aug. 31.) 
[Gall. Christ. nov. XII, Instrum. 138.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GinAnDo abbati monasterii Boni-radii, ejusque 
fratribus, tam presentibusquam futuris, regularem 
vitam professis, in perpetuum. 
Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 
nitadesse presidium, ne forte cujuslibet temeritatis 
ineursus aut eos a proposito revocet, aut robur, 


q quod absit, sacre religionis infringat. Eapropter, 


dileetiin Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus, et prefatum monasterium 
Boni-radii, in quo divino mancipati estis obsequio 
sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et 
presentis scripti privilegiocommunimus.In primis - 
siquidem statuentes utordo monastieus, qui secun- - 
dumbDeitimoremin vestro ccenobio,et beati Benedieti 
Regulam ae Cisterciensium fratrum institutionem 
nosceiturinstitutus, perpetuisibidem temporibusin- 
violabiliterobservetur.Preeterea quascunque posses- 
siones,quaecunque bonaidem monasterium impre- 
sentiarum possidet,autinfutarum,coneessione pon- 
tificum, largitione regum vel prineipum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, Deo proptio, po- 
terit adipisci, firma vobis vestrisque suecessoribus 
etiam illibata permaneant. In quibus hec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium 
situm esteum omnibus pertinentiissuis, qua sunt 
a via trita quae tendit a Nivernis Warziacum, us- 
que ad tritam veterem qua ducit a Charitate War- 
ziacum ; et omnia usuaria in omni potestate Cau- 
demisii, tam in memoribus quam in plana terra : 
nemus quod dicitur Booles, grangiam Boni-radii 
cum pertinentiissuis ; pasturas in Boiplano, gran- 
giam Cathelaii eum pertinentiis suis; terras Lam- 
berti Salonis, nemus Milonis, nemus quod dicitur. 
Castales (Chastelet), terras Gaudrici, viam qua itur 


- 
3 


| 
Pod 


4213 AE 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


12774 


. ad grangiam; grangiam Caviniaci (Chevigny) cum A sentis scripti privilegio communimus, statuentes 


pertinentiis suis, grangiamaquseductus cum perti- 


» nenliis suis ; nemus quod dedit vobis domina de 


Grenat; usuaria in memore Britan... grangiam 
Avantigiarum eum pertinentiis suis; parvum feu- 
dum, planum etiam nemus quod dicitur Noardes ; 
molendinum de Pruvera, et molam ipsorum molen- 
dinorum ; terram quz dicitur Caumes (Chaumes), 
quam vobis dedit Everardus Motet ; grangiam Con- 
cisi cum pertinentiis suis; prata, terras domine 
Marie de Nauminia (Naumain); rufam forestam, 
domum et vineas Warziaci; domun et vineas Ser- 
benti; Montem-Agleuti (Montaiglaut) et vineas ; 
Pontem-tilium, terras de Constablei (Constables); 
pratum Galeraudi (Pré Galeraud), et exclusam 
ipsius prati, Noassegaudi (Novesegaud) ; prata An- 
gelorum (Pré des Anges) usque ad lapidiscinium ; 
prata S. Maeuti, pratum Petri Constables, prata de 
Linerolas (Ligneroles). Sane laborum vestrorum 
quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive 
de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a 
vobis decimas exigere vel extorquere presumat. 
Liceat quoque vobis clericos vel laicos a smculo 
fugientes liberos et absolutos ad conversionem re- 
cipere, et eos absquecontradictione aliqua retinere. 
Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum 
post faetam in eodem loco professionem, fas sit 
absque abbatis sui licentia de eodem discedere, di- 
scedentem vero absquecommuniunlitterarum cau- 
tionenullus audeat retinere. Paci quoque et tran- 
quillitati vestre paterna sollicitudine providere vo- 


entes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra 


clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nul- 
lus violentiam, vel rapinam, aut furtum commit- 
tere, ignem apponere, hominem capere vel interfi- 
cere aliqua temeritate presumat. Decernimus ergo 
nulli omnino hominum fas sit prefatum monaste- 
rium temere perturbare, etc. 

Datum Verona, permanum Hugonis sacrosancte 
Romane Eeclesis notarii, 1 Kalendas Septembris, 
indictione tr, Incarnationis Dominice 1184, ponti- 
ficatus vero domni Lucii pape III anno iri. 


CLVII. 


Monasterium Altahense superius tuendum suscipit 
et ejus bona juraque confirmat. 


(Verons, Sept. 2.) 
[Monumenta Boica, tom. XII, 112.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis WorrRANOo abbati monasterii Sancti Petri in 
Alta, ejusque fratribus tam preesentibus quam fu- 
turis regularem vitam professis in perpetuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 
stati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti 
concedere, et petentium desideris congruum suf- 
fragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino fi- 
lii, vestris justis postulalionibus clementer annui- 
mus et prefatum monasterium Saneti Petri in 
Alta, in quo divino mancipati estis obsequio, sub 
beati Petrietnostra protectione suscipimus, et prae 


utquascunque possessiones,queecunque bona idem 
monasterium inprassentiarumjuste et canonice pos- 
sidet, aut in futurum concessione pontificum, lar- 
gitione regum vel principum, oblatione fidelium, 
seu aliis justis modis prestante Domino poterit 
adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et 
illibata permaneant. In quibus haec propriis duxi- 
mus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est, cum omnibus pertinentiis suis. Dras- 
selesciede, Ossenpach, Leivannesriede, (alberes- 
pach, Haimesperge, Aitinha, Plassanesperch, Adel- 
hartesdorf, Hagenperg, Heich, Melpach, Pirche 
tres curtes, Gocholdesgrube, Chroleinesdorf, Hube- 
nare, tres curtes Borascelle, tres curtes, Tovera- 
nesdorf, Henften, duas curtes, Sikeleinesperge, 
Mennaha. Molendinum, Hicenperge, predium, Gru- 
be, unum predium. Ricemannesdorf, tres curtes, 
Temanesdorf, tres vineas et quidquid ibi habetis. 
Velberch, curtem, Teusenbach, duas curtes, juxta 
unam curtem. Mertanne, Puchperge, Radesman- 
nesperge, Menna unam curtem, et molendinum. . 
Haugencelle, Freindorf, curtem Riute, duas curtes. 
Harde, Strazchirchen, Vulpach, mansum unum. In 
Buizehouen, duas eurtes, Meetingen curtem. Sili- 
chinge, tres curtes Haiterhouen, novem mansos 
Wintpozzingen, curtem. Harde, Hunderdorf tres 
curtes, Scorringedimidium mansum Berndorf, tres 
mansos.Dietriehesdorf,curtem,Tatingem mansum, 
Hovedorf duas curtes. Pinningen curtem Mirendorf 
villam Wacenriede villam. et Laderaren, quatuor 
curtes. Sane novalium vestrorum quz propriis ma- 
nibusaut sumptibusoolitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum nullus avobis decimas exigere 
aut extorquere preesumat. 

Liceat quoque vobis elericos vel laicos e sceculo 
fugientes liberos et absolutos ad conversionem re- 
cipere, eteos absque contradictione aliqua retinere. 
Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum 
post factam in eodem loco possessionem fas sit 
absque abbatis sui licentia nisi arctioris religionis 
obtentu de eodem loco discedere, discedentem vero 
absque communium litterarum cautione nullus au- 
deatretinere. Decimas praeterea quas a quadraginta 
annis inconcusse tenuistis, vobis nihilominus eon- 


5 firmamus. Cum autem generale interdictum terrae 


fuerit, liceat vobis elausis januis, exclusis excom- 
municatis et interdictis, non pulsatis campanis, 
suppressa voce divina offieia celebrare. In paro- 
chialibus vero ecclesiis quas habetis liceat vobis 
sacerdotes eligere, et dicecesano episcopo prwsen- 
tare, quibus si idonei fuerint, episeopus anima- 
rum euram committat, ut ei de spiritualibus, vobis 
autem de temporalibus debeant respondere. 
Auctoritate quoque apostolica prohibemusne ad- 
vocatus vester, qui pro tempore fuerit, aliquam 
violentiam in vestro monasterio exercere, seu bona 
ipsius alienare aliqua occasione presumat, sed eo 


12715 


LUCII III PAPZE 


1776 


jure contentus existat, quod sibi antiquitus nosci- & convenit benignitate respieimus, et placidi favoris 


tur institatum. Si vero fratribus gravis et mona- 
sterioinutilisapparuerit, eo amoto, alium idoneum 
eligendi de auetoritate apostolica vobis et succes- 
soribus vestrisconcedimus facultatem. Sepulturam 
preterea ipsius loci liberam esse decernimus, ut 
eorum devotioni et extreme voluntati qui se illic 
sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunieati 
velinterdieti sint, nullus obsistat ; salva tamen ju- 
stitia illarum ecelesiarum aquibus mortuorum cor- 
pora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem 
loei abbate, vel tuorum quolibet suecessore nullus 
ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia pre- 
ponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel 
fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timo- 
rem, et beati Benedicti Regulam providerint eli- 
gendum. 

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integre conserventur eorum pro quorum 
gubernationeacsustentatione concessasunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolica au- 
ctoritate, et dicecesani episcopi canonica justitia. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve 
persona etc. 

Ego Joannes presb. card. titulo S. Marci. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Theodorus Portuensis et Sanetee Rufinensis 
sedis episcopus. 


Ego Laborans presb. card. S. Marie Transtibe- 5 


rim titulo Calixti. 

Ego Pandulfus presb. card. titulo. Basilicee Xil 
Apostolorum. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis epi- 
scopus. 

Ego Arditio diacon. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diae. card. 

Ego Gofredus Sancte Marie in Via Lata diac. 
card. 

Ego Albinus Sancte Marise Nova diae. card. 

Datum Verone per manum Hugonis, sancta Ro- 
man Ecclesiae notarii, iv Non. Sept., indictione, 
Incarnationis Dominice anno 1184, pontificatus 
vero domini Lucii pape II anno iu. 


CL VIII. 


Privilegium deusumitrz pro abbatibus S. Michae- 
lis Bambergensis. 


(Verone, Sept. 4.) 

[UssknuAxN, Episcopatus Bamberg. Prob. 126.] 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio Worrnawo abbati Saneti Michaelis in monte 
Babenbergen, salutem et apostolicam benedietio- 
nem. 

Eos: qui sacrosancte Romans Ecclesie sincere 
devotionis exhibent puritatem, clementiori sicut 


assensum justis eorum petitionibus non negamus. 
Eapropter, dileete in Domino fili, tuis justis postu- 
lationibus annuentes, et preces venerabilis fratris 
nostri O0. Bambergensis episcopi exsecutione favo- 
rabili prosequentes usum mitree, qui tibi personali- 
ter est concessus, tuis quoque successoribus indul- 
gemus, ut Ecclesia tua semper pra oculis habeat, 
in quo exhibitum sibi largius favorem et gratiam 
sedis apostoliez recognoscat. Nulli ergo, etc 
Dat. Veronae, u Non. Septembris. 


CLIX. 

Bononiensem et Mutinensem ecclesias testatur a 
sese, salvo jure Gerardi archiepiscopi Ravenna- 
lis, consecratas esse. 

(Verona, Sept. 4.) 
[Rungt. Hist. Ravenn., p. 356.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri, GeRARDo Ravennati archiepiscopo, salu- 
tem et apostolieam benedictionem. 

Dignum est et consonum rationi ut cum ad tuc 
fraternitatis instantiam Bononiensi et Mutinensi 
ecclesiis impenderimus dedicationis munus, nun- 
quam ex hoc adversus ecclesiam tuam, cui tan- 
quam metropoli sunt subjecti, et aliquantam vin- 
dicare valeant libertatem. Nos itaque providere 
volentes, ne de facto nostro, contraire vel succes- 
sores tuos, injurie aut scandali materia oriatur, 
auetoritate apostolica constituimus, ut nullum ex 
hoc tibi, vel successoribus tuis prejudicium in 
posterum generetur, sed semper jam diet: eccle- 
sit, sicut ante dedicationem quam eis impendimus 
erat, in tua et successorum tuorum obedientia, et 
subjectione, sine contradietione consistant. Nulli 
omninohominum liceathane paginam nostre con- 
stitutionis infringere, vel ei ausu temerario con- 
travenire. Si quis autem hoe attentare presum- 
pserit, indignationem omnipotentis Dei, et beato- 
rum Petri etPauli apostolorum ejus, se noverit in- 
eursurum. 

Datum Veronse u Non. Septembr. 


CLX. 
Privilegium pro Ecclesia S. Thome Regiensi. 
(Veronese, Sept. 9.) 
[Tinaposcum, Memorie Moden., MI, 94.] 

Luciusepiscopus, servus servorum Dei, dilectis in 
Christo filiabus B&ATRiCr abbatisse Saneti Thomze 
Regiensisejusquesororibus tam praesentibus quam 
futuris regularem vitam professis, in perpetaum. 

Prudentibus virginibus que sub habitu religionis 
accensis lampadibus per opera sanctitatis jugiter 
se preparant ire obviam Sponso, sedis apostoliece 
debet presidium impertiri, ne forte cujuslibet te- 
meritatis incursus aut eas a proposito revocet, 
aut robur, quod absit!sacre religionis infrin- 
gat. Eapropter, dilecte in Christo filie, vestris 
justis postulationibus clementer annuimus et pree- 
fatam ecclesiam Sancti Thome in qua Dei estis 
obsequio mancipatea sub beati Petri et nostra pro- 


r 
I , 4277 EE 


E 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4184. 


1278 


Éieetiona suscipimus, et presentis scripti privilegio A raverint, devotioni et extrem: voluntate, nisi forte 


communimus. In. primis siquidem statuentes ut 
ordo monasticus qui secundum Deum et. B. Bene- 
dicti Regulam in eodem loco institutus esse digno- 
scitur, perpetuis in eo temporibus inviolabiliter 
observelur. Preterea quascunque possessiones, 
qua&cunque bona eadem ecelesia inpressentiarum 
juste et canonice possidet, aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque 
successoribus, et illibata permaneant. In quibus 
hae propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo memorata ecclesia sita est, 
sicut a strata regia venit ad viam Sincetze Grueis, et 
ab eadem via currit ad fossatum civitalis, et inte- 
rius sicut fossatum extenditur usque ad tenutam 
filiorum Balbi, et ab eo loeo revertitur ad stratam 
regiam ; plebem de Mutileua, que in honore Saneti 
Michaelis dedicata est, cum capellis et pertinentiis 
suis, scilicet capellam de Sisio Sanete Marie cum 
omnibus ad eamdem ecclesiam pertinentibus ; ca- 
pellam Saneti Dalmatii cum pertinentiis suis ; ca- 
pellam Saneti Celestini cum pertinentiis suis in Vi- 
cojoario ; capellam Sancti Blasiiin Runcocesso, cum 
omnibus pertinentiis suis ; rationes quas habetis in 
ecclesia de Curviaeo ; capellam Sancti Pauli in civi- 
tate cum omnibus qua ad eamdem ecclesiam per- 
tinent ; ecelesiam Sancti Viti cum omnibus qua ad 
eamdem ecclesiam pertinent; ecclesiam Saneti Vigilii 
in Saxo-Forte cum pertinentiis suis ; ecclesiam San- 
eti Blasii de Villanova eum: pertinentiis suis ; ec- 
clesiam Sancti Domini de Fozano cum inue 
pertinenliis suis ; terramquambhabet Asto de Novis 
Libellario nomine ab ecclesia vestra cum casis, ca- 
samentis, et vineis ; tredecim jugera terra et casa- 
mentum in civitate, que omnia domna Beatrix pre- 
eario nomine tenebat ab ecclesia vestra et man- 
sum de Monte detentum per Guidonem et nepotem 
suum, sieut ea juste et sine controversia posside- 
tis. Sane novalium vestrorum qua propriis mani- 
bus aut sumptibus colitis, seu nutrimentis vestro- 
rum animalium nullus a vobis decimasextorquere 
presumat. 

Quia vero deeimationum proventus ecclesiis et 
earum suntdeputati personis, prohibemus ut nulli 
laico de terris seu redditibus vestris decimas exi- 
gere liceat. Inhibemus insuper ut nulli archiepi- 
scopo in vos aut ecelesiam vestram sine manifesta 
et rationabili causa suspensionis liceat vel excom- 
munieationis sententiam promulgare. Liceat quo- 
que..... Vobis personas sceenlo fugientes liberas et 
absolutas ad conversionem vestram recipere et eas 
absque contradictione qualibet retinere. Cum autem 
generale interdictum terree fuerit, liceat vobis non 
pulsatis campanis, elausis januis, exclusis excom- 
municatisetinterdictis,suppressa voce divina officia 
celebrare. Sepulturam preterea ipsiuslociliberam 
decernimus, ut eorum, qui se illic sepeliri delibe- 


D 


excommunieali vel interdicti sint, nullus obsistat, 
salva tamen justitia illarum eeclesiarum a quibus 
mortuorum corpora assumuntur. Antiquas et ra- 
tionabiles consuetudines ecclesise vestraea quadra- 
ginta armis inconeusse usquead hac tempora sine 
controversia conservatas auctoritate apostolica ma - 
nere volumus illibatas. Obeunte vero te nuncejus- 
dem loei abbatissa vel qualibet eorum que tibi 
successerint, nulla ibi qualibet subreptionisastutia 
seu violentia preeponatur, nisiquam sorores com- 
muni consensu vel sororum pars consilii sanioris, 
secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam 
providerint eligendam. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum li- 
ceat prefatam ecclesiam temere perturbare aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur earum pro quarum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt, usi- 
bus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae 
auetoritate, et dioscesani episcopi canonica ju- 
stitia. 

Si qua igitar in futurum ecclesiastica sceeularis- 
ve persona hane nostre constitutionis paginam 
Sclens, ete. : 

Ego Lucius catholic Ecclesise episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sanete Rufins. se- 
die episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis episco- 
pus. 

Ego Joannes presbyter cardinalis tit. 
Marci. 

Ego Laborans presbyt. cardinalis Sanctae Marice 
trans Tiberim titulo Calixti. 

Ego Pandulphus presbyter cardinalis titulo basi- 
liee& XII Apostolorum. 

Ego Ardicio diaconus cardinalis Saneti Theo- 
dori. 

Ego Gratianus Sanetorum Cosme et. Damiani 
diaconus cardinalis. 

Ego Goffredus S. Marie in Via Lata diaconus 
cardinalis. 

Ego Albinus Sancte Marie Novs diaconus ear- 
dinalis. 

Datum Verone per manum Hugonis notarii, 
v Idus Septembris, indictione tertia, Incarnationis 
Dominiee anno 1185, pontifieatus vero domni 
Lueii pape III anno tertia. : 

CLXI. 
Privilegium pro ecclesia S. Evasii de Casali. 
(Verona, Sept. 24.) 

[De Coxri, Memorie storiche di Casale, L, 397.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis SrEPuaNO: preposito ecclesie Saneti Evasii de 
Casali ejusque fratribus tam praesentibus quam fu- 
turis regularem vitam professis, in perpetuum. 

Pie postulatio voluntatis debet effectu. prose- 


B 


C 


Saneti 


1279 


LUCII III PAPAE 


1280 


quente compleri etc..... et ad exemplar preedeces- A auferre ; vel ablatas retinere, minuere, seu quibus- 


sorum nostrorum bona memoriz Calixti, Paschalis 
et Innocentii Romanorum pontificum presentis 
scripti privilegio communimus.Imprimis siquidem 
statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum 
et beati Augustini regulam in eadem ecclesia insti- 
tutus sese dignoscitur, perpetuis ibidem tempori- 
businviolabiliter conservetur.Preterea quascunque 
possessiones, quaecunque bona eadem Eeclesia ves- 
tra in presentiarum juste et canonice possidet aut 
in futurum concessione pontificum, largitione 
regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci, 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata 
permaneant. In quibus hec propriis duximus 
exprimenda vocabulis : 

Omnes ecclesias sitas in curia Casalis cum  om- 
nibus suis pertinentiis ; ecclesiam Sancti Hilarii et 
domus laboris ecclesiastici ; in Paciliano eeclesiam 
Sancti Germani, etc. mansum Radulfi Queceacum 
primitiis et tertia parte decimarum totius loci Ca- 
salis, et tota decima terrarum familia Saneti Eva- 
sii, et tota decima Braydarum episcopi, et quid- 
quid ecclesia de Paciliano de jure vel longa consue- 
tudine vestre ecclesie facere consuevit ; villam 
Luvintini cum decimis et omnibus pertinentiis suis. 
In Sancto Georgio XIV mansos ; sextamdecimam 
partem Torcelli et tenimentum quondam Petri 
Crassi cum omnibus pertinentiis snis. In. Montedo 
tres mansos. In Fraxineto mansum unum et dimi- 
dium. Sane novalium vestrorum que propriis ma- 
nibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis 
vestrorum animalium nullus a vobis decimas au- 
ferre presumat. Liceat quoque urbis clerieos vel 
laicos a seculo fugientes liberos et absolutos ad 
conversionem vestram recipere, et eos in ecclesia 
vestra sinecontradictione aliqua relinere. Prohibe- 
mus insuper ut nulli fratrum vestrorum post fa- 
ctam in loco vestro professionem, fas sit absque 
prepositi sui licentia de claustro discedere ; disce- 
dentem vero sine communi litterarum cautione 
nullus audeat retinere. Chrisma vero, oleum san- 
etum, consecrationes altarium seu basilicarum, or- 
dinationes clericorum qui ad sacros ordinesfuerint 
promovendi a dioecesano suscipietis episcopo, si- 
quidem catholicus fuerit et gratiam atque commu- 
nionem sedis apostolice habuerit, et ea gratis et 
absque pravitate aliqua vobis exhibere voluerit. 
Alioquin liceat vobis catholicum quemcunque ma- 
lueritis adire antistitem, qui nimirum nostra fultus 
auetoritate, quod postalatur indulgeat. Obeunte 
quoque te nune ejusdem loci praeposito, vel tuo- 
rum quolibet successorum, nullus ibi qualibet sub- 
replionis astutia seu violentia preponatur, nisi 
quem fratres communi consensu vel fratrum pars 
consilii sanioris secundum Dei timorem et beati 
Augustini Regulam providerint eligendum,Decerni- 
mus ergo ut nulliomninohominum liceat praefatam 
ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones 


libet vexationibus fatigare, sed omnia integra con- 


serventur eorum pro quorum gubernatione ac su- 
stentatione concessa sunt, usibus omnimodis pro- 
futura, salva dicecesani episcopi canonica justitia. 

Si qua igiturin futurum ecclesiastica seecularisve 
persona, etc. 

Ego Lucius, Catholic: Ecclesie episcopus. 

Ego Joannes, presbyter cardinalis tit. Sancti 
Marci. 

Ego Hubertus, presb, card. tit. S. Laurentii in 
Damaso. 

Ego Pandulphus, presp. card. tit. Basiliezee XII 
Apostolorum. 

Ego Theodorus, Portuensis et S. Rufinae sedis 
episcopus. 

Ego Henricus, Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus, Ostiensis et Velletrensis epi- 
scopus. 

Ego Ardicio, diac. card. Sancti Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diacon. 
card. 

Ego Goffredus S. Marise in Via Lata diac. cardi- 
nalis. 

Ego Albinus, S. Marie Nove diac. card. 

Datum Verona per inanum Hugonis, S. Romane 
Ecclesie notarii, vii1 Kal. Octobris., indicet. tertia, 
Inearnationis Dominieze anno 118*&, pontificatus 
vero domini Lucii papa lll anno quarto. 


CLXII. 


€ Monasterii S. Petri Radoliensis protectionem suscipit 


bonaque confirmat. 
(Veronese, Sept. 26.) 
[Bullarium Cluniacensis, 19.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
fiis Siwoxi priori monasterii Sancti Petri de Ra- 
dolio, ejusque fratribus tam presentibusquam fu- 
turibus regularem vitam professis in perpetuum. 

Quoties a vobis petitur quod religioni et honestati 
convenire dignoscitar, animo nos decet libenti con- 
cedere,et petentium desideriiscongruum suffragium 
impertiri. Quapropter, dilecti in Domino fihi, ve- 
stris justis postulationibus elementer annuimus, et 
praefatum monasterium Sancti Petri de Radolio, 
quod ad Cluniacense monasterium spectare digno- 
scitur, inquo divino mancipati estis obsequio, sub 
beati Petri et nostra protectione suscipimus, et 
preesentisseripti privilegio communimus ; statuen- 
les ut quascunque possessiones, queecunque bona 
idem monasterium in presentiarum juste et cano- 
nice possidet, aut in futurum concessione pontifi- 
cum, largitione regum vel principum, oblatione fi- 
delium, seu aliis justis modis prestante Domino 
poteritadipisei, firma vobis vestrisque successori - 
bus et illibata permaneant, in quibus hic propriis 
duximus exprimenda vocabulis ; 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium 
situm est cum tota villa Radiolensi et pertinentiis 
suis, et quidquid habetis juxta confines ejusdem 


EPISTOL/JE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1982 


. villae tam in bosco quam in plano, ecclesiam Saneti A septarium plus in singulis modiis, pecuniam quam 


Stephani de Condeiaco eum decimis et duabus 
partibus tortellorum in erastino Natalis Domini, et 
candelarumin Purificatione Beate Mariae, capellam 
Saneti Martini in eadem parochia, novem arpenta 
pratorumintereumdemet pontem de Conde,furnum 
et molendinum de firmitate Anculfi, ecclesiam de 
Chaminiaco cum decimis etcapella Beate Maria 
Magdalenz in eodem loco sita, tertiam partem de- 
eimarum de Lusenciaco cum aliis decimis et red- 
ditibus quae in eadem parochia possidetis, molen- 
dinum unumapud Vavascum pratoquod Brubium 
dieitur cum hospitibus etiam et aliis redditibus 
et pratis, que habetis in parochiis de Chaminiaco 
et Lusentiaco, terras, aquas, prata, nemora et 


hospitesque habetisapud Grupellarias,apud Canes- p 


cellum,etapud Caminiacum octo sextaria avene quos 
reddit Ausculfus de Marvo pro excambio molen- 
dini, eclesiam de Cheelliaco cum decimis et obla- 
tionibus, et quidquid habetis in eadem parochia, 
in terris et terragiis sive aliis redditibus, eccle- 
siam de Bussy cum decimis et duabus partibus 
candelarum in Purificatione Sancte Marie, et obla- 
tionum in Pascha, Nativitate Domini, et festo Om- 
. nium Sanctorum et S. Sulpicii, ecclesiam de Duciis 
cum tertia parte tortellorum in Nativitate Domini, 
etcandelarumin Purificatione Sancte Maris,terram 
de Chalmot, nemus de Rugel, nemus Bulardi cum 
nemore de Molerain parochia de Staalda, dimidium 
molendinum, decimas, et alios redditus, terras, 
hospites, prata que habetis apud Teviants, deci- 
mam partem decima de Montiniaco ex ea parte 
aqua que versus ecclesiam est exceptis aquis et vi- 
tulis, terram et prata de Usco, tertiam partem de- 
cima de Mesilam in blado cum tractu et tertiam 
partem minutarum decimarum, apud lahamias 
terram arabilem cum viginti tribus denariis de 
censu, sex solidos de censu in ecclesia de Venderia, 
et undecim partes decimarum tam minutarum 
quam aliarum et tortellarum in Nativitate Domini, 
et omnes candelas in Purificatione Beate Maris, 
exceptis duodecim et exceptis minutis decimis qua- 
tuor hospitum Saneti Faronis, terras, prata, ho- 
minesseu hospites et redditus, quosinilla parochia 
habetis : tertiam partem decimarum de Huguerre, 
cum tertia parte tortellorum in Nativitate Domini, 
terras et hospites et redditus alios, quos habetis 
apud Loriacum ; medietatem decime de Crespeel 
tractu apud Vendeul, tertiam partem decima Sancti 
Juliani cum tertia parte hospitum, atrii, et tortel- 
larum, et quod habetis in decimis et redditibus 
apud Gandelus, dimidium modium frumenti in mo- 
lendino de Trema, eapellam B. Marie de. Lisiaco 
cum tribus modiis frumenti, quirecipiuntur in mo- 
lendinis ejusdem loci, etdecem solidos cum duobus 
modiis vinagii et duobus denariis, unaquaeque heb- 
domada in foro et ceteris ad eamdem capellam 
pertinentibus in eodem loco et apud Villerias, me- 
dietatem decimas de blado cum tractu et unum 


habetis apud Asverias, apud Eschancru quatuor 
solidos de censu, de terra Salviniaci in eeclesia de 
Placeio quartam partem tortellarum et oblationum 
in Nativitate Domini, in Pascha, in festo Omnium 
Sanctorum, et Saneli Victoris, et duas partes de- 
cimarum, villam qua dicitur Bennarim cum appen- 
diciis suis, et justitia, et quidquid habetis in ho- 
minibus, pratis, et censibus apud Congiacum et 
apud Uvivum, sextam partem decime de blado, 
apud Sanctipelliacum duos sextarios avene et duos 
de frumento cum terragio et censu, apud Orthollim 
duas partes decime, quator sextarios frumenti 
qui debent recipi in grangia Sancti Faronis, apud 
Vanderiam pro encambio de Panchat. In civitate 
Meidensi ecclesiam Sancti Christophori cum tertia 
parte oblationum in Nativitate, in Epiphania, in 
Pascha, in Pentecoste, in festivitate Omnium San- 
ctorum, in Purificatione vero Beate Marie, in festo 
saneti Christophori tertiam partem candelarum ; 
item in eadem civitate tertiam partem censuum, 
quos habentex dono Wiardi de Venderia cum qui- 
busdam censibus, dimidium modium bladi quem 
reddunt vobis leprosi ejusdem urbis, pro terra de 
Chamolt duas partes decimae de Varenna cum jure 
presentationis, quod in eisdem ecclesiis habetis 
in villis etiam vestris, et hominibus liberam justi- 
tiam, sicut ab Ada vicecomitissa, et ab Hugone filio 
ejus scripto est authentieo confirmata, item deci- 
mam de Firmitate et de Canday tam in vino quam 


C in grano. Villa Eleemosynarii, villarium cum justi- 


tia, villam de Vorpellariis cum justitia ex dono 
Agathae, decimam de Chaviniaco, medietatem deci- 
me deNuocimento, molendinum de Vannis, boscum 
et hospites de Chasverel ex dono Radulfi de monte 
mirabili, allodium de Chamot eum appendiciis suis, 
homines quoque et ancillas de Firmitate, sicut 
Hugo albus eos tenuerat, allodium de Pavant cum 
octo hospitibus, et justitia, et possessionibus eo- 
rum, decimam de Rutel, allodium de Crutis ex 
dono Willelmi Joharanni, terram et redditum de 
Freneco ex dono Petri de Trema, et Simonis fratris 
sui, terram et hospites de Jorcham ex dono Re- 
ginaldi Gurdonis. Item terram, decimam, censum 
et casamentum Anculfide Condeapud Loriet Tauro 
medietatem terre, et grangia de Duciis, ex dono 


D Roberti de Lisy, terram de Cusiis ex dono Roberti 


de Lisiaro Goonis, de Gaudi et Odonis de Staalda, 
decimam de Montiniaco, furnum de Gaudeluco et 
foragium ejusdem castri predicte comitisse et Hu- 
gonis filii ejus, usum furni et domus sicut in au- 
thentico eorum scriptocontinetur, inecclesia Beatae 
Marie de Duciis quinque modios frumenti in Mel- 
densi granario vigintisolidos in consuetudine quae 
passagium dicitur, duos sextarios salis singulis 
annis, jus et domum, que juxta domum sita est ex 
dono predicte vicecomitisse et filii ejus, mortuas 
etiam manus, el recognitiones servorum et ancilla- 
rum, quas Hugo albus dedit, apud firmitates An- 


1283 


LUCII III /PAP/E 


culfi, sicut ipse tenuit capellam Sanctae Marie de A bus omnibus profutura, salva sedis apostolice 


Fonte Sereno cum appendiciis suis, et quidquid ha- 
betis, Naudelu, Choisy, et Cury decem solidos de 
Bernardo de Charon, quos sextarios frumenti apud 
Choisy quatuor sextarios bladi, in decima de Canos 
quidquid habetis apud Latingis, apud Currem ee- 
clesiam ipsius loci cum preesentatione presbyteri, 
quidquid habetis apud Frenios, Trebure, Cur- 
togiis, castrum — Theoderici, Varenas, Panant, 
Crutis, Neustorel, Cardulet, Villarium, Vestulum, 
Vuelli, Selonts, medietatem magni molendini, et 
quidquid habetis Buze Bivul, Premant, medietatem 
decima deDamant, et quidquid habetis apud Lory; 
Socom, et apud Villerslevast, quidquid habetis in 
firmitate Anculfi et finibus ejus ex dono predicte 
vicecomitisse Ade et Hugonis filii ejus, sicut in 
eorum scripto authentico continetur. Possessiones 
vero alias quas monasterium vestrum a quadra- 
gintaannis inconeusse possedit, etimpreesentiarum 
sine controversia possidetis vobis nihilominus con- 
firmamus. 

Sane novalium vestrorum,qus propriis manibus 
aut sumplibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium. vestrorum nullus à vobis decimas exigere 
aut extorquere presumat, liceatque vobis clericos 
vel laieos a s&eculo fugientes, liberos et absolutos 
ad conversiones recipere, et eos absque contra- 
dietione aliqua remanere. Prohibemus insuper ne 
eui fratrum vestrorum post factam in eodem loco 
professionem fas sit absque prioris sui licentia, 
nisi arectioris religionis obtentu, de eodem loco 
discedere; discedentem, absque communium lite- 
rarum testimonio canoniee nullus audeat recipere. 
Cum autem generale interdictum terre fuerit, liceat 
vobis elausis januis, exclusis excommunicatis et 
interdictis, non pulsatis campanis suspensa voce 
divina officia celebrare. Inhibemus etiam ut intrà 
fines parochiarum vestrarum nullas ecclesiam vel 
oratorium sine consensu dicecesani episcopi et ve- 
stro edificare presumat, salvis tamen privilegiis 
Romanorum pontificum : libertates praeterea etim- 
munitates vestras antiquas, et rationabiles consue- 
X4udines monasterio vestro concessas et hactenus 
observatas, ratas habemus, et eas futuris tempori- 
bus illibatas manere sancimus, sepulturam vero 
illius Joci liberam esse decernimus ut eorum de- 
votioni el extremae voluntati, qui se illic sepeliri 
.deliberaverint, nisi forte excommunicati vel inter- 
dieti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illa- 
rum eeclesiarum, aquibus mortuorum corpora as- 
sumuntur. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum faàs 
sit praefatrum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare ; sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernalione ae sustentatione concessa sunt, usi* 


(81) Vide Patrologiz tom. CLXXX. 


B 


auetoritate, dicecesani episcopi justitia, et Clunia- 
censis monasterii debita reverentia. Si qua igitur 
in futurum ecclesiastica secularisve persona, etc. 

Datum Verons per manum Hugonis sancte Ro- 
mana Ecclesi: notarii, vr Kalendas Octobris, in- 
diclione i, Incarnationis Dominice anno 1484, 
pontificatus domni Lucii pape IlI anno 1v. 

CLXIII. 
Privilegium pro Ecclesia Tarvisina. 
(Verons, Oct. 1.) 
[Ucurrri, Italia sacra, V, 830.] 

Lucis episcopus, servus servorum Dei, ven. 
fratri CoxnApo Tarvisino episcopo, ejusque succes- 
soribus canonice substituendis in perpetuum. 

In eminenti sedis apostolice specula constituti 
fratres nostros episcopos, tam propinquos quam 
longe positos, fraterna debemus charitate diligere, 
et Ecclesiis quibus Domino auetore praeesse noscun- 
tur, paterna sollicitudine providere. Eapropter, 
ven. in Christo frater Conrade episcope, tuis justis 
postulationibus clementer annuimus, et ecclesiam 
B. Petri Tarvisin., cui Deo auctore preesse digno- 
sceris, ad exemplar felieis recordationis Eugenii 
pp. preedeeessoris nostri sub B. Petri et nostra pro- 
lectione suscipimus, et presentis scripti privilegio 
communimus ; statuentes ut quascunque posses- 
siones, quecunque bona eadem ecclesia in pra- 
sentiarum juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum eoncessione pontificum, largitione regum, vel 
principum, oblatione fidelium, seualiis justis modis 
praestante Domino poterit adipisei, firma tibi tuisque 
successoribus etillibata permaneant. In quibus haee 
propriis duximus exprimenda vocabulis. 

Ecclesiam S. Marie de Asylo cum castro, curte, 
etomnibus pertinentiis suis, monasterium S: Marice 
de Muliano, ete. Omissis reliquis, qua in bulla etiam 
Eugenü II suprarelata (31) leguntur. Ecclesiam SS. 
Quadraginta cumpertinentiis suis. Hospitale S. Ju- 
liani de Fossapudia cum pertinentiis suis. Hospi- 
tale de Acetó cum pertinentiis suis. Hospitale de 
Mergara eum pertinentiis suis. Ordinationem mo- 
nachorum, et clericorum pertinentium ad mona- 
sterium de Narvisia, etad monasterium S. Fusce, 
etad monasterium S. Martini, et ad monasterium 
S. Fumie, et ad monasteriem de Cripignaga, etad 
monasterium S. Klene de Tessara, qui debet re- 
cipere Tarvisinum episcopum in die festivitatis S. 
Elene, et ad monasterium de Piro, sicut haetenus 
fuisse noscitur observatum, tibi, taisque successo- 
ribus auctoritate Apostolica confirmamus, Clerici 
vero predietoecum monasteriorum, qui ministrant 
populo. Tarvisini episcopatus, debent Tarvisino 
episcopo facere obedientiam, et tam abbates, quam 
eorum cleriei interesse debent capitulis generali- 
bus, deeimas molendinorum de Plavi a. Negrisia 
usque ad mare ecclesiam S. Stephani de Tarvisio, 


ad 


4985 


S. Gregorii, hospitale S. Leonardi. Decernimus 
ergo, etc. Si qua, etc. 

Ego Lucius catholiee Ecclesie episcopus sub- 
scripsi. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancte Rufins se- 
dis episcopus ss. 

Ego Henricus Alban. episc. ss. 

Ego Theobaldus Ostien. et Velletren. episc. ss. 

Ego Joan. presbyt. card. titalo Sancti Marci ss. 

Ego Laborans presb. card. Sancte Marie trans 
Tiberim tit. Calixti ss. 

Ego Hubertus presb. card. tit. Sancti Laurentii 
in Damaso ss. 

Ego Willelmus Remorum archiep. tit. S. Sabine 
card, ss. 

Ego Pandulphus presb. card, tit. Basilice xu 
Apostolorum ss. 

Ego Ardicio diac. card. Saneti Theodori ss. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis ss. 

Ego Soffredus Sancte Marie in Via Lata diac. 
card. ss. 

Ego Albinus Sancte Marise Nov& diac. card. ss. 

Datum Verone, per manum Hugonis S. R. E. 
notar., Kal. Octob., ind. i1, Inearnat. Dom. anno 
1184, pontificatus vero D. Lucii PP. III anno iv. 


CLXIV. 
Canonicorum Tarvisinorum possessiones ac privi- 
legia confirmat. 
(Veronese, Oct. 1.) 
[Ioid., 533.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis OpERTO decano ecclesie, S. Petri Tarvisinz, 
ejusque fratribus tam presentibus quam futuris, 
eanonice substituendis in perpetuum. 

Pise postulatio voluntatiseftectu debet prosequente 
compleri, et ut devotionis sinceritas laudabiliter 
enitescat, ct utilitas postulata vires indubitanter as- 
sumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris ju- 
stis postulationibus clementer annuimus, et ad 
exemplar patrum et praedecessorum nostr.S.record. 
Eugenii et Alexandri PP. prefatam ecclesiam San- 
eti Petri, in qua divino estis obsequio mancipati, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, 
et presentis scripti privilegio communimus. Com- 
munem vero vitam, quam in eadem ecclesiaobser- 
vare promisistis, sedis apostolice auctoritate con 
firmamus, et ne cuiquam vestrum post factam pro- 
missionem nisi obtentu religionis retro abire liceat 
prohibemus, et si quis hoc attentare presumpserit 
ejusdem ecclesie beneficio privetur, nec aliquis, 
nisi qui hanc communem vitam se observaturum 
promiserit, in eadem ecclesia de estero canonicus 
instituatur. Statuentes ut quascunque possessiones, 
quaeunque bona eadem ecclesia in presentiarum 
juste, &c canonice possidet, aut in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium, vel aliisjustis modis, prestante 


EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184, 
ecclesiam S. Viti, ecclesiam S. Augustini, ecclesiam A Domino, 


c 


1986 


poterit adipisci, firma vobis vestrisque 
successoribus etillibata permaneant: in quibus haec 
propriis duximus exprimenda vocabulis : Decimas, 
oblationes, primitias, sepultaras, et subjectiones 
capellanorum et clericorum in eadem civitate com- 
morantium, sicut eas quiete et canonice hactenus 
possedistis : ecclesiam S. Nicolai, quee est sita in 
claustro vestro cum pertinentiis suis, ecclesiam 
S. Joan. Baptiste, ecclesiam S. Joan. de Ripa cum 
perlinentiis suis, ecclesiam S. Bartholomei cum 
pertinentiis suis, ecclesiam S. Sophie, que est ex- 
Óra muros civitatis eum perlinentiis suis, terras 
quas habetis in civitate Tarvisii eedificatas et inse- 
dificatas, clausuram quam habetisjuxta fossas ejus- 
dem civitatis, et terras quas habetis in..... mansos 


p €t terras quas habetis in Spauciano, et in Maltuco, 


et Ursinico, et Bauliaco, mansos quos habetis in 
Castaniola, mansos quos habetis in Malsago, etin 
Postomia, et in Musano, ecclesiam S. Bonae cum 
pertinentiis suis et molendinis, ecclesiam S. Marice 
de Fontanis cum pertinentiis suis, et terram quam 
habetis juxta sedimen Pelagium de Spineta, mansos 
quos habetis in Lanzanigo, et Braida, et Maceraida, 
et Luvadina, ecclesiam S. Pelagii de Aurinis cum 
pertinentiis suis, et mansos quos habetis in eodem 
loco, etterras, et decimas quas habetis in Ponzano, 
mansos quos habetis in Paduano, et in villa orba, 
etad pedem montelli,mansos quos habetisin Storga, 
in villa pendula, etin Salimbercu, et locum ad mo- 
lendinum faciendum, mansos quos habetis in Car- 
bonara, villam Melme eum ecclesia S. Michaelis 
ejusdem villi et tredecim rotis molendini cum per- 
üinentiis suis ibidem, mansos quos habetis in 
Campo storto, et in Lanzago, in Cunfo, in Nerbo- 
no, mansos quos habetis in Luviniaco, et in ripa 
rupta, et severa, et terras quas habetis in Fuligno, 
mansos quos habetis in Dulfon. Villam eum prato 
Gulzoli, ecclesiam S. Maris ejusdem ville cüm de- 
cimis et ezeteris perlinentiis suis, mansum unum in 
curte natica, terras quas habetis in Mestre edifica- 
tas, et ineedificatas, mansos quos habetis in Zello, 
et nemus ibidem, terram eum vinea quam habetis 
in Cellarino, mansum unum in Brenulo, et unum 
mansum in Canollata, mansos, quos habetis in 
Burbiliaco, et terras quas habetis in Podenzano, et 
terras quas habetis inSealtinico, etterras quas ha- 


D betisin Carpino, ecclesiam S. Angeli cum suis per- 


linentiis, mansum unum in Mediolantiis, ecclesiam 
S. Gervasii cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Vi- 
talis cum pertinentiis suis, et mansos quos habetis 
ibidem, mansos quos habetis in Zero, mansos quos 
habetis in Canizano, et in Reveno, mansos quos 
habetis in Quinto, etin Cervaria, ecclesiam S. Chri- 
stine cum pertinentiis suis, et mansos quos habe- 
tis ibidem, et in Tiverono, ecclesiam S. Andres de 
Cavasagra cum pertinentiis suis, mansum unum in 
puteo bono, mansos quos habetis in Vedelago, 
mansos quos habetis in silva rotunda, villam Silvse- 
Roses, et ecelesiam S, Andres, que in eadem villa 


1287 


sita est cum pertinentiis suis, 
in Sobiolla, mansos quos habetis in Bassano, in 
Marmano, et Romano, et in Burso, et in Canili, et 
in S. Raria, et in Leudulis, et in Fonte, et in S. Ze- 
none, mansos quos habetis in Asilo, in Braida, etin 
Maliagello, et in Nugaretto, mansos quos habetis 
in Montebeiluna, et finibus ejus : terras quas ha- 
betis in Triviniano, et in Casello, et in Pusnovo, 
mansos quos habetis in Dupladino, et in Segusino, 
et mansum unum in Vipieano, mansos quos habe: 
tis in Petrarubea, et in Fenario, etin Lano, mansos 
quos habetis in Auno, et in aliis locis per episco- 
patum Feltrensem, et terras quas habetis in episco- 
patu Bellunensi ex dono bo. mem. Gregorii Tarvi- 
sini episcopi, omnem decimam totius terree de Ci- 
liano, si quocunque tempore fuerit laborata : pra&- 
terea omnes decimas que in territorio urbis Tar- 
visii juri ejusdem ecclesia dicatee esse noscuntur, 
quemadmodum prelibatus episcopus jam dictae ec- 
clesize vestre concessit, et seriptoauthentieo robo- 
ravit, nos eas vobis, et per vos eidem ecclesise au- 
etoritateapostol. nihilominus confirmamus. Plebem 
de Medulo cum decimis quas possidetis in eadem 
villa, ecclesiam S. Margarite de Petrarubea cum 
pertinentiis suis, ecclesiam S. Antolini de Aspa, et 
mansos qui fuerunt de Vidoro eanonico, et terram 
de Grintina. Sane quoniam per quosdam preposi- 
tos, qui curam honorum canoniez vestre gerebant, 
usque adeo distrahebantur bona predicta, quod vix 
poteratis ex eis congrue sustentari, ad tantum in- 


commodum removendum cum venerab. fratre no- C 


stro Conrado episcopo vestro, et quibusdam aliis 
suis predecessoribus communiter statuistis, utunus 
ex vobis annis singulis assumatur, qui vice preepo- 
sitiadcommodum vestrum ejusdem canonicae bona 
dispenset. Nos vestris postulationibus annuentes 
constitutionem ipsam ad exemplar ejusdem praede- 
cessoris nostri Alexandri PP. auctoritate apostolica 
confirmamus. Decernimus ergo, ut nulli omnino 
hominum liceat, etc. Si quis autem, etoc. 

Ego Lucius catholiee Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanen. episcopus. 

Ego Theobaldus Ostien. et Velletren. episcopus. 

Ego Joan. presb. card. S. Marci. 

Ego Laborans presbyter cardinalis Sanctee Mariae 
trans Tiberim titulo Calixti. 

Ego Willelmus Remorum archiep. tit. S. Sabince 
card. 

Ego Hubertus presbyter cardinalis Sancti Laue 
rentii in Damaso. 

Ego Gandulphus presb. card. tit. Basilicee Duode- 
eim Apostolorum. 

Ego Arditio diaconus cardinalis Saneti Theodori. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diae. card. 

(32) Tam miti vocabulo utitur pontifex ut etiam 
ecclesias spoliis aliorum locupletare ad studium et 


LUCII III PAPAE 
mansos quos habetis A — Ego Goffredus diaconus eardinalisSanctee Marice 


1288 


in Via Lata. 
Ego Albericus Sancte Marie Nove diaconus 
cardinalis. 
Datum Veronese, per manum Ugonis S. Romane 
Ecclesi notarii Kal. Octobris, indictione tertia, In- 
carnationis Dominice anno 1184, pontifieatus vero 
domini Luciis pape III anno iv. 


CLXV. 
S. Petri Viennensis 
suscipit. 
(Fragmentum. — Veronae, Oct. 23. 
[Bosco, Floriac. Biblioth., lev. xyst.106.] 
Subscripserunt : 
Joannes presbyter cardinalis TT. S. Marie. 
Laborans presb. card. TT. S. Marie trans Tibe- 
rim. 
Hubertus S. Laurentii in Damaso. 
Theodinus Portuensis et S. Rufine episcopus. 
Henricus Albanensis episcopus. 
Theobaldus Ostiens. et Veliti ep. 
Additio diac. S. Theodori. 


Monasterii protectionem 


Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. & 


Safredus S. Marie in Via Lata diac. 

Albinus S. Marie Nove diae. card. 

Landus presb. card. TT. Basiliee xu Aposto- 
lorum. 

Dat. Verone per manum Hugonis sancte Ro- 
mans Ecclesie notarii, x Kal. Novemb., indictione 
ii, Inearnationis Dominiee anno 1184, pontifica- 
tus anno iv. 

CLXVI. 
Privilegium pro Ecclesia Magdeburgensi. 
(Veronese, Oct. 25.) 
(Origin. Guelf., Preef., p, xxv.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venerabili 
fratri WicHMANNO Magdeburgensi archiepiscopo, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Officii nostri debitum attendentes quo cunctis 
sumus in eo quod digue postulant debitores, illud 
specialiter cogitamus, ut in eos qui nobiscum vo- 
cati sunt in partem sollieitudinis grata semper et 
ubique solatia de nostre fundantur plenitudine 
potestatis. Eapropter, dilecte in Domino frater, 
charitatis tude studium dignisin Domino laudibus 
prosequentes, quo videlicet eeclesie tibi credite 
ita salubriter providisse dignosceris, ut digne in 
Domino commendabilis habearis, justis petitioni- 
bus libenter annuimus, et castrum Seburg, quod 
cum reliqua hereditate prefate ecclesie econtuli- 
sti, eidem ecelesie auctoritate apostolica confir- 
mamus, et presentis scripti privilegio communi- 
mus ; statuentes ut Sumersemburg quoque cum 
appendieiis suis et Juterburg cum pertinentiis 
ejus, aliaeque possessiones et predia quse predi- 
cte Magdeburgensi ecclesie studium et industria 
tue sollicitudinis acquisivit (32), firma tibi et illi- 
industriam sollicitudinis episcopalis referat. Non 
tamen, ut id obiter dicam, Henrici Leonis filii hoc 


x 


& 


"- 
" 


1289 R-—— 


sius temeraria qualibet mutabilitate recedant. Quod 
ut cautius futuris semper temporibus observetur, 
presenti constitutione decernimus, ut quieunque 
tibi archiepiscopali dignitate sueccesserint, specia- 
lem exhibeant in susceptione pallii cautionem, 
quod ea a te relicta, vel inter vetustas ecclesi 


. possessiones inventa receperint sine apostoliese se-- 


|"- 


dis licentia et consilio majoris et sanioris partis 
capituli, titulo quolibet alienare non debeant, sed 
ea semper ad utilitatem Magdeburgensis ecclesiae 
bona fideecustodiant etdefendant. Decernimus ergo 
ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam no- 
stree confirmationis et constitutionis infringere, vel 
ei aliquatenus contraire. Si qua igitur in futurum 
ecclesiastica secularisve persona, hanc nostrae con- 
stitutionis paginam sciens, contra eam temere ve- 
nire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi 
reatum suum congrua satisfactione correxerit, po- 
testatis honorisque sui dignitate careat, reamque 
se divino judicio existere de perpetrata iniquitate 
cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine 
Deiei Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena 
fiat, atque in extremo examine districte ultioni 
subjaceat. 

Cunetis autem eam servantibus sit pax Domini 
nostri Jesu Christi, quatenus et hie fructum bone 
actionis percipiant, et apud distrietum Judicem 
premia eterna pacis inveniant. Amen. 

Ego Lucius, catholieze Ecclesise episcopus ss. 

Ego Joaunes, tit. Sancti Laurentii presbyter car- 
dinalis ss. 

recepto acquieverunt, aut sufficere illad ad ro- 
a archiepiscopi injustam possessionem 
crediderunt. Polius sicuti juris naturalis esse no- 
verant, ut injuste erepta ab iniquo possessore 
quovis tempore iterum revindicari queant, sic ca- 


strum Summerseburg precise ab iisdem inter pos- 


sessiones suas numeratum fuisse inter alia 
documenta evincit charta divisionis que alias 
illud ad Ottonis iv 


exhibetur ; quippe qui 


| portionem hereditariam pertinuisse edocemur. 


Neque est, ut hie immorigeros eos aut te- 
meratores mandatorum pontifieiorum fuisse exi- 
stimes ; etenim clausula ; Si preces veritate nitan- 
lur, quie omnibus pontificiis rescriptis ex natura 
rei inest, has ipsas Wiehmanni technasa primis 
suis iniliis irritas statim alque ipso jure nullas 
reddiderat, quia nec auditus Henricus Leo, de 
cujus corio fabula ludebatur, nec justus titulus, 
quo oecupatio illa consolidaretur, in judicio alle- 
gatur, sed omnia a Wichmanno tamultuarie acta, 
atque hine ipsa confirmatio pontificia, . ut juris- 
consulti loquuntur, sub el obreptitie obtenta. erat, 
Lusus quidem est ex ingenio magis quam rei veri- 
tate natus, quando direpta atque spoliate Hen- 
rici Leonis provincie sub equi lacerati et excar- 
nifieati  pietura  representantur; verissimum 
tamen spectaculum exhibent ab uno latere eccle- 
siastici, ab altero sseeulares quidam —procere 
his exuviis mirum in modum ditati. Cum non 
recens sit pictura, non metuendum foret, ut 
satiram scripsisse videretur, qui explicationem 
Henningesianam ad sensum ejus rectius divinan- 
dum recitaret. Sed cum nullo prorsus sale condita 
sint epigrammata illa, nostris verbis pictam ta- 


ParRoL. CCI. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN, 1184. 
bafa permaneant, nec a dominio et proprietate ip- 


1290 


A Ego Laborans, presbyter cardinalis Sancte 


Marise Transtiberim et Sancti Calixti. 
Ego Hubertus, presbyter cardinalis tit. S. Lau- 
rentii in Damaso. 


Ego Paulns, presbyter cardinalis tit. Basilieze XII 
Apostolorum. 


Ego Conradus, Sabinensis episcopus et Mogunti- 
nc sedis archiepiscopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et Sancte Ruine se- 
dis episcopus. 

Ego Henrieus, Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus, Ostiensis et Sancte Velletrensis 
Ecclesise episcopus. 


Ego Ardicio, diaconus cardinalis Saneti Theo- 
dori, 


B Ego Gratianus, Sanctorum Cosms et Damiani 


C 


D 


diaconus cardinalis. 


Ego Soffredus, Sancte Maris; in Via Lata diaeo- 
nus cardinalis, 


Ego Albinus, Sancte Marie Novis diaconus 
cardinalis. 


Datum Verone, per manum Hugonis, sancte Ro- 
manc Eeclesise notarii, vii Kal. Novembris, indi- 
ctione 1, Inearnationis Dominica 1184, pontifi- 
catus vero domni Lucii III pape anno quarto. 


CLXVII. 


Privilegium pro monasterio SS. Petri et Paul 
Munsteriensis. 


(Verona, Oct. 98.) 
[Huwptes, Metropol. Saltzburg., II, 521.] 
Lvcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Hanrwico, abbati Sancti Petri monasteriisitiin 


bulam brevissimis explicabimus. A dextro igitur 
latere cernuntur qua sibi vindicarunt 19 Mogun- 
tinus (quanquam falsa sit Heuningesii | opinio 
Eischfeldiam ex spoliis Leonis ab archiepiscopo 
jam aequisitam fuisse) ; 99 Coloniensis ; 3? Pader- 
bornensis; 4" Bremensis et Verdensis; 859 Hal- 
berstadensis et Magdeburgensis (qui tamen minus 
recte in una persona conjunguntur, cum uterque 
sigillatim rationes suas ex hac calamitate pluri- 
mum auxerit): 6? Hildesheimensis ; 7o Mimlensis ; 
8? Lubecensis (quamvis non' tam ad episcopum 
quam civitatem, qua nunc . sui juris faeta 
Cesari sive duci intermedio subjecta esse coepit, 
cum ex proscriptione Henrici Leonis commoda 
illa provenerint, hujus jaeture inter spolia sacri 
ordinis antistitum minus recte mentio injieiatur), 
A levo latere reprasentantur, que ad proceres 
sreculares devolula sunt. Unde hic comparent 
ins.gnia 1? Anhaltina sive Ascanice principum, ex 
quibus Benardus primus post Henricum Leonem 
Saxoniee dux ; 2? Brunsvicensia (quod tamem 
valde ridiculum, cum Brunsvicenses propago sint 
Henrici Leonis, nec ex ejus infortunio creverint) ; 
39 Bavarica sive rectius Scehirensia; 49 Palatina 
(iterum tamen lapsu manifesto, eum Palatinatus 
non Henrico Leoni sed filio ejus fuerit ereptas ; 
o? Holsatiea; 6? Misnensia ; 7? Hàssiaca (quretamen 
domus tune nondum nata, superstitibus adhuc 
Landgraviis Thuringic); 89 Goslariensia. Sed hzecde 
enigmate Henníingesiano dicta sufficiant, quod cum 
minus aeeurate rem explicet, multa etiam dicenda 
plane pretermittat, non recitassem, nisi figuram 


intra typis eeneis expressam verbulo illustrandam 
censuissem. 


A1 


1291 

loco qui vocatur Monasterium, 
tam presentibus quam futuris, regulariter substi- 
tuendis, in perpetuum. 

Justis votis assensum prebere, et justis petitioni- 
bus aures accommodare nos convenit, qui scilicet 
indigni juslitiee custodes atque praecones in excelsa 
apostolorum principum PetrietPauli specula positi, 
Domino disponente, conspieimur. Quapropter, 
dileete in Domino fili Hartwice abbas, tuis postula- 
tionibusdebita charitatis affectione accommodamus 
assensum, et monasterium Beati Petri cui, Deo 
auctore, praesides, in tutelam et protectionem sedis 
apostoliez suscipientes, per presentis scripti pri- 
vilegium communimus. lmprimis siquidem sta- 
tuentes ut ordo monastieus secundum beati Bene- 
dicti Regulaminibiinstitutus, perpetuis Lemporibus 
inviolabille» observetur. Pral re: quascunque 
possessiones, queecunque bona idem monasterium 
in presentiarum juste et canoniee possidet aut in 
futurum concessione pontificum, largitione regum 
vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis 
modis, Domino volente, poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant in 
quibus haec propriis duximus exprimenda vocabu- 
lis : Duas videlicet partes decimarum et oblationum 
deduabus parochiis,scilicet Altenhoven et Menching, 
qus ad praefatam monasterium pertinere noscuntur. 
Sanenovalium vestrorum qus& propriis manibus aut 
sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum 
animalium nullus a vobis decimas presumat exi- 
gere. Prohiebmusinsuper ut nulli fratrum vestrorum, 
post factam in loco vestro professionem, fas sit abs- 
que abbatis sui licentia de claustro vestro discede- 
re, discedentem vero sine communium itterarum 
cautione nullus audeat retinere. 

Interdicimusetiamutnullus monasterium vestrum 
vel homines ad ipsum spectantes, occasione advo- 
cationis nequiter inquietare vel injustis audeatexa- 
ctionibus molestare. In parochialibus autem ecele- 
siis quashabetis, liceat vobis quatuor vel tres eligere 
sacerdotes, qui nihilominus dicecesano episcopo 
presententur, ut abeo curam recipiantanimarum, 
et illi de spiritualibus, vobis autem de temporali- 
bus et ordinis observantia debeant respondere. 
Obeunte vero te nune ejusdem loci abbate, vel tuo- 
rum quolibet successorum, nullus ibi qualibet sub« 
reptionis astutia seu violentia praeponatur, nisiquem 
fratres unanimi consensu vel fratrum pars consilii 
sanioris secundum Dei timorem et beati Benedioti 
Regulam providerinteligendum.Sepulturam quoque 
ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum de- 
volioni et extreme voluntati, qui se illic sepeliri 
deliberaverint, nisi forte excommunicati vel inter- 
dicti sint, nullus obsistat, salva justitia matricis 
ecclesia. 

Decernimusergo ut nulli omninohominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare autejus 
possessiones auferre, velablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 


LUCII III PAPAE 


ejusque fratribus, À integra conserventur eorum pro quorum guber . 
natione et sustentatione concessa sunt usibus 


omnimodis profutura ; salva sedis apostolice 
auetoritate et dicecesani episcopi canonica justitia. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve 
persona, etc. 

S. PETRUS, S. PAULUS. 

Ego Lucius, catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Joannes, presbyter cardinalis tit. Saneti 
Marci. 

Ego Laborans, presbyter cardinalis Sancte 
Maria trans Tiberim tit. Calixti. 

Ego Hubertus, presbyter cardinalis tituli S. Lau- 
rentii in Damaso. 

Ego Theodinus, Portuensis et, S. Rufinee sedis 
episcopus. 

Ego Henricus, Albanensis episcopus. 

Datum Veronsa, per manum Hugonis sancta Ro- 
mans Ecclesie notari, v Kalend. Novembris, 
indiet. in, anno Domini 1184, pontifieatus vero 
domni Lucii pape tertii anno tv. 


CLXVII. 


Ecclesiam Feltriensem tuendam suscipit, ejusque 
possessiones ei privilegia confirmat, petente 
Drudone episcopo. 


(Verona, Oet. 29.) 
[VEnct Storia |della Marca Trivigiana e Veronese, 
t. l, p. 33.] 

Lucius episcopus, servus servorum :Dei, venera- 
bili frat. DRUpoN1!, Feltrensi episcopo, ejusque suc- 
cessoribus canonice subtituendis, in . . .. 

Ineminentiisapostolica sedis specula,disponente 
Domino, constituti, fratres nostros, tam propinquos 
quam longe positos, fraterna debemus charitate 
diligere, et Ecclesiis sibi a Deo commissis paterna 
sollicitudine providere. Eapropter, venerabilis in 
Christo frater episcope, tuis justis postulationibus 
clementer annuimus, et Feltrensem Ecclesiam, cui, 
auctore Deo, praeesse dignosceris ad exemplar feli- 
cis record. Anastasii preedecessoris nostri sub B. 
Petri et nostra protectionesuscipimus et presentis 
scripti privilegio communimus, statuentes ut quas- 
cunque possessiones, queéunque bona eadem Ec- 
elesia in praesentiarum juste et canonice possidet, 
aut in futurum concessione pontificum, largitione 
regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino poteris adipisci, 
firma tibi tuisque successoribus et illibata perma- 
neant. In quibus hec duximus propriis exprimenda 
vocabulis : 

Possessiones quas habetis in Pergino, in Levigo, 
inCalcedraniga, in Lavaron, et Ravesia ; Suvia, in 
Alsugo. in Tongeno, et per totam vallem Suganam, 
tam incastrisquam in villis pertinentibus ecelesie, 
in Grino, in prato [molano, Crivulis, quos habetis 
in canale Brente, possessiones quas habetis in La- 
mone, in Primerio cum omni jure quod ibi habetis, 
possessiones quas habetis in plebe Arsedi, et in 
plebe Fungasi, et in plebe Sini, et in cunctis villis 


1992 





4993. .——— 


existentibus in planitie civitatis Felt, possessiones 
quashabetis ultra flumen Cantani,eum castro Tocho 
in plebe de Ceto, in plebede Formicano, et quid- 
quid habetis in valle Belluni eum jure, quod habe- 
tis in canale Plavis tam in montibus, quam in pla- 
nitiis; possessiones, et jura, que habetis in Masse- 


rio eum castro ejusdem loci, et possessionibus 


Malzagi, et aliis omnibus qua habetis in comita- 
tu Tar., et quidquid juris habetis in civit. Felt., 
et Soro, et aliis locis, cum terris, edificiis, vineis, 
pratis, paseuis, campis, silvis, placitis, aquis, 
aquarumve decursibus, molendinis, piscationibus, 
montibus, vallibus, herbaticis cultis et incultis, 
cum teloneo S. Victoris, et omnium SS., cum te- 


* loneo Cuvoli de Brenta, etSori civitatis; quidquid 


etiam bone memori: rex Conradus ecclesise tuse 
juste concessit, et authentici scripti sui pagina ro- 
boravit ratam etinconvulsum perpetuistemporibus 
permanere sancimus. Prohibemus insuper ut pro- 
prios presentis eeclesie famulos contra volunta- 
tem episcopi ejusdem loci retinere, vel manutenere 
nemo presumat. Libertates praterea, et immunita- 
tes a charissimo in Christo filio nostro Frederico, 
Roman. imperatore, eeclesie tus rationabiliter 
concessas, sieuti in ejus scripto authentico plenius 
continetur, ratas habemus, et eas futuris tempori- 
bus illibatas manere sancimus. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatam ecclesiam temere perturbare,aut ejus 
possessiones auferre, velabiatasretinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 


integre conserventur, eorum, pro quorum guberna- 


tione et sustentatione concessa sunt, usibusomni- 
modis profutura, salva sedis apostolica auctori- 
tate, et Aquil. patriarche debita reverentia. Siqua 
igitur in futurum eeclesiastiea seeeularisve per- 
sona, etc. 

Ego Lucius, catholic: Ecclesie episcop. 

Ego Joannes, presbyter cardinalis tit. S. Marci. 

Ego Laborans, presb. card. S. Marie Transti- 
berim. 

Ego Ubertus, presb. card. titulo Jerusalem in 
Damaso. 

Ego Pandulfus, presb. card. titulo Basilice XII 
Apost. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufins sedis epi- 
scopus. : 

Ego Henricus, Albanensis episcop. 

Ego Theobaldus, Ostiensiset Velletrensisepiscop. 

Ego Arditio, diaconus card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. 
card. 

Ego Sofredus, S. Marie in Via Lata diaconus 
cardinalis. 

Ego Albinus, S. Marie Nove diac. card. 

Dat. Verona, per manum Ugonis, S. R. E. not., 
1v Kal. Nov., ind. m, Inearn. Dom. anno 1184, 
pontif. vero dom. Lucii papee Ill anno 1v. 


EPISTOL/E ET PRIVILEGIA. — AN, 4184, 


1294 
A CLXIX. 
Privilegia et possessiones abbatia Corbeiensis con- 
firmat. 


(Veronse, Oct. 29.) 
[FarkE, Cod. Trad. Corb., p. 744.] 


LuciUs episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis CoxRADo, Corbeiensi abbati,ejusque fratribus, 
tam presentibusquam futuris,regularem vitam pro- 
fessis, in perpetuum. 

Justitie ratio exigit el apostolicze sedis benigni- 
tas deposcit ut personis etlocis beato Petro specia- 
lius adherentibus et in sanctze Romans Ecclesi 
fidelitate atqueobedientia devotius permanentibus, 
protectionis nostre manum abundantius extenda- 
mus atque illis sua jura etcollatas dignitates beni- 

B gnitate debita conservemus. Eapropter, dilecte in 
Christo fili Conrade Corbeiensis abbas,devotionem 
quam erga sedem apostolicam geris diligentius 
altendentes, dignitatem predecessoribus tuis per 
nostrorum pr&edecessorum Romanorum pontifi- 
cum privilegia traditam nos quoque, propitiante 
Domino, inconvulsam volumus conservari. Quo- 
circa presentis decreti auctoritate concedimus te 
in precipuis solemnitatibus sandaliis et dalmatica 
uti, juxta altare sedere, populum infra commissum 
tibi monasterium vel prioratus conventuales quz 
pertinentad anima salutem docere;preterea usum 
mitra et annuli in iisdem solemnitatibus tam tibi 
quam tuis successoribus, Dei et apostolice sedis 
clementia, perpetuis temporibus indulgemus, sicut 
praedecessoribus tuisa Romanorum pontificibusest 

C concessum. Ipsum praeterea Corbeiense monaste- 
rium, cui, Deo auctore, preesse dignosceris, sub 
beati Petriet nostra protectione suscipimus et pree- 
sentis seripti privilegio communimus, statuentes ut 
quascunque possessiones, quecunque bona idem 
monasterium impraesentiarum juste etcanonice pos- 
sidet,aut in futurum,concessione pontificum,largi- 
tione regum vel prineipum, oblatione fidelium, seu 
aliis justis modis, prestante Domino, poterit adipi- 
sci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata 
permaneant.In quibus hic propriis duximus expri- 
menda vocabulis. 

Decimam videlicet de curia Luithardessen, de- 
cimam de curia Beneringen, decimam doe curia 
Dasborg, decimam de curia Mulenhusen, decimam 


p de curia Heldorp, decimám de curia Munden, de- 


cimam de euria Boderike, decimam de curia Mu- 
nichusen, decimam de curia Bederinkhusen, deci- 
mam de curia Wlnelage, decimam de curia Hom- 
burstelde, decimam de curia Nienstede, decimam 
de curia Wolkmarese, decimam de curia Luithma- 
resun, decimam de curia Luitberessen, decimam 
de curia Erclen, decimam de curia Brumelinktorp, 
decimam de curia Leziaci, decimam de curia Casti- 
naci, decimam de curia Hostepe, decimam de curia 
Nuthlon, decimam de curia Keflike, decimam de 
curia Nen, decimam de curia Croppénstide, deci- 
mam de curia Hemmenthorp, decimam de curia 


1295 


Holthusen, decimam de curia Gruminge. In Frisia, 
quamdam possessionem que vocatur Nerthen, et in 
eodem loco ecclesiam de Linguord, insulam Rume- 
nam et piscationem Hocwar. Concedimus etiam ut 
omnia quecunque in tui memoriam vel jam consti- 
tuisti, vel in posterum es constiturus, vel alii 
ante constituerunt vel post te constituri sunt, nullus 
immutare vel auferre presumat sine communi fra- 
trum consensu. Statuimus quoque ut quicunque 
abbas castrum Wilborg, quod ta ad defensionem 
Corbeiensis ecclesiae munivisse videris, in benefi- 
cium alicui concesseritanathematis vinculo, donec 
resipuerit, teneatur. Sancimus etiam ut ipsum mo- 
nasterium nulli omnino persone in beneficium qui- 
buslibet oceasionibus aliquando concedatur, sed 
semper sub protectione Romanorum pontificum 
atque imperatorum vel regum defensione perma- 
neat; adjicientes quod monasterium Heresburg 
cum decimis cirea montem per duas Saxonicas 
rastas, sicut a beatee memorisee Leone papa ex pe- 
titione Caroli magni imprimis qui ipsum montem 
expugnaverat collate noscuntur,monasterium quo- 
quein Groninga, et monasterium in Keminata nun- 
quam ab eodem Corbeiensi alienentur coenobio,sed 
per ipsius loci abbatem semper regantur, et salu- 
briter sub monastice discipline Regula ordinentur 
nee alicui facultas sit quidquam de bonis eorum- 
dem trium monasteriorum ad usus et prebendam 
Domino inibi famulantium pertinentibus commues 
taré, in beneficium concedere vel alienare, sine 
assensu fratrum in eisdem coenobiis manentium, 
favore Corbeiensis capituli. Volumus etiam ut pra- 
positura clericorum ecelesie Saneti Pauli, quee vo- 
catur Nova eéclesia,sub ejusdem Corbeiensis abba- 
tisordinatione, sieut hactenus, semper constet, nec 
abbati vel preepositoliceateanonicorum prebendas 
absque clericorum conniventia in beneficium con- 
ferre, seu commutare atque distrahere. Preterea 
constituimus ut infra ambitum muri seepe memo- 
rati Corbeiensis monasterii nemo clericorum vel 
laicorum jure proprietatis vel beneficii mansionem 
aliquam ullo tempore habeat, sed totus ipsius loci 
ambitus abbatis, monachorum et aliarum religio- 
sarum personarum usibus ethabitationibus pateat. 
Prohibemus autem ut in eodem monasterio nulli 


LUCII III PAPAE 


A 


B 


C 


episcoporum, preter Romanum pontificem, liceat D 


quamlibet jurisdictionem habere, ita ut nisi ab 
abbateillius monasterii fuerit invitatus, nee missa- 
rum solemnia ibidem celebrare presumat. Ut igitur 
hiec omnia quee supra diximus plenum in posterum 
robur obtineant, sieutin authenticis preedecesso- 
rum nostrorum privilegiis continentur, tam tibi 
quam suceessoribus tuis ea favoris nostri aucto- 
ritate confirmamus. 

Decernimus ergo ut nulliomnino hominum liceat 
preefatum monasterium temere perturbare,aut ejus 
possessiones auferre vel abblatas retinere,minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata 
omnia et integra conserventur eorum, pro quorum 


: 1296 
gubernationeeí sustentatione concessa sunt,usibus 
omnimodis profutura, salva sedisapostoliee aueto- 
ritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica sccu- 
larisve persona, etc. 

Ego Lucius, catholicae Ecclesie episcopus. 

Ego Joannes, presb. card. tit. S. Marci. 

Ego Laborans, presb. card. tit. Sanete Marie 
Transtiberim. 

Ego Hubert. presb. eard. tit. S. Laurentii in Da- 
maso. 

Ego Pandulphus, presb. card. tit. Basilicae XII 
Apostolorum. 

Ego Conradus,Sabinensis et Moguntinee sedisar- 
chiepiscopus. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufine sedis epi- 
Scopus. 

Ego Henricus, Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus, Ostiensis et Velletrensis epi- 
scopus. 

Ego Arditio, diac. card. tit. S. Theodori. 

Ego Gratianus, tit. SS. Cosme et Damiani diac. 
eard. 

Ego Soffredus, tit. S. Marie in Via Lata diac. 
eard. 
Ego Albinus, tit. S. Mariae Novsediac. card. 
Datum Verons, per manum Hugonis sancte Ro- 


mans Ecclesie notarii, iv Kal. Novemb., indiet., - 
1184, ponti- - 


1, Incarnationis Dominice anno 
ficatus vero domni Lucii papee III anno iv. 
CLXX. 
Privilegium pro ecclesia S. Martini Turonensis. 
(Verona, Oct. 30.) 


[Défense de l'église dc Saint-Martin de Tours, 23.] - 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabili fratri W[nztELMo] Remensi archiepiscopo 
Sancte Sabin: cardinali, apostolice sedis legato, 
et dilecto filio. . . . abbati Majoris-Monasterii, sa- 
jutem et apostolicam benedictionem. 

Cum olim ad audientiam nostram  Eeclesic 
Beati Martini Turonensis querimonia pervenisset 
super conjuratione, quam sub appellatione eom- 


munis vel communis sacramenti a burgensibus 


Castrinovi factam eadem Ecclesia proponebat, di- 
lectis filiis nostris canonicis ejusdem Ecclesie li- 
beram dedimus auetoritate apostolica facultatem, 
ut si qui de actoribus ipsius conjurationis existe- 
rent qui eam abjurare commoniti recusarent, eos 
cum fautoribus suis, appellatione remota, vinculo 
anathematis innodarent. Illi vero sieut burgenses 
asserunt, fines hujus indulgentie pre&tergressi, in 
eosdem minus canoniee commonitos, sententiam 
dicunturanathematis promulgasse; cum burgenses 
parati essent, sicut. adhue existere perhibentur, 
apostolicum observare mandatum ; quamvis ea- 
noniei e contrario asseverent se ad illam senten- 
tiam, servato tenore indulgentiae, processisse, unde 
ne absolutio in eorum qui ligati. dicuntur pericu- 
lum pro... . volumus, firmiterque mandamus 
quatenus, recepta ab eis qui excommunieati 


ut ba S au NILAS EM S res 


Fre CN rt ir I À— MÀ À— 


* 


1291 


x. EPISTOLJE ET PRIVILEGIA. — AN. 4484. 


1298 


nentur juratoria cautione, quod, nostro debeatur À nomine mentiuntur, Passaginos, Josepinos, Arnal- 


parere mandato, ipsos, appellatione remota, a vin- 
culo sententie hujus nostra fulti auetoritate solva- 
tis, et per dicceses, in quibus excommunieati 
denuntiati sunt, solutos denuntiari publice faciatis, 
&c deinde inter predietos canonicos et burgenses 
pacem reformare sollicite laboretis. Quod si pax 
pervenire non poterit, prefatos burgenses, juxta 
formam indulgentie cujus auctoritate sententiam 
canonici protulerunt, nostro parere mandato, nul- 
lius appellatione obstante rationabiliter compella- 
tis. Quod si aliqui ex eis juramentum se preestasse 
negaverint, de prefata communia vel conjuratione, 
quoeunque nomine censeatur, jurent se illud non 
jurasse, nec esse de cetero juratores. Quod si 
mandato nostro superhis parere noluerint,sublato 
appellationis obstaculo, per excommunieationis 
senientiam eos tanquam contumaces districtius 
compellatis. Si vero inter se invicem de damnis et 
injuriis irrogatis hinc inde duxerint disceptandum, 
causam ipsam convocatis partibus audiatis, et 
eam, appellatione remota, fine canonico termine- 
tis. Quod si in absolutione quam diximus et abso- 
lutionis denuntiatione facienda ambo nequiveritis 
interesse, alter vestrum et nuntius absentis cum 
litteris ejusdem, appellatione remota, ea nihilo- 
minus exsequantur. In aliis vero articulis frater 
archiepiscopus collega tuus sine tua presentia non 
procedat, nullis obstantibus litteris, si quee fuerint 
sine assensu partium contra harum tenorem a sede 
apostolica impetrata. 

Datum Verone, ui Kal. Nov. 

CLXXI. 
Decretum contra hzreticos. 
(Verone ? Nov. ?) 
[MaNsi, Concil., XXII, 476. | 

Ad abolendam diversarum hieresum pravitatem, 
qua in plerisque mundi partibus, modernis coepit 
temporibus pullulare, vigor debet ecclesiasticus exci- 
tari : cum nimirum, imperialis fortitudinis suffra- 
gante potentia, et hiereticorum protervitas in ipsis 
falsitatis suce conatibus [a/. in pravis falsitatibus 
sive conatibus] elidatur, et catholice simplicitatis 
veritas in Eeclesia sancta resplendens, eam utique 
demonstretab omni exsecratione falsorum dogma- 
tum expiatam. Ideoque nos, charissimi filii nostri 
Friderici illastris Romanorum imperatoris, semper 
Augusti, presentia pariter et vigore suffulti, de 
communi consilio fratrum nostrorum, nec non 
aliorum patriarcharum, archiepiscoporum, m ulto- 
rumque principum, qui de diversis mundi partibus 
convenerunt: eontra ipsos hereticos, quibus di- 
versa vocabula [a/. capitula] diversarum indidit 
professio falsitatum, presentis decreti generali 
sanetione consurgimus, et omnem haeresim, quo- 
eunque nomine censeatur, per hujus constitutionis 
seriem, auctoritate apostolica condemnamus. 

In primis ergo Catharos, et Patarinos, et eos 
qui se Humilialos, vel Pauperes de Lugduno, falso 


B 


G 


distas, perpetuo decernimus anathemati subjacere. 
Et quoniam nonnulli sub specie pietatis, virtutem 
ejus, juxta quod ait Apostolus, denegantes, auoto- 
ritatem sibi vindicant preedicandi, cum idem Apo- 
stolusdicat: Quomodo pradicabunt,nisi mittanlur? 
(Rom. x) omnes, qui vel prohibiti, vel non missi, 
preter auctoritatem ab apostolica sede, vel epi- 
scopo loci susceptam, publice vel privatim pra- 
dicare pressumpserint ; et universos, qui de sacra: 
mento corporis et sanguinis Domini nostri Jesu 
Christi, vel de baptismate, seu peccatorum remis- 
sione, aut de matrimonio, vel de reliquis eccle- 
siastieis sacramentis, aliter sentire aut docere non 
metuunt quam sacrosancta Romana Ecclesia pree- 
dieat et observat, et generaliter quoseunque eadem 
Romana Ecclesia, vel singuli episcopi per diceceses 
suas, cum consilio clericorum, vel clerici ipsi, sede 
vacante,cum consilio, si oportuerit, viciniorun epi- 
scoporum, haereticos judicaverint, pari vinculo per- 
petui anathematis innodamus. Receptores et de- 
fensores eorum, cunctosque pariter qui predietis 
hereticis ad fovendam in eis heresis pravitatem, 
patrocinium preestiterint aliquod, vel favorem, sive 
Consolati, sive Credentes, sive Perfecti, seu quibus- 
cunque superstitiosis nominibus nuncupentur, si- 
mili decernimus subjacere sententie. 

Quia vero peccatis exigentibus quandoque con- 
tingit, ut eeclesiasticze severitas disciplines, ab iis 
qui virtutem ejus non intelligunt, condemnetur, 
presenti nihilominus ordinatione sancimus ut qui 
manifeste fuerint in supradictis erroribus de- 
prehensi, si clericus est, vel cujuslibet religionis 
obumbratione fucatius, totus ecclesiastici ordinis 
prerogativa nudetur : et sic omni pariter officio et 
beneficio ecclesiastico spoliatus, sseeularis relin- 
quatur arbitrio polestatis, animadversione debita 
puniendus, nisi continuo post deprehensionem er- 
roris ad fidei catholicae unitatem sponte recurrere, 
et errorem suum, ab arbitrium episcopi regionis, 
publice consenseritabjurare, et satisfactionem.con- 
gruam exhibere. Laicus autem quem aliqua prae- 
dictarum pestium notoria vel privata eulpa resper- 
serit, nisi, prout dictum est, abjurata haeresi, et 
satisfactione exhibita, confestim ad fidem confuge- 
rit orthodoxam, secularis judieis arbitrio relin- 
quatur, debitam recepturus pro qualitate facino- 
ris ultionem. 

Qui vero inventi fuerint sola Ecclesise suspicione 
notabiles, nisi ad arbitrium episcopi, juxta eonsi- 
derationem suspicionis qualitatemque persone, 
propriam innocentiam congrua purgatione mon- 
straverint, simili sententie subjacebünt. Illos 
autem qui post abjurationem erroris, vel post- 
quam se, ui diximus, proprii antistiis exami- 
natione purgaverint, deprehensi fuerint in abju- 
ratam haeresim recidisse, seculari judicio, sine 
ulla penitus audientia, decernimus relinquendos, 
bonis damnatorum, ecclesiis quibus deserviebant, 


1999 


LUCII III PAPZE 


1300 


secundum sanctiones legitimas applicandis. A sane jurisdictionis exempti, soli subjaceant sedis - 
apostolie; potestati, nihilominus in iis quae supe- 


Sane predictam excommunieationem, cui om- 
nes cupimus hereticos subjacere, ab omnibus 
patriarchis, archiepisc., episc. in preecipuis festi- 
vitatibus, et quoties solemnitates habuerint, vel 
qualibet occasione, ad gloriam Dei et reprehen- 
sionem hereties pravitatis, decernimus innovari ; 
auetoritate apostolica statuentes ut si quis de 
ordine episcoporum negligens in his fuerit vel 
desidiosus inventus, per triennale spatium ab epi- 
scopali habeatur dignitate et administratione sus- 
pensus. 

Ad hee, de episcopali consilio et suggestione 
culminis imperialis, et principum ejus, adjecimus 
ut quilibet archiepiscopus vel episcopus, per se, 
vel arehidiaconum suum, aut per alias honestas 
idoneasque personas, bis vel semel in anno paro- 
chiam in qua fama fuerit hereticos habitare, 
cireumeat ; et ibi tres vel plures boni testtmonii 
viros, vel etiam, si expedire videbitur, totam vici- 
niamjurare compellat quod si quis ibidem hereti- 
cos sciverit, vel aliquos occulta conventicula cele- 
brantes, seu acommuniconversatione fidelium vita 
et moribus dissidentes, eos episcopo vel archidia- 
cono studeat indicare. Episcopus autem seu ar. 
chidiaconusad presentiam suam convocetacecusa- 
tos : qui, nisi se ad eorum arbitrium juxta patrie 
consuetudinem ab objectoreatu purgaverint, vel si 
post purgationem exhibitim in pristinam fuerint 
relapsi perfidiam, episcoporum judicio puniantur. 
Si qui veroex eis jurationem superstitione damna- 
bili respuentes, jurare forte noluerint, ex hoc ipso 
heretici judicentur, et poenis qu& prenominate 
sunt percellantur. 

Statuimus insuper ut comites, barones, rectores, 
consules civitatum | et aliorum locorum, juxta 
commonitionem archiepiscoporum etepiscoporum, 
prestito corporaliter juramento promittant quod 
in omnibus predictis fortiter et efficaciter, cum 
ab eis fuerint exinde requisiti, Ecclesiam contra 
hereticos, et eorum complices adjuvabunt, et stu- 
debunt bona fide juxta officium et posse suum, 
ecclesiastica similiter et imperialia statuta, circa 
ea qua& diximus, exsecutioni mandare. Si vero id 
observare noluerunt,honore quem obtinent spolien- 


tur, et ad alios nullatenus assumantur, eis nihilo- D 


minusexcommunicalioneligandis etterris ipsorum 
interdieto Eeclesie supponendis. Civitas autem 
qu& his decretalibus institutis duxerit resisten- 
dum, vel contra commonitionem episcopi punire 
neglexerit resistentes, aliarum careat commercio 
civitatum et episcopali se noverit dignitate pri- 
vandam. 

Omnes eliam fautores hereticorum, tanquam 
perpetua infamia condemnatos, ab advocatione et 
testimonio et aliis publicis officiis decernimus re- 
pellendos. Si qui vero fuerint qui, a lege dicece- 


rius sunt eontra hewrelicos instituta archiepisco- 

porum velepiscoporum subeant judicium, et eis 

in hae parte, tanquam a sede apostolica dele- 
gatis, non obstantibus libertatis suce privilegiis, 
obsequantur. 

CLXXII. 

Gabrielipraposito et canonicis Aquileiensis Ecclesiae 
qua jam Alexander III papa confirmaverat (33), 
eadem el iisdem verbis asserit privilegia, hispau- 
cis mutatis : « Pralerea, sicut Burkardus, Aqui- 
leliensis Ecclesi: advocatus, et postea Henricus 
placitum advocalie in manibus bong memori 
pairiarcha Ulrici refularunt pro se, » etc. 

(Veronae, Nov. 9.) 
[UcueLu, Italia sacra, V, 16.] 
Egó Lucius catholice Ecclesie episcopus. 
Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci. 
Ego Laborans presb. card. Sanctee Mariee Trans- 


tiberim tit. Callisti. 
Ego Ubertus tit. S. Laurentii in Damaso presb. 


card. 

Ego Pandulphus presb. card. Basilicee XII Apo- 
stolorum. 

Ego Ardicio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. 
card. 

Ego Conradus Sabinen. episcopus, Maguntinse 
sedis archiepiscopus. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufine sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Veliternensis epi- 
Scopus. 

Ego Albinus diae. card. S. Marie Nove. 

Ego Sofredus S. Marix in Via Lata diac. card. 

Datum Veronze, per manum Ugonis S. Romana 
Ecclesie notari, v Idus Novembris, indict. 111, In- 
carnationis Dominiezs anno 1184, pontificatus vero 
D. Lucii pape III anno iv. 


CLXXIIT. 


Ad capitulum Rothomagense. — Gratam habet ele- 
clionem factam de Lincolniensi episcopo in Ro- 
thomagensem archiepiscopum. 

(Veronae, Nov. 17.) 
[ManrEx. Anecd. I, 622.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano et capitulo Rothomagensi, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Misistis ad nos dilectos filios nostros magistrum 
Hubertum, archidiaconum Ebroicensem, et Eliam 
Ecclesise vestrae canonicos; quos quidem eo honore 
suscepimus, quem et vestre devotionis et propriae 
honestatis intuitu decuit exhiberi. Petitiones vero 
eorum debita benignitate recepimus, et quanto 
secundum Deum et justitiam potnimus, votivum 
perduximus ad effectum. Sane electionem venera- 


(33) Diploma Alexandri III datum est anno 1176, Jul. 5. Vide Patrologie tom. CC. 


dul at. 


asia 


askasdad ro» mo 


1301 E 


EPISTOLA ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1302 


bilis fratris nostri Lincolnienssi episcopi, unanimi A ut archiepiscopi el episcopi in recipiendis profes- 


vestre universitatisassensu debito ordinne celebra- 
tam, gratanter admisimus, eo proniorem imper- 


. tientes assensum quod personam memorati epi- 


scopi ferventiori charitate diligimus, et promo- 


tioni ejus et honori amplium intendimus, auctore 
Domino, providere. Pallium vero, plenitudinem 
pontificalis officii, ad vestre postulationis instan- 
tiam, per dilectum filium Hubaldum subdiaconum 
nostrum euravimus destinare. Prefatum itaque 
Hubaldum, quem charum habemus admodum et 
aeceptum, benigno accipiatis affectu, et pro reve- 
rentia beati Petri e£ nostra honorem ei debitum 
impendatis, et habeatis ipsum propensius com- 
mendatum. 
Datum Verona, xv Kal. Decembris. 
CLXXIV. 


Ordinis Cisterciensis abbatibus concedit « ut nulli 
omnino liceat in eos vel. monasteria eorum seu 
fratres inibi constitutos ezxcommunicationis vel 
suspensionis seu interdicti sententiam promere, 
neve abbates ullam professionem facere compel- 
lantur. » 


(Verona, Nov. 21.) 
[MaxniQUE, Annal. Cisterc., VI, 131.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati Cisterciensi et universis coabbatibus 
ejus, sub eodem ordine Domino servientibus, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Monastiez sinceritas discipline, quam in puri- 
tate ordinis quem tenetis, eterni Conditoris pro- 


videntia restauravit, illam semper invenit in apo- G 


stolica sede clementiam, qua et vobis in Domino 
aecresceret propositum virtutis, et aliorum devo- 
tio vestris provocaretur exemplis, ut per ccelestium 
semitam mandatorum ad propositum feliciter bra- 
vium festinaret. Inter csetera vero, licet ordo ve- 
ster ea se servaverit episcopis humilitate subje- 
ctum, ut salvis originalibus institutis, eorum 
semper vellet magisterio subjacere, illud tamen 
haetenus de favore et protectione apostolice se- 
dis obtinuit ut nullus in monasteria vel abbates 
ordinis memorati quamlibet ecclesiasticam sen- 
tentiam promeret; vel personas in eodem ordine 
constitutas excommuniecationis, vel suspensionis, 
seu interdicti promulgatione gravaret. 

Quia vero refrigescente charitate multorum, us- 
que adeo malitia noscitur abundasse, ut nonnulli 
eorum, qui Eeclesiis Dei modernis temporibus sunt 
prelati, transgrediantur terminos ab antiquioribus 
constitutos, et in vestrum specialiter ordinem in- 
debitam exercere non dubitent ultionem, prasen- 
tium litterarum inscriptione statuimus et auctori- 
tate apostolica confirmamus, ut nulli omnino li- 
ceat in vos vel monasteria vestra seu fratres inibi 
constitutos contra id quod ab origine ordinis no- 
scitur observatum, excommunicationis vel suspen- 
sionis seu interdicti sententiam promere. Quam, 
si deprompta fuerit, auctoritate apostolica decerni- 
mus non tenere. Adjicientes quoque decernimus 


sionibus, qu: a benedietis vel a benedicendis ab- 
batibus exhibentur, ea sint forma et expressione 
contenti quae ab origine ordinis noscitur instituta, 
scilicet, ut abbates ipsi, salvo ordine suo, profiteri 
debeant, et contra instituta ordinis nullam pro- 
fessionem facere compellantur. Nulli ergo omnino 
hominum liceat hanc paginam nostre constitutio 
nis et confirmationis infringere, vel ei ausu teme- 
rario contraire. Si quis autem hoe attentare pre- 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei, etbea- 
torum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit 
incursurum. 

Datum Veronse, xi Kalendas Decembris, ponti- 
ficatus ejusdem domini pape Lucii anno nt. 


CLXXV. 
Privilegium pro congregatione Veronensi. 
(Veronese, Nov. 22.) 
[Ucurru, Italia sacra, V, 801.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dileelis 
filiis Sicugmo archipresbytero congregationis Ve- 
rong, ejusque fratribus, tam presentibus quam 
futuris in perpetuum. 

Quoties, etc., illibata permaneant. In quibus haee 
vobis propriis duximusexprimenda vocabulis. Ter- 
ram in eastro Victoris, terram Roverins, terram 
Piscantins, terram Bondis;terram Valdesasss, ter- 
ram Casane, terram Avere, terram Saxi, terram 
Subeleva, terram S. Marie in Stellis, terram Po- 
lange, terram Montisauri, terram Novalis, terram 
Illasii, terram Calegnole, terram Porcillis, terram 
Pupeclare cum decimis suis, terram Leniaci, Mara- 
liscam eum omni jurisdictione sua, Cavaredum 
cum decima sua, ecclesiam S. Georgii cum perti- 
nentiis suis, ecclesiam Omnium Sauetorum cum 
pertinentiis suis, ecelesiam S. Marci cum perti- 
nentiis suis, ecclesiam | SS. Jacobi et Philippi 
cum pertinentiis suis, terram Tumule, terram, 
qua est ad Crucem Maraticam. Quia vero tam in 
vetere, quam nova lege justitie ecclesiis noscun- 
tur esse concesse, subanathematis interminatione 
prohibemus, ne ullus laicus a vobis decimas exi- 
gere preesumat. Inhibemus quoquene quis in vos, 
vel ecclesias vestras sine manifesta et rationabili 
causaexcommunicationis, vel interdicti sententiam 
promulgare audeat, etiam antiquas libertates quo- 
que, et immunitates in ecclesiis vestris rationa- 
biliter vobis concessas, et hactenus observatas ra- 
tas habemus, easque in futuris temporibus illiba- 
tas manere censemus. Interdicimus insuper ne ali- 
quis novas, et indebitas exactiones vobis, vel eccle- 
siis vestris imponat. Decernimus ergo, etc., salva 
sedis apostoliece auctoritate, et dicecesani episcopi 
canoniea justitia. Si qua igitur, etc. 

Ego Lucius eatholiece Ecclesice episcopus subse. 

Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci subse. 

Ego Laborans presb. card. tit. S. Marise Transti- 


berim tit. Callisti subsc. 


1303 


card. subsc. 

Ego Pandulphus, presb. card. tit. Basiliee XII 
Apostolorum. 

Ego Albanus, S. Marie Nove diae. card. subsc. 

Ego Ardicio, S. Theodori diac. card. subsc. 

Ego Sofredus, S. Marie in Via Lata diae. card. 
subsc. 

Ego Theodinus, S. Rufinse&Sedis Apostolies card. 
episcopus. 

Ego Henrieus, Albanus episcopus ss. 

Ego Theobaldus, Ostiensis episcopus ss. 

Ego Octavianus, SS. Cosme et Damiani diac. 
eard. subse. 

Datum Verone, per manum Ugonis, S. R. E. 
notarii, x Kal. Decembris, indictione u1, Incarna- 
tionis Dominice anno 1184, pontifieatus vero D. 
Lucii pape III anno quarto. 

CLXXVI. 
Privilegium pro ecclesia S. Ursi de Augusta. 
(Verona, Nov. 29.) 
[ Hist. patrie Monum., Charte, I, 933.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GoxrERo priori et canonicis Ecclesie Sancti 
Ursi de Augusta, tam presentibus quam futuris, 
regularem vitam professis, in perpetuum. 

Effeetum justa postulantibus indulgere et vigor 
postulat eequitatis et ordo exigit rationis, prasser- 
tim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat, 
el veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Do- 
mino filii, vestris justis postulationibus clementer 
annuimus, et praefatam Sancti Ursi de Augusta ec- 
clesiam in qua divino estis obsequio manocipati, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis scripti privilegio communimus ; impri- 
mis siquidem statuentes ut ordo eanonieus, qui se- 
eundum Deum et beati Augustini Regulam in ea- 
dem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Pra- 
terea quascunque possessiones, quecunque bona 
in presentiarum juste etcanonice possidet, aut in 
futurum concessione pontificum, largitione regum 
vel principum, oblatione fidelium, seu. aliis justis 
modis, prestante Domino poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribus et illibata perma- 
neant ;in quibus hee propriis duximus exprimenda 
vocabulis : 

Loeum ipsum in quo prefata eeclesia sita est 
cum omnibus pertinentiis suis ; terram quam dedit 
vobis Vuillelmus de Palatio ; terram quam Vuilen- 
cus Moranti vobis dedit; terram quam dedit vobis 
Albor et Maria mater ejus, et alpem de Gerzola et 
de Terre,decimas de Thaone, et de Ouri, etde Va- 
raja, et decimam  vinec jacentis inter hospitale et 
vieum Clementis, et illius quse jacetinter Viridarium 
et Arcum, et decimam de Morgi et de Liverogni et 
de Aruer, etalias quas alibi habetis. Ad hse ne 
aliquis laicus res vestras rapere vel invadere, seu 
homines ecclesi; vestre capere, aut vel ipsos ho- 


LUCII III PAPAE 


Ego Ubertus, tit. S. Laurentii in Damaso presb. A mines vestros talliis, vel exactionibus indebite gra- 


:4804 


j 


1 


vare presumat, sub interminatione anathematis 
prohibemus. Liceat quoque vobis elericos vellai- . 


cos e s:eculo fugientes,liberosetabsolutos, ad con- - 


versionem recipere et eos absque contradictione 
aliquaretinere.'Prohibemusinsuperutnulli fratrum 
vestrorum,postfactam in eodem loco professionem, 


fas sit sine prioris sui licentia de eodem loco, nisi . 
arctioris religionis obtentu discedere, discedentem - 


vero absque communium litterarum cautione nul- 


lus audeat retinere. In ecclesiis autem quas habe- 


lis, liceat vobis tres vel quatuor de fratribus vestris 
ponerequorum unum diceeesano episcopo presen- 
tetis qui ei despiritualibus, vobis vero de tempora- 


libus et ordinis observantia debeat respondere. - 


Sepulturam preeterea ecclesie vestra liberam esse 
decernimus, ut eorum devotioni etextremze volun- 
tati, qui se illie. sepeliri deliberaverint, nisi forte 
excommunioeati vel interdieli sint, nullus obsistat, 
salva tamen justitia ecclesiarum illarum a quibus 
corpora mortuorum assumuntaur. Obeunte vero te, 
nune ejusdem lociabbate,vel tuorum quolibet suc- 
cessorum, nullus ibidem qualibet subreptionis as- 
tutia seu violentia preponatur, nisi quem fratres 
communi consensu, aut fratrum pars eonsilii sanio- 
ris, providerinteligendum, secundum Dei timorem 
et B. Augustini Regulam. Ad hzc auctoritate apo- 
stolica prohibemusne aliquisepiscopus contra sta- 
tuta Lateranensis concilii talliis vel exactionibus 
vos vel ecclesias vestras de c&tero gravare preesu- 
mat, nec interdicto velexcom munieationi,sine ma- 
nifesta et rationabili causa supponat. Decernimus 
ergo ut nulli omnino, etc. Si qua igitur in futu- 
rum, ete. Cunetis autem eidem loco jura servanti- 
bus, etc. 

Bene valete. 

Ego Lucius, eatholiez Ecclesi: episcopus, sub- 
scripsi. 

Ego Joannes, tituli Sancti Marci, subseripsi. 

Ego Laborans, presbyter cardinalis Sanetee Marise 
Transtyberim tituli Calixti, subscripsi. 

Ego Humbertus, tituli S. Laurentiiin Damaso 
presbyter cardinalis subscripsi. 

Ego Pandulphus, presbyter cardinalis tit. Basili- 
ei&& XII Apostolorum subscripsi. 

Ego Theodinus, Portuensis et S. Rufinae sedis 
episcopus subscripsi. 

Ego Henricus, Albanensis episcopus subseripsi. 

Ego Theobaldus, Ostiensis et Velletrensis episco- 
pus subseripsi. 

Ego Ardicio, diaconus cardinalis Saneti Theodori 
subseripsi. 

Ego Gratianus, 
diaconus cardinalis subscripsi. 

Ego Albinus, Sancte Marise Novee diaconus ear- 
dinalis subscripsi. 

Data Veronese, per manum Hugonis sancte Ro- 
mane Ecclesie natorii, m Kalendas Decembris, 
indietione tertia, Incarnationis Dominice anno 


Sanetorum Cosme et Damiani 


—-————— 


y 
/ 


ddpos ^ .——— EPISTOLAS ET PRIVILEGIA. — AN. 4184. 


1184, pontifieatus vero domini Lucii Ill pap: anno A conterere et benefactoribus favere velitis, et gra- 


IV. 


CLXXVI àis. 


Bulla pro Hermanno abbate Rhenhardsbornensi. 
(Veronee, Dec. 3.) 


[Thuringia sacra, p. A17.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
fllio HERMANNO abbati in Reinharsborn, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Cum sit sancta Romana Ecclesia omnium Eecle- 
siarum, Domino disponente, magistra, jura ipsa- 
rum ea moderatione disponit ut quasdam aliis pree- 
eminere constituat et singulares speciali privilegio 
indulgeat dignitates, ut sicut in compage humani 
corporis qu&edam membra preealiis honorentur, sic 
in ipsa ecclesiastici ordinis unitate, alie ecclesise 
ante alias indultis sibi privilegiis decorentur. Ea- 
propter, dilecte in Domino, nobilis viri tertii Lu- 
dewici, landgravii Taringis, precibus et supplica- 
tionibus indueti, tibi et successoribus tuis in per- 
petuum presenti pagina duximus indulgendum ut, 
ad honorem Dei et domus vestre imposterum am- 
pliandum, uti mitra valeatis, ad cumulum autem 
gratie et libertatis impense, mitram quam de ca- 
pite nostro assumpsimus, prefato Ludewieo land- 
gravio tradidimus, per ipsum tibi in argumentum 
nostri beneficii preesentandum ; proinde volumus 
ut in memoriam tanti honoris, favore ipsius indulti, 
pro salute ejus, et parentum suorum, in ipsa ec- 


-elesia speciales Domino deinceps orationes offeran- 


tur. Ut ergo haec nostra concessio futuris tempori- 
bus indeficiens roburobtineat, eam auctoritate apo- 
stolica confirmamus et presentis scripti patrocinio 
communimus, statuentes ut nulliomnino hominum 
liceat hane paginam nostre confirmationis et con- 
cessionis infringere, vel ausu temerario contraire. 
Si quis autem hoc attentare presumpserit, indi- 
gnationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 
et Pauli apostolorum ejus se noverit incursu- 
rum. 
Dat. Verone, Nonis Decembris. 


CLXXVII. 

Roberto archiepiscopo Viennensi, ejusque suffraga- 
neis ordinem Carthusiensem commendat. 
(Verona, Dec. 10.) 

[ Privilegia ordinis Cartkus., edit. 1510, fol. 26.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus archiepiscopo Viennensi et suttra- 
ganeis ejus, salutem etapostoliecam benedictionem. 

Cum omnibus debeamus apostolicum patrocinium 
impertiri, eis potissimum providere tenemur qui 
charitatis fervent operibus et, seculi vanitatibus 
spretis, divinis inveniuntur poenitentia obsequiis 
mancipati. Eapropter fraternitatem vestram roga- 
mus attentius et exhortamurin Domino, quatenus 
dileétos filios fratres Carthusienses et eorum ordi- 
nem diligere et manu tenere curetis eorumque do- 
mos et jura contra omnem servetis nequitiam, ut 
illibata permaneant et secura, malefactores eorum 


1306 


liam ae obsequium impertiri ut nullum sentiat 
prefata domus sub nostra protectione defectum ; 
sed auetore Domino de die in diem percipiat incre- 
mentum. Etquoniam nos defensores et benefactores 
eorum sub apostolice protectionis defensione 
suscipimus, vos eos ab omni injuria et perturba- 
tione ampliori fiducia et favore auctoritate aposto- 
liea defendatis, nullis litteris obstantibus tacita 
veritate a sede apostolica impetratis. 

Datum Veronee, iv Idus Decembris. 


CLXXVIII. 


Domus Carthusiensis protectionem suscipit posses- 
sionesque confirmat. 


(Veronz, Dec. 21). 
[Privilegia ordin. Carth., fol. 2.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori et fratribus Carthusiensibus, tam prae- 
sentibus quam futuris, eremiticam vitam professis, 
in perpetuum. 5 

Religiosam vitam eligentibus apostolieum 'con- 
venit adesse presidium ne forte cujuslibet temeri- 
tatis ineursus aut eos a proposito revocet aut 
robur, quod absit, sacre religionisinfringat. Eapro- 
pter, dileeti in Domino filii, vestris justis postula- 
tionibus clementer annuimus et felicis recordatio- 
nis Alexandri papz, praedecessoris nostri, vestigiis 
inherentes domum Carthusiensem eremi in qua 
divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et 
nostra protectione suscipimus et praesentis scripti 


C privilegio communimus. Et in primis siquidem sta- 


tuentes ut ordoeremiticsee vileequi seeundum Deum 
in eodem loco institutus esse dignoscitur perpetuis 
ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Et 
preterea possessiones omnes a Christi fidelibus 
pietatis intuitu domui vestre concessas, quiz infra 
terminos vestros continentur, seilicet infra locum 
qui vocatur Cluss et rupem claudentem vallem et 
protingentem usquead molarem claudentem et divi- 
dentem Combam chaldam et provenientem usque 
ad rupem que est sub Bochgelos; deinde molarem 
alium qui ascendendo protenditur usque ad rupem 
Bonviant. Exinde molarem alium, qui ascendendo 
producitur per erepidinem plataneti a Bonviant 
usque ad rupem qua estsupra furnum de la Follia. 
Similiter ab illo monte quide eadem rupe porrigi- 
tur usque ad montem Aillinart et a monte Aillinart 
descendendo extenditur juxta Mortam contra occi- 
dentem usque ad rupem que estsuper Carreriam, 
et ab hac rupe porrigitur usque ad rupem de Per- 
tuso.Inde postremo protenditur descendendo usque 
adflumen quod vocatur Guerus Mortuus. Et a Guero 
Mortuo ascendendo procedit perrupem claudentem 
minorem Carreiam usque ad terrassiam, et a ter- 
rassia per crepidinem plataneti et per lo Foleys 
divertensusque ad Januarium. Et a Januario sieut 
Alpes vergunt eontra Proveysien usque ad Calme- 
tam Goncelim. Eta Calmeta Goncelim porrigitur per 
crepidinem usque ad rupem de Chalvienton, etinde 


1307 


LUCII III PAPAE 


descendit per rupem Herardi usque ad clusam ; A mue Ecclesie ditione vel tutela perpetuo perma- 


vobis et suecessoribus vestris confirmamus. Quia 
vestrosdonatores ipsarum possessionum piscatione 
et venatione et avium captione, ovium vel eapra- 
rum atque omnium domesticorum animalium pas- 
cua et transitum infra presseriptos terminos prohi- 
buerunt ; nos eamdem prohibitionem nihilominus 
auctoritate apostolica roboramus. 
Decernimusergo ut nulliomnino hominum fas sit 
domum vestram temere perturbare ejusque supra- 
dictas possessiones auferre vel ablatas retinere, 
minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur, eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura. Salva in omnibus aposto- 


nere decernimus. Ad indicium autem, elc. Ut in 


privilegio Innocentii papz suprascripto (34).Locum - 


ipsum, juxta castrum Sancti Audomari, in quo 
prefatum monasterium situm est, cum omnibus 
pertinentiis suis. In Morinensi parochia, etc. Ut in 
eodem privilegio Innocentii. In Cantuariensi paro- 
chia, ecclesiam de Trulega, ecclesiam de Cilham, 
cum earum capellis et aliis pertinentiis suis. 
Composilionem preterea inter vos etabbatissam 
deBroburg semperterminos parochie vestre, de as- 
sensu partium factam, sicut hinc inde recepta est, 
et in seripto authentico venerabilis fratris nostri 
Morinorum episcopi continetur, ratam habemus, et 
eam auctoritate apostolica confirmamus. Quod au- 


lice sedis auctoritate. Si igitur in futurum eccle- p tem decapella et cemeterio leprosorum de Broburg 


siastica secularisve persona, eto. 

Datum Veronese, per manum Alberti, S. Romane 
Ecclesise presbyterijcard. et cancellarii, xu. Kalen. 
Januarii, indictione 1n, Incarnationis Dominice, 
anno 1184, pontificatus vero domini Lucii papee III 
anno 1v. 

CLXXIX. 
Pivilegium pro monasterio S. BertiniSithiensi. 
(Verona, Dec. 22.) 
[Collection des Cartulaires, IIl, 363.] 

Lucivs episcopus, servus servorum Dei, dileetis 
filiis Siwoxi, abbati monasterii Saneti Bertini, ejus- 
que fratribus, tam presentibus quam futuris, mo- 
nasticam vitam professis, in perpetuum. 

In eminentiapostolies sedis specula, disponente 
Domino, constituti, sicutimitari predecessores no- 
strosin bonis debemus operibus, sicetiamsummam 
curam adhiberenos convenit, ne quod ab ipsis pia 
fuerit provisione statutum, nobis, quod avertat Do- 
nimus, negligentibus, quorumlibet valeat impul- 
sione turbari. Eapropter, dilecti in Domino filii, de- 
cisionem controversie, qua inter monasterium ve- 
strum et bon: memorie Petrum, quondam Clunia- 
censem abbatem, pro subjectione, quam idem 
abbas sibi in vestro monasterio vindicabat, quem- 
admodum a predecessore nostro felicis memorie 
papa Innocentio, fratribus suis preesidentibus et 
collaudantibus, faeta est, et scripti sui munimine 
roborata, imitantes pia recordationis preedecesso- 
rum nostrorum Eugeniiet Alexandri, pontificum Ro- 
manorum vestigia, auctoritate apostolica confirma- 
mus, et ratam permanere censemus. Privilegiis 
itaque, Cluniacenses que super hoc se habere ab 
apostolica sede dicebant, ab eodem Innocentio, ju- 
stitia dictante, cassatis, ad exemplar pradietorum 
predecessorum nostrorum Romanorum pontificum, 
tam vos quam suecessores vestros, necnonetipsum 
monasterium Saneti Bertini ab hujusmodi lite et 
Cluniacensium subjectione absolvimus ; idemque 
ceenobium libertati proprie restitutum, salvo jure 
Tarvanensis ecclesie vel episcopi, sub solius Ro- 


(34) Patrologia t. CLXXIX, sub num. 398. 


a bonz memorie Milone, episcopo Morinensi, sta- 
tutum est, et scripto suo firmatum, ratum manere 
censemus,ita videlicet ut in eadem capella leprosis 
tantum et sibi servientibus divinum celebretur of- 
ficium ; atque ineorum ccemeterio nulli, nisi leprosi 
eteorum familia tumulentur. In monasterio quoque 
Sancti Silvini, apud Alchiacum, abbas vester, qui 
pro tempore fuerit, tanquam in speciali filia, se- 
cundum Dei timorem, et beati Benedieti Regulam, 
corrigendi quz corrigenda sunt, cum religiosorum 
virorum consilio, plenam, sieut hactenus, habeat 
potestatem. 

Statuimus etiam ut, infra terminos parochiarum 
vestrarum, nullus ecclesiam vel oratorium absque 
vestro assensu edificare presumat, salvis tamen 
privilegiisRomanorum pontificum. Stationesautem 
publicas ab episcopo in vestro monasterio, seu epi- 
scopum illue venire, nisi ab abbate et fratribus 
fuerit evocatus, omnimodo fieri prohibemus. Pos- 
sessiones preterea et decimas, quas monasterium 
vestrum a quadraginta aunis inconeusse possedit, 
et inpreesentiarum sine controversia possidetis, in 
omnibus et per vos eidem monasterio auctoritate 
apostoliea confirmamus.Sanenovalium vestrorum, 
qua propriis manibus aut sumptibus colitis, sive 
de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vo- 
bis decimas exigere vel extorquere presumat. Li- 
ceat quoque vobis clericos vel laicos, e seculo fu- 
gientes, liberos et absolutos ad conversionem reci- 
pere, et eos absque contradictione aliqua retinere. 
Cum autem generale interdictum terre fuerit, liceat 
vobis, januis clausis, exclusis excommunieatis et 
interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce 
divina officia celebrare. In parochialibus siquidem 
ecclesiis, quas habetis, liceat vobis sacerdotes 
eligere, et dicecesano Ecclesise preesentare, quibus, 
si idonei fuerint, episcopus animarum committat : 
ita quidem quod ei despiritalibus, vobis autem de 
temporalibus, debeant respondere. Chrisma vero, 
oleumsanetum, consecrationes altarium seu basili- 
carum, ordinationes vero monachorum qui ad sa- 


El 
1 


1308 H 


1309 . 


A EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184. 


1310 


cros ordines fuerint promovendi, a dicecesano su- A In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus? 


scipiatis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et 
gratiam atque communionem sedis apostolicze ha- 
buerit, etea vobis gratis et absque pravitate aliqua 
voluerit exhibere ; alioquin lieeat vobis quem 
malueritis catholicum adire antistitem, qui nimi- 
rum, nostra fultus auctoritate, quod postulatur 
indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extreme 
voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati vel interdicti sint, nullus ob- 
sistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a 
quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte 
verote, nune ejusdem lociabbate, vel tuorum quo- 
libetsuecessorum, nullus ibi qualibet subreptionis 
astutia seu violentia preeponatur, nisiquem fratres, 
communi consensu, vel fratrum pars consilii sa- 
nioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti 
Regulam, providerint eligendum. Decernimus ergo 
utnulli omnino hominum, etc., usque ad finem, ut 
1n privilegiis Innocentii papa et Caelestini (39) su- 
prascriptis. 

Ego Joannes, tituli Sancti Marci presbyter cardi- 
nalis. 

Ego Laborans, presbyter cardinalis Sanctee Ma- 
rie Transtiberim, tituli Calixti. 

Ego Humbertus, tituli Sancti Laurencii in Da- 
maso presbyter cardinalis. 

Ego Pandulfus, presbyter cardinalis tituli Basi- 
liee Duodecim Apostolorum. 

Ego Lucius, catholicae Ecclesie episcopus. 

SANCTUS PETRUS. SANCTUS PAULUS. 

Datum Verone, per manum Alberti, sancta Ro- 
mane Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, 
x1 Kal. Januarii, indictione rni, Incarnationis Domi- 
niee auno 11854, pontificatus vero domni Lucii 
pape tertii anno quarto. 


CLXXX. 


Canonicis Regularibus monasterii Sancta Mariz ad 
Carceres in territorio Estensi privilegia renovat. 


(Veronese, Dec. 22.) 
[Munaroni, Antiq. Ital., V, 265.] 


Lvcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis LIvALDo, priori ecclesie Sancte Mariz de Car- 


ceribus, ejusque fratribus, tam presentibus quam D 


futuris, regularem vitam professis. 

Quoties illud a nobis petitur quod religioni et ho- 
nestati videtur convenire, animo nos decet libenti 
concedere, et petentium desideriisapostolicum suf- 
fragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus, 
et ecclesiam Sancte Marie de Carceribus, in qua 
divino estis mancipati obsequio, ad exemplar felicis 
recordationis Alexandri papse, praedecessoris no- 
stri, sub beati Petri et nostra protectione suscipi- 
mus, et preesentis scripti privilegio communimus. 


(38) Patrologiz tom. CLXXIX, sub num. 30. 


qui secundum Deum, et beati Augustini Regulam, 
et institutionem Portuensium fratrum, in eodem 
loco institutus esse cognoscitur, perpetuis ibidem 
temporibusinviolabiliter observetur.Preterea quas- 
cunque possessiones, etc., in quibus haec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum, in quo memorata ecclesia sita est, 
cum omnibus adjacentiis et pertinentiis suis : et de- 
cimas novalium totius loci qui Carrateculum voca- 
tur, sicut privilegium preedecessoris nostri Alexan- 
dri plenius continet ; et in Augutiano, et in tota 
Seudechia, in Fracta, in Montaniana, et in Vigo- 
solo ; quidquid habetis in Cavalligo ; quidquid ha- 
betis in Craterolo, in Carpo, in Portu, in Minevio, 
Bonadico, Urbano, Casale, Milliarino, Pause, Vi- - 
gezolo, Est, in Plebe de Villa, in Montesilice, 
Baono : et quidqnid ibidem B. Paduanus episcopus 
rationabiliter vobis concessit : quidquid habetis in 
Spasano, Cona, Tribano, in Villa Pantena, in Mon- 
tegnana, in Albetona ; quecunque a bone memorie 
Bellino et Sinibaldo Paduanis quodam episcopis 
vobiscanonice data sunt,nihilominus confirmamus: 
ecclesiam Saneti Salvatoris, cum omnibus posses- 
sionibus suis, etc., sicut juste ac pacifice eamdem 
possidetis : terram, quam habetis in Vicotineoso et 
in Gazolo : ecclesiam Saneti Joannis de Vighizolo, 
cum omnibus possessionibus et aliis quee ad eam- 
dem ecclesiam pertinere noscuntur, terris videlicet, 
paludibus, piscationibus ac decimis: decimationes 
etiam totius paludis de Baone, sicut vobis a Pa- 
duanoepiscoporationabiliter concesse sunt, etejus 
instrumentum plenius continet : decimam quoque 
de territorio villae quee dicitur Cavallile. Sententiam 
vero illam quam prefatus B. supercontentione qus& 
inter vos et clericos Sancte Tecle de Adest, de per- 
sona Ugonis Balisterii et filii ejus, et bonis ipsius 
agebatur, legitime promulgavit, ratam habemus, et 
auctoritate apostolica confirmamus. Praeterea ven- 
ditionem quam vobis archipresbyter de Runco cum 
fratribus suis de quadam terra in Minerva rationa- 
biliter fecit, vobis et ecclesie vestre nihilominus 
confirmamus; statuentes utde possessionibus quas 
nunc habet ecclesia vestra, vel est in posterum ha- 
bitura, nullus laicus decimas presumat exigere. 
Sane novalium vestrorum, qua propriis manibus 
aut sumptibus colitis, seu de nutrimentis vestro- 
rum animalium, nullus a vobis decimasexigere vel 
extorquere presumat. Liceat quoque vobiselericos 
et laicos, e seculo fugientes, liberos et absolutos 
ad conversionem recipere, et eos absque eontradi- 
ctione, qualibet retinere. In parochialibus autem 
ecclesiis quas habetis, liceat vobis eligere sacerdo- 
tes, et dicecesano episcopo presentare, quibus, si 
idonei inventi fuerint, episcopus curam animarum 
committat, ut ei de spiritualibus, vobis autem de 
temporalibus debeant respondere.Antiquas etratio- 


1911 


temporareservatas, etdecimas quasa quadraginta 
aunis usque nune possidetis, vobis auctoritate apo- 
stolica roboramus. Cum autem generale interdi- 
ctum terre fuerit, liceat vobis, non pulsatis cam- 
panis, clausis januis, exclusis excommunicatis et 
interdietis, suppressa voce, divina officia celebrare. 
Sepulturam preelerea ipsius loci liberam esse conce- 
dimus, ut eorum devotionietextremee voluntati, qui 
se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommu- 
nicati sunt, nullus obsistat, salva tamen justitia ec- 
clesiarum, a quibus mortuorum corpora assumun- 
tur. Decernimus ergo ut nulli omnino homi- 
num, ete., salva sedisapostolicee auctoritate et dice- 
cesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, ete. 

Datum Veronzs, per manum Alberti, sanctze Ro- 
mant Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, 
deeimo Kalendas Januarii, indictione 11, Inearna- 
tionis Dominiez anno 1184, pontificatus vero domni 
Lucii pape tertii anno iv. 


CLXXXI. 
Ad Henricum Anglorum regem. 
[TwispgN, Hist. Angl. Script., I, 624.] 


Lucius papa tertius illustri Anglorum regi. 

Ea qua credimus ad salutem tuam et exaltatio- 
nem regis celsitudinis pertinere, tanto libentius 
tuc sublimitatisuggerimus, quanto tui nominis glo- 
riam eum incremento salutis et pacis sincerioribus 
semper affectibus exoptamus. Hine est quod tuc 
celsitudinis pietatem praesentibus duximus litteris 
admonendam, utamorem Dei ante oculos cordis tui 
salubri consideratione proponens, et amorem pice 
recordationis Ludovici,regis Francorum ad mentem 
revocansetreducens, bonum quoque tranquillitatis 
et pacis qua inter te et echarissimum in Christo 
filium nostrumillustrem Francorum regem commu- 
niter desideraturattendens, circastatum in Christo 
charissime nostrae M. [ Margarethe ]reginse, relictee 
videlicet bone memoris H. [Henrici] filii tui piam 
habeas providentiam et cautelam, utin dote sua et 
donatione propter nuptias ità cum ea componas, 
quod ei et his qui pro ea sunt, murmurandi vel 
conquerendi materiam non relinquas, nec tu ipse 
propter hoc apud patrem orphanorum et judicem 
viduarum distrietioris judieii sententiam pertime- 
seas. Quia igitur ad instantiam quorumdam ami- 
corum suorum super certa pecuniwv quantitate ei 
satisfacere decrevisti, rogamus excellentiam tuam, 
et exhortamur in Domino atque in peccatorum tuo- 
rum remissionem injungimus, quatenus ei ad inter- 
ventionem nostram pro pacis charitatisque custo- 
dia summam congruam secundum quod Petrus 
Bermundi nobis ex parte tua significavit decenter 
adaugeas, eteam sibi in certis assignare redditibus 
non omittas, ita quod ipsa solatii hujus consola- 
tione recepta possit in pace consistere, et tu pro 
impense benignitatis effectu indeficiens preemium 
ab omnipotenti Domino debeas exspectare. 


LUCII III PAPAE 


nabiles consuetudines ecclesiae usque ad praesentia A 


B 


CLXXXII. 
Ad eumdem. — Pro subventione. facienda terra 
Hierosolymitanz. 4d. 


[Mansi XXII, 475. 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, HENRICO, 
illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam bene- 
dictionem, 

Cum euneti predecessores tui pre ceeteris terree 
principibus armorum gloria et animi nobilitate 
longe retro claruerint, eosque fidelium populus 
haberein sua didiceritadversitate patronos, merito 
ad te, non tantum regni sed paternarum virtutum 
heredem,quadam securitate preesumpta recurritur, 
ubi populo Christiano imminere periculum, imo 
exterminium formidatur ; ut per brachium regice 
magnitudinis membris ejus impendatur presidium, 
qui te, ut ad tante glorize et preelationis apicem per- 
venires, sua pietate concessit, et te contra tui no- 
minis impugnatores nefarios murum inexpugnabi- 
lem ordinavit. Primum noverit serenitas tua, jam 
erebris et molestis sub hsec pulsata querelís, qua- 
liter terra Hierosolymitana, specialis hereditas 
Crucifixi, in qua nostre salutis sunt prenuntiata 
mysteria, et ipsius reiexhibitione completa, quam 
ille qui cuneta eondidit in suam sortem peculiari 
privilegio deputavit, perfide et spurcissimee gentis 
attrita et convallata pressuris, nisi ei celeri reme- 
diosuccurratur, prona sit ad ruinam, et inde, quod 
absit, sustineat irreparabilem religio Christiana ja- 
cturam. Ille enim Saladinus, sancti et tremendi 
nominisimmanissimus persecutor,ita spiritu furoris 
incanduit, et totius nequitie sue vires ad interne- 
eionem populi fidelis exercet, ut nisi immanitatis 
ejus vehemens impetus, quasi objectis obicibus, 
reprimatur, certam spem fiduciamque suscipiat, 
quod Jordanis influatin os ejus, et terra aspersione 
vivifici sanguinis consecrata, spurcissim:e supersti- 
tionis ipsius contagio polluatur, et quam gloriosi 
et nobiles predecessorestui a dominio gentis inere- 
dule multis laboribus et periculis exemerunt, rur- 
susnefando tyranninequissimidominio subjugetur. 
Ob hane itaque necessitatis et imminentis doloris 
instantiam, magnificentiam tuam apostolicis litteris 
duximusexorandam, imo dilatatis precordiis sum- 
maacclamatione pulsandam, quatenus ad honorem 


D ipsius respiciens, qui te constituit in sublimi, et 


juxta nomen magnorum, qui sunt in terris, nomen 
tibi contulit gloriosum, ad desolationem prefata 
terre pietatis studio te convertas, et ut ejus con- 
fusio in hac parte tollatur, qui pro te in ipsa terra 
voluit haberi ludibrio, operam adhibeas efficacem : 
quatenus predecessorum tuorum vestigia subsecu- 
tus, quam ipsi de prineipis tenebrarum faucibus 
eripuerunt, in eultu magni Dei per tuam diligen- 
tiam, auxiliante Domino, conservetur. Eo autem 
curiosius celsitudinem tuam in tanta oppressionis 
angustia convenit laborare, quod terram ipsam re- 
gis intelligis praesidio destitutam, et totam spem 
defensionissueipsiusproceresintue magnitudinis 


1319. 


1313 2 


rius tua serenitas potest agnoscere, quod summos 
terre illius el magnificos defensores venerabilem 
fratrem. nostrum Heraclium patriarcham, et dile- 
ctum filium nostrum magistrum Hospitalis ad tuam 
excellentiam destinarunt, ut ex ipsorum presentia 
considerata dignitate perpenderes quanta fuerit 
necessitatis angustia, pro qua eorum sustinent tan- 
diu earere presidio, ut per ipsos facilius ad vota 
sua tuam devotionem inclinent. Viros igitur prefa- 
tos, tanquam ab ipso Domino tibi destinatos, beni- 
gne suscipias, etdebita charitate pertractes, eorum- 
que postulationibus tanto facilius acquiescas, 
quanto gravitatis et honestatis intuitu favor est eis 
et gratia exhibenda. Sane recolat prudentia tua, et 
sollicita secum meditatione revolvat, promissionem 
illam qua de impendendo sepe dicte terre presi- 
dio tuam celsitudinem obligasti : et ita in hae parte 
te cautum et studiosum exhibeas, ut te in tremen- 
do judicio tua conscientia non aecuset, et ejus qui 
non fallitur distrieti Judicis interrogatio non con- 
demnet. 


ANNO 1181-1185. 
CLXXXII 6is. 
Privilegium pro ecclesia S. Germani Montensi. 
[Minus, Opp. diplom., II, 1187.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis NicorAo, preposito eeclesie S. Germani, ejus- 
que fratribus, tam presentibus quam futuris, cano- 
nice instituendis, in perpetuum. 

Pie postulatio voluntatis effectu debet prose- 
quente compleri, et ut devotionis sinceritas lauda- 
biliter enitescat, et utilitas postulata vires indubi- 
tanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et praefatam ecclesiam S. Germani de Montibus, in 
qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri 
et nostra protectione suscipimus, et presentis seri- 
pti privilegiocommunimus ; statuentes utquaseun- 
que possessiones, quzecunque bona eadem ecclesia 
inpresentiarum juste et canonice possidet aut in 
futurum concessione pontificum, largitione regum 
vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis 
modis, prestante Domino, poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribuset illibata permane- 
ant. In quibus hee propriis duximus exprimenda 
vocabulis: locum ipsum in qo prefata ecclesia S. 
Germanisitaes(icum appendiciis suis ; altariaomnia 
ecclesiarum ipsius castri, qui dieitur Castri locus, 
locum, etiam ecclesiam S. Waldetrudis ; ecclesiam 
Sancti Petri, jus alterius ecclesie in portis Saneti 
Petri; capellam S. Andree ; capellam comitis supra 
portam ; capellam Saneti Nicolai in Bertoimonte, 
eapellam infirmorum. 

Et liberam quoque atque canonicam presbytero- 
rum institutionem, cum altarium oblationibus et 
obventionibus, que vestris usibus sunt deputatee, 


EPISTOLAS ET PRIVILEGIA, — AN. 4484-83. 
duxerunt patrocinio collocandam. Quod iude cla- A prata, molendina, cur 


1314 


tilia, combas, domoset quae- 
cunque in locis adjacentibus dicto castro posside- 
tis ; quidquid etiam apud Quem, apud Jemappes, 
apud Genly, atque apud Elonges haberenoseimini ; 
írumentum quoque et avenam, qu: ab ecclesia S. 
Waldetrudis debentur presbyteris canonicis eccle- 
siw vestre specialiter ; censum insuper quem in 
die Ccenee Domini parochialis presbyter vester ge- 
rens curam animarum, annuatim vobis solvere te- 
netur, scilicet quindecim fertones argenti, servos 
et ancillas ad ecclesiam vestram pertinentes ; anti- 
quas etiam et rationabiles consuetudines ecclesise 
vestre hactenusobservatas, ratas habemus, easque 
decernimus inviolabiliter observari. Auctoritate 
quoque apostolica duximus statuendum ne quis in 


p Vos vel ecelesias vestras excommunicationis, sus- 


pensionis, vel interdicti sententiam absque mani- 
festa et rationabili causa promulget. 

Sane novalium vestrorum ques propriis manibus 
aut sumplibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel 
extorquere prasumat. Liceat quoque vobis clericos 
et laicos e seculo fugientes liberos et absolutos ad 
conversionem recipere, et eos sine contradictione 
retinere. Prohibemus insuper ne ulli fratrum ve- 
strorum post factam in eodem loco professionem 
fas sit de eodem nisi majoris religionis obtentu 
discedere ; discedentem vero absque communium 
litterarum eautione, nullus audeat retinere. Cum 
autem generale interdictum terre fuerit, liceat vo- 
bis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis 
excommunicatis et interdictis, suppressa voce divi- 
na officia celebrare. 

Inhibemus etiam ut intra claustra locorum seu 
grangiarum vestrarum, capellam vel oratorium 
absque dicecesani et vestro assensu nullus cons- 
truere denovo presumat, salvis privilegiisapostoli- 
ca. sedis. 

In parochialibus vero ecclesiis quas habetis liceat 
vobis sacerdotes eligereetdicecesano episcopo pre- 
sentare, quibus si idonei fuerint, episcopus euram 
animarum committat, et ei de spiritualibus, vobis 
vero de temporalibus respondere debeant. 

Sepulturam preterea ipsius loci liberam esse 
decernimus, et eorum devotioni et extremz volun- 
tati, qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi excom- 
munieati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. 

Decernimusergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatam ecclesiam temere pertarbare aut ejus 
possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integraconserventur, eorum, pro quorum guberna- 
tione ae sustentatione concessa sunt, usibus om- 
nimodis profutura, salva apostolicc sedis etepiscopi 
dioecesani canonica justitia. Si quaigitur in futurum 
eeclesiastica secularisve persona hane nostre consti- 
tutionis paginam sciens, contra eam temere venire 


1315 


LUCII III PAP/E 


1316 


tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi pra- A turum, prestante Domino, rationabiliter poterit 


sumplionem condigna satisfactione correxerit, 
potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque 
se divino judicio existere de perpetrata iniquitate 
cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine 
Dei ac Domini nostri Jesu Christi aliena fiat atque 
in extremo examine districte ultioni subjaceat. 
Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit 
pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hie 
fructum bona actionis percipiant, et apud distric- 
tumJudicem praemia eterne pacisinveniant. Amen, 
amen, amen. 


ANNO 1184-1183. 
CLXXXIII. 


Pactensem et Cephaloediensem episcopos obedire 
R[ichardo] archiepiscopo  Messanensi jubet. 


(Verone, Jul. 25.) 
[Pinni, Sicilia sacra, Y, 399.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus Cephaludensi et Pactensi episco- 
pis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Cum Dominus et Salvator noster humilitatis for- 
mam suistradensfidelibusobservandam,majoribus 
reverentiam curaverit exhibere, non est discipulus, 
sed contrarius merito reputatur, quisuis majoribus 
debitam reverentiam non impendit. Ideo fraternitati 
vestrae per apostolica seripta mandamus quatenus 
venerabili fratri nostro R[iehardo] Messanensi ar- 
chiepiscopo reverentiam debitam et obedientiam 
impendatis, et ecclesiam ejus ad ipsius monita sta- 
tutis temporibus visitantes, eum in necessitatibus et 
expensis suis humiliter assistatis. 

Datum Verons, vui Kalend. Augusti. 


CLXXXIV. 

Synagoga Stampensis, Judzis a Philippo Franco- 
rum rege expulsis, inecclesiam S. Crucis mutata, 
protectionem suscipit. 

(Verona, Jul. 26.) 
[FreunEAU. Les Antiquitez de la ville et du duchez 
d'Estampes, in. 4, page 381.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano et canonicis Sancta Crucis de Stam- 
pis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Loca divinis cultibus mancipata, et qus post Ju- 
daice perfidiae cecitatem lumen gratis sub Chri- 
stians fidei titulo perceperunt, apostolicis sunt 
munienda presidiis, et perpetuo munere donanda 
libertatis ; eum eonsteteos jam non esse filios an- 
cille sed libere, qui elegerint ibi, in libertate spi- 
ritus Domino deservire. Quapropter, dilecti in Do- 
mino filii, predictam ecclesiam vestram, quam 
charissimus in Christo filius noster Philippus, illu- 
stris Francorum rex, de assensu venerabilis fratris 
noslri G. Senonensis archiepiscopi, in synagoga de 
qua Judeos ejeceral, in honorem vietoriosissimee 
crucis sdificari conslituit, cum omnibus qus in 
presentiarum juste et pacilice possidet, aut in fu- 


adipisci, sub beati Petri ae nostra protectione su- 
scipimus, et preesentis scripti patrocinio communi- 
mus ; statuentes ut clerici qui in circumpositis 
ecclesiis, sicut nihil in loco ipso Judeeis possessori- 
bus capiebant,ita deinceps ecclesise inibi constitute 
conditionem aliquam vel gravamen,in libertatis prae- 
judicium, non imponant, ne deterior efficiatur 
status ecclesie ; sicque que fuerat Judeeis inhabi- 
tantibus libera, sub observantia fiat Christiane li- 
bertatis ancilla. Decernimus ergo ut nulli omnino 
hominum liceat hanc paginam nostre protectionis 
infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attentare presumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apo- 


B. stolorum ejus se noverit incursurum. 


Datum. Veronee, vii Kal. Augusti. 
CLXXXV. 
Privilegium pro eadem ecclesia. 
(Veronese, Aug. 8.) 
[1bid., p. 382.] 

Lucius episcopus, servus servorum. Dei, dilectis 
filis decano et canonicis S. Crucis Stamparum, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Cum per mutationem dexlere Excelsi de syna- 
goga Judaica facta sit ecclesia vestra; et domus 
orationis ibi surrexerit, ubi paulo ante Judeeorum 
impius cultus servabatur; officio susceptee admi- 
nistrationis inducimur profectibus vestris et com- 
modis libenter intendere et petitionibus vestris ef- 
fectum tam facilem quam debitum indulgere. Qua- 
propter ut magistrum scholarum unum in musica 
etalium in aliis disciplinis sine contradictione qua- 
libet habeatis, auctoritate vobis apostolica indul- 
gemus, statuentes ut de novalibus vestris, et ani- 
malium nutrimentis nullus a vobis decimas extor- 
quere praesumat. Prohibemus insuper ne de posses- 
sionibus vestris decimea laicis exigantur. Ad hae, 
presentium auetoritate decernimus, ne quis in 
ipsam ecclesiam interdicti, vel in canonicos ejus 
excommunicationis aut suspensionis sententiam 
absque manifesta et rationabili causa promulget. 
Cum autem generale interdictum terra fuerit,liceat 
vobis, clausis januis, expulsis excommunicatis et 
interdietis, non pulsatis campanis, submissa voce 
divina officia celebrare. Decernimus ergo, etc. 

Datum Veronese, vi Id. Augusti. 

LXXXVI. 
Privilegium pro fratribus S. Bertini Sithiensis. 
(Verone, Aug. 14.) 
(Collect. des Cartul., VI, 354.] 

Lvcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et conventui Sancti Bertini, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Cum a sede apostoliea petuntur ea quie a rationis 
tramite non discordant, facilem nos convenit pre- 
bere consensum, et justa vota petentium effectu 
prosequente complere, ut et devotionis sinceritas 
laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires in- 


1317 Ea EPISTOLZE ET PRIVILEGIA. — AN, 1181-85. 1318 


dubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino A chiepiscopi, pro causa que jampridem inter eos et 


filii, vestris justis postulationibus grato concurren- 
tes assensu, presentibus vobis litteris auctoritate 
, apostolica indulgemus, ut vobis in omnibus paro- 
chiis vestris liceat clericos instituere, qui, assensu 
et propria voluntate vestra, regimen scholarum 
obtineant ; et hec firma et illibata decernimus 
omni tempore permanere, statuentes ut nulli om- 
nino hominum liceat hane paginam nostre con- 
cessionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. 
Siquisautem hoc attentare presumpserit, indigna- 
tionem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum 
Petri et Pauli se noverit incursurum, 
Datum Veronse, tertio Idus Augusti. 
CLXXXVU. 
Privilegium pro monasterio de Curia Dei. 
(Veronae, Aug. 48.) 
[Gall. Christ. nov., VIII, Instr. 522.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis HucoN: abbati et conventui de Curia Dei, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Cum omnibus Christi fidelibus in sua providere 
justitia debeamus, specialius eis existimus debito- 
res, qui regularem vitam professi arctius divinisse 
obsequiis manciparunt, eoque libertati vestre vo- 
lentes et justitia providere, privilegia illustris me- 
moris Francorumregum et Aurelianensium episco- 
porum pia liberalitate et provida concessione mo- 
nasterio vestro collata auctoritate apostolica confir- 
mamus. Quia vero canonici Sanete Crucis privilegia 
ealumniantur episcoporum, cum in ipsis continea- 
tur, quod ex consensu totius eapituli donationes et 
libertates concesse sunt abbatis, et ipsa privilegia 
sint omnium personarum subscriptionibus robo- 
rata, auctoritate apostolica prohibemus, ne pro eo 

. quod sigilla capituli non sint privilegiis ipsis ap- 
posita, nihil contra tenorem privilegiorum ipsorum 
in vestrum valeant prejudicium vindicare. Nulli 
ergoomnino hominum liceat hane paginam nostre 
confirmationis et prohibitionis infringere, vel ei 
ausu temerario contraire. Si quis autem hoc at- 
tentare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Veronese, xv Kal. Sept. 


CLXXXVIII. 


Decano Cenomanens, 1.ae Veterv-Ponte, archidia- 
cono Rothomagensi, el magistro Hug. Januensi 
mandat utin Dolensis et Turonensis Ecclesiarum 
controversia testimonia Lestium perscribant. 


(Veronese, Aug. 18.) 
[ManrEN., T'Aesaur., III, 910.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano Cenomanensi, J. de Veteri-Ponte, ar- 
chidiacono Rothomagensi, et magistro Hug. Ja- 
nuensi, preposito ecclesie S. Marie de Castello, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Cum dilectus filius noster electus Dolensis, et 
nuntius venerabilis fratris nostri Turonensis ar- 


eorum ecclesias emersit, et fuit eoram felicis re- 
cordalionis Alexandro papa predecessore nostro 
diutius aetitata, et ab eo receptio testium ulriusque 
parlis sub certa forma com missa, in nostra essent 
presentia constituti, post diutinam moram eoneor- 
diter postularunt ut vobis tribus, duobus electis 
à partibus et tertio a nobis dato, receptionem te- 
stiumjuxta formam, quam jam dictus predecessor 
noster preefixerat, committere deberemus, Nos au- 
tem, considerantes utramque Ecclesiam maximis 
laboribus et expensis hactenus inutiliter laborasse, 
discretioni vestre per apostolica scripta manda. 
mus, et in obedientie virtute precipimus, qua- 
tenus ad competentem locum proximiorem Dolensi 
p Eeclesig, securum archiepiscopo vel procuratori 
suo, ad recipiendos testes Dolensis Ecclesim, et 
postea ad locum securum electo vel procuratori 
suo, ad recipiendos testes Turonensis Ecclesie 
accedentes, omni gratia ettimore postposito, testes 
utriusque partis juxta formam presscriptam ab eo- 
dem predecessore nostro infra tres menses post 
harum susceptionem recipiatis, nullius contradi- 
ctione vel appellatione obstante. Si vero alterutra 
partium absentaverit, neque procuratorem miserit; 
nisi legitimum impedimentum manifeste probave- 
ril, ejus qui presens fuerit testes jurisjurandi re- 
ligione astrietos precipimus recipi, et diligentius 
interrogari, atque cum omni diligentia, et cautela 
eorum dicta conscribi. Deinde attestationes sigillis 
C vestris inclusas ad sedem apostolicam transmitta- 
tis, spatium duorum mentium post preedietos tres 
in quibus testes receptifuerint partibus preefigentes, 
quosedebeantcum ipsis attestationibus apostolico 
conspectui presentare, et visis et cognitis rationi- 
bus utriusque, vel illius partis, quz testes pro- 
duxerit, controversia finem debitum, omni cessante 
diffugio, sortiatur. Si autem his exsequendis ne- 
quiveritis aut nolueritis interesse, duo, omni ap- 
pellatione et excusatione cessante, mandatum apo- 
stolicum exsequantur. Caeterum si negligentia ju- 
dicum, vel tergiversatione alieujus partium testes 
recepti non fuerint, nihilominus pars utraque plene 
instructa per se vel per sufficientem responsalem 
termino conslituto, quem utrique parti perempto- 
rium assignamus, ad apostolicam sedem accedat, 
D quoniam altera veniente, si altera venire noluerit, 
nihilominus quantum ratio dictaverit procedetur. 
Datum Verona, xv Kalendas Septembris. 


CLXXXIX. 


Monasterium Fullinense episcopis Marcma Tar- 
visinz commendat. 


(Veronae, Aug. 23..) 
[Annal. Camald., IV, App., p. 119.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus.. Tarvisino [SicirnEpo], Cenetensi 
[Anponico], Feltrensi et [GERAnpo] Bellunensi epi- 
scopis, salutem et apostolicam benedictionem. 
Quanto in par.... magis abundat malitia secus 


1319 1 


attente agendum et summoperelaborandum, ut si 
qua ibi plantatio piee conversationis erigitur, per 
vos, qui esse debetis plantalionis hujusmodi 
rigatores, opportune consolationis imbribus irri- 
getur. Audivimus autem quod domus de Fulino,in 
ipsis partibus vestris sub professione Cisterciensis 
ordinis instituta, eum sit religione venerabilis, 
etmulta nihilominus miserabilis pauperate, qui- 
dam de magnatibus terre vestre domum ipsam 
multipliciter inquietant, extorquendo ab ea pauca 
illa quee possidet, et sub angariis plurimis. a quibus 
sacras ecclesias etiam seeculares principes immu- 
nes existere consueverunt, exactiones ei et ejus 
hominibusimponendo.Ideoque vobis per apostolica 
cripta mandamus,quatenus contra hujus violentice 
pravitatem, sicut ex officio vestro tenemini, viriliter 
exsurgentes, magnates ipsos,de quibus ad vos hu- 
jusmodi querela pervenerit ab iniquitate ista de- 
sistere moneatis, et nisi monitis acquieverint, eos 
et maximeJeremiam,quiduos mansos ipsius domus 
violenter dicitur et illicite detinere, si res ita se 
habet, censura ecclesiastica percellatis, ita de cce- 
tero de predicti monasterii solliciti, quod fratres, 
qui in eo divine militie bajulant servitutem, plene 
de vobis possint in Domino gloriari. 
Datum Veronsee, x Kal. Septembris. 


CXC. 


Archiepiscopis et episcopis in regno Francorum con- 
stitutis mandal, ut monachis S. Dionysii ad ez- 
sequenda monasterii juro opitulentur. 


(Veronae, Aug. 25.) 
DoumLET, Zist. de Saint- Denys, t. 1, p. 518.] 
p 


Lucrus episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus fratribus archiepiscopis et episcopis consti- 
tutis in regno Francorum, salutem et apostolicam 
benedictionem. 

Cum Beati Dionysii monasterium a longis retro 
temporibus in magna sit habitum reverentia, et 
cura iliius specialius spectet ad nos, quibus est, 
nullo mediante, subjectum, tanto per vos ipsos et 
aliarum" Eeclesiarum preelatos ipsum a pravorum 
mosletiis defensar elenemur, quanto refrigescente 
charitate multorum et succrescente malitia, plures 
sunt qui rapinis idem et aliis molestationibus as- 
sidue inquietant. Unde nos earum nequitia obviare 
volentes,et indemnitati consulere, monasteriiipsius 
negotia diversis delegavimus judieibus finienda. 
Mandamusitaque fraternitati vestree,quatenus sen- 
tentias quas idem super nogoliis ipsis duxerint pro- 
mulga das, unusquisque vestrum in dicecesi sua, 
nullius appellatione obstante, eum requisitus fuerit 
non differatexsecutioni mandare, ita quod et mo- 
nasterium ipsum per officium vestrum plenius jus 

sutim eonsequi valeat, et nos eum audierimus sol- 
icitadinem vestram, debeamus nonimmerito com- 
inendare. 

"Datum Verona, octavo Kal. Septembris. 


B 


C 


LUCII II. PAPZE 


laris et rarior in eis religionis puritas, tanto nobis A 


CXCI. 


Parthenoni Sancti Zacharia Veneto asserit bona a. 
Leonardo comite concessa. 


(Veronse, Sept. 5.) 


[ConwELu, Eccles. Venet., t. XI, p. 381.] 

Lucius episcopus, servusservorum Dei, dilectis 
in Christo filiabus, Caysote abbatisse S. Zachariee 
de Venetiis, et sororibus ejusdem monasterii, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Ex tenore instrumenti publici nobis innotuit 
quod cum bons memorix comes Leonardus con- 
deret testamentum, te, filia abbatissa, fideicommis- 
sariam instituit de fide tua et religione confisus. 
Tuo vero monasterio pro remedio anime suse, et 
progenitorum suorum, omnes vineas, salinas, ter- 
ras, aquas, cultas et incultas, et totum alodium 
quantumcunque habebat in clugia et finibus ejus, 
et omnia, tam mobilia, quam immobilia, ordinata 
sive inordinata omniaque jura, et actiones, que 
illi competebant, vel competere poterant adversus 
aliquem, illis exceptis, quz certis personis nomi- 
natim legaverat, in ultima voluntate relinquit. Unde 
quoniam nihil est, quod amplius hominibus debea- 
tur, quam ut supreme voluntatis, si rationabilis 
fuerit, liber sit stylus, dispositionem prefati comitis 
ratam habentes, et omnia qua monasterio vestro 
rationabiliter in suo contulit testamento vobis et 
eidem monasterio auctoritate apostolica confirma- 
mus, et presentis scripti patrocinio communimus. 
Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hane 
paginam nostre confirmationisinfringere veleiausu 
temerario contraire. Si quis autem hoe attentare 
presumpserit indignationem omnipotentis Dei, et 
Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se nove- 
rit incursurum. 

Datum Verons&, Nonis Septembris. 

CXCII. 


Episcopo Veronensi pracipit ut a laicis decimas 
exhiberi canonicis Veronensibus jubeat. 


(Veronse, Sept. 11.) 
[UcugLi, Italia sacra, V, 800.] 


Lucws episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Veronensi episcopo, salutem et apostoli- 
cam benedictionem. 

Cum dileetos filios nostros archipresbyterum, et 
canonicos Eeclesie tue specialius diligere debeas, 
et in jure suo attentius confovere, super hoc tanto 
securius nostra tibi scripta dirigimus, quanto te 
libentius eredimus mandatis apostolicis paritarum. 
Quocirca fraternitati tuze per apostolica scripta man- 
damus atqueprecipimus quatenus [contra]omnes 
laicos qui de illorum redditibus decimas auferre 
presumpserint, vel eos saper decimis antesecula- 
rem judicem eonvenerint, si commoniti non destite- 
rint, omni gratia et timore postposito, nullius 
appellatione obstante, canonica censura procedas, 
quam absque satisfactione congrua non relaxes. 

Dat. Verone, 11 Id. Septemb. 


4320 


- ec dil 


4324 


2 Cxolt. 


Castellano[ Veneto] et Torcellano episcopis mandat, 
ut quosdam ecclesie S. Salvatoris parochianos 
ad solvendas decimas cogant. 

(Veronese, Sept. 17.) 
[ConwzLu, Eccles. Venet., t. XIV, p. 11.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibusfratribus Castellano etTorcellano episcopis, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Dilecti filii nostri... prior et fratres S. Salvatoris 
transmissa nobis insinuatione monstrarunt quod 
habitantes in domibus adjudicatis eis per venera- 
bilem fratrem nostrum... Gradensem patriarcham 
et bone memori: Ildebrandum S. R. E. cardina- 
lem et apostolice sedis legatum, parochiali jure 

' debere subesse, decimas eis reddere contradicunt. 

Volentes igitur eisdem fratribus suam conservare 
justitiam illibatam, fraternitati vestrae per aposto- 
lieascripta mandamus, quatenus habitatores ipsa- 
rum domorum, juxta tenorem privilegii apostolici; 
decimas eis sine difficultate persolvant, et satisfa- 
ciant de subtractis, a die quo sententia lata fuit 
auetoritate nostra, sublato appellationis obstaculo, 
per censuram ecclesiasticam compellatis. 

Datum Verona, xv Kalend. Octobris. 

CXCIV. 
Privilegium pro monasterio Reomensi. 
(Verons, Sept. 17.) 

[D. PraNcus, Hist. de Bour., I, Preuv., p. 60.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et capitulo Reomensi, salutem et apos- 
tolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem praebere consensum et vota qua& a rationis tra- 
mitenon discordant,effeetu prosequente complere. 
Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus grato concurrentes assensu, eccle- 
siam quam venerabilis frater noster Lingonensis 
episcopus juxta pontem Montisbarri in honorem 
beati Thome martyris de novofundavit et vobis ad 
instituendos ibi monachos de capituli sui assensu 
coneessit,sieut vobis canonice collata estetvos eam 
cum omnibus pertinentiis suis canonice possidetis, 
devotioni vestre auctoritate apostolica confirmamus 
et presentis scripli patrocinio communimus ; sta- 
luentes ut nulli omnino hominum liceat hanc pa- 
ginam nostre confirmationisinfringere, vel ei ausu 
temerario contraire. Si quis autem hoc altentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et 
beatorum Petri et Pauliapostolorum ejusse noverit 
incursurum. 

Datum Veronse, xv Kal. Octobris. 

CXCV. 
Bulla pro capitulo S. Martini Turonensis. 
(Verone, Sept. 17.) 
[Privil. de Saint-Martin de Tours, p. 25.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano, thesaurario et capitulo Beati Martini 
Turonensis,salutem et apostolicam benedictionem. 


ParRor. CCI. 


EPISTOLZE ET PRIVILEGIA. — AN. 1184-1185. 


A 


1322 


Cum ecclesia Beati Martini Turonensis Romane 
sit Ecclesie filia specialis, non possumus in grava- 
minibus ejus tota sibi affectione non compati et 
contra malefactores ejus severitate debita non 
moveri. Audito igitur qualiter in burgenses vestros 
de Castro novo per communia seu communi jura- 
mento, quod in detrimentum Ecclesi: ipsius et ves- 
trum fecerant, secundum indultam vobis a sede 
apostolica facultatem, ecclesiasticam sententiam 
pertuleritis, nos eamdem sententiam ratam esse 
decernimus et auetoritate apostolica confirmamus 
inviolabiter eam observari volentes, donec vobis 
el Ecclesi: plenariesatisfiat.Nulli ergo omnino ho- 
minum liceathane paginam nostre confirmationis 
infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis 


B hoc attentare presumpserit, indignationem omni- 


C 


potentis Dei et beatorum Petri et Pauliapostolorum 
ejus senoverit incursurum. 

Datum Verone, xv Kal. Octobris. 

CXCVI. 
Bulla pro canonicis S. Petri Suessionensis. 
(Verona. Sept. 20.) 
D. GegwAiN, Hist. de Notre-Dame de Soissons, 442. 

Lucius tertius episcopus, servus servorum Dei, 
dilectis in Christo filiabus abbatisse et conventui 
Sanete Marie Suessionensis sororibus, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Ea que ad divini cultus pertinent honestatem et 
Ecclesiarum noscuntur — profectibus deservire, 
prompta decet nos benignitate concedere et con- 
cessa decetero in sua stabilitate servare. Cum igi- 
tur dileeti filii nostri canonici Sancti Petri Sues- 
sionensis, juxta antiquas observantias temporis 
precedentis, altari Beatie Marias in propriis tenentur 
deservire personi, et ad te, filia abbatissa, donatio 
pertineat prebendarum, presentium auctoritate 
decernimus et firmamus ut, sicuthoc statutum est 
ethactenusobservatum, nulli canonicorumillorum 
liceat ad curam parochialem, nisi prebenda eccle- 
sie vestre dimissa, transire, aut alium titulum 
suscipere, pro quo servitium ejus praedicto debeat 
altari deesse. Nulli ergo omnino hominum liceat 
hane paginam nostre concessionis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc at- 
tentare preesumpserit,indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Veronese, xi1 Kal. Octobris. 


CXCVII. 


Arnaldo Blesensi, canonico Ecclesiz Remensis, 
villam de Fraillicourt asserit. 


(Verone, Sept. 22.) 
(Vans, Archives administrives de Reims, t. Y, p. 1, 
page 397. ] 

Luctus episeopus, servus servorum Dei, dilecto 
filiomagistro AnNALpo Blesensi, canonico Remensis 
ecclesie, salutem et apostolicam benedictionem... 

Dilecte fili, justis tuis postulationibus grato con- 
currentes assensu, villam de Fraillicurt a dilectis 


42 


1323 


LUCI! III. PAPAE 


filiis nostris R. preposito, R. decano, Th. cantore, A pus, eadem ecclesiam cum pertinentiis suis, de 


etcapitulo Remensi, subtrecensu, undecim annua- 
tim capitulo solvendarum, labore tuo et fruetu 
pensato qui de labore provenit, tibi collatam, sicut 
eam pacifice possidesel in scripto authentico capi- 
tuli continetur, devotioni tuc& auctoritate aposto- 
lica confirmamus.... scripti vero talis est tenor : 

« R. prepositus, R. decanus, Th. cantor oseteri- 
que Remensis Ecclesie fratres, omnibus... notum 
fieri volumus universis, quod villam nostram de 
Fraillicurt, cum omnibus qu& ibidem nomine no- 
stro poterunt evenire, tota vita sua habendam do- 
navimus magistro Arnaldo Blesensi canonico no- 
stro, subtrecensu undecim nobis annuatim solven- 
dàrum. Quia vero eamdem villamtenuem quondam 
ethumilem, numerosa incolarum multitudine rele- 
vavit et exaltavit, feodum quoque quod ibidem 
Joannes de Arduenna habebat, id est: duas partes 
decimelini et terram in villa eadem in qua vi vel 
vit mansioniarii habitant, propria pecunia emit, 
molendinum etiam et furnos de novo construxit et 
bannales fecit, domum quoque egregiam et gran- 
giam ibidem de proprio &difieavit et donavitnobis, 
noseidem eoncessimusanniversarium suum solem- 
niterfaciendum.Omnium quoque bonorum prefate 
ville quae ex portione nostra supra summam xi 
excreverint, decimam partem, pro ipsius anima et 
omnium fidelium animabus, his qui anniversario 
interfuerint, die anniversariisui equaliter distri- 
buendam, el tres pauperes eadem die pro eodem 
specialiter pascendos, praeterea eadem die quinque 
solidos iu hospitio, ad lautiorem visitationem 
languidorum, . preter quotidianum et consuetum 
vietum, ex bursa nostra erogandos, annuatim 
perpetuo communi assensu capituli immutabiliter 
constituimus ; et ut pecuniam ex prefata decima 
pro teredactam in vigilia anniversarii paratam, 
persona quse predietam villam a nobis tenebit, 
sine dilatione persolvat, et in donatione trecensus 
hoc indubitanter sub religione fidei promittat, 
constituimus. Quod, ut ratum perpetuo maneat, 
communi assensu capituli et sigilli nostri muni- 
mine roboravimus. » 

Nulli ergo, ete., etc. 

Datum Veron., x Kalend. Octobris. 


CXCVIH. 


Privilegium pro monasterio Leodiensi S. Jacobi. — 
Confirmat- ipsi ecclesiam S. Marie Magdalenz. 


(Veronsa, Sept. 25.) 
) [ManrEN., Ampl. Collect., I, 950.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et conventui Sancti Jacobi Leodiensis, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Ad notitiam nostram certa relatione pervenit, 
quod ecelesia Beate Marie Magdalene, que in 
Leodio est, ad tantam quondam inopiam sub sse- 
cularibus clericis devenisset, ut vix in ea unus ex 
multis honestam possetsustentationem habere, bonae 
memorie Henricus, quondam Leodiensis episco- 


assensu Leodiensi Ecclesie et fundatorum illius, 
prefatam ecclesiam Beatee Marie Magdalene mo: 
nasterio vestro concessit, et ad divinum ibi servi- 
tium perpetuo celebrandum de eodem monasterio 
in eam monachos instituit, et concessionem suam 
scripto proprio confirmavit. Unde nos quod ab eo: 
dem rationabiliter factum est et hactenus observa- 
tum, ratum esse volentes, ecclesiam illam cum per- 
tinentiis suis sieut eam ex dono episcopi memorati 
juste ac pacifice possidetis, et inscripto authentico 
continetur, vobis et monasterio vestro auctoritate 
apostolica confirmamus, et presentis scriti patro- 
cinio communimus. Nulli ergo omnino hominum 
liceat hane paginam nostre confirmationis infrin- 


B gere, vel ei aliquatenus contraire. Si quisautem at- 


tentarepressumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Verone, septimo Kalendas Octobris. 


CXCIX. 


Monachis S. Remigti in generalibus excommunica- 
lionibus sive interdictis, ostiis clausis officia, 
celebrare permitüt. 


(Verona, Sept, 26.) 
[Vauiy, Archiv. administ. de Reims, tom. I, p. 1, 
pag. 398.] 

Lucius episcopus, servüs servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et monachis B. Remigii Remensis, etc. 

Presentis scripti pagina duximusstatuendum ut 
eum generale interdictum terre fuerit, liceat vobis, 
clausis januis, exclusis excommunicatis et interdi- 
etis, non pulsatis campanis, submissa voce, divina 
officia celebrare. 

Datum Veron., v1 Kal. Octob. 


CC. 


Civium Remensium. consuetudines et libertates a 
Willelmo archiepiscopi institutas confirmat. 


(Verona, Oct. 1.) 
[Vanix, ibid., p. 405.] 

Lvcius episcopus, servus servoruimn Dei, dilectis 
filiis et civibus Remensibus, salutem etapostolicam 
benedictionem. 

Ea quz pro pacisfeedere roborando pie intentio- 
nis studio, ab his qui in sublimitate sunt positi, 
statuuntur, in sua debent firmitate persistere, et ex 
apostolice sedis gratia robur indeficiens obtinere. 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis po- 
stulationibus grato concurrentes assensu, honestas 
consuetudines et rationabiles libertates quas vene- 
rabilis frater noster Willelmus Remensis archiepi- 
scopus, sancte Sabine cardinalis, apostolicae sedis 
legatus, vobis ad custodiam pacis, pro justitia et 
equitate servanda, concessit, et tam ipse, quam 
benignus in Christofilius noster Philippus, illustris 
Francorum rex, scripto authentico roboravit, nos 
quoquead interventum precipue archiepiscopi me- 
morati,ratas esse decernimus, et eas vobis sieut 
in scriptis authenticis continentur auctoritate apo- 


(4324 — 


/ 1325 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA, — AN. 1184-1185. 


1326 


stolica confirmamus, et presentis scripti patrocinio A nibus est preefixum, ad ordines sacerdotii possit et 


communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat 
: hanepaginam nostre confirmationis infringere, vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc at- 
tentare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 
Datum Verone, Kalendis Octobris. 


CCI. 
Privilegium pro abbate monachisque Lacensibus. 
(Veronese, Oet. 16.) 
[GuNTBzn, Cod. diplom. Rheno-Mosell., I, 446.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
: filiis, abbati et fratribus de Lacu, salutem et apo- 
stolieam benedictionem. 

Cum subditorum vita prelatorum moribus in- 
struatur, dignum est et consonum rationi, ut cum 
plebis devotio religiosos viros sibi preefici postulat 
in pastores, ejus piis desideriis consensus facilis 
prebeatur. Unde quia ad audientiam apostolatus 
nostri pervenit, quod quadam parochialis ecclesia 
Crufthe, ad vestrum monasterium pertinens, per 
vos vel alios religiosos viros postulat gubernari, 
auctoritate vobis presentium indulgemus, ut va- 
cante ipsa ecclesia liceat vobis in ea tres vel qua- 
tuor de fratribus vestrisstatuere, quorum unus epi- 
Scopo preesentetur, qui ab episcopo curam anima- 
Tum recipiens, ei de spiritualibus, vobis autem de 
temporalibus debeat respondere. Nulliergo omnino 
hominum liceat hane paginam nostre concessionis 
infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis 
autem hoc attentare preesumpserit, indignationem 
omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apo- 
stolorum ejus se noverit incursurum. 

Datum Verone,xvu Kal. Novembris. 


CCII. 


Ad Walterum archiepiscopum Rothomagensem, — 
Aon instituendos in ecclesiis, nisi qui vel sint aut 
proxime futuri sint sacerdotes, et residere ibi- 
dem parali sint : nec minus idoneos, etiamsi a 
patronis prasentati fuerint. 

(Veronese. Oct. 16.) 


[Mansi, Concil., XXII, 479.] 

Lucius episeopus.... WarrERO Rothomagensi 
archiepiscopo..... 

Quoniam sepe in archiepiscopatu tuo dicitur eve- 
nire, ut ex ecclesiis inibi constitutis inultilium in- 
xtitulio personarum scandalum inferat et gravamen, 
jollieitum te esse volumus et attentum, ut ita, Deo 
)ropitio, eeclesie ipsae tuis temporibus ordinentur, 
uod et clericalis honestas inconvulsa permaneat, 
'L ecclesiarum status jugiter servetur illeesus. 

Ideoque fraternitati tue preesentibus litteris inhi- 
)emus, ne ad vicarios parochialium ecclesiarum 
diquos nisi tales admittas, qui vel sint, vel esse 
lebeant in proximo sacerdotes, et qui velint et pos- 
int in propria persona ecclesiis ipsis deservire. 

Nulli preetefea curam committi consenties ani- 
narum, nisi'qui infra tempus quod a saeris cano- 


debeat promoveri. Porro si patroni ecclesiarum ido- 
neas non presentaverint tibi personas, liceat tibi 
auetoritate nostra in ecclesiis ipsis, appellatione 
remota, congruos ordinare ministros, quibus eccle- 
siarum utilitas et in spiritualibus et temporalibus 
salubriter committatur. 

Nulli ergo, etc. 

Datum Veronese, xvii Kal, Novembris, 

CCIII. 


Clericis Osnabrugensibus concedit facultatem con- 
dendi testamentum, 


(Veronese, Oct. 22.) 
[Moszn, Osn. Gesch. IV, 109.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
B filiis elericis Osnabrugensis Ecclesie, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Ex injuneto nobis a Deo apostolatus officio cle- 
ricorum juri tenemur prospicere et utilitati, atque 
ipsis contra maleficiorum incursus patrocinium 
nostrum forlius impertiri ; ex parte siquidem vestra 
nostris est auribus intimatum quod laici consan- 
guinitatis intuitu testamenta qua de propriis rebus 
condita sunt, sua temeritate infringant, non sinen- 
tes ea juxta dispositorum voluntatem impleri. Vo- 
lentes igitur in hac parte vobis sollicitudine pater- 
na prospicere discretioni vestre, auetoritate pree- 
sentium indulgemus ut condendítestamenta de qui- 
buslibet propriis rebus vestris, juxta legum et ca- 
nonum sanctiones, liberam de cetero habeatis fa- 
cultatem, auctoritate nostra apostolica districtius 
inhibentes nequistestamenta vestra canonicefaeta 
consanguinitatis obtuitu violare ullo modo preesu- 
mat. Nulli omnino hominum liceat hane paginam 
nostre jussionis et prohíbitionis infringere, vel ei 
ausu temerario contraire ; si quis autem hoc atten- 
tare presumpserit, excommunieationem omnipo- 
tentis Dei et B. Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Verone, xi Kal. Novembris. 


CCIV. 


Monasterio Cluniacensi asserit locum a Joceranno 
Grosso concessum. 


(Verong, Oct. 23.) 
[Bullarv. Cluniac., 11.] 

p Lucis episcopus, servus servorum Dei, dile- 
ctis filiis abbati el conventui Cluniacensi, salutem 
et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum, et vota que a rationis 
tramite non discordant, effectu prosequente com- 
plere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus grato concurrentes assensu, 
locum quem vobis nobilis vir Jocerannus Grossus, 
consentiente uxore sua, in allodio proprio et silva 
de Gron, ubi ecelesia in honorem Sancti Joannis 
evangeliste edificata dignoscitur, pia largitione 
concessit seeundum limitationes terminorum, qui 
in scripto authentico ipsius continentur, et sicut 


C 


? : É 


1327 LUCII III PAP/E 1328 1 


locus ipse a vobiscum appendiciis juste et pacifice 
possidetur, vobis et monasterio vestro auctoritate 
apostolica confirmamus, et presentis scripti patro- 
einio communimus. Nulli ergo, ete. 

Datum Verone, x Kalendas Novembris. 


CCV. 
Ad Radulphum Andegavensem episcopum. 
(Verons, Oct. 27.) 
[MonicE, Mémoires pour servir à U hist. de Bretagne, 
I, 699.] 

Lucius episeopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Andegavensi episcopo, et dilectis filiis G. 
archidiacono, et J. archipresbytero Turonensi, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Quanto monasterium S. Florentii Salmurensis 


. confirmationis infringere, vel ei ausu temerario 


contraire. Si quis autem hoc attentare praesum- | 
pserit, indignationem omnipotentis Dei et BB. 1 
Petri et Pauli apostolorum se noverit incursu- | 
rum. | 
Data Verone, iv Kal. Novembris. Hi 
CCVII. ET 
Mauritio episcopo Parisiensi concedit nefeoda Pari- 
siensis episcopatus sine consensu ipsius obligari 
possint, vel vendi. 1] 
(Verone, Oct. 30.) 
[Theodori Panitentiale, I, 638,] 

Lucius, MAunirio Parisiensi episcopo. j 
Devotionis et.probitatis tuz meritum exigere 
comprobatur, ut quod aliis communijure debetur, 
fraternitati tuse, que id humiliter et devote requi- 


specialibus nostri ac B. Petri jaris existit, tanto nO- B vit. speciali indulgentiee largitate, per officium quo 


bis debet esse molestius cum jura ipsius per alicu- 
jus imminui temeritatem audimus. Propositum si- 
quidem noveritis esse auribus nostris, quod eum 
ccnobium S. Melanii Redonensis ita spectat ad 
monasterium Salmuriense, quod unius monachi 
sint fratres alterius, et non debeat in eo abbas in- 
stitui nisi de convenientia abbatis Salmuriensis, et 
de coenobio ipsorum altero eligatur; quidam per 
potentiam nobilis viri G. Britanni: comitis, in jam 
dictum S. Melanii monasterium aliunde adductus, 
praedicto abbate Salmuriensiae fratribus reclaman- 
tibus, est intrusus, et inillorum dispendium mona- 
sterium ipsum detinerecontendit. Quia igitur quod 
nequiter actum estin eodem ecenobio adrectitudi- 
nis convenit tramitem revocari, discretioni vestrae 
perapostolica scripta precipiendo mandavimus 
quatenus utramque partem ad vestram audientiam 
convocantes, audiatis rationes et allegationes hinc 
inde propositas, et causam ipsam mediante justitia 
terminetis. 
Datum Verona, vi Kal. Novembris. 


CCVI. 
Monasterio Altembergensivillam Isacherode asse- 
rit. 
(Verons, Oct. 29.) 
[LAcowsruET, Urkundenbuch, l, 357.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis, abbati etfratribus Bergensibus, salutem et 
apostolicam benedictionem. 


Justis petentium desideriis dignum est nos faci- D 


lem praebere consensum, et vota que arationis tra- 
mite non discordant effectu prosequente complere. 
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis 
postulationibus grato concurrentes assensu allo- 
dium ville Isacherode cum omnibus pertinentiis 
suis in ea immunitate et integritate in qua Willhel- 
musde Solebendorp et uxor ejus, de assensu et vo- 
luntate filiorum suorum, ob remedium anime sus 
illud vobis pro devotione dederunt et vos ipsum 
juste et pacifice possidetis, vobis et monasterio ve- 
stro auctoritate apostoliea confirmanus, et preesen- 
tis seripti patrocinio communimus ; statuentes ut 
nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostre 


fungimur, concedatur. Eapropter, venerabilis in 

Domino frater, presentibus tibi litteris indulgemus, 

nealiqua ecclesiastica seecularisve persona feoda . 
tua sine consensu, sub pignorerecipere aul emere 
aliqua auctoritate presumat. Si quis autem hoc . 
attentare presumpserit, et contractus sui dispen- . 
dium et indignationem nostram se noverit incur- | 
surum. i 

Datum Veronae, nr Kal. Nov. * 
CCVIII. i 


Abbatibus monasterii S. Georgii in Salva Nigra | 
usum mitra,chirothecarumet Sandaliorum concedit. 


(Veronae, Oct, 31.) 

[GensznT, Codez diplomaticus Historiz Silvg Nigra, - 
p. 109.] 3 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto | 
filio MaxEcALDo abbati S. Georgii de Silva Nigra 
salutem et apostolicam benedictionem. t 
Cum monasterium tuum, cui auctore Deo pre- ; 
esse dignosceris, speciale beati Petri juris existat, 
et regularis observantia polleat disciplines, dignum 
est, uL honori tuo, cui ejusdem monasterii sollicitudo 
administrationis incumbit, et illorum, qui, lar- 
giente Domino, in eadem tibi cura succedent, spe- 
cialius intendamus, et in quantum cum Domino - 
possumus, tuis piis desideriis optatum in Domino 
de indulgentia sedis apostolice impertiamus affe- 
ctum. Hae siquidem ratione inducti, et considera-- 
tione venerabilis fratris nostri Gotefridi patriarche" 
Aquileiensis qui nobis proteet ecclesia tua affectuo-- 
sis precibus supplicavit, nihilominus provocati, 
usum mitre, chirotecarum et sandaliorum in pre-- 
cipuis solemnitatibus, tam in missarum solemniis, 
quam in ecclesie tus possessionibus de aposto-. 
lic: sedis clementia tibi et canonicis successo- 
ribus tuis concedimus, et preesentis scripti patro-- 
cinio confirmamus. Nulli quoque omnino homi- 
numliceat paginam nostre confirmationis infrin-- 
gere, veleiausutemerario contraire. Si quis autem. 
contra hocattentare presumpserit, indignationem. 
omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apos- 
tolorum ejus se noverit incursurum. 1 

Datum Veronese, ui Kalend. Novemb. 


bli edades t 


LÀ 


1329 
CCIX. 
Ad Philippum archiepiscopum et B. pra positum Co- 
loniensem. 
(Verona, Oct. 31.) 
[GuwrBER, Cod. diplom. Rheno-Mosell., Y, 4&7.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratiri Pu. archiepiscopo, et dilecto fillio B, 
preposito Coloniensi, salutem et apostolicam bene- 
dictionem. 

Transmissa nobis dilectarum in Christo filiarum 
nostrarum magistre et monialium de Dunewalt 
querimonia patefecit, quod abbas et fratres Lacen- 
sis ecclesie super decimarum prestatione novem 
mansorum a qua secundum Romanorum pontifi- 
cum privilegia sunt immunes, et de quibus dicce- 
sano episcopo debitam justitiam solvunt, cas irra- 
tionabiliter vexare preesumunt. Unde discretioni 
vestre per apostoliea scripta mandamus, quatenus 
preedietos fratres Lacensis ecclesie ad complemen- 
tum justitie memoratis monialibus exhibendum per 
censuram ecclesiasticam sine appellationis obsta- 
culo compellatis. 

Datum Veronae, u Kal. Novembris. 

| CCX. 

Episcopo  Senogalliensi mandat, ne Ecclesi 
Ravennatis privilegia ledi sinat. 
(Verone, Nov. 4.) 

[Rusz:, Hist. Ravenn., p. 356.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, vene- 
rabili fratri . . 
apostolicam benedictionem. 

. Cum ex injuncto nobis officio universis simus 
ecclesiis debitores, eo Ravennati specialius tene- 
mur adesse, quo antiquius in Christiani nominis 
confessione fundata, preest pluribus, et proficit ad 
salutem. Cum igitur in episcopatu tuo, et in aliis 
jura ipsius a pluribus perturbentur, unde non 
modieum per reproborum malitiam, in suis no- 
scitur possessionibus diminuta, fraternitatem tuam 
hortamur in Domino, et precipiendo mandamus, 
quateaus ei in suis justitiis tam prompta et sol- 
licita charitate assistas, et parochianos fuos, de 
quibus ad te querela pervenerit, appellatione re- 
mota, excommunieationis censura compellas, ul 
archidiacono et fratribus ipsius Ecclesie super 


omnibus, que requirent, justitie non differant D 


plenitudinem exhibere. 
' Dat. Verona, n Non. Novembr. 
CCXI. 

Conventui S. Remigii Remensis et decimam de Be- 
senes et. privilegia qgudam asserit. 
(Verons, Nov. 8.) 

[VanuiN, Archives administratives de Reims, t. I, 
part. 1, page 406.] 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati el conventui S. Remigii..... 
Vestris postulationibus grato concurrentes as- 
sensu, quod in decima de Besenes juste et paci- 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA, — AN, 1184-1185. 


. Senogalien. episcopo, salutem et s 


1330 


À fice obtinetis vel possidetis, auctoritate vobis apo- 


stolica confirmamus ; nihilominus vobis praeessen- 
tibus litteris indulgemus ut sicut in authentico 
venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi 
[W.]tituli S. Sabine cardinalis, apostolies sedis 
legati, rationabiliter continetur, sententiam in ma- 
lefactores vestros canonice promulgatam, sine pro- 
missa condigna satisfactione, vel sufficienti cau- 
tione de parendo mandato ecclesie, nemini liceat 
relaxare. Mansionarios insuper villarum S. Re- 
migii, si alias duxerint divertendum, nisi terras 
dimittere sponte voluerint, solutioni nihilominus 
proventuum et redditum et terrarum oneribus, 
sicut in eodem memorati Remensis (archiepi- 
Scopi? ) privilegio canonice invenitur expressum, 


B decernimus subjacere. Ad hec autem, cum in ec- 


&lesia S. Timothei duodecim sint canonici consti- 
tuti, ut vel in propria persona beneficiis sibi con- 
cessis deserviant, vel si absentes esse decreverint, 
vicarios idoneos pro se servituros instituant, pree- 
sentis scripti pagina censemus in posterum obti- 
nere, alioquin beneficia eorum aliis qui serviant 
conferendi vobis liberam concedimus presenti in- 
dulgentia facultatem ; statuentes ut. nulli om- 
nino, etc... 
Datum Verona, vi Idus Novembris. 


CCXII. 


Sententiam de prxbenda ecclesie S. Exuperii Gor- 
boliensis ab l.,quondam episcopo Carnotensi, la- 
tam inter eamdem ecclesiam et monasterium S, 
Dionysii confirmat. 

(Veronese, Nov. 13.) 

[Dous.er, Hist. de S. Denys, t. l, p. 915.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis abbati et monachis beati Dionysii, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Ea qui judieio vel rationabili concordia termi- 
nantur firma decet et illibata manere, et ne alicu- 
jus valeant malitia perturbari scripti debent me- 
moris commendari, apostolieoque presidio com- 
muniri. Cum autem inter monasterium vestrum 
et ecclesiam Saneti Exuperii Corboliensis super 
integritate prebenda ipsius ecclesie quam vos ad 
prioratum Beate Marie de Campis dicebatis de 
jure spectare, controversia verteretur, bonaé me- 
morie quondam Carnotensis episcopus, cui causa 
ipsa fuerat de apostolico mandato commissa, in- 
ter vos taliter statuit in iis qui pro tempore fuerit 
prior in jam dieta ecclesia Sancte Marie de Cam- 
pis prebendam ipsam cum integritate percipiat, 
et deserviat per vicarium. In eadem ecclesia qui 
majorem missam ibidem in festo Saneti Exuperii 
celebrabit, vel si maluerit per alium faciet cele- 
brari. Nos igitur quod episcopus statuit super prae 
benda ipsa, sieut rationabiliter factum est et in 
scripto ejusdem episcopi plenius continetur, au- 
etoritate apostolica confirmamus et prresentis 
seripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli 
omnino hominum liceat hanc paginam nosíre 


1334 


LUCH HI PAPE 


confirmationis infringere, vel ei ausu temerario À tionenullu m proprium antistitem dispendium time- 


contraire. Si quis autem etc. 
Datum Veron. Idus Novembris. 


ANNO 1185. 


CCXIII. 


Balduino, archiepiscopo Cantuariensi susceptum 
munus gratulatur, palliumque per. Transmun- 
dum, nolarium suum, mittit. 


[TwvspeN H. A. Script.,t. |, p. 627.) 

Quanto de persona tua laudabilis conversatio- 
nis odor et probate honestatis opinio jamdudum 
ad nostram notitiam plenius emanarunt, tanto nos 
et fratres nostri majori gaudio exsultamus in Do- 
mino et omnipotenti Deo gratiarum exsolvimus 
aetiones quod Cantuariensem ecclesiam solita mie 
seratione respiciens, te ad regimen ipsius vocavit, 
ut qui in pluribus probatus fueras et fidelis in- 
ventus, invitante Domino ad altiora conscendens, 
odoramentis virtutum tuarum plures reficias ad 
salutem. et commendanda opera tua eo pretiosius 
enitescant, pro excellentiorem locum obtinueris 
dignitatis. Credimus enim factum esse a Domino 
et est acceptabile in oculis nostris, quod cuncto- 
rum vota in electionem tuam divinitus inspirata 
consenserunt et te apice dignitatis ad quam tan- 
quam Aaron a Deo es vocatus, uno ore et conso- 
nis vocibus dignissimum protestantur. Inde siqui- 
dem fuit quod nuntios excellentis regia et tam 
suffraganeorum quam capituli ecclesiae Cantua- 
riensis viros, utique providos et discretos, alacri 
mente et debita benignitates uscepimus et electio- 
nem iuam quam ex litteris quas gestarunt et re- 
latione propria canonicam esse cognovimus ac Deo 
et hominibus approbatam, habita deliberatione 
cum fratribus nostris sub congrua celeritate et 
gratia curavimus confirmare. Pallium preterea 
plenitudinem pontificalis officii fraternitati tua 
concessimus, et ipsum per dilectum filium Trans- 
mundum notarium et familiarem nostrum et sub 
alis nostris ab antiquo nutritum duximus trans- 
mittendum. 

CCXIV. 


Privilegium priori Carthusiensi et omnibus ordinis 
fratribus concessum. 


(Verone, Jan. 8.) 
[Privilegia ord. Carthus., fol. 2» .] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis priori Carthusiensi et omnibus fratribus ejus- 
demordinis salutem et apostolicam benedictionem. 

Quanto ferventius observantia regulari faciente 
Domino insudatlis, tanto sincerius universitatem ve- 
stram diligimus et quieti vestree attentius debemus 
et volumus providere. Eapropter vestris postulatio- 
nibus annuentes, auctoritate vobisapostolica indul- 
gemus ut si tempore ordinationum, dicecesano epi- 
Scopo requisito, ejus habere copiam nequiveri- 
fis, liceat vobis alium catholicum de cujus ordina- 


B 


reoporteatinvitare; qui auetoritate nostra quod po- 
stulaveritis largiatur. Nulli et hominum omnino 


liceathanc paginam nostre concessionisinfringere, - 


vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
cognoverit incursurum. 

Datum Veronese, vi Idus Januarii. 


CCXV. 
Privilegium pro monasterio Sancli Gisleni. 
(Verona, Jan. 12.) 
[RzirreNBERG, Monuments, Vlll, 396.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis LAMBERTO, abbati monasterii Sancti Gisleni, 
ejusque fratribus tam presentibus quam futuris re- 
gularem vitam professis, in perpetuum. 

Effectum justa postulantibus indulgere et vigor 
&quitatis et ordo exigit rationis, presertim cum 
petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas 
non relinquitur. Eapropter, dilecti in Domino filii, 
vestris justis postulationibus clementer annuimus 
et prefatum monasterium in quo divino mancipati 
estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione 
suscipimus et presentis scripti privilegio commu- 
nimus, imprimis siquidem statuentes utordo mona- 
seus qui seeundum Deum et Beati Benedicti Regu- 
lam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, 
perpetuisibidem temporibus inviolabiliter observe- 
tur. Preterea quaseunque possessiones, quecunque 
bona idem monasterium in praesentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione 
pontificum largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
bus, etillibata permaneant. In quibushec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prafatum monasterium si- 
tum est, eum omnibus pertinentiis suis; villam 
Hornut cum pertinentiis suis ; in villa Slogia cur- 
tem dominicatam et carrucatam terre arabilis 
cum eurtilibus e& omni decima tam ipsius terre 
quam omnium feodorum ejusdem ville et de terris 
tam cultis quam incultis; de curte Sancti Petri, 
decimas sicut hactenus habuistis; decimam de vi- 
nea Hugonis, villare quod dicitur Ultra Montes cum 


D pertinentiis suis, et ejusdem loci ecclesiam cum 


appendiciis suis Arminiaco et Bewermiis ; decimam 
de curte et de terris Sancti Landelini ; in Novella 
terram arabilem unius carrucate ; quartam partem 
ville Blelgiis cum pertinentiis suis et districto ; in 
in villa que dicitur Wamia allodium Gonteri, et 
/Engidii filii ejus de Cing, terramque Hugonis de 
JEngien eum aliis terris, curtilibus, redditibus, 
pratis et silvis ; partem ville Dürni cum villa et 
distrieto; villam Waheriaset eurtem dominicatam, 
ab omni advoeatione et decima liberam ; eeclesiam 
que sub anno censu centum solidorum Camera- 
censis moneli ab.ecclesia Sancti Gaugerici possi. 


kN 


——— — 


1392 


4333 E 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1485. 


4334 


detis, in villa Chavren, curtem dominicatam cum A clericos vel laicose seculo fugientes liberos et ab- 


e 


terris, pratis, aquis, silvis et curtilibus, et portione 
decimas ab omni dominio libera et ab aliis parti- 


, bus divisa ; in villa que dicitur Harcheiis tres fer- 


tones ad pondus Flandrie, quos Alnensis debet ec- 
.elesia pro terra Heluidis ; in Resbaco curtem domi- 
nicatam et tres partes totius allodii, tam in terris 
quam in silvis, in aquis, pratis et redditibus cum 
districlo. Apud Runcherias sex marcas argenti ad 
pondus Colonia quas debet Camberonensis ecclesia 
sub annuo censu, pro ejusdem loci terris, et altari 
cum cappella de Herieriponte ; altare de Cella cum 
appendiciis suis Blelgiis, Hercana, Asticeset Slogio ; 
ecclesiam de Willari cum appendiciis suis Harmi- 
.niaco et Beweniis ; ecclesiam de Wamiis cum suis 
pertinentiis Wamiolo et Resiniis ; Bassecles cum 
appendieiis suis ; Altregium cum capella de villa, 
cum appendiciis omnibusab omniexactioneliberum 


preter episcopiobsonium. Apud Imbrechiis curtem 


et terras dominicatas cum pratis et aquis, et duas 
partescommunis allodii ab omni exactione liberas ; 
altare de Bossut a personatu et omni exactione li- 
berum, prater annuum sex denariorum redditum 
pro episcopi obsonio ; altare de Baldurno cum ap- 
pendicio suo Villerot ab omni exactione liberum, 
preter annuum trium solidorum redditum pro epi- 
scopi obsonio ; altare de Eligniis et de Tumaides ; 
capellam de Ramegniis a personatu etomni exactione 
liberam preter episcopi obsonia; Abeceias cuin ap- 
pendieiis suis Belchi, Molembais, Popiola Petre wez 
eL aliis appendiciis suis ; altaria quoque a bone me- 
moria Nicolao quondam Cameracensi episcopo vo- 
bis collata et ejusdem privilegiis confirmata ; Har- 
ceiis cum appendiciis Grandi Ecclesiaet Stambrusia, 
et capella de Equi-campo ; altare de Blato liberum 


- etsine personatu ;capellam de Weltes liberam pree- 


ter sonegium duodecim denariorum, altare de Thu- 
lin cum appendicio suo Hainin ; altare de Hunceniis, 
altare de Herseela, altare de Rascengen, altare de 


' Humberges, altare deGoi cum terra et aliis appen- 


dieiis suis ; altare de Lovegniis cum appendiciis 
Dolziis et capella de Squeri ; capellam de Fait et 
capellam de Herieriponte, liberas ab omni exactione 
et personatu. In villa Alemannis curtem dominica- 
tam et decimam ipsius curtis et terre ad eamdem 
villam pertinentem, in terris, vineis, pratis, silvis, 
et queque in pago Suessionensi juste et pacifice 
possidetis ; curtem et terras dominicatas apud AI- 
tregium et partes communis allodii in terris, aquis, 
pratis, silviset redditibus, ab omni exactione et ad- 
vocatione liberas ; villam Bassecles cum omnibus 
appendiciis suis, et villicationem ejusdem ville in 
eleemosynam vestro monasterio concessam cum li- 
bertatibus et pertinentiis quas preedicta beneficia 
habere noscuntur, 

Sane novalium vestrorum que propriis mani- 
bus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis ani- 
malium vestrorum nullus a vobis decimas exigere 
vel extorquere presumat. Liceat quoque vobis 


B 


solutos ad conversionem recipereeteos absque con- 
tradictione aliqua retinere. Cum autem generale 
interdictum terre fuerit, liceat vobis, clausis januis, 
exclusis excommunicatis etinterdictis, non pulsatis 
campanis, suppressa voce divina officia celebrare. 
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decer- 
nimus, ut eorum devotioni et extreme voluntati, 
qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte excom- 
munieati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva 
tamen justilia illarum ecclesiarum a quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nune 
ejusdem loei abbate vel tuorum quolibet successo- 
rum, nullus ibi qualibet subreptionis astulia seu 
violentia preeponatur, nisi quem fratres communi 
consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secun- 
dum Dei timorem et Beati Benedicti Regulam pro- 
viderinteligendum.Antiquas quoque etrationabiles 
consuetudines, libertates etiam et immunitates ei- 
dem monasterio rationabiliter concessas et hacte- 
nus observatas auctoritateapostolica confirmamus, 
Inhibemus insuper ne quis in vos vel ecclesias ve- 
stras, sine manifesta etrationabili causa, excommu- 
nicationis vel interdicti sententiam audeat promul- 
gare. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit prefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum gu- 
bernatione et sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
ctoritate et dioecesanorum episcoporum canonica 
justitia. 

Si qua igitur infutururn ecclesiastica seecularisve 
persona hane nostre constitutionis paginam sciens, 
contra eam temere tentaverit, secundo tertiove 
commonita, nisi reatum suum digna satisfactione 
correxerit, postestatis honorisque sui dignitate ca- 
reat, reamque se divino judicio existere de perpe- 
trata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore 
ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu 
Christi aliena fiat, atque in extremo examine di- 
strictae ultioni subjaceat. Cunetis autem eidem loco 
sua juraservantibus sit pax Domini nostri Jesu Chri- 
sti quatenus ethiefructum bonee actionis percipiant 
et apud districtum judicem premia aeterne pacis 
inveniant. Amen, amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Joannes tituli Saneti Marci presbyter car- 
dinalis. 

Ego Laborans presbyter cardinalis Sancte Marice 
trans Tiberim, tit. Calixti. 

Ego Hubertus presbyter cardinalis tit. S. Laurentii 
in Damaso. 

Ego Pandulphus presbyter cardinalis tit. Basilicee 
XII Apostolorum. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancli 
dis episcopus. 


Rufinee S6- 


1335 


Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis epi- 
scopus. 

Ego Gratianus Sanctorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis. 

Ego Joffredus Sancte Marise in Via Lata diaco- 
nus cardinalis. 

Ego Albinus Sancte Marie Nove diaconus car- 
dinalis. 

Datum Verone per manum Alberti, sanete Ro- 
mana Ecclesi: presbyteri cardinalis et cancellarii, 
1 Idus Januarii, indictione m, Incarnationis Domi- 
nice anno 1184, pontificatus vero domni Lucii 
pape III anno quarto. 


CCXVI. 


Joanni priori et fratribus de Valle S. Joannis Seit- 
zensis permittit,utepiscopum quemcunqueinvitent 
ad. ordines accipiendos si tempore ordinationis 
diccesanus nequeat. 


(Veronse, Jan. 23.) 
[Mansi, Concil., XXII, 479.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
-filiis JoANN! priori et fratribus de Valle Sancti Joan- 
nis, salutem et apostolicam benediclionem. 

Quanto ferventius observantie regulari, faciente 
Domino, insudatis, tanto sincerius universitatem 
vestram diligimus, et quieti vestre attentius debe- 
mus et volumus providere. Eapropter vestris postu- 
lationibus annuentes auctoritate vobis apostolica 
indulgemus ut, si temporibus ordinationum dicece- 
sani episcopi copiam habere nequiveritis, liceat vo- 
-bis alium catholicum invitare, de quo dioecesanum 
.Dnon oporteat timere antistitem, quod talis ordina- 
tionis occasione terminos episcopatus sui in aliena 
jura velit extendere, et ipsius dioecesani minorare. 
.Qui vocatus, auctoritate nostra, quod postulaveritis 
largiatur : ne id a vobis in posterum quasi debi- 
tum requirere possit. 

Nulli ergo omnino hominumliceathane paginam 
nostri concessionis infringere, vel ei ausu temera- 
rio contraire. Si quis autem hoe attentare preesum- 
pserit, indignationem omnipotentis Dei, et beato- 
rum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit in- 
eursurum. 

Datum Verone, x Kalendas Februarii. 


CCXVII. 


Adelberto archiepiscopo Salzburgensi ejusque suf- D 


fraganeis commendat monasterium Rotense. 
(Verona, Febr. 20.] 
[Monum. Boica, t. I, p. 368.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, venerabili- 
bus N. Salseburgensi episcopo et suffraganeis suis, 
salutem et apostolicam benedictionem. 

Cum universis Dei Ecclesiis ex injuncto nobis ad- 
ministrationis ffiocio contra perversorum incursus 
patrocinium teneamur apostolicum impertiri : locis 
lamen regularibus institutis obnoxiis el ad nos ac 

: RomanamEcclesiam nullo medio pertinentibus di- 
ligentius debemus adesse, et ad conservationem eo- 


LUCII III'PAPZE 


À 


B 


1336 


rum juris fratres nostros episcopos provocare. Inde 


est quod cum Rotense ccenobium, quod specialius | 


B. Petri et nostri juris existit, plurimis sede mole- 


stiis agitetur, ipsum fraternitati vestre duximus - 


attentius commendandum : per apostolica scripta 
precipiendo mandantes quatenus cum superinvesti- 
turis Ecclesiarum vel amissione possessionum sua- 
rum seu gravaminibus aliis ab aliis vobis velalicui 


vestrum fuerit querela proposita, eos clementer - 


audiatis et malefactores, perecclesiasticam census 


ram, ab eorum molestatione cessare, et restituere 


res ablatas, sicut justum fuerit, sine appellationis 


obstaculo compellatis,ita quod etfratres in eo ma- 
nentes,vestra faciente sollicitudine,quiete valeant 
Domino famulari, etnos, cum àudierimus, debea- 
mus, gratum habere. 

Dat Veronae, x. Kal. Martii. 


CCXVIII. 


Ecclesim S. Marie Ratisponensis protectionem suse — 


cipit juraque confirmat. 
(Veronese, Febr. 27.) 
[Rigp. Cod. diplom. Ratisb., Y, 263.] 


Lucius episcopus, servusservorum Dei, dilectisfi- 


lii ERBonpo decano et canonicis S. Marie Ratispon. 


que dicitur antiqua capella, tam presentibus . 


quam futuris, canonice substituendis in perpetuum. 

Pie postulatio voluntatis effectu debet prose- 
quente compleri, ut et devotionis sinceritas lauda- 
biliter enitescat, et utilitas postulata vires indubi- 
tanterassumat. Eapropter, dilectiin Domino filii, ve- 
slris justis postulationibus clementer annuimus et 


$ 


Nn 


prefatam ecclesiam Sancte Marie Ratispon. que - 


dieitur antiquas capella, inqua divino mancipati 
estis obsequio, ad exemplar felicis recordationis 
Alexandri pape, preedecessoris nostri, sub beati Petri 
et nostra protectione suscipimus et presentis seri- 
pti privilegio communimus, statuentes ut quascun- 
que possessione, quascunque bona eadem ecclesia 
in pressentiarum juste et canonice possidet, aut in 
futnrum concessione pontificum, largitione regum 
vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis 
modis, prestante Domino, poterit adipisci, firma 
vobis vestrisque successoribus, et illibata perma- 
neant; in quibushae propriis duximus exprimenda 
vocabulis : Ecclesias in vestro fundo sitas, Rotigen 
scilicet eum appendiciis suis, ecclesiam Nitenowe 
cum appendiciis suis, ecelesiam Cydelarn cum ap- 
pendiciis suis, ecclesiam Phaphenchoven cum ap- 
pendiciis suis, ecclesiam Mosheym eum suisappen- 
diciis, ecclesiam /Euningen cum appendiciis suis, 
predium Wolfhartstorf eum appendiciis suis, cu- 
riam in suburbio civitatis sitam cum appendiciis 
suis,curiam Helkeringen cum quatuor vineis,quin- 
que vineas in monté ad prebendam pertinentes, et 
sex adoblationem eum earum appendiciis ; decima- 
liones etiaaa omnium vinearum in termino vestro 
sitarum. Statuimus autem ut decedente preposito 
vestro, qui pro trempore fuerit, nullus ibisubreptio- 
nis astutia seu. violentia preponatur, nisi quem 


PI 


4 
"j 


1331 : 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1183. 


1338 


. fratres communi consensu velfratrum parsconsilii A ctumbons actionis percipiantet apud distrietum Ju- 


sanioris seeundum Deum providerint eligendum.In- 
hibemus etiam ne przposito liceat ullas curias, de- 


" eimas, mansos seu aliud beneficiuin ecclesise vestrae 


. eollatum alicui personaliter dare vel locare, seu 


(z 


alio modo alienare sinecommuni consensu capituli 
aut majoris et sanioris partis ; nihil etiam de bonis 
ecclesie in usum suum convertat, priusquam pra- 
benda fratrum plenarie,sicutabantiquo statutum est, 
fuerit dispensata, et cellerario, quem fratresutilem 
ac fidelem sibi elegerint, ad dispensandum com- 
missa. Praeterea de oblationibus, quz sui juris non 
sunt, nihil sibi vindicare presumat, sed camerarius 
oblationum, qui specialiter exantiqua etrationabili 
institutione ad eas observandas distribuendasque 
preficitur, debita provisione dispenset. De vino 
vero sive de cerevisia fratrum nihil subtrahat, nisi 
qua ad portionem suam juxta ecclesi: vestre con- 
suetudinem noverit pertinere. Interdicimus insuper 
nepreepositus ecclesias vestras contra justitiam ali- 
cuiipse tantum sacerdoti concedat, sed cum decano 
et aliis fratribus in capitulo residens sacerdotem 
honeste conversationis eligat, et electum eum aliis 
senioribus episcopo representet, a quo animarum 
curam recipiens eide spiritualibus, vobis autem de 
temporalibus debeat respondere.Auctoritate quoque 
apostolica nihilominus duximus prohibendum, ne 
advocatus vester locum ipsum, vel que ad eum 
pertinent, gravare seu quibuslibetindebitis exaetio- 
nibus fatigare presumat, sed his, que antiquitus 
sibi concessa sunt et ad justitiam suam pertinent, 
contentus existat. Sepulturam praeterea ipsius loci 
liberam esse decernimus, ut eorum devotioniet ex- 
trema voluntati, qui seillic sepeliri deliberaverint, 
nisi forte excommuniocati vel interdicti sint, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, 
*a quibus mortuorum corpora assumuntur. Hac 
autem omnia, sicut ab antiquo statuta suntet ser- 
vata, vobis et per vos eidem Ecclesia auetoritate 
apostolica confirmamus. 
Decernimus igitur ut nulli omnino hominum 
fas sit prefatam ecclesiam temere perturbare 
aut ejus possessiones auferre vel ablatas reti- 
nere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fati- 
gare ; sed omnia integra conserventur eorum, pro 


quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt 


usibus profutura, salva sedis apostolice auctoritate 
et dicecesani episcopi canonica justitia. Si qua igi- 
tur in futurum ecclesiastica secularisve persona, 
hane nostre& constitutionis paginam sciens, contra 


'eam temere venire tentaverit, secundo tertiove com- 


monita, nisi reatum suum digna satisfaclione cor- 
rexerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, 
reamque se divino judicio existere de perpetrata 
iniquitate cognoscat,eta sacratissimo corpore ae san- 
guineDei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi 
aliena fiat, atque in extremo examine divine ultioni 
subjaceat. Cunctis autem eidemloco sua jura servan- 
tibus sit pax DominiJesu Christi, quatenus ethic fru- 


dicem premia eetern: pacis inveniant. Amen,amen, 
amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesise episcopus. 

Ego Theodinus Portuen. et S. Rufine sedis epis. 

Ego Henricus Albanen. epis. 

Ego Theobaldus Ostien. et Velletren. epis. 

Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci. 

Ego Arditio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diac. card. 

Ego Goffredus S. Marie iu Via Lata diac. card. 

Ego Albinus. diac card. S. Marie Novee. 

Ego Laborans presb. card. S. Marie trans Tibe- 
rin tit. Calixti. 

Datum Veronce per manum Alberti, sancte Ro- 

B mane Ecclesie presbyteri card. et cancellarii, n 
Kal. Martii; incarnationis Dominice anno 1184 pon- 
tificatus vero domini Lucii pape IIIanno quarto. 
Plumbum. Lvcius PP. II. 


CCXIX. 


Privilegium pro monasterio Raitenhaselacensi et 
reliquis ordinis Cisterciensis caenobüs. 


(Veronese, Mart. 4.). 
[Monumenta Boica, 1M, 416.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bilibus archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis 
abbatibus, prioribus et aliis Ecclesiarum preelatis, 
ad quos litterz istze pervenerint, salutem et aposto- 
licam benedictionem. 

Audivimus, et audientes vehementi sumus admi- 
ratione commoti, quod cum fratribus de Raitenhas- 
lach, sicutaliisomnibus Cisterciensis ordinis, a fra- 
tribus et predecessoribus nostris concessum sit, et 
a nobis ipsis postmodum confirmatum, ut de labo- 
ribus, quos propriis manibus aut sumptibus exco- 
lunt, nemini decimas solvere teneantur, quidam 
ab eis extorquere preesumunt etsinistra interpreta- 
tione apostolica privilegiorum capitulum afferunt 
de novalibus debere intelligi, ubi de laboribus est 
inscriptum. Quoniam igitur manifestum est omni- 
bus qui recte sapiunt interpretationem hujusmodi 
perversam esse et intellectuisano contrariam ; cum 
secundum capitulum illud a solutione decimarum 
tam de terris illis quas deduxerunt vel deducunt ad 
cultum, quam etiam de terris cultis quas propriis 
manibus vel sumptibus excolunt sint penitus abso- 
luti, ne ullus contra eos materiam habeat mali- 
gnandi, aut quomodolibet contra justitiam mole- 
standi per apostolica vobis scripta precipiendo 
mandamus, quatenus omnibus qui vestre sint pote- 
statis, auctoritate nostra prohibere curetis, ne a 
memoratis fratribus de Raitenhaslach vel a fratri- 
*bus aliorum monasteriorum Cisterciensis ordinis» 
quiinepíscopatibus vestris consistunt, de novalibus 
vel de aliis terris quas propriis manibus vel sum- 
ptibus exeolunt, vel de nutrimentis animalium suo- 
rum decimas presumant quomodolibet extorquere: 
Namsi de novalibus vellemus tantum intelligi, ubi 
"ponimus de laboribus, denovalibus poneremus;sicut 


1339 


LUCII IH. PAPAE 


1340 


jnprivilegiis quorumdam apponimusaliorum. Quia A bus suis appertinentiis : Kinuelden, Lehem, Sche- 


vero non est conveniens ut contia instituta se.!is 
apostoliee temere veniatur, que obtinere debent 
inviolabilem firmitatem, per apostolica scripta ubi- 
que praecipiendo mandamus, utsi qui canoniei, cle- 
rici, monachi, aut laici contra privilegia sedis 
apostolicee preedietos fratres decimarum exactione 
gravaverint, appellatione remota laicos excommu- 
nicalionis sententia percellatis, reliquos autem ab 
officio suo suspendatis et tam excommunicationis 
quam suspensionis sententiam faciatis, usque ad 
dignam satisfaetionem, inviolabiliter observari. Ad 
hecpresentium vobis auctoritate precipiendo man- 
damus, quatenus si qui in fratres prescriptorum 
monasteriorum manus violentas injecerint, eos ac- 
censis candelis excommunicatos publice nuntietis 
et faciatis ab omnibus sicut excommunicatos di- 
slrictius evitari, donec congrue satisfaciant praedi- 
ctis fratribus et cum litteris dioecesani episcopi rei 
veritatem continentibus apostolico se conspectui 
representent. 

Datum Veronee. 1v Non. Maruii, pontificatus no- 
stri. an. in [1v]. 


CCXX. 


Monasterii Parisiensis in pago A lsaciensi protectio- 
nem suscipit bonaque confirmat. 


(Verons, Mart. 12.) 
[Hvco, Sacre antig. monum., t. II, p. 282.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filis Wezilo abbati monasterii Parisiensis in pago 
Alsaciensi, ejusque fratribus, tam presentibus 
quam futuris, regularem vitam professis in perpe- 
tuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 
nit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temerita- 
tis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, 
(quod absit!) sacre religionis infringat. Eapropter, 
dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus 
clementer annuimus, et prefatum monasterium 
Parisiense in pago Alsaciense situm, in quo divino 
mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis scripti privi- 
legio communimus. 

In primis siquidem statuentes ut ordo monasti- 
eus, qui secundum Deum, et beati Benedicti Regu- 
lam atque institutionem Cisterciensium fratrum in 
eodem monasterio institutus esse dignoscitur, 
perpetuis temporibus ibidem inviolabiliter obser- 
vetur. 

Preterea quascunque possessiones, quacunque 
bona idem monasterium in presentiarum juste et 
canonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma vobis vestrisque successori- 
bus et illibata permaneant. In quibus hec propriis 
duximus exprimenda vocabulis : locum ipsum in 
quo prefatum monasterium situm est, cum omni- 


D 


ferwald, Arcenhem, Mochenhem, Egensheim Forst, 
Mitelwilre, Kolmere, als Paris, Rumimunt, Cha- 
zinthale, Tambach, Scrotegin, Pfaffenhem, et Ru- 
vache et Herlishem cum omnibus suis apperti- 
nentliis. 

Sanelaborum vestrorum, quos propriis manibus 
autsumptibuscolitis, sivedenutrimentis animalium 
vestrorum, nullus a vobis decimas exigere aut ex- 
torquere presumat. 

Liceat vobis quoque clericos vel laicos a seculo 
fugientes liberos et absolutos ad conversionem re- 
cipere, aut eos absque contradietione aliqua reti- 
nere. Prohibemus etiam insuper ut nulli fratrum 
vestrorum, post factam in eodem loco professio- 
nem, fas sit absque abbatis sui licentia de eodem 
loco discedere ; discedentem vero absque commu- 
nium litterarum cautione nullus audeat retinere. 

Insuper apostolica auctoritate sancimus ut, 
quemadmodum a predecessoribus nostris felicis 
memorizs Innocentio, Eugenio et Alexandro Roma- 
nis pontificibus statutum est, nullus episcopus ne- 
que alia quaelibet persona ad synodos vel ad con- 
ventus forenses vos invitos compellat. 

Sancimus eliam ul, si episcopus, in eujus paro- 
chia domus vestra fundata est, ter, sed per inter- 
valla temporis, cum humilitate ac devotione qua 
convenit, requisitus, substitutum abbatem bene- 
dicere forte renuerit, licitum sit eidem abbati pro- 
prios novitios benedicere, et alia quee ad ipsius of- 
ficium pertinent exercere, donec idem episcopus 
duritiam suam recogitet, etbenedicendum abbatem 
benedicere non recuset. 

Paci quoque ac tranquillitati vestrae paterna sol- 
licitudine providere volentes, auctoritate apostolica 
prohibemus, ut infra clausuras locorum seu gran- 
giarum vestrarum nullus violentiam, vel rapinam, 
furtum committere ignem apponere, hominem ca- 
pere vel interficere audeat. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas 
sit praefatum monasterium temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
etoritate. 

Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve 
persona hane nostre constitutionis paginam sciens, 
contra eam temere venire tentaverit, secundo ter- 
tiove commonita, nisi reatum suum digna satisfa- 
clione eorrexerit, potestatis honorisque sui digni- 
tate careat, reamque se divino judicio existere de 
perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo 
corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris 
nostri Jesu Christi fiat aliena, atque in extremo 
examine divinse ultioni subjaceat. Cunctis autem 
eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini 
nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bone 


M 


1344 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1185. 


1342 


actionis percipiant etapud districtum judicem pre- & nisi honesta persona et beneficio digna exstilerit 


mia eterna pacis inveniant. Amen, amen, amen. 

Ego Lucius eatholiea Ecclesise episcopus. 

Cardinales subscripserunt novem, scilicet epis- 
copi tres, presbyteri tres, diaconi tres. 

Datum Veronce per manum Alberti, S. R. E., 
presbyteri cardinalis et cancellarii, 1v Idus Martii, 
indiet. ni, Iacarnationis Dominica 1184, pontifi- 
catüs vero domini Lucii pape IIl anno quarto. 


CCXXI. 


Ad Guillelmum episcopum Pictavensem. — De qui- 
busdam abusibus in diccesi Pictavensi corri- 
gendis, etc. 


(Verona, Mart. 13.) 
[ManreN., T'es., 620.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri GuiLLELvo Pietavensiepiscopo, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Cum sit in Lateranensi concilio constitutum ad 
immoderatam quorumdam avaritiam coercendam, 
et tollendam materiam jurgiorum, ne beneficia ec- 
clesiastica, donee vacaverint, promittantur, grave 
nobis est et molestum quod in dicecesi tua abbates 
et priores instituta salubria surda aure transire, 
et hujusmodi promissiones illicitas facere perhi- 
bentur. Undene haec enormitas, que salubrifuerat 
constitutione precisa, vires ex dissimulatione re- 
sumens, perniziosa licentia denuo inolescat, frater- 
nitatituse praesentibus litteris indulgemus ut, hujus- 
modi promissionibus irritatis, si occasione dissen- 
sionum que exindefrequenter emergunt culpa illo- 
rum qui presentationem habere noscuntur, ultra 
sex menses ecclesias vacare contigerit, liceat tibi 
deauctoritateapostolice sedis, omni contradictione 
vel appellatione cessante, de personis idoneis sine 
prajudicio tamen eorumdem in posterum ordinare. 
Nolumus autem ut ex hoc majoribus ecclesiis vel 
debita reverentia minuatur. Ut etiam injunctum 
tibi officium tantoliberius exsequaris, quanto apo- 
stolicum tibi viderisadesse preesidium, sollicitudini 
tue presenti auctoritate concedimus ut abbatissas 
et alias mulieres que in episcopatu tuo domibus 
religiosis praeesse noseuntur, per quarum insuffi- 
cientiam et negligentiam Deo devote femine obser- 
vantiam religionis exorbitant, cum consilio dilec- 
torum filiorum nostrorum Sancti Cypriani et de 
Pinu abbatum corrigere valeas ; et si invente fue- 
rint contumaces, absqueappellationis diffugio dis- 
ciplina ecclesiastica coercere, ut que remediorum 
fomenta non sentiunt, putrida ferro vulnera rese- 
centur : salvis ecclesiis que nullo mediante Romano 
pontifici sunt subject:e. Ad haec autem preeposituram 
Ecclesia tuee cum vacaret, idones: assignandi per- 
sona cum assensu majoris etsanioris partis capi- 
tuli liberam tibi tribuimus facultatem. Quod si 
super ea, vel super alio ecclesie tue beneficio cui- 
libet conferendo tua devotioni scripsimus, arctari 
te nolumus mandatum apostolicum adimplere, sed 


B 


C 


pro qualitteras apostolicas contigerit emanare. Hoc 
autem propter futuram ecclesie tuc que vacaret 
proponitur... idonei assignandi tuis nobis litteris 
intimetur, ne forte per ignorantiam veritatis denuo 
tibi seribere compellamur. Cum vero de jure et 
consuetudine ad episcopum Pictavensem qui pro 
tempore fuerit pertinere dieitar in conventualibus 
ecclesiis clericorum in diccesi Pictavensi, et nihil- 
ominus in eeclesia Dauracensi unum canonicum 
facere presenti pagina prohibemus, nequis, appel- 
lationis pretextu, quod tibi ceompetitin hac parte 
debeat impedire. Sane cum quidam viri religiosi 
qui ad unum prioratum regendum vix suffieiunt, 
plerumque duos ambitione damnabili appetant, et 
detinere presumant discretioni tue precipimus ut 
hanc praesumptionem compescas, et tam abbates 
quam archipresbyteros,decanos pertuam dicecesim 
constitutos ad suscipiendum ordinem sacerdotii, si 
idonei fuerint, appellationeremota,compellas. Nulli 
ergo omnino hominum liceat hane paginam nostrae 
concessiouis et prohibitionis infringere, vel ei ausu 
temerario contraire. Si quis autem hoc attentare 
presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et 
beatorum Petri et Paulis se noverit incursurum. 
Datum Verona, ui Idus Martii. 


CCXXII. 


Privilegium pro monasterio de Valle S. Joannis 
Seizensi. 


(Veronsa, Mart. 19.) 


[Tagnicg, Diplomataria sacra ducatus Styrie, 
t. II, p. 65.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Carlhusia fratribus qui sunt in Valle S. Joan- 
nis, salutem et apostolicam benedictionem. 

Justis petentium desideriis facilem nos convenit 
prebere assensum, et vota que a rationis tramite 
non discordant, effectu prosequente complere. Ea- 
propter, dilectiin Domino filii, vestris justis postu- 
lationibus gratoconcurrentes assensu, praedium de 
Gunuwitz in patriarchatu Aquilegensi, in quo sunt 
celle vestrae fundatee, cum usibus et appendiciis a 
dilectis filiis nostris, viris nobilibus, Otacher mar- 
chione de Styria, et Otacher duce, filio ejus, ordini 
vestro concessum, siéut illud juste et pacifice pos- 
sidetis, auctoritate apostolica confirmamus, et pra- 
sentis scripti patrocinio communimus, Hujusautem 
preedii termini, siout in ejusdem marchionis rescri- 
pto habetur, suntapices montium usque in vallem, 
etex altera parle praedium Gurcensis ecclesie, 
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostreconfirmationis infringere, vel ei ausu teme: 
rario contraire, si quis autem hoc attentare pre- 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et bea- 
torum Petri et Pauli app., ejus se noverit incursu- 
rum. 

Datum Verone, xiv Kal. Aprilis. 


1343 
CCXXIIH. 


Monasterii S. Marix de Charitate protectionem su- 
scipit, possessionesque et privilegia confirmat. 


(Verona, Mart. 19.) 


[Huao, sacri et canonici ordinis Pramonstr. Anna- 
les, t. II, Prob., p. 96.] 


Lucius episcopus, servusservorum Dei, dilectis 
filiis JoaxNr abbati S. Marie de Charitate ejusque 
fratribus, tam preesentibus quam futuris, regula- 
rem vitam professis in perpetuum. 

. Religiosorum vitameligentibusapostolieum con- 
venit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeri- 
tatis incursus, aut eos a preposito revocet, aut 
robur (quod absit !) sacre religionis infringat. Qua- 
propter, dilecti in Christo filii, vestris justis postu- 
lationibus clementer annuimus et prefatam eccle- 
siam Sancte Marie de Charitate, extra civitatem 
Roderici sitam, in qua divino mancipati estis obse- 
quio, sub B. Petri et nostra proteclione suscipimus, 
imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, 
qui secundum Deum et beati Augustini Regulam 
atque institutionem Premonstratensium fratrum in 
eadem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpe- 
tuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. 
Praeterea quascunque possessiones,quaecunque bona 
eadem ecclesia in presentiarum juste et canonice 
possidet, aut in futurum concessione, pontificum, 
largitione regum vel principum, oblatione fidelium, 
seu aliis justis modis, prestante Domino, poterit 
adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et 
illibata permaneant. In quibus hac propriis duxi- 
mus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo prefata eeclesia. sita est 
cum omnibus pertinentiis suis et possessionibus 
cireumadjacentibus ; ecclesiam S. Leonardi cum 
pertinentiis suis ; possessiones quas habet in Cal- 
delis ; possessiones quas habet in Gassapos ; pos- 
sessiones quas habet in Eltis ; asenias quas habetis 
in rivo de Agada et domos quas habetis in civitate 
Roderici. Sane novalium vestrorum, qua propriis 
manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimen- 
lis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas 
exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque 
vobis clericos vel laicos, escculo fugientesliberos 
et absolutos ad conversionem recipere, et eos abs- 
que contradictione aliqua retinere. 

Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, 
post factam in eodem loco professionem, fas sit 
absque abbatis sui licentia de eodem loco disce- 
dere; discedentem autem absque communium litte- 
rarum cautione nullus audeat retinere. Cum au- 
tem generale interdictum terre fuerit, liceat vobis, 
clausis januis, excommunicatis et interdictis ex- 
clusis, non pulsatis campanis, suppressa voce, di- 
vina officia celebrare ; pro chrismate vero, oleo sa- 
cro, consecrationibus ecclesiarum, ordinationibus 
clerieorum qui ad sacros ordines fuerint promo- 
vendi, sive abbate deducendo ad sedem, vel qui- 


LUCII III PAPE 
A buslibetaliis ecclesiasticis sacramentis, nullus a - 


B 


4344 


vobis, aut sub obtentu consuetudinis, aut quolibet 
modo alio quidquam audeat postulare. Si quis au- 
tem contra hoc venire presumpserit, portionem 
cum Giezi se noverit habiturum, cujus factuin 
exactione turpis muneris imitatur (IV Reg. v). Se- 
pulturam quoque ipsius loci liberam esse decerni- 
mus, ut eorum devotioni et extreme voluntati, qui 
se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommu- 
nicati vel interdicti fuerint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecelesiarum, a quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum 
fas sit prefatam ecclesiam temere perturbare, 
aut ejus possessiones auferre, vel ablatas reti- 


nere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fa- - 


tigare ; sed omnia integra conserventur eorum 
pro quorum sustentatione ac gubernatione con- 
cessa sunt usibus omüimodis profutura, salva 


sedis apostolice auctoritate et dicecesani episcopi - 


canonica justitia. Si qua igitur in futurum eccle- 


siaslica ssecularisve persona hanc nostre constitu- - 


lionis paginam sciens contra eam venire tentave- 
rit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum 
congrua satisfactione correxerit, potestatis, hono- 
risque sui dignitate careat, reamque se divino ju- 
dicioexistere de perpetrata iniquitate cognoscat, et 


a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini - 


Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat ; atque 


in extremoexamine divina ultioni subjaeeat. Cun- - 
ctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax 


Domini nostriJesu Christi, quatenus et hic fructum 
bone actionis percipiant et apud districtum Judi- 
cem premia pacis inveniant. Amen. 

Ego Lucius catholice Ecclesie episcopus. 

Ego Joannes presbyter cardinalis, tituli Calixti. 


Ego Laborans presbyter cardinalis tituli S. Ma- 


rie trans Tiberim. 


Ego Hubertus presbyter cardinalis tituli S. Lau- - 


rentii in Damaso. 

Ego Pandulphus presbyter cardinalis tituli basilicae 
Duodecim Apostolorum. 

Ego Albinus tituli S. Crucis in Jerusalem pres- - 
byter cardinalis. j 

Ego Theobaldus Ostiensis Velleriensis episcopus. - 


D Ego Theodinus Portuensis el S. Rufine sedis 


episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 
Ego Arditio cardinalis diaconus Sancti Theo- 
dori. , 


; 


Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus. 


Ego Soffredus S. Marie in Via Lata diaconus. 
cardinalis. 

Datum Verons& per manus Alberti, presbyteri car- 
dinalis et cancellarii, xiv Kalendas Aprilis, indict. - 
im, Incarnationis Domini anno 1184, pontificatus | 
vero domini Lucii papselll anno iv. 1 


pz 


^^v M fre 


1 


| 4345 


CCXXIV. 


Romanimonasterii protectionem suscipit, immunita- 
temque talliarumseu aliarumnovarum etindebi- 
tarum ezactionem confirmat. 


(Veronae, Mart. 23.) 
[Mem. et Docum. de la société de la Suisse Rom., 
t. III, p. 588.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis, priori et conventui Romani monasterii, sa- 
lutem et apostolicam benedictionem. 

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro religio- 
sorum locorum statu satagere et eorum paci et 
tranquillitati salubriter in. posterum, auxiliante 
Domino, providere. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus grato concurren- 
tes assensu, coenobium vestrum cum omnibus que 
in praesentiarum rationabiliter possidet, vel in fu- 
turum justis modis, prestante Domino, poterit 
adipisci, sub beati Petri et nostra protectione su- 
scipimus et presentis scripti patrocinio communi- 
mus, districtiusinhibentes ne tales seu alias novas 
et indebitas exactiones archiepiscopi, episcopi, ar- 
chidiaconi vel alie quelibet ecclesiastice persone, 
à vobis vel a presbyteris vestris contra Lateranensis 
statuta concilii ulterius extorquere presumant. 
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostra& protectionis et constitutionis infringere vel 
ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit indignatione omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se 
noverit incursurum. 

Datum Veronese, x Kalendas Aprilis. 

CCXXV. 
Privilegium pro monasterio S. Miniatis juxta Flo- 
renüam. 
(Veronae, Mart.) 
[Annal. Camaldul., IV, 126.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis ALBERTO Sancti Miniatis ejusque fratribus tam 
presentibus quam futuris regularem vitam profes- 
sis, in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum con- 
venit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeri- 
tatis incursus aut eos a proposito revocet, aut ro- 
bur, quod absit ! sacre religionis infringat. Eapro- 
pter, dilecti in Domino filii, vestris justis postula. 
tionibus elementer annuimus, et abbatiam Saneti 
Miniatis, in quo divino mancipati estis obsequio sub 
beati Petri et nostra protectione suscipimus, et 
presentis scripti privilegio communi ; impri- 
mis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui 
secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eo- 
demloco institutus esse dignoscitur, perpetuis in eo 
temporibusinviolabiliter observetur.Preeterea quas- 
eunque possessiones, quecunque bona impresen- 
tiarum juste et canonice possidet, aut in futu- 
rum concessione pontificum, largitione regum vel 
principum, oblatione fidelium, seu aliis justis mo- 
dis, Deo prestante, poterit adipisci, firma tibi, 


EPISTOL4E ET PRIVILEGIA. — AN. 4185. 


A 


B 


1346 


tuisque successoribus, et illibata permaneant ; 


in quibus hzc propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

Locum ipsum in quo memorata ecclesia sita est 
cum omnibus adjacentiis et pertinentiis suis ; ec- 
clesiam Saneti Nicolai cum  adjacente parochia, 
sicut eam juste et sine controversia possidetis, a 
rivo scilicet Corbuli usque super AÁrnum ; ec- 
clesiam Saneti Petri juxta Imam cum curte et per- 
tinentiis suis... de Musciano cum pertinentiis 
suis...... decimationem...... quam habetis in ...... 
de Intinnula ...... et nunc pacifice possidetis ; eam 
eliam quam habetis in plebe Sancti Petri..... to in 
territorio plebis Sancte Maris de Pineta ; eccle- 
siam Sancte Marie de Quinto cum curte et perti- 
nentiis suis, decimationem quam habetis in plebe 
Saneti Martini de Sexto ; ecclesiam Sancte Marice 
de Novule cum curte et pertinentiis suis ; decima- 
tionem quam habetis in toto plebatu Sancti Martini 
de Corella cum curte etomnibus decimationibus et 
pertinentiis suis; ecclesiam Sancte Mari: de AI- 
buino cum pertinentiis suis ; ecclesiam Sancti Do- 
nati in plano majore; castrum Montis-Acuti cum 
ecclesia et pertinentiis suis ; castrum Montis-Alti 
cum ecclesia, curte et pertinentiis suis ; patrona- 
tum quem habetis in ecclesia Sancti Andree de 
Doecia ; possessionem de Campi ; decimam quam 
habetis in plebatu Saneti Stephani de Campi ; deci- 
mam quam habetis in plebe de Empuli ; decimas 
de monte Crucis et de monte Fesuli, ecclesiam 
Sancti Petride Camilia cum pertinentiis suis ; om- 
nem decimationem quam habetis in podio Sancti 
Miniatis eLin plebe Sancte Reparatee, sicut hacte- 
nus eam canonice tenuistis, et nune sine contro- 
versia possidetis. Liceat vobis quoque clericos et 
laicos... liberos et absolutos ad conversionem 
recipere, et eos sine contradictione retinere. Cum 
autem generale interdictum terre fuerit liceat vo- 
bis non pulsatis campanis, clausis januis, exclusis 
excommunicatis etinterdictis,suppressa voce divina 
officia celebrare. Antiquas etrationabiles consuetu- 
dines ecclesie vestre usque ad presentia tempora 
observatas et decimas quas a quadraginta annis 
usque nune pacifice. possidetis, vobis auctoritate 
apostolica roboramus et confirmamus. Sepulturam 
vero ipsius lociliberam esse concedimus, ut eorum 
devotioni, quiseillie sepeliri deliberavenrint, et ex- 
trem voluntati, nisi excommunicati vel interdicti 
sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum 
ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assu- 
muntur. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia 
integra conserventur eorum, pro quorum guber- 
nationeae sustentatione concessa suntusibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolice auctori- 
tate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si 


1947 


LUCII III PAPJE 


15348 — 


qua igiturin futurum ecclesiastica seecularisve per- A dicitur Episcopi, et quod juxta locum qui dieitur 


sona, ete. 
ADJUVA NOS, DEUS, SALUTARIS NOSTER. 


Ego Lucius catholiee Ecclesie episcopus. 

Ego Theodorus episcopus Portuensis et Sancte 
Rufine sedis episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Joannes presb. card. tit. Saneti Marei. 

Ego Laborans presb. card. Sanete Marie trans 
Tiberim, tit. Calixti. 


Ego Pandolfus presb. eard. tit. xu Apostolo- . 


rum. 
Ego Ardicio diaconus eardinalis Sancti Theo- 
dori. 
Ego GratianusSanctorum Cosms&e etDamiani dia- 
conus card. 
Ego Soffredus Sancte Marie in Via Lata diac, 
card. 
Ego Albinus Sancte Marie Nove diae. card. 
Datum Verone per manum Alberti, sanctee Ro- 
mans Ecclesi, presb. eard. et canocellarii.... Mar- 
tii, indictione tertia, Incarnationis Dominica anno 
1184, pontificatus vero domui Lueii pape LII 
anno iv. 
CCXXVI. 
Privilegium pro capitulo Pistoriensi. 
(Verons April. 4.) 
[ZAcBania, Anecdota medii evi 235.] 


Lvuicus episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis Nivarpo Pistoriensis Ecclesie preposito, ejus- 
que fratribus tam praesentibus quam futuris cano- 
nice substituendis in perpetuum. 

Desiderium quod ad religionis propositum et ani- 
marum salutem pertinere monstratur, Deo auctore 
sine aliqua est dilatione complendum. Eapropter, 
dileeti in Domino filii, vestrisjustis postulationibus 
elementer annuimus, et predecessorum nostrorum 
felicis memorie Urbani, Eugenii et Alexandri Ro- 
manorum pontificum vestigiis inheerentes,hospita- 
lem domum de Umbroncello, quam praedecessores 
vestristudiis et impensis suis eonstruxisse noscun- 
tur, sub beati Petri et nostra protectione suscipi- 
mus et preesentis scripti privilegio communimus ; 
statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque 
bona predicta domus in presentiarum juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione ponti- 
fieum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seualiisjustis modis, Deo propitio, poterit 
adipisci, firma ei et illibata permaneant in quibus 
hec propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Decimarum,qus vobis a populo dantur, partem 
decimam, et laborum vestrorum decimas, quemad- 
modum abiisdem praedecessoribus vestris unani- 
miter est statutum. Preeterea ejusdem tenoris pri- 
vilegium eateris quoque per vestrum episcopatum 
sitis hospitalibus indulgemus. Ei videlicet quod 
juxta villam Quarratam sedifieatum est, et quod 
juxta Caprariam oppidum, et quod in prato quod 


Crux brandeliana ; hospitale de Docio, quod ab 
eedifieatore Esnello nomine per scriptum publicum 


vobis concessum est; et quoque quod in Brisceto 


predecessorum vestrorum studiisimpensisque cedi- 
ficatum est. Quod nimirum predicto vestro xeno- 
dochio de Umbroncello, quemadmodum a memorato 
predecessore nostro statutum est, perpetuis tem- 
poribussubjectum esse decernimus. Quia vero ex- 
tra urbes hee hospitales domus consistunt, hujus 
privilegii deeretostatu imus ut infra unum stadium 
nemo juxta eas aliquem capere, predari, authosti- 
liter disturbare presumat. Quarum omnium ordi- 
nationes ac dispositiones vobis vestrisque succes- 
soribus ad exemplar preefati Alexandri papee duximus 
committendas, ut eorum qui in vobis religiosiores 
fuerint voluntate communi, communicato etiam 
fratrum Vallis Umbrosiane consilio, consensu quo- 
que vestri episcopi, si Catholicus fuerit, nihilominus 
adhibito. Rectores eisdem domibus preeponantur 
qui secundum Deum earum curam habere et pau- 
peribus eo convenientibus sollicite ministrare pro- 
curent. 

Decernimus ergo utnulli omnino hominum liceat 
easdem domos temere perturbare, aut in eisdem 
aliquem capere, aut eis subditas possessiones au- 
ferre, minuere, vel temerariis . vexationibus fati- 
gare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro 
quorum sustentatione concessa sunt usibus, eo- 
rumque saluti qui obtulerint, profutura, salva sedis 


C apostoliee auctoritate. Si qua igitur in futurum 


ecclesiastica secularisve persona, etc. 

Ego Lucius catholiee Eee. episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis Sancte Rufins sedis 
episcopus subscripsi. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis, et Velletrensis epis- 
copus. 

Ego Joannes presbiter cardinalis tituli Sancti 
Marci. 

Ego Laborans presb. card. tit. S. Marice trans 
Tiberim, ac Callixti. 

Ego Umbertus tit. S. Laurentii in Damaso presb. 
card. 

Ego Pandulfus presb. card. tit. Duodecim Apo- 
stolorum. 

Ego Albinus presb. card.tit. S. Crucis in Jeru- 
salem. 

Ego Melior presb. card. SS. Joannis, et Pauli, et 
Pamachii. 

Ego Arditio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diaconus 
cardinalis. 

Ego Soffredus S. Maris in Via Lata diac. card. 

Datum Verons per manum Alberti, S. Romans 
Ecclesi;& presbyteri cardinalis et cancellarii, 11 No- 
nas Apriiis, indict. 111, Incarnationis Dominice an. 
1188 pontificatus verodomni Lucii pape IILannorv. 


139 . -— 


CCXXVII. 

Monasterii Scotorum S. Jacobi Ratisponensis tute- 
lam suscipit possessionisqueac privilegia confirmat. 
(Verone, April. 40). 

[Riep, Cod. diplom. Ratisbon., II, 267.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis GaEconio abbati monasterii Sancti Jacobi Ra- 
tisponse, ejusque fratribus tam preseatibus quam 
futuris regularem vitam professis in perpetuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolieum con- 
venit adesse presidium, ne forte cujuslibet teme- 
ritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut 
robur, quod absit ! sacre religionis infringat. Ea- 
propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postu- 

.lationibus clementer annuim us, et praedecessorum 
nostrorum felicis memorie Eugenii, Adriani, 
Alexandri Romanorum pontificum vestigiis inhaz- 
rentes prefatum monasterium, in quo divino man- 
cipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus et preesentis scripti privilegio 
communimus, imprimis siquidem statuentes, ut 
ordo monasticus, qui secundum Deum et beati 
Benedicti Regulam in eodem loco noscitur institu- 
tus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter ob- 
servetur. Preterea quascunque possessiones, quee- 
cunque bona eadem Ecclesia in presentiarum juste 
et canonice possidet, aut in futarum concessione 
pontificum, largitione regum vel principum, obla- 
tionefidelium, seu aliis justis modis, preestante Deo, 
adipisci poterit, firma vobis vestrisque successori- 
bus et illibata permaneant. Obeunte vero te nune 
ejusdem loei abbate vel tuorum quolibet suecesso- 
rum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu 
violentia preponatur, nisi quem fratres communi 
consensu vel fratrum pars consilii sanioris secun- 
dum Dei timorem et Beati Benedicti Regulam pro- 
viderint eligendum. Sane peregrinos et superve- 
nientes hospites, si neque fuerintalicui Ratisbonen, 
Ecclesi parochiali jure subjecti, cum apud vos 
obierint, sicut in Ecclesia vestra de antiqua con- 
suetudine est obtentum, liceat vobis nullius con- 
tradictione obstante ecclesiastice tradere sepul- 
ture, si sponte ibi voluerint sepeliri. Et quia quae- 
dam Ecclesie a vobis ordinem susceperunt, quee 
vestro regimini sunt subjects, ne in eis regularis 
observantia depereat disciplinz, statuimus, ut, sicut 
consuetum est, majorum Ecclesiarum illarum per- 
sona ad monasterium vestrum semel in anno ecce- 
dant, ubi et correctiones excessuum et instituta 
ordinis a vobis suscipiant humiliter et observent. 

Decernimus ergo ut nulliomnino hominumliceat 
prefatum monasterium temere perturbare seu pos- 
sessiones ejusdem auferre vel ablatas retinere, mi- 
nuere aut aliquibus vexationibus fatigare ; sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt, usi- 
bus omnimode profutura, salva Ratisponen. Epis- 
copi canonica justitia. Si qua igitur in futurum 
ecclesiastica seecularisve persona, etc. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4185. 


A Ego Lucius catholice Ecclesice episcopus. 


1350 


Deinde sequitur subscriptio x cardinalium. 

Datum Verone per manum Alberti, sanctae Ro- 
mane Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
1v Idus Aprilis, indictione iv, Incarnationis Domi- 
nice anno 1183, pontificatus vero domni Lucii pape 
III, anno tv. 

CCXXVIII. 
Bulla pro capitulo S. Martini Turonensis. 
(Verona, April. 17.) 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis decano, thesaurario et capitulo Sancti Mar- 
tini Turonensis, salutem et apostolicam benedi- 
ctionem. 

Quanto specialius eeclesia vestra beati Petri 

B juris existit et a predecessoribus nostris majorem 
prerogativam obtinuit libertatis,tanto amplius ejus 
necessitali compatimur, et commodis et quieti at- 
tentius debemus et volumus providere. Quapro- 
pter, abjurationem communis vel conjurationis, 
quam de consilio fratrum quassavimus, quoeun- 
que nomine censeretur, receptam per venerabilem 
fratrem nostrum W. Remensem archiepiscopum 
Sancte Sabine cardinalem, apostolics sedis lega- 
tum, et per dilectum filium abbatem Majoris Mo- 
nasterii quibus hoc fuerat a nobis commissum ra- 
tam habentes, auctoritate apostolica confirmamus, 
sub interminatione anahtematis inhibentes ne quis 
ad eam deinceps sub quacunque oceasione aspire. 
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
nostre confirmationis et prohibitionis infringere, 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
se noverit incursurum. 
Datum Veron., xv Kalend. Maii. 


CCXXIX. 


Fundatio monasteriide Trutenhusen ordinis sancti 
Augustini digcesis Argentina, seu potius ejusdem 
fundationis confirmatio. 


(Verone, April. 20.) 
[Gall Christ. nov., V, lnslr., p. 485.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
in Christo filiabus HERRARD! abbatisss, et. sorori- 
bus in monasterio Hohenburg tam presentibus 

p quam futuris regularem vitam professis in perpe- 
tuum, apostolicam benedielionem, et perpetus sa- 
lutis jucunditatem. 

Totius Ecclesic fidelibus paterna dilectione fa- 
miliariter insinuamus, quod audientie nostra ve- 
ridica assertione relatum est, qualiter Fridericus 
dux, pater Friderici imperatoris, ecclesiam, quee 
dicitur Hohenburg, in honore sancte Dei genitricis 
Marie fundatam, in qua requiescit corpus S. Odi- 
lie virginis, per indiscretam rerum invasionem di- 
sturbaverit, et usque ad tempus filii sui Friderici 
imperatoris pene destructam reliquerit ; ipse vero 
Fridericus Romanorum imperator divina gratia in- 
stinctus, pro tam miserabili patris delicto graviter 


LUCII III PAPJE 
econciliare volens, & burc. Insuper quoque ad eorumdem usum modo 


1354 


doluit, et eterni Regis gratiam r 
prefatam ecclesiam consilio spiritualium persona- 


rum restaurare elaboravit, et sicul ab eis didicit, 
religiosam et idoneam personam, nomine Rilint, 
eidem ecclesie prefecit. Haec enim, dum regimen 
ecclesise feliciter suscepit, pro Dei amore destructa 
diligenter rezdificans, dissipata strenue plantans, 
auxilio et consilio Burkardi Argentinensis episcopi, 
aliorumquespiritualium, ipsam ecclesiam ad hono- 
rem Dei prudenter, et honorifice reformavit, om- 
nemque divine legis religionem, ac canonice disci- 
plinsee rigorem secundum Regulam beati Augustini 
inibi pleniter informavit; quam studii normam 
succedens ei abbatissa dilecta in Christo filia no- 
stra Herrat fideliter in omnibus bonis secuta, in- 
ter cetera utilitatis opera, quibus invigilavit, prae- 
dium in Trutenhusen cum conventu suo, et cum 
Gunthero de Vinbege, a quibusdam ministeriali- 
bus ipsius ccenobii comparavit, etsuper majus al- 
tarein Hohenbure ea conditione tradidit, ut ad ho- 
norem Dei et Hohenburgensis ccenobii, perlaborem 
suum praposituraibicanonicorum regularium fun- 
daretur, qui secundum beati Augustini Regulam, et 
consuetudinem Marbacensis ecclesie, inslitui et 
permanere deberent: hoc autem favore et con- 
silio charissimi in Christo filii nostri Friderici, Ro. 
manorum imperatoris semper augusti, et consensu 
ecclesie ipsius ministerialium, approbatione quo- 
que bone memorie Petri Tusculanensis episcopi, 
tunc apostolice sedis legati, et Henrici Argenti- 
nensis episcopi statuit et construxit primum ibi 
capellam ad honorem Dei, ae memoriam B. M. sem- 
per virginis, et curtim cum cz:eteris edificiis, donec 
construeretur ibi major ecclesia, id est, monaste- 
rium in memoriam beati Nicolai, cum claustralibus 
officinis, videlicet cum hospitali pauperum, et ho- 
spitio advenientium hospitum, eaterisque edificiis 
ecclesie necessariis, in quo duodecim canonici, 
cum idoneo preposito ejusdem ordinis collocandi 
sunt, qui sub regulari professione degentes, Hohen- 
burgensis ccenobii abbatissis omnique collegio in 
negotiis spiritalibus seu temporalibus, prout abba- 
tissa, et necessitas ccenobii postulaverit, in timore 
Dei devote obtemperent, nec aliquo temerario ausu 
Hohenburgensem ecclesiam superbe inquietent, 
quibus utique prefate ecclesie in Trutenhusen or- 
dinatione tali, ut praedictum est, fundatee dare de- 
crevit, cum praedietorum assensu, duarum hebdo- 
madariarum stipendia praebendarum, non ad pri- 
vatum usum, sed ad communem utilitatem di- 
stribuendarum, duas scilicet carratas vini, et duo 
talenta Argentinensium denariorum, et viginti octo 
maldros hyemalis frumenti, et quatuordecim mal- 
dros hordei, etbeneficiain inferiori Ehenheim, et in 
Rodesheim sita ad easdem prebendas pertinentia, 
et decimationem Salicae terre in Sunthusen, deci- 
mas quoque Salicee terr: in Egensheim ad easdem 
prebendas pertinentes, et quidquid preposito, vel 
vieariis suis ad manus oblatum fuerit in Hohen- 


B 


D 


fco 


concessit in Gokkeswilre triginta duo frugifera ju- 
gera, et dimidium, et duo vinifera, cum arbustis, 


1352. 


P. 


et duos hortos, et curtim ; in Bercheim vero conces- - | 


sit illis quatuordecim jugera et unam curtim, in 
Heilingenstein quoque septem jugera vinifera, qu 
omnia non pertinent ad prebendas. Ad hec etiam 
concessit illis ex integro ipsum allodium Truten- 
husen. Statutum est itidem, ut quilibet prepositus 
in Trutenhusen, cum voluerit, Hohenburgensem 
ecclesiam visitet, et missarum solemnia secun- 
dum ordinem ipsius ecclesie celebret, ac duos ex 
canonicis suis religiosos etidoneos hebdomadarios 
in Hohenbure semper constituat servitaros. Quod 
si preedieti sacerdotes aliquando commutandi fue- 
rint, prepositus, absque ulla contradictione abba- 
tiss;, libere eos ad claustrum revocans, alios ido- 
neos restituere curet, qui de monte, sine licentia 
abbatisse, non recedentes divina officia absque 
ullo gravamine secundum consuetudinem Hohen- 
burgensis ecclesie celebrare non recusent. In Pu- 
rificatione quoque S. Maris, et in die Palmarum, 
et in Cena Domini, etin Nativitate, ac Decollatione 
S. Joannis Baptiste, el in Assumptione S. Marie, 
et in festivitate S. Michaelis, et Omnium Sanetorum 
ad monasterium Hohenburgense, si inevitabilis 
causa non impediat, missam solemnem celebratu- 
rus, annuatim veniat, et etiam in festo S. Odilie, 
ac in capelle ejus dedicatione et in Nali- 
vitate Domini missam diurnam priorem cele- 
bret. 

Quod si prrepositus, et canonici sui heec privile- 
gii decreta neglexerint, ecclesiamque Hohenbur- 
gensem irrationabili gravamine inquiete perturba- 
verint, abbatissa et conventus praeebendas ac bene- 
ficia ad prebendas pertinentia subtrahant;et aliun- 
de sibi sacerdotes, quos voluerint, quietos et reli- 
giosos sibi provideant, isti vero officia in missarum 
solemniis prius sibi concessa amplius in monte 
Hohenburc, nisi permissione abbatisse et conven: 
tus, sicut et alieni celebrare non audeant. Simili 
quidem modo, si Stivagiensis abbas, et canoniei 
sui Hohenburgensem ecclesiam per injustam con- 
tradictionem contentiose impugnaverint, nec privi- 
Jegii sui statuta a manu Hohenburgensis abbatisse 
data, mansuete obtemperando, observaverint, lo- 
cus Gorgonii, qui est prebenda unius hebdomada- 
rii, cum omnibus appendiciis suis, quem quilibet 


Stivagiensis abbas ab Hohenburgensi abbatissa ac- - 


cipere debet, ceteraque beneficia de Hohenbure su- 
scepta, eis subtrahantur, aliique sacerdotes idonei 
prolibitu abbatissse etconventus aliunde eligantur ; 
ipsi autem amplius in monte Hohenbure missarum 
solemnia, quemadmodum alieni, nisi permissione 
abbatissz, celebrare non audeant. Unanimiquoque 
consilio et consensu decretum est, ut uno quoque 
preposito in Trutenhusen a presenti vita dece- 
dente, vel mutato, fratres inibi commorantes ido- 
neam et religiosam ordinis sui personam eligant, 


k 


1353 


EPISTOLA ET PRIVILEGIA. — AN. 1185. 


1354 


et ipse electus investituram prepositure de manu A simo corpore ac sanguine Domini nostri Jesu Chri- 


Hohenburgensis abbatisse absque ulla contradi- 
ctione primo aditu per librum gratis accipiat. Ad- 
jectum est nihilominus ut ecclesia in Trutenhusen 
sub Hohenburgensis advocati patrocinio defenda- 
tur, et quelibet secularis causa inibi ventilanda in- 
judieio ipsius advocati discutiatur. Nunc igitur, 
quia h&c pia religiosaque statuta nostro confir- 
mari munimine, atque apostolica protectione val- 
lari praedicta filia nostra Herrat venerabilis abba- 
tissa petivit, nos petitioni sue benigno concurren- 
les assensu, predictam constitutionem auctoritate 
apostoliea confirmamus, et locum ipsum sub beati 
Petri et nostra protectione suscipimus, et presentis 
scripti privilegio communitaus, statuentes ut quas- 
cunque possessiones, quecunque bona idem mo- 
nasterium impresentiarum juste et canonice possi- 
det, aut in futurum concessione pontificum, largi- 
tione regum vel principum, oblatione fidelium, 
seu aliis justis modis, prestante Donino, poterit 
adipisci, firma fratribus eorumque succedentibus 
et illibata permaneant. 

Liceat quoque illis personas liberas et absolutas 
a seculo fugientes ad conversionem recipere, et 
eas absque contradictione aliqua retinere. Prohi- 
bemus insuper ut nulli canonicorum post fa- 
eliam in eodem loco professionem fas sit absque 
prepositi sui licentia de eodem discedere, dis- 
cedentem vero. absque communium litterarum 
cautione nullus audeat retinere. Cum autem gene- 
rale interdictum terre fuerit, liceat ipsis clausis 
januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non 
pulsatis campanis, suppressa voce, divina officia 
celebrare. Paci quoqne ettranquillitati fratrum pa- 
terna sollicitudine providere volentes, auctoritate 
apostoliea prohibemus, ut nullus infra clausuras 
locorum seu grangiarum suarum violentiam, vel 
rapinam, seu furtum committere, ignem apponere, 
hominem capere, vel interficere audeat. Sepultu- 
ram preterea ipsius loci tam ad opus fratrum, 
quam familie peregrinorum, seu hospitum inibi 


decedentium, nisi forte excommunicati fue- 
pint, vel interdicti, liberam esse  decerni- 
mus. 


Decernimus ergo ut nulli omnino homiuum fas 
sit preefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus 
omnimodis profutura, salva sedis apostolice au- 
ctoritate et dicecesani episcopi canonica justitia. 
Si qua igitur in futurum ecclesiastica sccularisve 
persona,hane nostre constitutionis paginam sciens, 
contra eam lemere venire tentaverit, secundo ter- 
liove commonita, nisi reatum suum congrua salis- 
factione correxerit, potestatis honorisque sui di- 
gnitate careat, reamque se divino judicio existere 
de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratis- 


ParnoL. CCI. 


sii aliena fiat, atque in extremo examine districte 
ultioni subjaceat Cunctis autem eidem loco sua 
jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Chri- 
ti, quatenus et hie fructrum bons actionis perci- 
piant, et apud distrietum judicem premia eterna 
pacis inveniant. Amen, amen, amen. 

Datum Veronc per manum Alberti, S. Romane 
Ecclesise presbyteri cardinalis et cancellarii, xu Kal. 
Maii, indict. rv, Incarnationis Dominiee an. 1185, 
pontificatus vero domni Lucii pape tertii anno 
quarto. 

CCXXX. 


Privilegium pro monasterio S. Mari» Holmecoltra- 
mensi. 


(Veronese, Apr.-Mai.) 
. AMonasticon Anglic.,llI 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis fi- 
liis EvERARDO abbati monasterii Sancte Mariz de 
Holmecoltam, ejusque fratribus, tam presentibus 
quam futuris, regularem vitam professis in perpe- 
tuum. 

Religiosam vitam eligentibus apostolicum conve- 
nit adessa presidium, ne forte cujuslibet temeri- 
tatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur 
(quod absit !)saere religionis infringat. Kapropter, 
dilecti in Domino filii, vestrisjustis postulationibus 
clementer annuimus et prefatum monasterium 
Sancte Marie de Holmecoltram, in quo divino 
mancipati estis absequio, sub beati Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis scripti privile- 
gio communimus, inprimis siquidem statuentes ut 
ordo monasticus, qui secundum Deum, et sancti 
Benedicti Regulam atque institutionem Cistercien- 
sem in eodem loco institutus esse dignoscitur, per- 
petuis ibidem temporibusinviolabiliter observetur. 
Preterea, quascunque possessiones, queeun- 
que bona idem monasterium impreesentiarum juste 
et canonice possidet, aut in futurum concessione 
pontificum, largitione regum vel principum, obla- 
tione fidelium aut aliis justis modis, praestante Do- 
mino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque suc- 
cessoribus et illibata permaneant. In quibus hec 
propriis duximus exprimenda vocabulis 

Ex dono illustris Anglorum regis Henrici totam 
insulam de Holme, in qua prefatum monasterium 
situm est, eum omnibus pertinentiis suis et omni- 
buslibertatibus,a prefato illustrirege vobisindultis, 
et ipsius charta confirmatis ; grangiam veterem 
cum omnibusappendiciis suis ; grangiam de Ternis 
eum omnibus appendiciis suis ; grangiam de Senile 
cum omnibus appendieiis suis ; grangiam de Rabi 
cum omnibus, ete. ; grangiam de Arlosk eum om- 
nibus, etc. ; et quidquid habetis infra insulam de 
Holme per rectas divisas suas sicut fuit forestata 
tempore Henriciregis senioris, et Ranulphi comitis 
Cestrie ; extra insulam de Holme ex dono Cospa- 
tricii filii Orni, et Thome filii Cospatricii, terram 
et grangiam de Flemingeby cum omnibus pertinen- 


43 


1355 

liis suis, per 
dem chariis continetur. Ex dono etiam ejusdem 
Cospatricii terram de Keltone cum omnibus visa- 
mentis suis. sicut in ejusdem charta continetur ; 
libertates insuper ejusdem terre ex dono Willelmi 
comitis et Cecilie comitisse Alhemarlie ; et ex 
dono ejusdem comitis et comitisse forgiam unam 
in Winnefel cum omnibus necessariissuis; sicutin 
chartis eorumdem continetur ; ex dono Waldevi 
filii Gamelli terram de Kirkebythore, cum omnibus 
pertinentiis suis ; grangiam etiam etterram in Gal- 
widia quee dieitur Kirkewinni cum omuibus perti- 
nentiis suis, per divisas suas in charta Rolandi filii 
Hratridi manifeste decer......; unam etiam salinam, 
extra easdem divisas in Lotchchidale,.,...necessa- 
riis suis ; et pasturam porcis sine pasuagio per om- 
nes silvas infra dominium ejusdem Rolandi, et ai- 
siamenta nemoris in Preston et Lotch..... et semi- 
tas, et aisiamenta portuum : omnia hee, sicut in 
charta ipsius Rolandi continentur. In Hybernia quo- 
que quidquid comes Ricardus, et Hugo de Lacy et 
alii nobiles pietatis intuitu, vobis et domui vestre 
contulerunt et suis chartis munierunt, nihilominus 
vobis auctoritate apostolica confirmamus. 

Inhibemus etiam ne terras, seu quodlibet bene- 
ficium ecclesie vestre collatum liceat alicui perso- 
naliter dare, sive alio modo alienare, sine consen- 
su totius capituli aut majoris et sanioris partis. Si 
qua vero donationes vel alienationes aliter quam 
dictum est, factee fuerint, eas irritas esse cense- 
mus. 

Antiquas preterea et rationabiles ac regulares 
monasterii vestri consuetudines hactenus observa- 
tas, ratas habemus et eas futuris temporibus illiba- 
tas permanere censemus. Sane laborum vestrorum 
quos propriis manibus aut sumptibus colitis, seu 
de nutrimentis animalium vestrorum, sive de pisca- 
tionibus vestris, ubicunque fuerint in aquis salsis 
vel fluminibus, nullus à vobis decimas extorquere 
presumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, 
e s:eculo fugientes liberos et absolutos, ad conver- 
sionem recipere, etin vesiro monasterio sine eon- 
tradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut 
nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro 
professionem fas sit, absque abbatis sui licentia de 
eodem discedere ; discedentem vero absque com- 


munium litterarum cautionenullus audeat retinere. D 


Inhibemus etiam auctoritate apostoliea ne quis 
presumatmonasterium vestrum novisexaetionibus 
aggravare. Paci quoque ettranquillitati vestre pa- 
terna sollicitudine providere volentes, auctoritate 
apostolica prohibemus ut infra ambitum monaste- 
rii vestri et clausuras locorum, seu grangiarum 
vestrarum nullus violentiam vel rapinam sive fur- 
tumcommittere, autigaem apponere, seu hominem 
capere, vel interficere aliquo modo presumat. Ad 
he&cautem adjieimus nealiquis fratersiveconversus 
sub professione vestrae domus astrictus, sine con- 
sensu et licentia abbatis et majoris partis capituli 


LUCII III PAPJE 


rectas divisas suas, sicut in eorum» A vestri, pro aliquo fidejubeat, vel ab aliquo pecus 


B 


1356 . 


niam mutuo accipiatultra, pretium capituli sui provi- 
dentiaconstitutum, propter manifestam domus ves- 
tree utilitatem. Quod si facere forte presumpserit, 


non teneatur conventus, sine cujus licentia et con- 


sensu hoc exegerat, pro eisaliquatenusrespondere. 
Praeterea licitum sit vobis in causis vestris fra- 

ires vestros idoneos ad testificandum adducere, 

atque ipsorum testimonio, si rectum fuerit, et pro- 
pulsare violentiamet justitiam vindicare. Pro oleo - 
sancto, consecrationibus altarium vel ecclesiarum, 
ordinationibus monachorum,qui ad sacrosordines 
fuerint promovendi, sive abbate deducendo ad se- 
dem, vel quibuslibet aliis sacramentis, nullus a vo- 
bis, aut sub contentu consuetudinis aut quolibet 
alio modo quidquid audeat postulare. UR 

Statuimus etiam ne episcopi vel alia persona se 
cularis seu alterius ordinis regularem et canonicam . 
abbatis vestri electionem unquam impediat, nec de 
deponendo eo qui pro tempore fuerit, contra sta- 
tuta Cisterciensis ordinis etauctoritatem privilegio- 
rum vestrorum, et nullatenus intromittat. Preeter 
easi episcopus in eujus parochia domus vestra 
fundata est, tertio cum humilitate et devotione, 
sicut convenit, requisitus, abbalem vestrum, cum 
substitutus fuerit, benedicere forte noluerit, liceat 
eidem abbati, si presbyter fuerit, proprios novitios 
benedicere, et alia qua& ad officium illud pertinent 
exercere, et donec idem episcopus duritiam recogi- 
tet et benedicendum abbatem benedicere non re- 
euset. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere pertubare, vel ejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
vel quibuslibetvexationibus fatigare, sed omniain- 
tegra conserventur eorum pro quorum guberna- 
tione et sustentatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva sedis apostolice auctoritate 
et dioecesani episcopi canonica justitia. 

Si qua igitur infuturum ecclesiastica seecularisve 
persona, ete. 

Data, etc., vin Maii, anno Domini 1183, ponti- 
ficatus vero domni Lucii pape tertiianno quarto. 

CCXXXI. 

[Hartwigo II] archiepiscopo Hamburgensisignificat 
se inobedientes Daciz, Suecia, Norwegiz episco- 
pos propter iumultuosum regnorum illorum 
statum evocare distulisse. 

(Verona, Maii 4.) 
(LaPPENBERG. Hamburg. Urkund., I, 238.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Bremensi archiepiscopo, salutem et apo- 
stolicam benedictionem. 

Cum nuntius quem apud apostolicam sedem di- 
miseras, ut citaremus episcopos per Daciam, Sue- 
tiametNorwegiam constitutos ad respondendum de 
obedientia quam Ecclesie tuee subtraxisse dicun- 
tur, plurimum institisset, non est visum nobis aut 
fratribus nostris quod in tanta turbatione, quanta 
nunc in predictis esse regnis asseritur, etin novi- 





4351 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1485, 


4358 


tate tua ejus satisfaeere instantis deberemus. Tu A lus a vobis decimas exigere vel extorquere presu. 


itaque, considerans quia quod differtur non aufer- 
tur, ejus negligentie aut minori affectioni, quam 
erga te habeamus, nequaquam asceribas, quod peti- 
tionemipsam distulimus exaudire, sed majorem no- 
biseumopportunitatem exspectes, quoniam tempore 
opportuno, auetore Deo, libenter tuis intendemus 
commodis et honori. 
Datum Verone, 1v Nonas Maii. 


CCXXXII. 


Privilegia pro monasterio SS. Petri et Viti Cala- 
venensi. 


(Veronese, Jun. 13.) 
[Ucusrn, 7talia sacra, V, 803.] 

Luctus. episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis SiveoNi abbati monasterii SS. Petri et Viti de 
Calavena, ejusque fratribus, tam presentibus 
quam futuris, regularem vitam professis in per- 
petuum. 

Pia postulatio, ete. communimus. In primis si- 
quidem statuentes ut ordo monasticus, qui secun- 
dum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem 
monasterio noscitur institutus, perpetuis ibidem 
temporibus inviolabiliter observetur. Preterea 
quaseunque possessiones, quacunque bona que 
idem monasterium in praesentiarum, juste et cano- 
nice possidet, aut in futurum concessione pontifi- 
cum,largitioneregum vel principum, oblatione fide- 
lium, seu aliis justis modis, prestante Domino, po- 
terit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus 
et illibata permaneant. In quibus hac propriis du- 
ximus exprimenda vocabulis. 

Locum ipsum in quo prefatum monasterium si- 
tum est, cum omnibus pertinentiis suis; capellam 
Sancti Faustini in castro Veronen., capellam S. 
Ambrosii in curia Mezzane, et cum rivo, et molen- 
dinis, et omnibusaliis suis pertinentiis, etcapellam 
S. Nicolai in Colonia eum omnibus pertinentiis 
suis; capellam S. Andree sitamin lllasio cum 
omnibus pertinentiis suis; capellam S. Vitalis 
sitam in Cuculo cum omnibus pertinentiis suis ; 
curtem Coeuli eum districto, et aliis pertinentiis 
suis. Quidquid juris et proprietatis habetis in 
curte Treniaei, et Marcemici, Centuli, Casali et 
Custnani ; curiam Cosparini cum decimis, et aliis 
pertinentiis suis, el quidquid juris et proprietatis 
habetis in curia lllasii, et in curia Coloniolee, el 
Calderii, Porcili, Capitis Alponis, Saneti Joannis 
Adrovie, Mezzane, Trezzolani, Colonie et Cava- 
loni : ecclesiam S. Marie in Insula Verone ; deci- 
mas Cosparini, Sorceti et Cesolini, decimas Cal- 
derii, et decimas quindecim capitum Casalvini in 
Treniaco Caseri et Cusnani ; decimas Coculi, et 
decimas Cerredi, et deinde superius decimas totius 
alodii monasterii vestri. Sicut has decimas cano- 
niee possidetis, vobis, et monasterio vestro aucto- 
ritate apostolica confirmamus. Sane novalium ve- 
strorum, qua propriis manibus vel.sumptibus coli- 
tis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nul- 


D 


mal, liceatque vobis clericos et laicos, e szeculo fu- 
gientes, liberos, solutos ad conversionem recipere, 
et eos absque contradictione aliqua retinere. Pro- 
hibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post 
factam in eodem loco professionem fas sit absque 
abbatis sui licentia, nisi arctioris religionis obten- 
tu, de eodem loco discedere; discedentem vero sine 
communium litterarum cautione nullus audeat re. 
tinere.. Cam aulem generale interdictum terre fue- 
rit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis cam- 
panis, exclusis excommunicatis et interdictis, sup. 
pressa voce divina officia celebrare. Decimas vero 
de propriis laboribus, seu etiam redditibus a vobis 
exigere vel accipere clericorum nemo presumat: 
compositionem quoque quse inter vos et plebem de 
Cavalena super quibusdam decimis intercessit, sic- 
ut hinc inde recepta est et in scripturis publicis 
continetur, auctoritate apostolica confirmamus. Se- 
pulturam preeterea ipsius monasterii liberam esse 
decernimus, ut eorum devotioni et extreme volun- 
tati qui se illie sepelire deliberaverint, nisi forte 
excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, 
salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus 
-mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, 
nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quomodoli- 
bet successorum nullus ibi qualibet sabreptionis 
astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres 
communi consensu, velfratrum pars consilii sanio- 
ris secundum Dei timorem, et B. Benedicti regu- 
lam providerint eligendum. 

Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolice 
auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justi- 
tia. Si qua igitur, ete. 

Ego Lucius Catholiez Ecclesie episcopus. 

EgoTheodinus Portuensis et S. Rufing sedisepisc. 

Ego Henricus Albanensis episc. 

Theobaldus Ostiensis, et Velletrens episc. 

Ego Joannes presbyter card. tit. S, Marci. 

Ego Laborans presb. card. S. Maris: Transtib. 

Ego Pandulphus presb. card. tit. XII Apost. 

Ego Albinus presb. card. tit. S. Crucisin Jeru- 
salem. 

Ego Melior presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. 
Pamachii. 

Ego Adelardus tit. S. Marcelli presb. card. 

Ego Ardicio diae. eard. S. Theodori. 

Ego Soffredus S. Marie in Via Lata diae. card. 

Ego Rolandus S. Marie in Portieu diae. card. 

Ego Petrus S. Nicolai in Carcere diac. card. 

Ego Pandulphus S. Georgii ad Velum Aureum 
diac. card. 

Datum Veron, per manum Alberti S. R. E. presb. 
card. et eancellar., Idibus Junii, indict. ur, Incar- 
nationis Dominice anno 1185, pontif. veroD. Lucii 
tertii PP. anno iv. 


CCXXXILL, 


Compositionem factam inter [Joannem] Gratiano - 


1359 


qolitanum episcopum et [H ugonem]ducem Burgun- A 


"dia confirmat. 
v ubiuop (Verong, Jun. 13.) 


[Histoire du Dauphiné, Y, Preuv., 182.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Gratianopolitano episcopo, salutem et 
apostolicam benedictionem. 

Relatumest nobisex partetua,quod cum nobilis 
vir dux Burgundie contra te super terra de Plana 
et quibusdam molendinis et multis aliis controver- 
'siam suscitasset, inter vos tandem super omnibus 
amicabilis compositio intercessit, qua religione ju- 
risjurandi et scripto publico dicitur roborata. Ut 
igitur inconcussam habeat imposterum firmitatem, 
eamdem compositionem, sicut de assensu partium 


facta est et recepta, et in scripto publico contine- B 


tur, auctoritateapostolica confirmamus, etprzesen- 

tis scripti patrocinio communimus. 
Nulliergoomninohominum liceathanenostra con- 

firmationis paginaminfringereautei ausutemerario 

contraire. Siquisautem hoc attentare presumpserit, 

indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri 

el Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. 
Datum Veronse, Idus Junii. : 


CCXXXIV. 


Hebdomadariis Ecclesie Spinalensis redditus quos- 
dam asserit. 


(Verons, Jun. 18.) 


[D. CarwrT, Histoire de la Lorraine, II, Preuv., 
pag. 389.] 


Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 

filiis SrEpuaNo, BALpAwo, DowiNico, GARINO, hebdo- 
madariis Spinalensis Ecclesie, ealutem et aposto- 
licam benedictionem. 
- justis petentium desideriis dignum est nos faci- 
lem prebere consensum, et vota que a rationis 
tramite non discordant, effectu prosequente com- 
plere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus grato concurrentes assensu, 
redditus ad sustentationem vestram a dilecta in 
Christo filia nostra abbatissa Spinalensi vobis ca- 
nonice et integre assignatos, et a Petro Tullensi 
épiscopo confirmatos, sicut eos juste etpacifice pos- 
sidetis, etin scriptis bone memorie quondam Ste- 
phani et Petri episcoporum et ipsius abbatisse au- 
thenticis continetur, vobis quatuor et successori- 
pus vestris auctoritate apostolica confirmamus, et 
presentis scripti patrocinio communimus. 

Nulliergo omnino hominumliceat hanc paginam 
nostree confirmationis infringere, velei ausu temera- 
rio contraire. Si quis autem hocattentare preesum- 
pserit, indignationem omnipotentis Dei, et beato- 
rum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit in- 
cursurum. 

Datum Verone, xiv Kal. Julii. 


LUCII III PAPE 


1360 
CCXXXV. 
Privilegium pro parthenone Spinalensi. 
(Veronae, Jun. 19.) 
[Ibid.] 

Lucrus episcopus, servus servorum Dei, dile- 
ctis in Christo filiabus Srevyuz abbatisse et con- 
ventui Spinalensi, salutem et apostolicam benedi- 
ctionem. 

Ea que ad divini cultus observantiam pertinent, 
de pontificum rationali providentia constituta,nulla 
debent presumptione mutari, et ut majorem ha- 
beantfirmitatem, apostolico sunt munimine eonfir- 
manda. Quapropter vestris justis postulationibus 
annuentes, constitutionem quam bone memoric 


Stephanus Metensis episcopus fecisse dicitur, et 


scripto proprio confirmasse, videlicet ut in ecclesia. 


vestra quatuor hebdomadarii mature setatis, et 
conversationis honeste, jugiter sua vice deserviant, 
apostolica auctoritate confirmamus ; litteris prae- 
sentibus statuentes ut quod de prebendis eorum 
provida jam pridem fuit deliberatione dispositum, 
et hactenus observatum, inviolabiliter observetur. 


Nulliergo omnino hominum liceathane paginam - 


nostre confirmationis et constitutionis infringere, 


vel ausu temerario contraire. Si quis autem hocat- - 
tentare presumpserit, indignationem omnipotentis 


Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
se noverit incursurum. 
Datum Veronese, xni Kal. Julii. 
CCXXXVI. 
Privilegium de libertate burgi S. Remigii ab archi- 


episcopo concessa et quod homines ejusdem burgi 


capi non debent Remis et de mercatis. 
(Veronse, Jul. 5.) 

[Vaniw, Archives admin. de Reims, |, 1, &04.] 

Ltcius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


filiis Siwoxi abbati et conventui S. Remigii, salu- - 


temet apostolicam benedictionem. 

Ex tenore authentici scripti (36) venerabilis fra- 
tris nostri W. Remensis archiepiscopi, cardinalis 
S. Sabine et apostolicae sedis legati, nobis inno- 


tuit quod ipse, Domino inspirante, vestre et om- - 


nium vestrorum tranquillitati et paci prospiciens 
in futurum libertates et consuetudines vestras, cen- 
suseliam, bannum, justitiam,sextellarium, mercata 
sexte ferie et dici Dominici, furnos atque molen- 


D dina, et alia qui hactenus habuistis, scripto pro- 


prio confirmavit, instituens ut homines vestri vel 
aliiin burgo vestro manentes, Remis pro causis 
vel aliis quibuslibet negotiis euntes vel redeuntes, 
continua securitate laetentur, nec ipsi vel res eorum 
a prepositis vel officialibus ejus, vel ab aliis qui- 
buslibet, capi debeant aut teneri, quandiu sub exa- 
mine vestro voluerint justitiam exibere, nisi forte 
in preesenti forifacto fuerint deprehensi. Unde nos 
factum ejusdem archiepiscopi ratum habentes, pree- 
scriptam libertatem et alia qua vobissuntab eodem 


(36) Cette charte, datée de 1182, se trouve cart. B. de Saint-Remi, p. 57. Elle necontient rien que ne 


reproduise la bulle de Lucius III. 


1361 


EPISTOL4E& ET PRIVILEGIA. — AN. 1185. 


1362 


archiepi i ili isi ; ; 3. . 
hiepiscopo rationabili provisione concessa, sicut A sterium, in quo divino mancipati estis obsequio, 


in authentico ipsius archiepiscopi scripto plenius 
continetur devotioni vestre auctoritate apostolica 
confirmamus. 
Decernimus ergo, etc. 
. Datum Veronse, in Non. Julii. 
CCXXXVII. 


Sententiam ab episcopo Torcellano et priore Chari- 


latis delegatis apost. latam pro monasterio S. 
Salvatoris approbat. 


(Nerone, Jul. 13.) 
[ConwELIUs, Eccl. Venet., t. XIV, p. 111. ] 
. Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis G. priori et canonicis S. Salvatoris de Vene- 
tiis salutem et apostolicam benedictionem. 

Ea quse judicio vel concordia finiuntur, firma de- 
bentet illibata manere, et ne processu temporis per 
alicujus malitiam immutentur, litterarum.... no- 
stroque presidio communiri, cum autem inter vos 
et Jo. Premarinum plebanum S. Bartholomei su- 
per quibusdam parochianis controversia fuerit 
aliquandiu agitata, tandem venerabilis frater noster 
Torcellanus.... episcopus et dilectus filius.... prior 
S. Marie de Charitate quibus causa ipsa fuit de 
apostolico mandalo commissa, auditis rationibus 
et allegationibus hine inde propositis, diffinitam 
sententiam terminarunt. Nos igitur eamdem sen- 
tentiam sicut rationabiliter lata est, auctoritate 
apostolica confirmamus et preesentis scripti patro- 
cinio communimus. 

Nulli ergo omnino hominum liceathanc paginam 
nostre confirmationis infringere vel ei ausu teme- 
rario contraire. Si quis autem hoc attentare pra- 
sumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et 
beatorum Petri et Pauli se noverit incursurum. 

Datum Veronse, iit Idus Julii. 
CCXXXVIII. 


Bona et privilegia cenobii Admontensis confirmat, 
et nova de electionibus abbatissarum et aliorum 
monasteriorum regimine superaddit. 


(Verone, Jul. 22.) 
[Pez, Thesaurus, MI, uu, 671 .] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis IsexRuico. abbati monasterii S. Blasii, quod 
Admunt dicitur, ejusque fratribus tam presentibus 
quam futuris, regularem vitam professis in perpe- 
tuum. 

Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas 
pro Ecclesiarum statu satagere, eteorum quieti ac 
tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, provi- 
dere. Dignum namque et honestati conveniens esse 
dignoscitur, ut qui ad earum regimen, Domino 
disponente, assumpti sumus, eas à pravorum ho- 
minum nequitiis tueamur, et B. Petri atque aposto- 
licae sedis patrocinio muniamus. Quapropter, di- 
lecti in Domino filii, venerabilis fratris nostri Al- 
berti archiepiscopi vestri, ac vestris justis postula- 
tionibus clementer annuimus, et prefatum mona- 


(31) Vide Patrologia tom. CC. 


praedecessorum nostrorum bone memorie Pascha- 
is, innocentii, Lucii, Alexandri, Romanorum pon- 
tificum, vestigiis inheerentes, sub B. Petri et nostra 
protectione suscipimus et presentis scripti privile- 
gio communimus, statuentes ut quascunque pos- 
sessiones, qucdecunque bona idem monasterium in- 
pressentiarum juste et canonice possidet, aut in fu- 
turum concessione pontificum, largitione regum vel 
principum, oblatione fidelium seu aliis justis mo- 
dis, prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis 
vestrisque successoribus et illibata permaneant. 
In quibus heec propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : 

(Hic enumerantur bona ut in bulla Alexandri HI, 

data an. 1410, Febr. 4 [31]. ) 

..... Nee episcopo, nec abbati ipsi, nec persona 
alicui facultas sit bona ejusdem ccenobii in feudum 
sive beneficium aliquibus dare, nec modis aliisalie- 
nare. Sane sepulturam ipsius loci liberam esse cen- 
semus, ut qui se illic sepeliri desideraverint, nisi 
excommunicati sint vel interdicti, extremae volun- 
tali eorum nullus obsistat, salva justitia matricis 
Ecclesise. Laicos sive clericos seeculares ad conver: 
sionem suscipere, vel etiam ab aliis monasteriis 


- personas aretioris vitse desiderio, seu alia certa et 


rationabili causa ad vos venientes nullius episcopi, 
abbatis, vel prepositi vos inhibeat contradictio. 
Prohibemus quoque ut nulli fratrum post factam 
professionem, absque abbatis totiusque congrega- 
tionis permissione, liceat ex eodem claustro disce- 
dere ; discedentem, vero absque communium 
litterarum cautione nullus audeat retinere. 

Sane novalium vestrorum, qu: propriis manibus 
aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestro- 
rum animalium, nullus a vobis decimas presumat 
exigere. Nulli quoque liceat monasterio angarias, 
vel alias novas exactiones monastiece quieti et reli- 
gioni contrarias imponere. Quicunque etiam di- 
lectissimus filius noster Fridericus Romanorum 
imp. Augustus, imperialis edicti vigore vobis indul- 
sitet privilegio confirmavit, et nos auctoritate apo- 
stolica confirmamus. In parochialibus vero eccle- 
siis, sive capellis, quas tenetis, liceat vobis.sacer- 
dotes eligere et episcopo presentare, quibus si ido- 
neifuerint, episcopus animarum euram committat, 
ut de plebis cura quidem episcopo, vobis autem 
de temporalibus debeant respondere. 

Preeterea apostoliea auctoritate statuimus ut in, 
monasteriis monialium que vestro regimini com- 
missa noscuntur, decedentibus abbatissis, alia cum 
eonsilio et assensu abbatis et fratrum, qui eis ne- 
cessaria provident, communiter à sororibus eligan- 
tur, aut electis celebrata abbati repressentetur, ut 
suo assensu et favore episcopi, in quorum episco- . 
patibus permanent, postmodum debeat preesentari 
confirmanda, vel improbanda. Sane si consilio et 


1363 


saria providere, electionem moniales non fecerint, 
autelectio celebrata abbati tunc vestro repreesentata 
non fuerit, nulli episcoporum liceat personas ele- 
ctas absque illius representatione benedicere, quae 
quidem ipsi abbati vestro obedientiam et subjectio- 
nem promittant. Ad haec presenti decreto sancimus 
ut alieujus monasterii non cogamini regimen vel 
administrationem in perpetuum recipere, nisi ple- 
nam facultatem habueritis ipsum monasterium se- 
cundum statuta vestri ordinis disponendi pariter 
et gubernandi. Obeunte vero te nunc ejusdem loci 
abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus 
ibiqualibetsubreptionis astutia seu violentia praepo- 
natür, nisi quem fratres communi consensu vel 


pars consilii sanioris, secundum timorem Dei et p 


B. Benedicti Regulam previderint eligendum. 


' Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, autejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, 
seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata 
omnia et integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione et sustentatione concessa sunt, usi- 
bus omnimodis profutura, salva Salzpurgensis ar- 


LUCI] HI PAPAE , 


assensu abbatis et fratrum, qui habent illis neces- A — Ego Albinus tit. S. Crucis in Jerusalem presby- - 


chiepiscopi canonica reverentia, cui tamen omnino - 


non liceat ei vexationem aliquam vel consuetudi- 
nem, que regularium quieti noceat, irrogare. Si 
qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve 
persona;hanenostre constitutionis paginam sciens, 
contra eam temere venire tentaverit, secundo ter- 
tiove commonita, nisi presumptionem suam digna 
satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui 
dignitate careat, reamque se divino judicio existere 
de perpetrata iniquitate cognoscat, et asacratissimo 
corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris 
nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo 
examine districte ultioni subjaceat. Cunetis autem 
eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini 
nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bone 
actionis percipiant, etapud districtum judicem pree- 
mia eeternee pacis inveniant. Amen. 


Ego Lucius Catholice Ecclesie episcopus sub- 
scripsi. 
- Ego Conradus Sabinens. episcopus, Maguntina 
sedis archiepiscopus subscripsi. 

Ego Theodwinus Portuensis et S. Rufinae sedis 
episc. subscripsi. 

Ego Heinricus Albanensis episc. subsc. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Veleternens. episc. 
subscripsi. 

Ego Joannes tit. S. Marci presbyter card. sube 
scripsi. 

Ego Laborans presbyter card. S. Maris: Transti- 
berim subscripsi. 

Ego Hubertus tit. Laurentii presbyter card. sub- 
seripsi. 

Ego Pandulfus presbyter card. tit, basilieze XII 
Apostolorum subscripsi. 


C 


ter card. subscripsi. 

Ego Adelardus tit. S. Marcelli presbyter card. 
subscripsi. ; 

Ego Arditio S. Theodori diacon. eard. sub- 
scripsi. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damiani diacon. 
card. subscripsi. 

Ego Sofredus S. Marie in Via Lata diacon, card. 
subscripsi. 


Ego Rolandus S. Marie in Porlicu diacon. card. | 


subscripsi. 

Ego Petrus S. Nicolai in Carcere Tulliano diacon. 
card. subscripsi. 

Ego Radulfus S. Georgii ad Velum Aureum sub 


scripsi. ^ 


Datum Verone per manum Alberti sancta Ro- 
mans Ecclesie presbyteri cardinalis et cancellarii, 
xi Kal. Aug., indictione rm1, Incarnationis Domi- 
nice anno 1185, pontificatus vero domini Lucii 
PP. III anno v [1v]. 

CCXXXIX. 


Clericis de Rhodigio significat se delegasse episcopo 
Patavino causam nova ecclesi ab ipsis construc- 
iain prajudicium ecclesta S.Jo. Baptiste de Cos- 
ta, subjecta monasterio S. Cypriani de Muriano. 


(Veron;e, Jul. 26.) 

[ConwELu Eccles. Venet.,t. X, pars 1v, p. 204.] 

Lucius episcopus, servus servoram Dei, dilectis 
filiis clericis de Rodigo salutem et apostolicam be- 
nedictionem. 

Significante dilecto filio nostro abbate S. Bene- 
dicti super Padum cum dilecto filio nostro priore 
S. Cyprianide Venetiis intelleximus, quod cum de- 
cem et octo jam annis elapsis ecclesiam baptisma- 
lem in memoriam S. Joannis in villa, qua Costa di- 
citur, delieentia bonae memorie V. qu. Adriensi epi- 
scopi eonstruxissent, vos in eadem villa post appel- 
lationem ad sedem apostolicam interpositam, et de- 
nuntiationem novi operisecclesiam novam constru- 
erein detrimentum veteris inccepistis. Ideoque cau- 
sam venerab. fratri nostro Paduano episcopo com- 
mittentes, per apostolica scripta mandamus quate- 
nus cum propter hoe fueritis evocati ad ejus pre- 
sentiam accedatis, et quod inter vos judicaveritap- 
pellatione remota suscipiatis et firmiter observetis, 

Datum Veronese, vi1 Kal. Aug. 

CCXL. 
Privilegium pro fratribus ordinis S. Joannis Hiero- 
solymitani. 
(Verona, Aug. 22.) 
[Bosio, Istoria della mil. di S. Gio., L, 66.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis R. magistro et fratribus Hospitalis Hierosoly- 
mitani, salutem et apostolicam benedictionem. 

Quanto pergratiam Dei obsequio pauperum et so- 
latioinfirmorum attentius insudatisetdediein diem 
proficitis cirea opera pietatisextendentes vosad an- 
teriora, posteriorum obliti,tanto sincerius religionem 
vestram diligimus,et petitiones vestras, quee juri con- 


1964 


1365 


veniunt et consonantpietati, facilius debemuset vo- 
. lumus exaudire, ut eo devotius Reguli vestre obser- 
vantiae insistatis, quo magiseam noveritis a sede apo- 
stolica roboratam. Eapropter,dilecti in Domino filii, 
vestris postulationibus clementer annuimus, et Re- 
gulam quam pies recordationis Raymundus magis- 
ter vester decommuni consilio et voluntate capituli 
salubriter ordinavit, et felicis memorie Eugenius 
papa preedecessor noster, ut accepimus, confirmavit, 
&uetoritate apostolica confirmamus.  Fiduciam 
quidem habemns per Christum ad Deum,ut quemad- 
modum canonicis regularibus beali Augustini Re- 
gula concessa est ad salutem, ita vestram custo- 
dientes regulam, ad slerna beatitudine bravium 
pertingetis. 


Remedia preterea ad iufirmorum curam delibe- 
ralione provida constituta, videlicet ut in domo 
Hospitalis semper quatuor medici et totidem sint 
ehirurgici, ad quorum dispositionem ea qua in ci- 
bariis autaliis infirmis necessaria fuerint,ministren- 
tur, et alia plura qus in scriptis vestris redigentes 
utiliter ordinastis, nihilominus approbantes, revo- 
earia quoquam subinterminatione anathematis pro- 
hibemus, nisi forte augendo in melius mutarentur, 

Nulli ergo omnino hominum liceat hane paginam 
nostre confirmationis et prohibitionis infringere, 
vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc 
attentare presumpserit, indignationem omnipotentis 
Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus 
se noverit incursurum. 


Ego Lucius Catholieze Ecclesie episcopus sub- 
scripsi. 

Ego Theodoninus cardinalis Portuensis et Sancte 
Rufinse subscripsi. 

Ego Henricus cardinalis episcopus Albanensis, 
subscripsi. 

Ego Theobaldus episcopus cardinalis Ostiensis 
et Velliternus subscripsi. 

Ego Joannes presbyter cardinalis ti!. Sancti Mar- 
ci subscripsi. 

Ego Laborans presbyter cardinalis S. Marice 
Transtiberim tit. Calixli subscripsi. 

Ego Pandulphus presbyt. card. basilicee Duode- 
eim Apostolorum subscripsi. 

Ego Albinus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusa- 
lem subscripsi. 

Ego Melior presb. eard. SS. Joannis et Pauli tit. 
Pammachii subscripsi. 

Ego Adelardus presb. cardinalis tituli S. Marcelli 
subscripsi. 

Ego Ardicio diac. card. S. Theodori subscri- 
psi- 

Ego Gratianus diac. card. SS. Cosme et Damiani 
subscripsi. 

Ego Gofredus diacon, cardinalis S. Marie in Via 
Lata subscripsi. 

Ego Rolandus diac. card. S. Marie in Porticu 
subscripsi, 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4185. 


A 


B 


C 


4366 


Ego Petrus diacon. card. S. Nicolai in. Carcere 
Tulliano subseripsi. 

Ego Rainerius diacon. 
bro subseripsi. 

Datam Verona per manus Alberti, sanctae Roma- 
nee) Ecclesi: cardinalis, xWv. Kalendas Septembris, 
indictione iv, Incarnationis Dominiecze anno 1185, 
pontificatus vero domni Alexandri pape III anno 
quarto. 


card. S. Georgii in Vela- 


CCXLI. , 

Privilegium pro monasterio Burthonensi. 
(Veronm, Sept. 3.) 

[Monasticon Anglican., tom. I, p. 270.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis RnicHARDO abbati monasterii de Burthonia, ejus- 
que fratribus, tam praesentibus quam futuris, regu- 
larem vitaur professisin perpetuum. 

Pie postulatio voluntatis effectu debet prosequente 
eompleri, ut et devolionis sinceritas laudabiliter 
enitescat et utilitas postulata vires indubitanter as- 
samat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris 
justis postulationibus elementer annuimus et pre- 
fatum monasterium de Burthona in quo divino estis 
obsequio manocipati, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus, et. praesentis scripti privilegio 


communimus. Imprimis siquidem statuentes ut 


ordo monastlicus qui secundum Domini et beati Be- 
nedicti Regulam in eodem monasterio noscitur in- 
stitulus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter 
observetur.Praeeterea quascunque possessiones,quae- 
eunque bona idem monasterium impreseniiarum 
juste etcanonice possidel aul in futurum conces- 
sione pontificum, largitione regum vel principum, 
oblatione fidelium, seualiis justis modis, praestante 
Domino, poteritadipisci, firma vobis vestrisque suc- 
cessoribus et illibata permaneant. In quibus hac 
propriis duximus exprimenda vocabulis : 

Locum ipsum in quo idem monasterium situm 
est cum omnibus pertinentiis suis ; villam de Bur- 
thonia cum ecclesiis et omnibus appendiciis suis, 
villam de Branteston, Sobenhal, terram de Taten- 
hille, Horniglawe, Straton, Withmere, Ansedelega ; 
villam de Wineshult, Bersicote, Lichenhale ; villam 
de Stapenhulle, Appelby, Adulfestre, Caldewell ; 
terram de Wulfricheston ; villam de Derlaheston 
cum omnibus pertinentiis suis; villam de Bromlega 
cum ecclesia etomnibus pertinentiis suis; villam de 
Felda et villam de Lega cum ecclesia et omnibus 
pertinentiis suis, ex dono Wulfriei Spotti vestr& 
eeclesie fundatoris. Ex donatione bonc memorie 
Willielmi regis Anglic, villam de Offra cum ecclesia 
et omnibus pertinentiis suis ; villam de Parva Offra 
eum eapella ; Findernam cum cappella; Pothlaecum 
capella, villam de Wilentona cum ecclesia ; eocle- 
siam Sanetee Marie de Derbeya cum duobus molen- 
dinis, et terram in eadem villa ; terram de Hanofra. 
Ex donationequoque preedieti Mulfrici Spotti, Plum 
cum ecclesia et omnibus appendiciis suis; Acofram 
cum capella ; Cathesturneet capellam de Bloracum 


1367 


.LUCII III. PAPJE 


pertinentiis suis ; capellam deGrendonacum per- A. modis profutura, salva sedis apostolice auctoritate 


tinentiis suis; capellam de Calfdona, capellam de 
Scona cum tota decima ; decimam de Lintona de 
terrailla qui pertinet ad feudumde Caldewella cum 
tota decima, tolam etiam decimam de Truelga, de- 
cimam de Molidene, decimam de Waterfale, de 
parte illa quee vocatur Haselbachecum tertia garba 
de alia parte ; terram quam habetis in Staffordia, 
decimam de Neutuna, terram de Hamtona, eccle- 
siam de Stapehull eum omnibus pertinentiis suis, 
decimam videlicet de Drachelawecum capella, ca- 
pellam de Hescote cum tota decima, capellam de 
Nova Aula eum tota decima, el totam decimam de 
Stantona. 

Sane novalium vestrorum que propriis manibus 
vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis anima- 
lium vestrorum nullus a vobis decimas extorquere 
presumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos 
e seculo fugientes, liberos et absolutos ad conver- 
sionemrecipereet eos absquecontradietione aliqua 
retinere. Prohibemns insuper ut nulli fratrum ve- 
strorum, post factam in monasterio vestro profes- 
sionem, fas sit de ipso absque abbatis sui licentia, 
nisi arctioris religionis obtentu, discedere ;. disce- 
dentem vero sine communium litterarum cautione 
nullus audeat retine. In parochialibus vero eccle- 
siis quas habetis, licet vobisclericos vel sacerdotes 
eligere, et dioecesano episcopo preesentare, quibus, 
si idonei fuerint, episcopuscuram animarum con- 
mittat, et ei de spiritualibus, vobis autem de tem- 
poralibus debeant respondere. Chrisma quoque, 
oleum sanctum, consecrationes altarium seu basi- 
liearum, ordinationes clericorum qui ad sacros 
ordines fuerint promovendi a dicecesano episcopo 
vobis sine pravitate aliqua precipimus exhiberi. 
Cum autem generale inlerdictamterra fuerit, liceat 
vobis, clausis januis, exclusis excommunicatisetin- 
terdictis, non pulsatis campanis, suppressa vocedi- 
vina officia celebrare. Sepulturam quoqueillius loci 
liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et 
extreme voluntati,qui seillic sepelirideliberaverint, 
nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus 
obsistat ; salva tamen justitia illarum ecclesiarum 
a quibus mortuorum corpora assumuntur. Prohi- 
bemus etiam ut nullus archiepiscopus vel episco- 
pus, aut eorum offieialis in vos vel ecclesiam ve- 
stram excommunieationis, vel suspensionis aut in- 
terdicti sententiam, sine manifesta et rationabili 
causa promulgare presumat, vel novas autindebi- 
fas exactiones imponat. Libertates insuper et im- 
munitates, acrationabiles consuetudines in ecclesia 
vestra hactenus observatas, ratas habemus, easque 
futuris temporibus illibatas volumus permanere. 

Decernimusergo ut nulli omnino hominum liceat 
prefatum monasterium temere perturbare, autejus 
possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere 
seu quibuslibet vexationibus fatigare: sed omnia 
integra conserventureorum, pro quorum guberna- 
tione ae sustentatione concessa sunt, usibus omni- 


B 


D 


et dicecesani canonica justitia. 


D di 


— 9 uc 


1368 


Si quaigitur in futurum ecclesiastica secularisve 


persona, etc. : 


Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sancti - 


Marci subscribo, etc. 
Data Verone per manum Hugonis, sancta Ro- 
mana Eeclesia notarii, uu. Non. Septembris, indi- 


ctione iit, Incarnationis Dominice anno 1185, pon- 


tificatus vero domni Lucii papa III. anno quarto. 
CCXLII. 


Privilegium pro canonicis Ecclesi Spinalensis. 


(Veron, Oet. 17.) . 
[D. CarwEr, Hist. de Lorraine, lL, Pr., p. 390.| 
Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 


filiis canonicis Ecclesie Spinalensis, salutem et - 


apostolicam benedictionem. 


Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles 


filios ex assuet:e pietatis officio propensiusdiligere 
consuevit, et ne pravorum hominum molestiis agi- 
tentur, tanquam pia mater, sue protectionis muni- 
mineconfovere. Quapropter, dilectiin Domino filii, 


devotionem quam erga beatum Petrum etnos ipsos - 
habere noseimusattendentes, predictam eeclesiam | 


nostram in qua providentia venerabilis fratris no- 
stri B. [Bertranni] Metensis episcopi, divino estis 
obsequio mancipali, sub beati Petri et nostra pro- 
tectione suscipimus, et presentis scripti patrocinio 
communimus ;statuentes utliceat vobis personas e 
seculo fugientes, liberas et absolutas ad conver- 
sionem recipere, et sine contradictione aliqua re- 


tinere ;sepulturamque ipsius lociliberam esse de- 


cernimus, et eorum devotioni et extreme voluntati 
qui se illie sepeliri deliberaverint, nisi forte excom- 
munieati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva 
tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mor- 
tuorum corpora assumuntur. Adjicientes auctori- 
tate Apostolica prohibemus, ut diceeesanus epi- 
scopus ad synodum suam vos accedere non com- 
pellat, nisi in dicecesi ejus ecclesiam habeatis, vel 
tales excessus in vobis appareant, quod decanus 
vester nec possit nec debeat emendare. Nulli ergo 
omnino hominumliceathane paginam protectionis, 
constitutionis et prohibitionis nostre infringere, 
vel ausu temerario contraire. Si quis autem hoe 
attentare presumpserit, indignationem omnipoten- 
tis Dei, et beatorum Petri et Pauliapostolorum ejus 
se noverit incursurum. 

Datum Veronese, xvi Kal. Novemb. 

CCXLIII. 
Privilegium pro Ecclesia Bellunensi. 
(Veronese, Oct. 18.) 
[UcneLui, talia sacra, V, 153.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilecto 
filio GeRARpo Bellunensis Ecclesise electo, ejus- 
que successoribus canonice substituendis in per- 
petuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et hone- 
stati conveniens dignoscitur, animo nos decet lu- 


1369 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4185. 


1970 


benti coneedere, et petentium desideriis congruum A Livellaticum aliarum ecclesiarum, et ordinationum 


suffragium impertiri. Eapropter, dilecte in Domino 
fili, tuis justis petitionibus clementer annuimus, et 
Bellunensem Ecclesiam, cui Deo auctore preesse 
dignosceeris, sub beati Petri et nostra potestate 
suscipimus, et praesentis scripti privilegio commu- 
nimus : in primis siquidem statuentes ut nulli laico 
de terris, quas in tua vel Cenetensi dicecesi exco- 
lis, sive de animalium nutrimentis, a te vel suc- 
cessoribus Luis decimas liceat extorquere. Decimas 


etiam novalium in tuo episcopatu, et curia Opiter- 


gii laboribus tuis sumptibusve cultorum concedi- 
mus te habere. Prohibemus insuper ut nuili contra 
voluntatem tuam liceat Ecclesie tus famulos re- 
cipere, vel retinere. Preterea quascuuque pos. 
sessiones, quz&ecunque bona impresentiarum juste 
et canonice possides, aut in futurum ralionabi- 
libus modis, Deo propitio, poteris adipisci, firma 
tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. 
In quibus hac propriis duximus exprimenda voca- 
bulis : " 

Plebem S. Petri de Mussolento cum capellis, et 
eastro, et perlinentiis suis, tam in spiritualibus 
quam temporalibus. Plebem S. Gregorii cum ca- 
pellis suis, capellam S. Petri de Tuba, capellam 
S. Crucis, civitatem cum curia et dominio tam 
spiritualibus quam in temporalibus, et cum Anta, 
qua est juxta civitatem. Castrum de Castellione 
cum plebe et capellis suis et curte, et pertinentiis 
suis ; castrum de Medone ; castrum de Agorde 
eum comitatu, et cum monte de Faleata, et aliis 
pertinentiis suis. Medietatem castri de Zumellis, 
et jus ordinationis quod habes in capella ipsius 
castri, et in cortis ipsius ; castrum S. Georgii cum 
pertinentiis suis. Plebem de Cadula cum ca- 
pellis suis. Pontem de Polpecho cum ripa, et pe- 
dagiis suis. Plebeni S. Marie de Alpago cum ca- 
pellis suis, e& comitatum cum duabus decimis, quee 
sunt in eodem comitatu. Castellum de Pucenico 
cum comitatu terminante per montis summitatem 
Petra Cise, et per montem, qui dieitur Crux fer- 


rea, et summitatem montis Caballi. Campum Sil- 


lium inter eosdem confines, et silvam cum deci- 
mis et pertinentiis suis. Plebem S. Floriani de 
Zaudo cum capellis suis, et comitatum cum ju- 
risdictione, et districtu in pertinentiis ipsius Zaudi. 
Districtum, et ordinationem castri de Lavatio. Mon- 
tem Farre cum decimis suis. Silvam Canalis S. 
Crucis a Levina Leverada respiciente ad Eccle- 
siam S. Crucis cum decimis et pertinentiis suis. 
Curtem de Fregona cum castris de Carone, cum 
capella S. Justi, et capellam S. Martini cum domi- 
nio et pertinentiis ejusdem. Villam de Pinedo. Ca- 
strum de Opitergio cum curte, et villis, et campa- 
neis suis. Capellam S. Blasii, S. Petri, S. Martini, 
et S. Marie cum alia capella, et campanea, qu& 
omnes dicuntur esse in pertinentiis castri de Opi- 
tergio. Jus ordinationis earumdem in plebe S. 
Joannis de Opitergio; et capellae curtis Franconis, et 


B 


earumdem in pertinentiis Opitergii ; curtem et 
castra de Soligo cum villis, et pertinentiis suis ; 
curtem de Cendone cum eapellis ipsius. 
Auctoritate quoque apostolica nihilominus duxi- 
mus prohibendum, ne ullus advocatus, vel mi- 
nister ejus Ecclesiam tuam, vel que ad eam per- 
tinent, gravare, seu quibuslibet indebitis exactio- 
nibus fatigare presumat. Prohibemus insuper ut 
infra fines parochia (us nullus sine (uo assensu 
capellam, seu oratorium de novo construere au- 
deat: salvis privilegiis Romanorum pontificum. 
Preterea novas et indebitas exactiones a patriar- 
chis episcopis, aliisque omnibus ecclesiasticis» 
seeularibusve personis tibi sive ministris tuis 
ecclesiasticis, seecularibusve hominibus, vel rebus 
tuis imponi auctoritate apostolica prohibemus. Ad 
hiec libertates et immunitates a regibus et princi- 
pibus, et ab aliis personis tam ecclesiasticis quam 
mundanis eidem concessas Ecclesie, et antiquas 
et rationabiles consuetudines, integras illibatasque 
manere presenti decreto sancimus.Inhibemus etiam 
ne interdictos acexcommunicatos tuos ad officium, 
etad communionem ecclesiasticam admittere quis- 
quam sine congrua satisfactione presumat. Ob- 


"eunte vero te nune ejusdem Eeclesise electo, vel 


tuorum quolibet successorum, nullus qualibet 
subreptionis astutia vel violentia preeponatur, nisi 
quem canonici ejusdem Ecclesice communi con- 
sensu, vel pars consilii sanioris secundum Dei 
timorem, et sanctorum Patrum institutionem pro- 
viderint eligendum. 

Decernimus etiam, ut nulli omnino hominum 
liceat praefatam Eeclesiam temere perturbare, aut 
ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, mi- 
nuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed 
omnia integra conserventur eorum, pro quorum 
gubernatione ae sustentatione concessa sunl, salva 
sedis apostolici auetoritate, et Aquileiensis Eccle- 
sig debita reverentia. Si qua igitur in futurum 
ecclesiastica ssecularisve persona, etc. 

Ego Lucius Catholicze Ecclesi» episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sanete Rufinse 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episcopus. 

Ego Theobaldus Ostiensis episcopus. 

Ego Joannes presb. card. tit. Sancte Marie 
Transtib. 

Ego Laborans presb. card. tit. S. Marci. . 

Ego Ubertus tit. S. Laurentii in Damaso presb. 
card. 

Ego Pandulfus presb. card. tit. SS. Joan. et 
Pauli. 

Ego Adelardus tit. Sancti Marcelli presbyter 
card. 

Ego Melior presb. card. tit. SS. Xfl Aposto- 
lorum. 

Ego Albinus tit. S. Crucis presb. card. 

Ego Ardicus diac. card. 


1311 


LUCII III. PAP/E 


4372 


Ego Rolandus Sancte Marieein Porticu diac. card, A — Sane novalium vestrorum, que propriis manibus 


Ego Petrus 5. Nicolai in Carcere Tulliano diac. 
card. 

Ego Rodulphus S. Georgii ad Velum Aureum 
diac. card. 

Datum Verona per manum Alberti S. R. E. 
presb. eard. et cancell., xv Kal. Novembris, indiot. 
1v, anno Dominice Incarnationis 1185, pontificatus 
vero D. Lucii papse III anno v. 


CCXLIV. 


Ecclesia S. Mario Garzensis tutelam suscipit bona- 
que et jura confirmat. 


(Veronsee, Nov.) 
[Monumenta Boica, t. 1, p. 61.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, dilectis 
filiis BERTHOLDO, ecclesice S. Marise in Garze pre- 
posito, ejusque fratribus, tam praesentibus quam 
futuris, regularem vitam professis in perpetuum. 

Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati 
convenire dignoscitur animo nos decet libenti 
concedere ét petentium desideriis congruum suf- 
fragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino 
filii, vestris justis postulationibus clementer an- 
nuimus, et prefatam ecclesiam S, Marise in Garze, 
in qua divino mancipati eslis obsequio, sub B. Pe- 
tri et nostra protectione suscipimus, et praesentis 
scripti privilegio communimus ; statuentes ut 
quascunque possessiones, quecunque bona eadem 
ecclesia in praesentiarum justeet canonice possidet, 
aut in futurum concessione pontificum, largitione 
regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis 
justis modis, prestante Domino, poterit adipisci, 
firma vobis vestrisque successoribus et illibata 
permaneant. In quibus hec propriis duximus ex- 
primenda vocabulis : 

Omnesdecim:e parochis vestre, in qua monaste- 
rium vestrum consistit et ali& decim, quas sivein 
episcopatu Salzburgensi, sive in episcopatu Frisin- 
gensi, ecclesia vestra justeetlegitime possidet. Om- 
nes eliam decimie de novalibus Garzensis foresti 
inter Bramberg et Hollenstain nec non et silvam 
Aichenawe, quam Conradus archiepiscopus senior 
ecclesie vestre contulit. Capellam quoque Burthen 
cum dotibus et decimis, quam ejusdem loci pre- 
positi habuerunt, nos in communem usum fratrum 
regularium ibidem Deo servientium confirmamus. 
Preedia etiam omnia, que Auram de Isene eccle- 
sie vestre contulit cum capella in eodem predio 
Isene Sita, quam Conradus Salzburgensis Ecclesise 

,archiepiscopus petitione ipsius Auram cum omni- 
bus ad eam pertinentibus ecclesiz vestre tradidit 
et confirmavit; predium etiam Bettenhaim eum 
capella in eo sita, et alias capellas ad vestre ec- 
clesie jus pertinentes. In episcopatu quoque Fri- 
singensi, capellas in fundo vestre ecclesise sitas 
Sewen, et Pennanigen cum decimis, quas prepositi 
ejusdem ecclesie coram Ottone Frisingensi epi- 
scopo Juste etlegitime ecclesiam vestram possidere 
comprobaverunt, nos confirmamus. 


B 


sumptibusautoolitis,sive denutrimentis animalium 
vestrorum nullus a vobis decimas exigere vel extor- 


quere presumat. Liceat quoque vobis clericos et 


laicos e seculo fugientes,liberosetabsolutos absque 
alicujus contradictione ad conversionem recipere, 
et in vestra ecclesia retinere. 


Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum 
post factam in eodem loco professionem sine pre- 
positi sui licentia, nisi aretioris religionis obtentu, 
fas sit de claustro discedere ; discedentem vero 
absque communium litterarum cautione nullus 
audeat retinere. 


Cum autem generale interdictum terre fuerit, 
liceat vobis, januis clausis, non pulsatis campanis, 
exclusis excommunicatis et interdictis, submissa 
voce divina officia celebrare. In parochialibus in- 
super ecclesiis, quas tenetis, liceat vobis sacerdotes 
eligere, et dioecesano episcopo presentare, quibus, 
si idonei fuerint, episcopus curam animarum com- 
mittat, ut ei de spiritnalibus, vobis vero de tem- 
poralibus debeant respondere. Porro advocatum 
ecclesie vestre, si male se gesserit, liceat vobis 
sine contradictione qualibet facere ab ipso mo- 
nasterio alienum, et loco ejus alium idoneum, si 
necesse fuerit, subrogare. Obeunte vero te nunc 
ejusdem loci preposito, vel tuorum quolibet suc- 
cessorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia 
seu violentia preponatur, nisi quem fratres com- 
muni consensu, vel fratrum pars consilii sanioris 
secundum Deum et B.Augustiniregulam providerint 
eligendum. Praeterea sepulturam ipsiusloci liberam 
esse decernimus, ut eorum devotioni et extrema 
voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi 
forte excommunicati vel interdicti sint, nullus 
obsistat, salva tamen justitia illarum eeclesiarum 
a quibus mortuorum eorpora assumuntur. 


Decernimus ergo ut nulliomnino hominum liceat 
ecclesiam vestram temere perturbare, aut ejus pos- 
sessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu 
quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia inte- 
gra conserventur eorum, pro quorum gubernatione 
concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva 
sedis apostolice auctoritate, et dioecesani episcopi 
canonica justitia. Si qua igitur in futurum eccle- 
siastica seecularisve persona, etc. 


Ego Lucius Catholics& Ecclesie episcopus. 

Ego Theodinus Portuensis et Sancli Rufini sedis 
episcopus. 

Ego Henricus Albanensis episc. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velet. episc. 

Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci. 

Ego Laborans presb. card. S. Marie Trans tibe- 
rim. tit. Calixti. 

Ego Pandulfus presb. card. tit. XII Apostol. 

Ego Hubertus tit. S. Laurentii in Damaso Rom. 
.Ecelesie cardinalis. 

Ego Albinus tit. S, Crucis in Hierusalem. - 


4313. 


EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 1185. 


1974 


. Ego Melior presb. card. SS. Joann. et Pauli tit. À insuper ne interdictos vel excommunicatos tuos 


Pammachii. 

Ego Adelardus tit. S. Marcelli presb. card. 

.Ego Arditio diac. card. S. Theodori. 

Ego Gratianus SS. Cosme et Damianidiac. card. 

Ego Goffredus Sancte Marie in Via Lata diae. 
cardin. 

Ego Rollo Sancte Maris: in Porticu diac. cardin, 

Ego Petrus diac. card. S. Nicolai in Carcere 
Tulliano. 

Ego Adulfus S. Georgii ad Velum Aureum diac. 
card. 

Datum Veronese per manum Alberti, S. Romane 
Ecclesie presbyteri cardin. et cancellarii. . . No- 
vemb., indietioneiv, Incarnationis Dominice anno 


1485, pontificatus vero domini Lucii pape Ill p 


anno iv. 


CCXLV. 

Ecclesi: Upsaliensis protectionen suscipit, et pos- 
sessiones juraque confirmat, petente Joanne 
archiepiscopo. 

(Verona, Nov. 3.) 
[LiuzecnEN, Diplomatarium Suecanum, t. I, 
p. 119.] 

Lucius episcopus, servus servorum Dei, venera- 
bili fratri Joanni Upsalensi archiepiscopo ejusque 
successoribus canonice substituendis in P. P. M. 

Ex injuneto nobis apostolatus officio fratres et 
coepiscopos nostros, tam vicinos quam longe posi- 
tos, sinceros charitatis affectu debemus diligere, et 
Eeclesiis in quibus Domino militare noscuntur 
suam dignitatem et justitiam conservare. Eapro- 
pter, venerabilis in Domino frater, tuis justis po- 
stulationibus clementer annuimus, et Upsalensem 
Ecclesiam, cui Deo auctore preesse dignosceris, 
sub beati Petri et nostra protectione suscipimus 
et praesentis scripti privilegio communimus ; sta- 
tuentes ut quaseunque possessiones, quecunque 
bona eadem ecclesia in pressentiaruim juste et ca- 
nonice possidet, aut in futurum concessione pon- 
tificum, largitione regum vel principum, oblatione 
fidelium, seu aliis justis modis, prestante Domino, 
poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus 
et illibata permaneant. In quibus haee propriis duxi- 
mus exprimenda vocabulis : 

Mansionem in Upsalia cum pertinentiis suis, 
Ramby cum pertinentiis suis. Collem cum appen- 
diciis suis, Liusabec cum pertinentiis suis. Pisca- 
tionesin Elwa Karlaby cum attinentiis suis, et man- 
sionemin Munseo cum pertinentiis suis. Libertates 
et immunilates a regibus et personis aliis rationa- 
biliterecclesie vestre, tamin colonis quam in aliis 
indultas, ratas habemus, et eas perpetuis tempori- 
bus illibatas permanere sancimus. Statuimus in- 
super, et sub interminatione anathematis inhibe- 
mus, ne, vacante ecclesia tua, res ejus diripere, 
auteam quomodolibet perturbare vel archiepiscopi 
electionem eanonicam impedire, quacunque per- 
. sona damnabili temeritate presumat. Prohibemus 


C 


ad offieium aut communionem ecclesiasticam, 
sine conscientia vel consensu tuo quisquam ad- 
mittat, vel contra sententiam tuam canonice pro- 
mulgatam aliquis venire presumat, nisi forte 
periculum mortis immineat, ut, dum presentiam 
tuam haberenequiverint, per alium secundum for- 
mam Ecclesise, satisfactione premissa, oporteat 
ligatum absolvi. 

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum 
liceat. prefatam Ecclesiam temere perturbare, 
aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, 
minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; 
sed omnia integra conserventur eorum. pro 
quorum gubernatione ac sustentatione concessa 
sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis 
apostolice auctoritate. Si qua igitur in futurum 
ecclesiaslica secularisve persona, etc. 

Ego Theodinus Portuensis et S. Rufin sedis 
episcopus ss. 

Ego Henricus Albanensis episcopus ss. 

Ego Theobaldus Ostiensis et Velletrensis episco. 
pus ss. Pis 

Ego Joannes tit. Saneti Marci presbyler cardi- 
nalis ss. 

Ego Laborans, presbyter cardinalis, S. Marise 
Transtyberim, tit. Calixti ss. 

Ego Pandulfus presbyter cardinalis tit. basilieee 
XII Apostolorum ss. 

Ego Albertusdivina permissione tit. Sancte Cru- 
eis in Jerusalem presbyter cardinalis ss. 

Ego Melior presbyter cardinalis Sanetorum 
Joannis et Pauli tit. Pammachii ss. 

Ego Adelardus tit. Saneti Marcelli presbyter 
cardinalis ss. 

Ego Arditio diaconus cardinalis Sancti Theo- 
dori ss. 

Ego Gratianus Sanetorum Cosme et Damiani 
diaconus cardinalis ss. 

Ego SoffredusSanotee Mariin Via Lata diaconus 
cardinalis ss. 

Ego Rollandus Saneta Marie in Portieu diaco- 
nus cardinalis ss. 

Ego Petrus diaconus cardinalis Saneti Nicolai in 
Carcere Tulliano ss. 

Ego Radulfus Saneti Georgii ad Velum Aureum 
diaconus cardinalis ss. 

Datum Veronse per manum Alberti, sancta 
Romane Eeclesie presbyteri cardinalis et cancel- 
larii, Nonis Novembris, indictione quarta, Iacarna- 


tionis Dominice anno 1185, pontificatus vero 
domini Lucii papae III anno quinto. 


ANNO 1481-1185. 


CCXLVI. 
Ad Spalatensem archiepiscopum. 


[Ex Mawsi, Concil., XXII, 482, ut et alia fragmenta 
qui sequuntur.] 


Verum super eo quod in quarto et quinto gradu 


1375 


LUCII III PAPZE EPISTOLAE ET PRIVILEGIA. — AN. 4181-1185. 


consanguinitatis in provincia tua quidam dicuntur A papa predecessore nostro dicitur impetrasse, cum 


conjuncti propter duritiam populi, matrimonia 
ralia, licet sint contra saerorum canonum institu- 


lionem contracta, sub silentio et dissimulatione , 


poteris preeterire. 


CCXLVII. 
Ad decanum et canonicos. Vocestem. 

Quia requisistis a nobis utrum ad electionem 
faciendam procedere debeatis ; proponentes quod 
eam sine assensu regio facere non audetis, si aliter 
fieri non possit, ad H. dilectum filium nostrum in 
Christo, regem Anglic;e, accedentes, ei studiosius in- 
sinuetis B. quondam episcopum vestrum perpetuo 
esse depositum,etejusdem regisimpetrato assensu, 
in personam honestam, litteratam et idoneam una- 
nimiter conveniatis, et eam in pastorem et epi- 
scopum eligatis concorditer, ut ejus providentia et 
gubernatione ecclesie tam in spiritualibus quam 
in temporalibus grata valeant incrementa pro- 
venire. 


CCXLVIII. 
Ad.... 

Rotbertus de Columbellis super ecelesia, cujus- 
dam ville deColumbelliscontraadversariuni suum 
duplices litteras ad Rothomagen. archidiaconum, 
et Turonen. judices impetravit, ut si coram Rotho- 
magen. obtinere non valeat archidiaconatum 
[archidiacono forte] coram Turonen. judice nocere 
adversario suo non desistat. Quoniam igitur non 
est hujusmodi malitiis indulgendum, precipimus, 
quatenus utrcque litteree viribus careant, etsi quid 
per eas factum fuerit, irritum habeatur, et va- 
cuum. 


CCXLIX. 
Ad Cantuariensem archiepiscopum. 

Cum te consulente postulas edoceri, utrum ad te 
pertineat sententia in causis, quas judices in tua 
provincia delegati a nobis protulerint, confirmare, 
licet de causis nihil intua preesentia sit tractatum ; 
consultationi tue taliter respondemus, quod, sen- 
tentiam ipsam, nisi velis, non teneris confirmare, 
sed id tibi ex officii debito noveris imminere, ut si 
ad mandatum eorumdem judicum, sententia non 
possit exsecutioni mandari, eis prestes auxilium 
et favorem; et ipsametiam, si noveris rationabiliter 
latam, poterisconfirmare. 


CCL. 
Ad.... 

Signifieavit nobis W. clericus de Cothosinori 
[Cotosmor|, quod eum ecclesiam ipsam canonicesit 
adeptus, et per xxx annos et amplius in pace 
possederit, S. clericus, qui pluribus beneficiiseccle- 
siasticis dicitur abundare, ipsum obtentu quarum- 
dam litterarum, quas a sanete recordationis Alex. 


ea occasione, quod filius sitillius, qui proxime in 


j 
| 


4976 


eadem ecclesia ministravit, trahens in causam E 
multipliciter inquietare presumit. Quia igitur in- 
justum est, et absonum rationi, ut idem W. eadem - 


ecclesia, ex quo in eaper tot tempora dieitur fuisse, 
debeat tali occasione privari :dis. perA. s. m. qua. 


Si qua premisimus, veritate noveritis subnixa, - 
ipsum a memorato clerico talis occasionis obtentu. 

» non dimittatis super ecclesia ipsa aliquatenus mo- 
lestari, sed faciatis eumsicut justum videritis, eam - 


[fuerit, eamdem] pacifice possidere. 


CCLI. 


Ad ele episcopum, et abbatem de Abanden, et 


priorem S Fridz. 


Ex conquestione B. clerici.... et infra : Quodsi 
igitur ea que sunt contra Ecclesie disciplinam, 
ratio postulat emendari : dis. v. per A. s. m. qua. 
Si quod asseritur, noveritis ratione subniti, pre- 


fatum R. a predicta ecclesia sub. ap, ob. faciatis 


amoveri ; et eamdem B. prefato, si idoneus fuerit 
assignari, non obstantibus litteris nostri pendente 
ap. a sede ap. impetratis. Si autem R, rationabile 
impedimentum non ostenderit; quia non sit ap- 


pellationem interpositam prosecutus, eam in 
expensas necessarias ap. re. alteri parti con- - 
demnetis. 

CCLII. 

Ad.... 


Improba pestis falsitatis, quam falsarii quidam 
in terra charissimi in Christo filii nostri illustris II. 
regis Anglorum morantes ad confingendas[al. con- 
signandas, al. confringendas, al. confingentes], 
litteras publicas invenerunt incommunem noscitur 
excrevisse perniciem, ita utlitterarum nostrarum 
auctoritas in aliquibus locis in quadam dubitatione 
jam fluctuaret, nisi tantae presumptionis excessum 
censura Ecclesie queratpariter, et emendet. Unde 
nos detua presertim industria confidentes, exsecu- 
tionemrei hujusmodi tibi duximus committendam, 
per À. s. p. mandantes, quatenus falsarios ipsos 
qualicunque casu reperire, Deo volente, poteris, 
si clerici sunt, ab ordine, et beneficio, si quod 
habeut, absque ulla dilatione, et appellatione pri- 
vatos, distrieta facias sub custodia detineri, donec 
quid de ipsis agendum sit, plenius tibi ex nostra 
responsione mandetur. Si quos vero laicos depre- 
henderisinter eos, charissimoin Christo filio nostro 
R. Anglorum regi tradas illos pro meritis judi- 
candos, ut in judicio videlicet, tam ecclesiastico 
quam mundano, pestis illa que& communiter om- 
nibus perniciosa dignoscitur, cum suis auctoribus 
condemnetur. 


m nag li cO Or ———————— 


A81 


VARIORUM AD LUCIUM IIl PAPAM EPISTOLJE 


1378 





LUCHI H1 DECRETA. 


l. 
Ad magistrum et fratres militie S. Jacobi. — De 
cohabitatione clericorum et mulierum. 

— Nestra duxit devotio inquirendum ut consulamus 
fratribus vestris parochiales ecelesias adeuntibus, 
quorum clerici concubinas habent, de hoc enim 
diverse videntur sacrorum canonum sententiz 
emanasse ; alicubi enim dieitur : Nullus audiat mis- 
sam presbyteri,qui indubitanter concubinam habet; 
alibi non potest aliquis, quantumeunque pollutus, 
Dei sacramento polluere, que purgatoria sunt eun- 
ctarum cogitationum, ete. Quia omnia in fide Christi 
purgantur. Caeterum aliud est quando crimen noto- 
rium non diffitetur presbyter, vel de ipso canonice 
est condemnatus ; aliud est cum penitus est oecul- 
tum, vel adhuc ab Ecclesia toleratur. Item a talium 
officiis abstinere ut peccandi licentia aliis auferatur, 
etad digne poenitentise fructum attrahantur.Aliud si 


A tanquam innocentium ministeria reputantur. Sine 


dubitatione itaque teneatis, quod a clericis, et pre- 
sbyteris, quanquam fornicariis, quandiu adhuc ce- 
lantur, nec opus evidentiam habet, lieite audiantur 
divina officia, et alia suscipiantur ecclesiastica sa- 
cramenta. 
II. 
Ad Norvicensem episcopum. 

Qusesitum est a nobis ex parte tua, si judex or- 
dinarius, vel alius, cui judex delegatus mandavit 
partescitari vel ut exsequatursententiam, delegato 
judiei teneatur obedire. Cum autem non sua, sed 
delegantis vice fungantur, et cum jurisdietio dele- 
gatur, omnia delegari qua adj urisdictionem faciunt 
videantur, merito delegatus potest tam ordinarium, 


p quam alium cui mandaverit cogere ad efficiundum 


quod precipitur, et ei qui obedire contempserit 
ponam infligere competentem. 


MU uaeE crisi r ou ID LLL————————————MáMmReemSS 


VARIORUM AD LUCIUM III PAPAM 
EPISTOLAE. 


Ll 

Bertrandi episcopi Agennensis ad Lucium. — Quod 

Henricus rex Angliz junior sepulturam elegit 

in ecclesia Rothomagensi. 

(Circa annum 1182.) 
[Manrzx., Ampl. Collect.,4, 951.) 

Beatissimo domino et Patri suo Lucio, per Dei 
graliam universalis Ecclesie summo pontifici, B., 
Dei et sua miseratione Agennensis Ecclesie humi- 
lis minister, salutem et promptam cum debita subje- 
ctione ad quicunque possit obsequia voluntatem. 

Ex Scripturarum testimonio didicimus et illum 
per quem veritas oceultatur, et per quem menda- 
cium profertur, eidem poene obnoxios. Hinc est 
quod nos ad petitionem clericorum Ecclesie Rotho- 
magensis de sepultura regis Henrici junioris, ne 
per nostram taciturnitatem justitia sustineat detri- 
mentum, beatitudini vestre veritatem rei geste si- 
gnificamus. Noverit itaque vestra paternitas quod, 
cum de mandato domini regis patris sui H. intuitu 
pacis reformande ad ipsum venissemus, eum in 
lectum segritudinis decumbentem invenimus. Qui 
cum a nobis extremam unctionem et alia que in 
extremis agentibus ministeria solent exhiberi, cum 
' summa humilitate ac devotione recepisset, tandem 


C apud ecclesiam Beatee Mariae de Rothomago nomina- 


tam sepulturam elegit. Verum cum nos et quam- 
plures alii viri religiosi, attenta difficultate itineris, 
et loci remotione ei attentius consuleremus ut apud 
monasterium de Grandimonte eligeret sepulturam, 
nullatenuseum a suo potuimus proposito revocare. 
Quid inde sit faciendum gloriosa vestre sanctitatis 
providentia moderetur. Conservet Dominus saneti- 
tatem vestram incolumem per multa tempora. 


II. 


Odonis ducis Burgundie ad eumdem. — Ejusdem 
argumenti. 


[Ibid.] 


Sanctissimo Patri et domino Lucio, Dei gratia 
summo pontifici, et omnibus fidelibus ad quos pre- 
sens scriptum pervenerit, Opo dux Burgundie, sa- 
lutem. 

Ad vestram, Pater sancte, omniumque fidelium 
volo notitiam pertingere, me interfuisse, et audisse 
quando Henricus . ex, Henrici regis Anglie filius, in. 
extremis agens, elegit sibi sepulturam apud Rotho- 
magum, rogans plurimum ut in civitate Rothoma - 
gensi in ecclesia cathedrali sepeliretur, etc. 


£70 


VARIORUM AD LUCIUM 


1910 
x Iit. 
CastellaniSancti Audomari ad eumdem. — Ejusdem 
argwumenti. 
[Ibid.] 


Venerabili Patri et domino L. Dei gratia summo 
pontifici, castellanus Sancti Audomari, salutem et 
reverentiam debitam et devotam. 

Constet sanctitati vestre, me interfuisse et au- 
disse quando Henricusrex, Henrici regis Anglorum 
filius, in extremis agens, elegit sibi sepulturam in 
civitate Rothomagensi in cathedrali ecclesia, eor- 
pusque suum eo usque deferri suppliciter exoravit. 
Bene valeat sanctitas vestra nune et semper. 


IV. 


R, ducis Narbonensis ad eumdem. — Ejusdem B 
argumenti. 
[Ibid.] 

Reverentissimo in Christo Patri suo et domino 
L., Dei gratia Romanorum pontifici, R. per eam- 
dem gratiam dux Narbonensis, comes Tolosanus, 
marchio Provincie, salutem et seipsum. 

Paternitati vestrae his preesentibusapicibus signi- 
ficamus nos morti regis Anglie junioris interfuisse, 
qui, nobis audientibus, in ecelesia Rothomagensi 
sibi elegit sepulturam, licet a pluribus rogaretur 
vel moneretur ut in ecclesia Grandimontis sibi se- 
pulturam eligeret, nunquam potuit revocari a pro- 
posito suo, quin in ecclesia Rothomagensi juxta se- 
pulturam avunculisui Guillelmi sibi sepulerum col- 
locari precaretur, etc. 


V. 


Rolandi, Romana Ecclesiae subdiaconi, et Silvani, 
Rievallensis abbatis, legatorum apostolica sedis, 
ad Lucium. — De negotio episcopatus S. Andrea 
in Scotia. 


(Anno 1182.) 
[MaNRiQUE, Annal. Cisterc., III, 119.] 


Reverendo Patri et domino Lucio, Dei gratia 
summo et universali pontifici, RonANDUs, eadem 
gratia Dolensis electus, sus sanctitatis servus, et 
alumnus apostoliee sedis, subdiaconorum mini- 
mus, et Silvanus, dietus abbas Rievallensis, debite 
subjectionis reverentiam. 

Cum litteras quas Hugo episcopus redarguerat 
falsitatis, eidem episcopo dedissemus,et eas in qui- 
bus processus rei continetur, acceptaque a domino 
rege Scotorum licentia, recedere cum festinatione 
vellemus, dominus rex me Dolensem electum dili- 
genter et affectuose rogavitut per dominum Joan. 
episcopum transitum facerem, etsi ex parte sua 
Dunkeldensem episcopatum eum redditibus quos: 
antea in episcopatu Sancti Andree habuerat, cum 
augmento quadraginta marcarum annuatim perci- 
piendarum, eancellariam quoque regiam in signum 


III PAPAM EPISTOLJE 


A dilectionis offerrem ; adjecitque seeiet suis omnia 


4380 


ablata redditurum, praeter hoc solum quod ad ma- : 


nuse'usdevenissesciebat, eumque in plenitudinem 
suc& gratie recepturum, sicut antea fuerat ei obla- 
tum. Volebat tamen quod idem Joannes episcopus 
omniainstrumenta sua combureret, qus super facto 
Sancti Andres fuerant a pie recordationis Alexan. 


dro praedecessore vestro obtenta. Permittebat quo- 
que quod Hugo episcopus ad Glascuensem episco- . 


patum transferretur, si aliter episcopus Joannes 
consentire non vellet. Et si fieri non posset, tamen 
concederet,quod obtulerat: sed episcopum Joannem 
non ita diligeret, nec ei plenam gratiam redderet. 


Que omnia, cum in presentia domini Hugonis Du- 
nelmensis episcopi obtulissem domino Joanni, be-. 


- 


nigne concessit, dicens tamen quod nunquam Hu- - 


gonem episcopum in Eeclesia Saneti Andres per- 
mitteret remanere. Volebatque quod instrumenta 
predicta in aliquo loco reponerentur, ita quod 
nunquam sibi contra voluntatem regiam eis uti 
liceret. 


Sicigitur ad regis presentiam redeuntibus nobis, 


episcopo Joanne prope Rokelburg spectante, domi-. 


nus rex proposuit nobis quod multum ei placéret 
si Hugo episcopus possetin Ecclesia Sancti Andree 
remanere ; et rogabat me ut episcopum ad hoe in- 
ducere laborarem. Et cum ego dicerem ei quod 
nunquam eum de c&tero super hoc rogarem, quia 
non poteram in hac parte proficere, dixit : « Bene 
credo quod ex quo dominus Joannes ad pacem et 
dilectionem meam rediit, hoc consideratione mese 
dilectionis, et ad precum mearum instantiam susti- 
nebit ; et de eo libenter cum eo loquerer. » Et ro- 
gavit me rex ut ei consulerem quod veniret loqui 
cum eo. Missis igitur clericis regis ad episcopum 
Joannem, respondit quod non veniret, quia a qui- 
busdam consiliariis domini regis audiisset quod 
dominus rex semper ad hoc omnibus modisniteba- 
tur ut Hugo in episcopatu Sancti Andres remane- 
ret ; et si venire vellet, illi non poterant ei securum 
prestare conductum. Cumque illi in heec verba re- 
diissent, dominus rex quemdam episcopum, abba- 
tes,comitesetbaronesad eumdem episcopum trans- 
misit, rogans ut locuturus cum eo veniret ad eum ; 
preecepitque eis uteidem episcopo omnem securi- 
tatem prestarent : qui redeuntes dixerunt quod 
dominus Joannes, quia presentiens quod dominus 
rex vellet episcopum Hugonem in Ecclesia Sancti 
Andres remanere, respondit se nunquam a regem 
venturum, nisi primo jurarent quod dominus rex 
omnia que ei per me obtulerat, observaret ; sed 
jurarenolebant : et sie dominus Joannes ad propria 
remeavit. Nos vero predietis episcopis Joanni et 
Hugoni statuimus terminum in Kalendas Octobris 
veniendi ad vos, et vestro parere judicio. Va- 
lete. 








ANNO DOMINI MCLXXXVIl 


ALANUS 


ANTISSIODORENSIS EPISCOPUS 


NOTITIA 


(Gallia Christiana nova, tom. XII, col. 293) 


Defuncto Hugone episcopo, nepos ejus summum A Godefridiejusdemlatiadversus0donem Burgundie 


pontificem a ppellavit nealius patrui inlocumelige- 
retur priusquam isset ipseRomam et rediisset pree- 
positure eonfirmationem impetraturus. Verum eo 
contempto presbyteri undecim novemque diaconi 
preter alios inferioris ordinis ia unum convenere, 
quem ut summo pontifici probarent, decanum S. 
Petri et priorem S. Eusebii tam pro se quam pro 
abbate S. Laurentii destinarunt, quos pars adversa 
per comitem Nivernensem deterruit ne proficisce- 
rentur. Tertia enim post primam electionem die, 
Hugonis idem nepos, propria ipse neglecta appella- 
tione alteram instituit electionem, cujus auctores 
fuere cantor, archidiaconus et thesaurarius Eccle- 
sie, e presbyteris unus Hugo frater Fr. Gaufridi, 


quem electum conjectant, qui sigillum Eeclesi& te- p 


nebat, et e diaconis solus Stephanus, ut scilicet 
uno nominato duo ejicereptur, et sic tertius quem 
volebant sufficeretur. Quibus acceptis Eugenius IIl 
tribus, quorum unus erat S. Bernardus, totum id 
negotium commisit, quibus subjecit quem a S. Ber- 
nardo indicatum promoveri volebat, abbatem, ut 
videtur, Rigniacensem. Bernardi quidem et alterius 
in unum convenere suffragia quem indicaverat Eu- 
genius, altero reclamante et secretum summi pon- 
tificis prodente : unde sanetus Bernardus ab Euge- 
nio papa postulavit(epist. 280) suppleri quod minus 
erat. Restauratis igitur comitiis, quibus interfuit 
S. Bernardus (ex epist. ?8?), clerici qui prius in 
partes dissilierant, coneordes in Alanum abbatem 
Ripatorii convenere pridie Kalendas Dec. 1152. Huic 
autem cui statim adversatus Ludovieus VII rex a 
quo obtentus non fuerat assensus, brevi a S. Ber- 
nardo mitigatus viditur ; nam Alanus eodem anno 
testis fuit donatarum monasterio Arremarensi a 
Godefrido episcopo Lingonensi ecclesiarum. Inse- 
quenti testis fuit judieii a Ludovieo VII in gratiam 


(1) Vide Patrologiz t. CC in Alexandro III. 


ducem. Anno 1154 Anastasius IV bulla Alano data 
jus confirmavit in abbatem S. Germani. Delegatus 
abeodem pontificeconciliavitSenonis, anno eodem, 
monachos de Charitate et canonicos de Castro Rai- 


nardi, dissidentes de prebenda a monachis perci- 


pienda in ecclesia canonicorum. 

Cirea id tempus cum Theobaldo Parisiensi epi- 
scopo a papa judex constitutus est aecusationum 
in abbatem Latiniacensem latarum. Interfuit anno 
1156 detectioni et expositioni tunieze Jesu Christj 
apud Argentolium. Solemnes apud Vizeliacum or- 
dines ab abbate invitatus celebravit 10 Martii 1156. 
Guillelmus comes Antissiodorensis anno 1157 ex 
formula clientelari apud eum professus est, et con- 
venit de justitia Conads et aliis capitibus. Eodem 
anno Alanus Pontiniacenses exemit a censu quem 
solvere tenebantur monachis de Cella. Jus vacantis 
annone canonice regularibusSanceti Eusebii cano- 
nicisab Humbaldo decessore concessum ex senten- 
tia capituli, ratum habuitan. 1159, quod apostolica 
sancivere auctoritate Alexander III et Adrianus IV. 
Revelationi reliquiarum S. Genovefe astitit Parisiis 
10 Jan. 1161. lnsequenti Alexandrum III apud 
Montempessulanum convenit, et cum eo in Octa- 
vianum schismaticum excommunicationis senten- 
tiam tulit. Bullam ab eo obtinuit quam post Sam- 
marthanos recudimus in appendice (1), ut duelli 
loco testes, instrumenta, aliasque adhiberet proba- 
tiones. Sed bulla fallit vel in loco ubi data legitur, 
vel in anno pontificatus. In Galliis enim adhuc ver- 
sabatur Alexander anno iv. Premonstratensibus S. 
Mariani canonicis largitiones a predecessore Hu- 
gone factas cum ecclesie Tangiacensis auctario 
confectis tabulis approbavitanno 1163. Saneti Ama - 
toris prioratum eodem anno Saneti Satyri Bituri- 
censis monasterio univit,et cum Hugone Senonens 


1383 


ALANI ANTISSIOD. EPISC. 


présule dissidentes Wileneum Molismi abbatem et A sepelivit, et ejus jura ac proventus canonicis con - 
cessit anno 1166. Insequenti renuntiata dignitate - 


Heribertum de Meriaco arbiter in concordiam re- 
duxit. Anno 1164 Guillelmum comitem quem infen- 
sissimum patiebatur tunc temporis regi ob infesta- 
tiones quibus in Vigeliacenses grassabatur invisum 
placavit. Eodem anno cum controversia quee olim 
fuerat inter Hugonem et Willelmum comitem Ni- 
vernensem recruduisset,eam composuit de mandato 
summi pontificis Godefridus quondam Lingonensis 
episcopus, tum privatam vitam apud Claramvallem 
ducens,statuitqueut qua inter Hugonem episcopum 
et comitem sancte memorie Bernardus Clareval- 
lensis abbas quondam composuerat inviolabiliter 
observarentur. Eodem adhue anno monachis Don- 
ziaci confirmavit ecclesias de Poguiaco et de Boiaco. 
Ascelinum abbatem Rigniaci exemit anno 1165 a 
solvendis monasterii sui decimis in dicecesi Antis- 
siodorensi. Exstinctam cathedralis eeclesie prepo- 
situram, sed jam tolies redivivam novo diplomate: 





in manibus archiepiscopi Senonensis absque licen- - 


tia summi pontificis qui inde conquestus est, soli- 


tudinis avidus, pontificatus adepti xiv, Ripatorium 
secessit, ubi testamentum condidit anno 1182 ; illud 
habes apud Camusatum et in appendice nostra. 


Superstes adhuc anno 1183 monachos de Ripatorio . 
eum Arremarensibus dissidentes conciliavit, quin - 
anno 1183 subscripsit charte Petri comitis pro - 


monachis Boni Radii. Demum Claramvallem repe- 
tiit, ubi sanctissime decessit pridie Idus Oct. in ipsa 
S. Bernardicelfula, quam post Godefridi Lingonen- 
sis episcopiobituminhabitandam susceperat. Ejus- 
dem Godefridi ad dexteram jacet versus chorum 


B monachorum. Preeter aliquot Alani epistolas epi- 


tome ab illo Vite S. Bernardi conscripta exstat 
typis impressa. 








MAN. ANTISSQDORENSIS. EPISQUPI 
EPISTOL/E QUINQUE 


AD LUDOVICUM JUNIOREM FRANCORUM REGEM, 


Ut Ecclesiam Antissiodorensem contra vexationes comitis Nivernensis (2) tueatur. 


Cirea annum 1164. 


(DucugswE, Rerum Francicarum Scriptores, IV, 642.) 


EPISTOLA PRIMA. 

Charissimo domino suo Lupovico magnifico regi 
Francorum, A. Anlissiodorensis dietus episcopus 
salutem et devotum per omnia servitium. 

Non miretur regia majestas quod, superveniente 
necessitate, aures vestre magnificentie toties in- 
quietamus,toties crebris infestationibus agitati, sub 
umbra alarum vestrarum fugere compellimur. Ad- 
huc enim manus comitis extenta, nec avertit indi- 
gnationem suam ab Eeclesia. Tendit arcum suum 
adhue spirans minarum, omnia pro voluntate qus- 
rens disponere, omnia subjicere sub pedibus suis. 
Verum alii circumquaque vicini, ejus exemplo du- 
eti, non dicam ad hoc ab eo inducti, sed ejus gra- 
tie obtentu et amoris oecasione inventa calumnias 
movent. Plura de casamento suo esse contendunt, 
quibus quoniam non pro voluntate sua salisfaci- 
mus, cuncta diripere, eL cum jam multa rapuerint, 
majora inferre de die in diem minantur. Cum au- 
tem non sit qui audeat se murum pro domo Dei 
opponere, nec sit qui adjuvet nisi dominus meus 


(2) Guillelmi IV. 


C rex, rogamus magnificentiam vestram, de qua non 
minimum adjutorii speramus, cui de faciliest cun- — 


etis silentium imperare, ut aliquem de vestris nobis 
iransmittatis, qui Varziacoum et Apogniacum, 
aliamque terram nostram custodiat et tueatur. Co- 
mes enim nondum fidelitatem mihi fecit, sed nee 
facturum se promittit. Et nisi Dominus qui impe- 
rat ventis et mari nobis manum adjutorii sui por- 
rexerit, plures nobis inferri molestias in futurum 
speramus. 
EPISTOLA II. 

Charissimo domino suo Lupovico, magnifico regi 
Francorum, A. Antissiodorensis dietus episcopus 
salutem et devotum servitium. 

Frequenterannuntiatum est celsitudini vestre de 
vexatione qua comes Nivernensis ecclesiam Saneti 
Stephani Antissiodorensis aliasque Ecclesias ad 
eam pertinentes affligit, e& vehementer opprimit ; 
et credo quia compalimini, Qualiter autem ego et 
ipseantedominum papam convenerimus, quid vero 
ibi actum fuerit, quo modo etiam comes se ibi ha- 


1385 


EPISTOLAE. 


1386 


buerit, gestus, incessus ad terrorem preetenderit, À stitit interme etcomitem Nivernensem in presentia 


et cum indignatione recesserit, dominus Nivernen- 
sis viva voce vobis plenius intimabit. Ceterum, terra 
nostra vestra est,etin vestra protectione et potestate 
consistit, et servientes vestri deputati sunt ad custo- 
diendam terram. Rogamus proinde magnificentiam 
vestram ut comitem Nivernensem, sicut scitis, et 
sicut expedit, conveniatis, ne in res nostras, imo 
vestras, violenter audeat manus extendere, et dam- 
num aliquod inferre. Ceterum de domino Bituri- 
censi, qui multum fidelis, et major columna Eccle- 
sie in regno vestro, vos plurimum rogamus, ut 
tantum virum sicutdecetregiam dignitatem vestram 
more solito benigne supportetis, ne de ejus grava- 
mine episcopi regni vestri scandalizentur, imo de 
vestra benignitatis exhibitione in ipsum ad omni- 
bus nobis condigne gratiarum actiones referantur. 
Si quis autem de eo adversi aliquid susurraverit, 
pro religionis sus reverentia non omni verbo cre- 
datis. 
EPISTOLA III. 

Charissimo domino suo Lupovico, excellentissimo 
regi Francorum, A. Antissiodorensis dictus episco- 
pus, sic regnare ut Regi summo valeat placere. 

Sublimitati vestre gratias agimus deeo quod 
nuntium nostrum, qui ierat Senonas nuntiare vobis 
mala qu& dominus de Firmitate terre nostre in- 
ferre non desinit,benigne suscepistis,et pacem, sic- 
ut regiam decebat majestatem, nobis de caetero 
conservari mandastis. Porro propter frequentes in- 
eursiones guerrarum, qu& a longo tempore terram 
nostram vexare consueverunt, ita eam innumeris 
persecutionibus hue usque constatopprimi, ut pene 
nihil in eo remanserit, ipsamque ad paupertatem 
et inopiam redigi constiterit. Nunc vero Apognia- 
cum et terram contiguam dominus de Firmitate et 
sui ita vexant et opprimunt, ut homines nostri ad 
eulturam terre egredinon audeant. Nam post man- 
datum vestrum, quod ei de conservanda nobiscum 
pace fecistis, nostram presumpsit rapere predam. 
His igitur consilium apponite. Nam si eorum ma- 
lignitas impunita remanserit, nihil preter culturas 
terre et vineas forsitan nobis remanebit. 

EPISTOLA IV. 

Reverendo domino suo Lupovico, magnifico regi 
Francorum, À. Dei gratia Antissiodorensis episco- 
pus, salutem et servitium. 

Tertia die ante Purificationem dies assignata ex- 


PATROL. CCI. 


domini Senonensis. Ad ipsum vero diem dominus 
Trecensis, abbas Sancte Columbe Senonensis, et. 
multi alii prudentes viri convenerunt, qui eorum 
quse tractanda erant mediatores exstiterunt. Porro 
requisivi ab eo ut mihi fidelitatem faceret sicut fe- 
cerat pater suus : quam se debere plane negavit, 
cum multi assisterent parati probare patrem suum 
fidelitatem mihi fecisse. Quorum probatione repu- 
diata, judicio stare noluit si eorum probatio esset 
recipienda, sed nec damna Ecclesie nostre alia- 
rumque Ecclesiarum restituere. Cum autem dice- 
ret de rebus Ecclesiarum nihil se habere, cum 
multi, parati essent probare eum plura habuisse, 
eorum probationem refutavit, et ad quindecim dies 
post Pascha appellavit. 
EPISTOLA V. 

Illustri domino suo charissimo Lupovico, magni- 
fico regi Francorum, A. Antissiodorensis dictus 
episcopus, sic regnare ut Regi regum valeat pla- 
cere. 

Serenitati vestrz et regie magnificentise quantas 
possumus gratias referimus, pro vigili cura et sol- 
licitudinequam erga nostram Ecclesiam, imo ves- 
tram, exhibuistis in rebus illius conservandis et 
manutenendis : etomnesqui audierunt leetati sunt, 
et Deum in vobis et de vobis glorificaverunt. Ve- 
niens itaque nunlius vester diem me constituisse 
mihi et comiti assignavit ; quem letus suscipiens, 
ad illum ire omni occasione remota paratus fui. 
Verum priusquam ille veniret, comes Nivernensis 
litteras suas ad capitulum Cisterciense direxerat ; 
quibus perspectis, dominus et venerabilis Godefri- 
dusquondam Lingonensis episcopus, dominus Pon- 
liniacensiset dominus Clarevellensis abbates, diem 
constituerunt mihi et comiti, cupientes inter nos et 
comitem pacem reformare. Cum igitur ego et turba 
virorüm probabilium et religiosorum ad diem con- 
venissemus, comes ea quai ad pacem sunt satis be- 
nigne se libenter facere significavit, et dieto domini 
G. quondam Lingonensis episcopi, Pontin. et Cla- 
revall. abbatum stare se spopondit. Compellenti- 
bus vero cunctis, et laudantibus ut totam causam 
in dieto illorum poneremus, distulimus, donec 
prius consilium vestrum et voluntatem super hoo 
haberemus. Significate igitur nobis quid vobis pla- 
tcuerit, Nam secundum consilium vestrum et volun- 
tatem parati sumus in hoc negotio agere. 


44 


1381 


ALANI ANTISSIOD. EPISC. 


erbe tio pt ——MÓÓMÀÀÁÀ 9$ 


1398. 





^. CHARTA 


Qua Godefridus quondam Lingonensis episcopus, Wichardus Pontiniacensis et Gaufridus . 
Clarzvallensis, abbates, controversiam inter Alanum Antissiodorensem im 
et comitem Nivernensem ortam componunt. , 


(Anno 1164.) 
(Gallia Christiana nova, t. XII, Instrum., col. 127.) 


Ego GopEFREDUS, episcopus quondam Lingonen- À clesiarum ministerialibus comitis capere adaliquid | 


sis, notum fieri volo tam presentibus et futuris, 
quod de quibusdam querelis quz inter dominum 
Alanum venerabilem episcopum Antissiodorensem, 
et Willelmum illustrem comitem Nivernensem agi- 
tabantur, auxiliante Deo, per manum nostram et 
Wichardi Pontiniacensis, et Gaufridi Clarevallis 
abbatum, de jure et consuetudinibus predictorum 
episcopi videlicetet comitis inquisita diligentius ve- 
ritate, tali modo amicabili faeta est compositio. 
Salva igitur inprimis, et approbata charta quam 
inter preedecessorem'hujus dominum Hugonem epi- 
scopum et avum istius comitis, comitem scilicet 
et de Carthusia sancte memorie, Bernardus Clare- 
vallis abbas composuit, statutum est a nobis, ut 
quidquid in ea diffinitum est, et ipsorum sigillis 
firmatum, ratum habeatur, et tam ab episcopo 
quam a comite cunctis diebus inviolabiliter ob- 
servetur. Igitur de terra mercati que tam episcopi 
quam comitis communis est, cognitum est, quia 
neutri eorum eam dare alicui, velaliquid ibifacere 
sine assensu alterius licet, excepto quod comes in 
ea stalla eoncedere solis cambiatoribus potest, 
tantummodo ad cambiandum, que tamen ab eis 
ad alios usus transferri non possunt : ita duntaxat, 
utsi pretium exinde comes habuerit, episcopus 
medietatem habeat, de theloneo quod episcopus et 
vicecomes accipiunt, ministeriales comitis nihil se 
intromittere habeant. Terra que Kalende Maii ap- 
pellatur liquet quia episcopi est : unde comes nihil 
ibi facere habet, et quod in ea construxerat &edi- 
ficium cadat. Similiter domus juxta pontem, quia 
cognitum est et manifestum constructam eam esse 
super aquam que a ponte inferius, juris episcopi 
est, cadat. Equitaturas hominum episcopi, vel ec- 


faciendum, velalicubi mittendum non licet, sed 
et pro munitionibus faciendis, vel reficiendis nihil 
ab hominibus episcopi, vel ecclesiarum est exi- 
gendum. Aliquoties homines episcopi apud mini- 
steriales comitis conqueruntur, et eis justitiam fa- - 
cere nolunt, nisi pro ipsis sejustitient, etiam hiqui- 
dem non debent nisi de mercato viventes, unde 
manifestum est quia ideo non est eis justitia sub- 
trahenda seu neganda. Preeterea contingere solebat 
quod homines comitis hominibus episcopi sua ere- 
debant, etcumi non possent credita rehabere, pro- 
pter hoc res aliorum hominum episcopi capiebant, 
quod dietum est omnino fieri non debere ; creden- - 
ti: enim a. nullo nisi ab eo cui sunt creditae, sunt 


p requirende. Recognitum est preterea quod in feo- 


datis servientibus quos episcopus habet Antissio- 
dori, vel alibi etiamsi de mercato vivant, comes 
nullam omnino in foro, aut alio in loco pro aliquo 
forisfacto, nisi per episcopum habet justit'am seu 
potestatem. Ut igitur preeseripta compositio rata 
et inconcussa perpetuo maneat, episcopi, comitis 
et nostro sigillo eam confirmavimus, notatis testi- 
bus qui nobiscum presentes interfuerunt. Henri- 
cus venerabilis Trecensis episcopus et Girardus ejus- 
dem archidiaconus, Guido Antissiodorensis prs&- 
positus, Willelmus decanus, Stephanus cantor, 
Stephanus cellarius, Garnerius senescallus, Ste-- 
phanus de Petrapertusa milites, Stephanus epi- 
scopi prepositus, Raaudus, burgenses Antissio-. 
dorenses. : 

Actum anno àb Inearnatione Domini 1164, 
regnante Ludovico Francorum rege Christianis- 
simo. 








DIPLOMATA ALANI. 


(Gallia Christiana nova, XII, Instrum., col. 126 et seqq.) 


I. 
Charta Alani episcopi pro Monasterio S. Mariani. 
In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego 


ALANUs Antissiodorensis episcopus. Quoniam cer- 
tum est episcopum Christi vicarium esse, ejusdem 
Christi pauperum debet necessitatibus subvenire. 


1389 


TESTAMENTUM. 


1390 


Eapropter praedecessor noster Hugo Antissiodoren- A fratribus, adjuvante gratia Domini, ordinem B. Au- 


sis episcopus plurima largitus est canonicis regula- 
ribus Premonstratensis ordinis, quos zelo religionis 
 Succensos apud Antissiodorum in ecclesia S. Ma- 
rianiibidem Deo servituros instituit. Si quidem do- 
navit eis prenominatam ecclesiam S. Mariani, cum 
quibusdam eidem ecclesie appendentibus vineis, 
ecclesiam S. Martini, ecclesiam S. Salvii, et sedem 
molendini super Beleham fluvium, eum terra et 
censu pertinentibus ad molendinum. Donavit etiam 
eis ecclesiam B. Maria in suburbio sitam, cum 
censibus et vineis, terris, decimis, pratis, servis et 
ancillis, et omnibusappendentibus propeLongene 
positis, et prebendam integram in Ecclesia 3. Ste- 
phani. Hicomnia canonici de manu episcopi acci- 


pientes, ea tamen seu simplicitate, seu nimia do- B 


nantis confidentia sigillo episcopali non confirman- 
tes, nune anobis deposcunt ista confirmari. Neigi- 
tur de his aliquam in futurum sustineant calum- 
niam, ipsa eadem quz donavit, assensu et conces- 
sione totius capituli Saneti Stephani, et precibus: 
Willelmi comitis Nivernensis, postea Carthusisze 
conversi, non etiam laudante ipso éapitulo, dona- 
mus: quibusetiam donis, exepiscopali benignitate, 
ecclesiam de Tangiaco donantes adjungimus: et ut 
rata, inconvulsaque eis permaneant, conscribi, si- 
gillorumque, nostri videlicet et communis capituli 
S. Stephani caracteribus fecimus consignari. 

Actum est hoc anno ab Incarnatione Domini 
1163. 

IL. 


S. Amatoris prioratus S. Satyri Bituricensis mona- 
sterio unitur. 


Ad episcopalis officii discretionem pertinet loca 
reliziosa non solum tutari et conservare, verum 
etiam ipsam religionem in meliorem statuam promo- 
vere. Inde est quod ego Arawus Deigratia Antissio- 
dorensis dietus episcopus, ecclesiam B. Amatoris 
ex offieio mihi injuneto et apostolica auctoritatis 
mandato, cum illis possessionibus, quas canonici 
regulares tunetenebant, ecclesie S. Satyri in per- 
petuum concedo, salvis institutionibus que sunt 
inter ecclesiam S. Amatoris et B. Stephani, et ea 
conditione ut per episcopum prior ibi dedomo illa 
constituatur, et ibidem juxta consuetudinem et di- 


gustini teneat, et cum fuerit constitutus nisi per 
episcopum amoveatur. Ne qua vero deinceps inter 
episcopum et eanonicos controversie oriatur occa- 
sio, constitutum est meo et eorum assensu, ut de 
vineis episcopi in quibus canonici decimam requi- 
rebant, episcopus singulis annis duodecim modios 
vini persolvat, decem de rubeo et duos de albo. 
In terra vero qute Cunemine dieitur, episcopi quo- 
ties culta fuerit, canonici decimam habeant. Fa- 
eta est autem hsee constitutio in octavis B. Stephani 
in capitulo Antissiodorensi Guidone preposito, 
Rainaudo archidiacono, Rodulpho thesaurario, 
Stephanoeantore presentibus etassistentibus, sub 
assensu etiam totius capituli, anno ab Incarnatione 
Domini 1163, domino Alexandro IIl summo ponti- 
fice, Ludovico rege Francorum, Willelmo juniore 
comite Nivernensi. 
III. 


Alanus monachis Donziaciconfirmat ecclesias quas- 
dam. 


Ego Arawus Dei gratia Antissiodorensis episco- 
pus, notum fieri volo presentibus et futuris, quod 
bone memorie Hugo episcopus Antissiodorensis, 
assumptus inepiscopum de ecclesia S. GermaniAn- 
tissiodorensis cui multo praefuit, S. Mariae Donziaci 
et monachis ibidem Domino famulantibus ecclesiam 
S. Vincentii de Pogniaco et ecclesiam S. Peregrini 
de Boiaco donavit. Deinde tempore meo orta con- 
tentione de prisentatione presbyteri de Boiaco, vi- 
rorum probabilium testimoniis super hoc susceptis, 
vestigiis illius saneti viri inhaerens, donum illud 
de ecclesia de Pogniaco et de ecclesia de Boiaco 
factum confirmavi cum presentatione presbyteri, 
saluo jure episcopali, retenta illa parte decimarum 
qus juris Ecclesie Antissiodorensis erat tempore 
Hugonis episcopi Antissiodorensis assumpti in epi- 
scopum de eeclesia Pontiniacensi,etilla parte census 
quam Benedictus presbyter habebat. Hujus rei testes 
sunt Rainardus abbas Boni Radii, Mauricius prior 
de Donziaco, cujus tempore hoc factum fuit, Ste- 
phanus cellerarius, Rainaudus canonici Antissio- 
dorenses, Arnaudus et Gaufridus monachi de Don- 
Ziaco, Arnaudus prepositus et Willelmus canis 
putidus, 


seiplinam preenominate ecclesie vivat,et cum suis D — Actum anno ab Incarnatione Domini 1164. 











TESTAMENTUM ALANI. 


(Gallia Christiana nova, 1. XII, c. 136.) 


Quod de consilio et voluntate capituli nostri fa- 
etum et confirmanum est, utnullatenus infirmetur, 
fidei committimus litterarum, ut certum habeant et 
ratum posteri quod exaratum est in presenti. Ea- 


propter ego dictus abbas de Ripatorio, ad preesen- 
tium et posterorum notitiam scriptum relinquo 
quod venerabilis dominus Alanus quondam Antis- 
siodorensisepiscopus, ne quid de bonisque habe- 


1391 


B. PETRI CLARJEVALLIS ABBATIS VIII 


bat remaneret intestatum, sic suum per manum A claustrales quam ecclesiasticos, statuens et preeci- 


nostram disposuittestamentum : In primis de gran- 
gia, que Via-Domange (Aodie Vaudemanche) dici- 
tur, ordinatum et statutum ut possessionum sua- 
rum termini ab ea nullatenus transferantur ; sed 
eas ut in presenti possidet, si perpetuo grangia 
remaneret, perpetuo possidebit. Quod si aliquando 
acciderit ut infra muros Doschiea (hodie Dosches) 
terminos dilatare, ita utjuxta se quatuor carrucatas 
terree habeat, tuncetiam termini terrarum qua extra 
rivum de Germont|continenturad voluntatem abba- 
tis et fratrum sanioris consilii poterunt transpor- 
tani. Dabitur eti» m singulis annis per singulas so- 
lemnitates,quibus fratresconveniuntad audiendum 
verbum Dei; et in festivitatibus S. Benardi et in 
anniversario ejusdem Alani de frumento ejusdem 
grangise libra panis albi per singulos : et si, ur- 
gente temporum necessitate, aliqua earum solem- 
nitatum transfertur, aut. sermo dimittatur, hujus 
tamen dispositio statuti nullatenus dimittitur : De 
vinea vero de Valiére dietum est et consensum, 
quod tota usui conventus deputabitur, et ne pro 
cultura hujus cellarii gravarentur, quinque arpenta 
vinearum, quas in monte de Teneleriis (hodie Ten- 
neliéres) continentur, qus sibi emerat idem, eis- 
demassignavit, ut fructum quem inde reciperent, 
ad ejusdem cultum vinee resignarent. Dedit nobis 
preeterea septem calices, et omnes libros suos tam 


p interminatione, 


piendo disponens, ut de libris et calicibus nullus 


1 
| 
d 
! 


d 
4392. 


extra Ripatorium efferatur, aut quomodolibetaspor- 


tetur. Hoe totum factum est hac ratione et consilio 
ut siapud Claram-Vallem in sepulero patrum suo- 
rum fuerit tamulatus, totum quod delibris dietum. 
est ratum permanebit et stabile, sin autem totum 


cassabitur, necratum nec stabile permanebit. Quod - 


verbum, licet moleste haberemus, utpote tanti Pa- 


tris absentiam non amantes, tamen quoniam res | 


erat ei pro anima, et cordi sibi erat ab antiquo S. 
Bernardo consepeliri, ut simul resurgeret, licetin- 
viti sepulturam concessimus ut rogavit, et omnia 
hec ut dicta sunt et conseripta, ne processu tem- 
porum deperirent, sub anathematis inseruimus 
et sic sigilli nostri impressio- 
neet sui annuli appositione jussimus roborari. 
Verumtamen quoniam nihil majus debetur homini, 
quam ut dilectionis affectus qui viventi est exhibi- 
tus, mortuo non negetur, praesenti scripto adjicien- 
tes slatuimus, ut eum ex hoc mundo transierit, sa- 
cerdotes quinque missas, eleriei duo psalteria, laici 
trescentum Pafernoster exsolvant. In anniversario 
autemsic agetur, missa pro, eo dicetur in conventu 
singulis annis, divinum officium pro ea die celebra- 
bant sacerdotes, cleriei quinquaginta psalmos, et 
laici centum Paíer noster exsolvent. Actum anno 
Incarnationis Verbi 4182 (3). : 


(3) Hujus testamenti authenticee tabulee, membranese, suis sigillis integris munita: servantur adhuc in 


Archivio Publico Trecensi. 


E—— M HÉÁÉM ÉII—————M———————M—M 


VITA SANCTI BERNARBDI 
AUCTORE ALANO. 


(Vide Patrologix tom. CLXXXV, Opp. S. Bernardi tom. IV.) 








ANNO DOMINI MCLXXXVI. 


BEATUS 


PETRUS 


CLARZEVALLIS ABBAS OCTAVUS 


NOTITI4 . HISTORICO-LITTERARIA 


(OupniN, Script. eccles., V, 1564.) 


PrerRUS, cognomento Monoculus, Clarevallis abbas octavus, natione Gallus, stirpe nobilis, f. i 

3 , ] actus pri- 
mum monachus Clarevallis,atqueinde postquam Gaufridus per electionem Nb Igniacensi ad hsc 
men Clarevallis transiit, anno 1162 in Gaufridi locum apud Igniacum abbas electus fuit. Cui preefuit 


jt 


1393 "n V . EPISTOLAE. ; 1394 


Ecclesie ad annum usque 1179 quo ex abbate Igniaci, invitus ad matris Ecclesise Clavevallensis clarum 
administrandum admovetur. Scripsitelegantes Epistolas dediversis argumentis, quas mss.in bibliotheca 
Sancti Germani Parisiensis a monacho Transmundo collectas vidi, impressasque habet Bertrandus Tissier 
tome III, pag. 264, Bibliothece Veterum Patrum Ordinis Cisterciensis. Hic judex apostolicus una cum 
abbate Cistercii inter Grandimontenses dissidentes mittitur, quorum clericos seu sacerdotes ex propriis 
dominus ab insolentibus laicis fratribus pulsos, apud Claramvallem gratanter accepit. Functus item 
legatione ad Henricum imperatorem. Tandem cum ex officio Ecclesias ordinis sui visitaret, Fusniaci ' 
extremum spiritum exhalat, quarto Kalendas Decembris, anno 1186, quem sanetitatis opinione celebrem, 
emigrasse, tradit Chronicon Antissiodorense. Delatus ad Claramvallem in primo sancti Bernardi condi- 
torio seu loculo, inter Gerardum communi ecenotaphio ita inscripto reeonditur : Sub Aac cellula lapidea 
jacent dominus Gerardus martyr egregius, sertus Glaravallis abbas * et. dominus Petrus, ocíaUus, 
miraculis clarus, cujus Vita in volumine beati Bernardi habetur. Agunt de Petro Clarezvallis abbate 
.Ceesarius in opere De miraculis sui temporis ; et abbas Conradus in Exordio Magno Cisterciensi, quos 
adeas si plura cupis. Hic fratres Sammarthani in Gallia Christiana, tomo IV, pag. 256, in Abbatibus 
Clarevallensibus. à 





D. PETRI EPISTOL/E. 


(Dom Tissigg. Bibliotheca Patrum Cisterc., Lom. III, pag. 264.) 


I. A sciunt omittere, ne prisce consuetudini pareant, 

'Ad Alezandrum lII papam. Queritur, a seculari- quod post antecessorum inquietiones et lites, in 

bus vexari ordinem Cisterc. litibus, direptione hujus quoque perturbationes insurgant. Hujus ita- 

np opem pontificis adversus ÀZ€ — que vobis et simplicitatem et justitiam commen- 

NEM, du 35 t : . A dantes rogamus, et petimus, ut status ejus, qui ad- 

Crescit diei malitia, ete. Vide infer variorum epi- — sere malignitatis flatibus quatitur, benignitatis 
stolas ad Alexandrum III, post ipsius Regesta, Pà- — vestrg robore fulciatur. 


trologiee, t. CC. 
gii 60 á IV. 
TM AD 4. d . A Ad Moguntinum archiepiscopum. — Ejus virtutes 
Ad eumdem. — Gratias agit. pontifici pro collatis extollit, deinde cenobium Eberbacense ejusque 
beneficiis, prasertim canobio Balernensi (quod 113 
: S T Mo. deae abbatem illi commendat. 
est de linea Claravallis) cujus inchoatum judi- : di pedis 
cium adversus iniquos celeriter terminariezoptat. Post acceptam de antiqua hostilitate victoriam, 
Quid facimus, pie Pater, ete. Vide ubi supra. qua in manibus vestris sancta mater Ecclesia de: 
III. victo schismate triumphavit, post explorate fidei 


Ad cancellarium.— Commendat ei Heduensem epi- — laboriosos agones, quibus per vos imperii virtus, et 
scopum a suis ad sedem apostolicam appellatum. B gloria imperatorie majestatis enituit, non defuit 


Non est timendus de importunitate contemptus, ^ vobis angelus Satane qui malitia sue colaphis 
in quos porrigitur de pietate contuitas, quia nun- — ezedetettriumphantem, ne vel magnitudo vos tantae 
quam importune charitas petitur, cui semper in — operationis extolleret, vel felicium prosperitas con- 
promptu estabundantiusconcedere,quamrogetur. —tinuata suecessuum patientis vestrae meritum non 
Hec est enim quee in Apostolo et apostolicis viris, ^ monstraret. Audivit, et ldetata est Sion, ea quee fi- 
quales vos esse non improbe dixerim, non solum — dei vestre integritate fecistis. Audivimus, et com- 
impendit, sed et superimpenditur. Hzc est, que& — passi sumus, ea que ex aliena perfidia tolerastis, 
cum scandalizatis uritur, cum infirmantibus infir- gratias agentes ei, qui vos pro augmento glorie 
matur (II Cor. xi). Hiec denique que nobis apud — vestre et incursibus tentationis exposuit, et ten- 
vos ex precedentium contemplatione sanctorum tari intolerabiliter non permisit. Liberatum ergo 
spem bonam et in reliquum pollicetur. Ex ea igitur — vosde manibus impiorum, leetis quidem rumoribus 
est, quod presidia vestra pro nostris non solum — auribus leetissimis audientes, non cessamus orare 
necessitatibus, sed et necessitudinibus requirentes, ^ pro vobis, et gratias agere, ut Dominus Deus noster 
causam vobis nostri Heduensis episc. commenda- — cternam vobis gloriam pro publiece pacis admini- 
mus, cui cum edificet et bonorum religio famam, (; stratione retribuat, et sudores patienti vestre 
et religionis bonitas conscientiam, peperitei virtus — manu placide consolationis abstergat. Et quoniam. 
semulos, cum non daret malignitas inimicos. Qui- exspectationi filiorum nostrorum de Eberbaoe gratia 
dam namque de domesticis suisadinsipientiam sibi — vos divina restituit, eos et domum ipsam, qus& haoc-' 
contra stimulum ealeitrantes, nuperadversuseum tenus sub umbra nominis vestri servata est, et in 
erexere caleaneum, et celebris inaocenti& virum ^ omnibus prosperata, multo magis nune vestra, quae- 
ad sedem apostolicam provocarunt.lmprobinam- ^ sumus, presentia foveat, et leedi vel turbari in ali- 
que homines, et jurgiorum scandalis assueti, ne- — quo non permittat. Crescat erga illam gratia, quam 


1395 


B. PETRI CLAFUEVALLIS ABBATIS VIIT 


a vobis, cum discederetis acceperat, cujus utique À monachorum ignoratus parricida delituit : quam- 


Status in hoc potissimum vestrireditus oportunitate 
dirigitur, si vetus misericordia novis miserationi- 
bus cumuletur. Specialiter autem charissimum fra- 
trem nostrum, vestrum vero devotissimum filium, 
À. abbatem ejusdem loci, qui domno G. exinde re- 
deunti successit, vestre benevolentie commenda- 
mus, rogantes per mansuetudinem Jesu Christi, ut 
eum tanquam viscera nostra refoveatis in Domino, 
scientes procul dubio, quod nobis et universo ordini 
exhibitum reputabitur, quidquid ei pacis atque 
solatii vestre charitatis munere conferetur. Si quis 
autem in suggillationem ipsius aliquid vobis sini- 
stri suggesserit, mentiatur potius iniquitas sibi, et 
os loquentis iniqua vestris redargutionibus ob- 
ruatur. 
ys 
Adabbatem Cisterciensem.— Mortem abbgtis Trium- 
F'ontium (1) a pessimo quodam interemptinuntiat. 
Perfusus amaritudine spiritus, el tactus dolore 
eordisintrinseeus, quid dicam vobis, Pater, vel quid 
faciam, nescio, afflictione valida et miseria satura- 
tus. Vosautem ex his qus scribentur a£fendite e£ vi- 
dete, si est dolor similis, sicut dolor meus (Thren. 1, 
12).0bductam namque preteriti vulneris cicatricem 
scidit nuper ictus acerbior: ut qui parricidalia 
dudum funera in Patris nece defleveram, eadem co- 
gar et nunc in Clarevallis primogenito deplorare. 
Ad. majorem vero mearum miseriarum cumulum 
uterque quodammodo inter manus meas extinctus 
est, uterque, me presente, peremptus : ut gladius 
doloris hujus eo crudelius orbati senisanimam per- 
.transiret, quo me miserum feriret cominus, et 
pressius e vicino confoderet. Accidit enim ante 
paucos hos dies, ut in domo Trium Fontium, que 
prima est in filiabus nostris, visitationis ageremus 
offieium ; et ecce abbas ejusdem loci sacrarium 
ecclesie, ubi altare B. Bernardi nuper erexerat, pe- 
culiarem orationem solito celebraturus igreditur, 
quatenus post hec missarum solemnitatibus cele- 
bratis devotior nobis et negotiis instantibus redde- 
retur. Cumque ibi moram faceret, et cum angelis 
Dei assisteret coram Domino, adfuit etiam inter 
eos Satan, permissus in eum extendere manum 
suam ; ut ille innocentissimus Pater ibi reciperet 
mortem,ubi vitz requirebat auctorem. Ingressus est 
namque post eum vir Belial nomine Simon, qui 
clauso ostio ut occideret in abscondito, Patrem 
suum predictum abbatem vibratain caputejus acie 
securis aggreditur ; nec prius a vultus et verticis 
concisione destitit, quam ille non jam miser, sed 
adhuc miserabilis Pater laureatus suo sanguine spi- 
ritum inejus quem orabat manibus exspiraret. Post 
hzc una hora transacta abiit crudelissimus parri- 
cida, et missam celebrare non timuit ; ut velamen- 
tum sceleris devotione sibiascisceret sacerdotii. Diu 
enim pre tumultu lugentium et concurrentium 


(4) B. Gerardi Igniaci paulo ante occisi. 


vis vox sanguinis sine intermissione fluentis virum 
sanguinum, quoties. feretro cominus accessisset, 


1396 


* 
-4 


4 
: 


| 


stillieidiali quodam testimonio demonstraret. Unde - 
postmodum pro hiset aliis quibusdam eonjectura- - 


libus signis ad rationem positus, reum se patrati. 


facinoris confitetur : dignus quidem qui nullam 
consequatur veniam, qui nullam in eo reperit mor- 
tis eausam. Et ecce nunc, Pater optime, captus et 
eatenatus tenetur in vinculis : pro quo vobis in- 
stantissime supplicamus, ut preefixa die consilio, et 
habita deliberatione cum fratribus, talis in eum de- 
finiatur pena, quod similis presumptionis debeat 
finiri materia. 


VI. 


Ad conventum Trium-Fontium. — Monet conven- 
tum illum, ut diligenter servent homicidam, nec 
fame enecent. 


Quibus est cor unum, et anima una in Domino, 


consequens est, cattera quoque fore communia, 
que sub certa lege incommutabilis eequilatis, vel 
gratuita benignitas sortis melioris indulserit, vel 
tristis illisio casus asperioris infligit. Probat hoe in 
dolore vulneris vestri Patrum ordinis immoderata 
compassio, in quorum pectora mceroris partieipa- 
tione transfunditur, quidquid illud est, quo pro re. 
centis enormitate facinoris vestra fraternitas con- 
tristatur. Sentiunt, sentiunt ad se pertinere pro vi- 
rili portione, quod plangitis ; quia quod vos urit 
singularitate discriminis, in illis succendit affinitas 
charitatis. Suadent autem, et a vobis cupiunt, ut 
jam tandem doloris hujus consolatione suscepta 
actus vestros provida circumspectione valletis, ta- 
lesque vos exhibeatis in posterum, quod infortu- 
nii presentis acerbitas, non tam preeteritorum pcena 
neglectuum, quam subsequentium &stimetur eusto- 
dia meritorum. Porro de illo miserabili parricida 
definito consilio statuerunt, ut quamvis non solum 
presentia, sed memoria quoque ejus horrorem par- 
iter renovet et dolorem, eum tamen pro majori 
scandalo devitando usque ad capitulum sub distri- 
cta faciatis custodia conservari, pane tantummodo 
et aqua vitam miseri sustentantes, excepto quod ei 
iribus diebus hebdomada pulmentum aliquod ve- 
stra poterithumanitas erogare. Cavendum est enim 


et nobis et vobis, ut cum volumus ne de vinculis - 


nostris effugiat, hunc in manibus nostris famis vio- 
lentia non exstinguat. Videte ergo, ne contemnatis 
unum ex his duobus : quia quod ordinis decrevit 
auctoritas, vestra debet omnino religiositas eemu- 
lari. Quod autem superagendum .est negotiis ve- 
stris, ecce nos domi sumus, parati ad omne subsi- 
dium consolalionis et pacis, quando consilii tempus 
venerit coram vobis. 


VII. 
Adabbatem Cariloci. — Mercatori, quise innegotia- 


k 
1 


1397 


EPISTOLAE. 


..4398 


tione pecoris dicebat cireumventum, reddi quod. ^ tatis : nec fuit ibi consideratio prava, qua regis ho- 


justum fuerit, precipit. 
Non parvus in charitate profectus ostenditur, 


'eum fraterne pacis lucrum peculiariis questibus 


antefertur. Est enim, ut ait Apostolus,quastus ma- 
gnus pietas cum sufficientia (I Tim. v1), cui nos po- 
tissimum oportet intendere, qui terrena eredimur 
pro colestibus dimisisse. Unde quoniam ille in ne- 
gotiatione pecoris, quod a fratribus vestris emerat, 
ad summam fere trecentorum solidorum se asserit 


'eireumventum ; volumus ut discretio vestra rem 


diligenter inquirat, ét, si verum esse compererit 
quod asseritar, damnum predicti N. compensatio- 


'pe ràtionabili moderetur. Sie enim et hic glorifica- 


- 


bitur Deus ; eui aeceptabile saerifieium in ara cor- 
"dis incenditur, cum terrens cupiditatis arvina cha- B 
ritatis ignibus adoletur. 


VIII. 
Ad Simonem Montisacuti.— Hortatur illum instare 
operibus pietatis erga proximos. 
Operantem in vobis gratiam Dei nostri, quam 
velutolivam fructiferam in peetore vestro plantavit 
Omnipotens, gaudenter inspicimus et suscipimus 


reverenter; scientes, quod nunquam se in bons 
"operationis ramos tam late diffunderet, nisi eam 


superni roris irriguum in ipso de quo pullulat cha- 
ritatis cespite fecundaret. Huic ergo totis in Chri- 
sto congaudentes affectibus, juges ei profectus et 
fructus uberes imprecamur ; ut ita nimirum per 


^salutiferas actiones erumpat indesinenter in publi- 


"eum, quod indeficiens capiat in intimis ineremen-; ( 


tum. Capiet autem, si erogare non desinat ; quia 
oleum pietatis et miserationis unguentum quanto 
copiosius infraternas necessitates effunditur, tanto 
donis potioribus augmentatur. Nescit enim subja- 
cere gratia divina defectibus : sed sua potius atte- 
nuatione pinguescens, inde reparatur ad lucrum, 
unde videbatur incurrisse dispendium. Instate igi- 
tur, sicut et facitis, operibus pietatis, ut et vobis 
acquiratis pro meritorum retributione coronam : et 


nobis de salute vestra perennem faciatis commeare 


Itetitiam. 

IX. 

Ad Vintoniensem episcopum. — Ait se in quodam 
negotio regum non inhonorasse, sed ordinis puri- 
tati consuluisse, adversus falsum fratrem : et. 
domum Moríuimaris commendat. 


Susceptis cum gratiarum actione litteris quas 
misistis, ad placandum regis (2) animum nuntios 
et scripta dirigimus ; sperantes, quod si rei geste 
dignoverit puritatem, serenabitur clementia vultus 
ejus : et converlet ad misericordiam, quod dispo- 
nebat ad iram. Vos quoque ne ignorata veritate 
dubia pro certis accipere debeatis, credite potius 
nobis, fidem si placet fidelissimo testimonio com- 
mendantes, quod quidquid de illo factum est et 


statutum, necessitas egit juris, et sinceritas eequi- 


(2) Regem Anglis hic intellige. 


norificentiee derogaret : sed simplex et opportuna 
provisio, ne puritas Ordinis, nomenque persone 
ignominia crescente vilesceret. Quod autem captum 
se asserit et velut in carcere constitutum, viderit 
ipse quid dicat ; ne forte hoc magis pro carcere 
deputet, quod non permittitur circuire terram et 
perambulare eam, ut vadens loquatur adversus fra- 
tres suos, et contra filios matris suse ponat scan- 
dalum. Aures ergo vestras vanis amodo suggestio- 
nibus obstruentes, agite, quaesumus, etapud Domi- 
num regem state pro nobis ; ut non contineat in 
ira misericordias suas, nec habeat, se judice, reos, 
quos sinceritas probat inculpate actionis innoxios. 
Domum vero Mortuimaris consueta pietate respi- 
ciat, ne et ipsa loco supplicii luat, quod ad instar 
et consuetudinem vivi maris carnem mortuamnon 
retentat, 
X. 


Ad abbatem de Vallibus. — Queritur librum quem 
commodaverat, pessumdatum sftillicidio fuisse, 
et noctu restitutum, ne pateret detrimentum. 


Gravis jactura est, et pluribus onusta dispendiis, 
cum eatenus damnum rei corporalis incurritur, ut 
et charitatis simplicitas deludatur. Quod ideo dici- 
mas, quia librum quem remisistis nobis nimio ne- 
glectu pessumdatum, et stillicidii alluvione complu- 
tum,cum incaute servassetis, cautissime remisistis : 
procurante videlicet portitore, ut eum noctu redde- 
ret, etipse antelucanus in crastinum causam non- 
dum cognita pertransiret. Quasi non sufficeret, 
quodinjuriam damni dati serotinus hospes occuluit, 
nisi denuo confidentiam nostram fuga redderet im- 
provise festinationis illusam. Quo autem adhuc illi 
alium a nobis accipere librum, quibus priorem di- 
miserat sub tali ludificatione confusum ? Licet ergo 
pro illa, que omnia sustinet, charitate, preeteritam 
ad presens dissimulemus offensam ; similia tamen 
a simili formidantes, librum alium quem habetis ex 
nostris, confestim nobis volumus resignari : scien- 
tes in se potius retorquere periculum, qui expe- 
rientia preecedentis incommodi, futuri non declinat 
infortunia detrimenti. 

Xl. 
Adreginam Tarasiam. — Laudaireginam, maxime 
ob liberalitatem in pauperes, et àn ordinem. 

Pervenit ad nos ea quam misistis pagina littera- 
rum, quz et eximise devotionis erat plena dulce- 
dine, et regize rutilabat fidei claritate, Liquido nam- 
que nobisillarum tenore innotuit, quod eum presto 
sit vobis de honore principali sublimitas, mentis 
multo magis humilitas vos honorat, quein serenis- 
simo corde vestro mundane potentia fastum repri- 
mit, dum illud in ambitum beatitudinis ccelestis at- 
tollit. Hine est quod preeter morem caeterarum no- 
stri temporis feminarum, in pauperibus Christi 
Christianam non erubescitis paupertatem : dum il- 


1399 


B. PETRI CLAPJEVALLIS ABBATIS VIII 


lorum suffragia devotissime queritis, quos ipsa A 


magis vestro suffragio sustentatis. Et unde tantus 
tenor humilitatis in virgine, nisi de amore et imi- 
tatione illius, qui se ipsum exinanivit, nasci digna- 
tus ex virgine ? Nunc ergo, Domine Jesu Christe, 
seminator pietatis humilisque consilii, accipe semi- 
num fructus, quos in Tharasia seminasti. Vos au- 
tem excellentissima domina, quam supernus Domi- 
nus tanta benedictione preevenit, ut prius didiceri- 
tis celos amare quam terram, agite quod agitis, di- 
ligite quod amatis : ut, post preesentis plorize flori- 
dum prineipatum, corruptibilem regni hujus coro- 
nam incorrupto diademate commutetis. Pauperes 
vero fratres nostros, imo ex vestra familiaritatejam 
divites, magnificentiae vestre, etiam cum non opor- 
teat, commendamus, quatenus et nos circa illos 
paterne sollicitudinis comprobemus affectum, et 
vobis merces operis geminetur, si quod ultroneali- 
beralitate facitis, commonitionis quoque nostra 
obedientia faciatis. 


XII. 


Ad regem Portugalia.— Regis humilitatem, cujus 
praventus litteris fuerat, commendat, ac in Or- 
dinem charitatem : acceptatque cenobium de 
Castineria sibi ab eodem rege oblatum. 


Pie dignationis vestre gratiam, qua nos regis 
salutationis alloquio prevenistis, obviis brachiis 
prone humilitatis amplectimur ; gratias agentes 
Deo, qui sic vos fecit gloria terrens dignitatis ex- 
:celsum, ut magis amore coelestium humilitatis vos 
fecerit apice gloriosum. Sic enim humiliter, sic 
benigne vestra se nobis gloria in litteris quas mi- 
sistis insinuat: ut militem potius videantur sonare, 
quam principem : nisi quod ille vere est eminentis- 
simus principatus, qui Christi fide cernitur et hu- 
militate subnixus.Jam vero quas vobis litterasred- 
hibere poterimus, qui paupertatem fratrum nostro- 
rum pauperem esse non sinitis, quam continue 
beneficentie& donis et protensis locorum finibus 
ampliatis ? Intende, quiesumus, ChristeJesu, etheec 
sancta opera regie hujus pietatis accepta : ut qui 
pauperibus tuis liberam reddit hujus sseculi solli- 
citudinem, perennem cum eishabeatin domo Patris 
tui tuo munere mansionem. Nos quoque pro mo- 
dulo nostro, piissime princeps, benevolentie ve- 
stre divitias venerantes, oblationem monasterii de 
Castineria, quod pisa religionis amore in ordinis 
nostri titulum transcribere cogitastis, gratanter ac- 
cipimus : promptam gerentes in Domino volunta- 
tem, ut cum abbas loci venerit, subventionem a 
nobis et opem recipiat congruentem. Quod autem 
ad orationum pertinet suffragia quiz petistis, nun- 
quid potestisbonorum nostrorum non esse partici- 
pes, quibus in tantum sumus pro tanta benevolen- 
lia debitores ? 


XIII. 
Conventus Claravallis, ad papam Alexandrum. — 


B 


C 


D 


4 
4400 | 


Orat conventus pontificem,nesuo abbate Henrico, 
qui ad Tolosanum episcopatum quaerebatur, 
destituatur. 


Discipulorum Christi exemplo ducimur, etc. 


"Vide in Alexandro IlI, ubi supra. 


XIV. 


Conventus Claravallis, ad regem Francorum. — 
Orat regem, ne permittat abbatem suum sibi au-. 
ferri, et Tolosanum episcopum constitu. 


Amplissimos regie dilectionis affectus, quos ad - 
universas Ecclesias regni vestri ob reverentiam 
summi Regis expanditis, ad cumulum consuevistis 
initiate circa nos charitatis asciscere, ut gratiam - 
ceteris ex vestra pietate communem, nobis facere- 
tisabsquealiorum preejudicio singularem. Sic enim 
piissimum pectus vestrum ccelestisgratie opesam- 
plificant, ut abundet in eo quod universitas hau- 
riat;et non desit eidem, quod familiaris affectio 
jure proprietatis invadat. Nos ergo specialis gratise 
prarogativa gaudentes, tanto securius in necessita- 
tibus nostris ad thronum vestre majestatis accedi- 
mus, quanto clarioris certitudinis argumenta ex 
ipso dilectionis privilegio jam tenemus. Nunc ergo 
Clarevalli vestrae granditer vos adesse necesse est: 
qua sihumano prejudicio pastorem suum regnan- 
tibus vobis amiserit, non restat ei amplius in quo 
confidere ultra de homine vel velit. omnino, vel 
possit. Misimus autem nuntios nostros ad vos, qui. 
nimirum ut fideles inveniantur, necesse est com- 
pletum iri, quod nobis per eos de vestre protectio- 
nis magnificentia respondistis. Nam dominus cardi- 
nalis qualiter impleverit quod promisit, inopinata 
mutatione tam itineris quam voluntatis ostendit. 
Superest igitur, ut fidei vestre sinceritas opem no- 
bis fraudatce consolationis instauret, scribendo do- 
mino papse, ut in hoc exterminium pacis nostre 
neque nuncassentiat, neque in posterum cujuslibet . 
desolate Ecclesie voces in consuetudinem nostra 
turbationis admittat. Improbum namque est, et 
sacris legibus interdictum, ut quis cum detrimento 
loeupletetur alterius. Et nos certe pro utilis ele- 
ctione pastoris frustra videmur studio devote ora- 
tionis insistere, si ex usu contingat nostras nos 
laerymas alienis potius consolationibus profu- 
disse. 

XV. 

Conventus Claravallis, ad dominum Cadorum 
archidiaconum. — Moleste se ferre ait, quod non 
potuerit ejus visitatione honorari ; et mortem 
prioris sui nuntiat. 

Digne quidem prudentia tua, sed non minus di- 
gnanter excusat, quod regalis obsequii funetioni- 
bus occupatus, promissam nobis adventus tui leeti- 
tiam statuto exhibere tempore nequivisti, Illud ta- 
men oportet agnoscas ; quod excusatio ista non sa- 
tisfacit votis, etiamsi videatur satisfecisse judiciis, 
eo quod charitatis affectibus non praescribit, quid- 
quidimprovidus casus quantumlibet juste necessi- 
tatis invexerit. Quid enim si non possis explicare 


4401 Lrw3t ny 


amo, nee minus subinde insummam desideriorum 
suorum contumax flamma ferventis amoris attolli- 
tur, etiamsi superjectee difficultatis obice reprima- 
tur. Habet enim et hic suum non improba dilectio- 
nis improbitas, ut plerumque dum assequi cupita 
non possumus, quod negat impossibilitas ardentius 
cupiamus. De csetero vestrum est, omnimodis pro- 
curare, ut nonablatum nobissit, sed dilatum, quod 
de adventu vestro pia fuerat familiaritate disposi- 
tum. Dehine vero quod status nostri notitiam dari 
vobis per litteras postulastis, ex illa nimirum pro- 
diit charitate, qua vestrum non immerito facitis, 
quidquid nobis pepererit vel prosperitas lzetum, vel 
sinisteritas lustuosum. Et nos quidem et Clareeval- 
lis vestra per gratiam Dei satis prospere agimus; 
excepto quod novissimediebus isti non leviter nos 
tetigit manus Domini : quos, ut utriusque parentis 
orbaremur solatio, una die dira valde perculit, in 
abbatis absentia, mors prioris. Nos autem alterius 

gementesobitum, alterius reditum prsestolantes (3), 

inter mcrores et gaudia medii suspiramus : inde 

utique magis tristes, quod predicti Patrisadventum, 
quem jamdiuinanitersustinemus, pre teedio more 
sperare desinimus. 

XVI. 

Ad religiososin Germania constitutos. — Conventus 
Clarzvallensi,abbatibus Germaniz participatio- 
nem orationum, etc. communicat. 
Seimus,fratres,quod supernorum dona charisma- 

tum fraterne participationis communione proficiunt, 

et eo copiosius infra possessorum suorum mentes 
exuberant, quo largiusin subsidia proximorum de- 
rivatione quadam traducis charitatis emanant. Inde 
est, quod in nostre fraternitatis suffragia requisiti, 
votis vestris libenter annuimus, concedentes utique 
vobis perpetuum Deoinorationum nostrarum par- 
ticipatione consortium ; utet nos, quod oppido po- 
stulamus, communione vestrarum gratum Deo par- 
ticipium consequamur. Sic enim dum nostra in 
alterutrum bona dividimus, in amorem Deisub vin- 
culo pacis mentes intimasadunamus : et quod divi- 
nitur habebatur in singulis, hac unitate proficit 
universis. Quapropter monemus vos et exhortamur 
in Domino, ut jam deinceps hujus communionis in- 
tuitu ad gratiam Dei nobis et vobis pariter prome- 
rendam in divini operis ministerio studiosius vigi- 
letis, plena manu in benedictionibus seminantes, 
quod plena tandem falee in eeternis messionibus 
colligatis. Expandatur in cordibus vestris justitise 
sus, ostium claudatur ineptiis, et amor seculi, vel 
saecularium potestatum divini amoris custodis post- 
ponatur. Ipse quoque necessitudines naturales in 
affectibus vestris non. preejudicent veritatis ; quia 
nec regnum Dei earo etsanguis assequitur; nec 
vobis ullatenus expedit, ut si pro Christo seculum 


(3) Henricus abbas tunc creatus est cardinalis. 


EPISTOLAE. 


quod cupio ? Ego tamen nequeo non amare quod A reliquistis, 


B 


1402 


Christum pro seculo reciprocatione 
damnabili relinquatis. 


XVII. 


Ad conventum Mortuimaris. — Afflictos hortatur ad 
exerendam virtutem, etpatientiam ex hibendam. 


Audito surgentis fremitu tempestatis, quam con- 
tra vos et domum vestram flatus diabolicee mali- 
gnitatis exagitat ; instamus qua possumus precé 
sollicita dorinientem denuo susoitare Jesum, ut 
surgat nunc, et. opituletur vobis, et in tanta vos 
necessitate non deserat. Speramus autem, etin 
ipso confidimus, quod surgens surget ventis impe- 
raturus et fluctibus, ut fiat ex commotione tran- 
qnillitas et statuta. procella turbationis hujus in 
auram, mitescant et sileant fluctus ejus. vobis au- 
tem, charissimi, opportunitas indulta est exerende. 
virtutis, utquid in pace profeceritis, in persecutione 
monstretis : et nunc de thesauris vestris explicetis 
ad meritum, quidquid negotiantibus vobis venisse 
putatis in lucrum. Ecce enim super vos quasi picea 
nox ealiginosetribulationis oppanditur ; sed agite, 
ut nox sicut dies illuminetur, fiatque nox ista illu- 
minatio vestra in deliciis vestris, cum effulserit in 
obscuritate turbinis, quod olim accendistis in lu- 


'" mine claritatis. Sie enim scriptum est : In die 


C 


mandavit Dominus misericordiam suam et nocte 
canticum ejus (Psal. xut). Quod est hoc canticum, 
nisi gratiarum actio et vox laudis; in quam tunc 
precipue jubemur erumpere, cum gravius contra 
nos mala vite preesentis erumpunt? Ad hoc canti- 
cum invitabat discipulos, qui dicebat : Omne gau- 
dium existimale, fratres mei, cum in varias tentatio- 
nes incideritis (Jac. 1). Et ne qua dubietas de vehe- 
mentia tentationis obrepta, attendite quod alius 
non alio spiritu. preedicavit : Fidelis est, inquit, 
Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod po- 
testis ;sed faciet cum tentatione proventum, ut possi- 
tis sustinere (I Cor. x). Vos ergo, fratres, ponite in 
cordibus vestris patientiam servare contiunam : 
et de malitia illusoris lucrum facite charita- 
tis. Rectas facite vias vestras, et studia vestra ad 
Dominum dirigantur : ut fiatin vobis, quod legitis. 
Cum placuerint Domino vie hominis,inimicos quo- 
que ejus convertet ad pacem. Quis enim nocebit 
vobis, si boni emulatores fueritis ? Perseveret in 
vobis disciplina Ordinis, fraternitatis amor, since- 
ritas charitatis : et jam nulla timeatur adversitas, 
ubi nulla dominaturiniquitas. Vivat in vobis timor 
Dei, seeculique contemptus, et victa suntomnia.Nos 
quoque juxta quod ipsi petitis, ad dominum re- 
gem (4), aliasque personas, nuntios litterasque dire- 
ximus ; sperantes, quod in proximo vobis pax et 
tranquillitas oportune subrideat, dummodo virga 
discipline quam geritis, nec decidat his flatibus, 
nec arescat. 


(&) Regem Anglise intellige. 


1403 


XVIII. 

Ad Batoniensem episcopum, et abbatem Fordensem. 
— Commendat causam monachorum de Fontibus. 

Pro causa fratrum nostrorum de Fontibus, qua 
a domino papa vestre committitur pietati, vobis 
quidem de superfluo scribimus ; eum credamus, 
salis superque vestris pectoribus insitum, ut judi- 
celis in justitia pauperes, et arguatis in &quitate 
pro mansuetisterree. Causa quoque ipsa, sicut bene 
confidimus, ita fovetur beneficio juris, ut non mul- 
tum debeat officio judicantis. Verum, quia sic eis 
visum est, visum est et nobis, utvestram humiliter 
excellentiam imploremus ; quatenus intret in con- 
spectu vestro gemitus afflictorum ; nec patiamini, 
ut iliius pauperes legibus onerentur iniquis, qui 
huanem diffinitionis judicia statera ponderaturus 
est iequitatis. Veniet, veniet dies illa, quidquid in- 
terim Christi pauperes patiantur, quando stabunt 
in magna constantia adversus eos, quise augustia- 
verunt et qui abstulerunt labores eorum. Perhibe- 
mus autem et nos testimonium veritati, quod vir 
venerabilis D. Philippus, cujus verbo dominus Ebo- 
racensis videtur inniti, tanquam ille ex partecon- 
ventus et cause abrenuntiaveritet quereli, contra 
omnino asserit et. testatur, hoe solum se dixisse 
commemorans, expedire magis eis misericordiam 
sui et patroni et pontificis exspectare, quam cum 
eo sub dubia litis marte contendere. Quocirca ro- 
gamus vos etobsecramus in Christo Jesu, ut quem 
admodum accepistis adomino papa, quomodo vos 
oporteat ambulare, et in cause examinatione pro- 
cedere, ita Patres, agere studeatis, et commissum 


AIMERICI PATRIARCHAE ANTIOCHENI 
A vobis negotium juxta mera cause merita diffinire. 


B 


C 


Scitis enim, quam periculosum sitdeferre persons 
si exinde contingat aliquid deperire justitise. 


XIX. 


Ad Albanensem et Pranestinum episc. — Rogat, 
ui eorum malefactores coerceantur. 

Cur eos disjungat vel apex unus in litteris, qui 
uno junguntur apice dignitatis: vel cur diversitas 
queraturin chartulis, ubi simplex viget unitas cha- 
ritatis ? Duobus ergo vobis scribimus, tanquam 
uni ; quia dumin uno quolibetsuscipimusalterum, 
singularem affectum colimusin pluralitate duorum. 
Domesticus vobis est Ecclesi: nostre status, a qui- 
bus non peregrinatur affectus. Posita est, ut scitis, 


inter gentes indomitas,et Gallica fortiutdine contu- - 


maces; qu& dum sua. per intemperantiam prodi- 
gunt, aliena per violentiam diripiunt et predantur. 
Ideoque mediante sollicitudine vestra rescriptum 
nobis petimus sedis apostolice prorogari : quo 
achiepiscopis et episcopis terre nostre generalis 
mandati statuatur auctoritas, ut de malefactoribus 
nostris plenam nobis justitiam faciant, nec in eos 
aliqua postmodum absolutio prodeat, si digna satis- 
factio non praecedat. Cessenta sacri participatione 
mysterii ville, oppida, civitates, quandiu ibi B. 
Remigii preda constiterit; ut proveniat nobisrerum 
indemnitas amotarum, dumillis interdicitur solem- 
nitas divinorum. H«c interim per vos, et quidem 
magna deposcimus ;in quibus si nobis dilectio 
vestra responderit, fiet, ut cum oportuerit, majora 
poscamus. 








ANNO DOMINI MCLXXXVII 


AIMERICI 


PATRIARCH/E ANTIOCHENI 
TERRICI 


TEMPLARIORUM MAGNI PR/ECEPTORIS 


EPISTOL/E 


I. 


Aimerici patriarchaeAntiocheni ad Ludovicum re- 
gem Froncorum. — Relata Turcorum in Chris- 
tianos victorta, ipsius implorat auxilium. 

(ManrrN., Ampliss. Gollect., 1, 810.) 
Anno ab. Incarnat.. Domini 416& missa est hec 


D epistola a patriarcha Antiochis regi Francorum 


Ludovico, ita se habens. 


AiniCcus Dei gratia sanete sedis apostolice 
Antiochie patriarcha Lupovico, regi Francorum il- 
lustri, salutem et patriarchalem benedictionem. 

.Regia majestati decebat nos | semper leta Scri- 


1405 


. EPISTOL E. 


1406 


bere, et splendorem pectoris ejus verborum splen- À quem tenere non possent, contractis undique vi- 


dore et dilectione fovere. E contrario autem semper 
factum est nobiscum. Continue quippe sunt oe- 
casiones flebiles, continuus dolor et gemitus, nec 
possumus loqui, nisiin quibus versamur. Sicenim 
vulgo dicitur, ubi dolor ibi lingua et manus. Mor- 
tes Christianorum frequentes et captivationes, quas 
quotidie videmus, consumptio etiam Orientalis 
Ecclesise, inenarrabili nos affligunt dolore, qui ad 
internecionem penitus excruciati,in amaritudinibus 
"animse viventes morimur, et amariorem morte vi- 
tam ducentes, ad cumulum miseriarum nostrarum 
ex toto non possumus mori, nee est qui recogitet 
in corde suo, e£ clementia motus manum porrigat 
adsublevandum. Sed ne verbis diutiusimmoremur, 
perrarus qui apud nos est populus Christianorum, 
una nobiseum ad vos clamat, clementiam vestram 
preeligens, que post Deum sufficiat nos et Ecole- 
siam Dei in Oriente liberare. Et ut ordo rerum 
cira nos gestarum ex toto notus sit vobis, Quadra- 
gesima que proxima preeteriit, quidam de homini- 
bus illis qui cirea nos sunt inter Saracenos major 
habetur et christianitatem nostram super omnes 
qui longe ante fuerunt oppressit, princeps militiae 
ejus e£ Damascum procurans, qui possessurus cum 
ingenti Turcorum manu intravit /Egyptum. Rex 
. igitur ZEgypti, quiet soldanus Babylonis dicitur, 
de sua suorumque virtute diffidens, adversus su. 
pervenientem gentem Turcorum bellicosissimam 
consilium habuit quocunque modo posset regem 
Jerusalem quizrere adjutorem, sapienti usus eon- 
silio, malens regnare sub tributo, quam spiritu 
privari simul et regno. Ille igitur, ut diximus, in- 
gressus est /Egyptum, et quibusdam terre illius 
sibi faventibus, civitatem quamdam occupavit, 
quam et munivit. Intereà soldanus cum domino 
rege paetionibus agens, de persolvendo omnibus 
annis tributo, de captivis Christianis omnibus libe- 
randis ex /Egypto, dominum regem auxiliatorem 
suscepit. Qui instante articulo profectionis sus 
nobis et novo principi nostro cognato suo Boa- 
mundo, illius Raymundi principis filio, in reditum 
usque suum tam regni sui quam et terre commi- 
serat curam. Magnus itaque ille Christiani populi 
interfector, e vicino nobis positus, collectis undique 
infidelium regibus et populis, volens licentiustrans- 
ire ad depopulandum regnum Jerosolymitanum, 
ut juam posset opem ferret homini suo in Egypto 
laboranti, principi nostro pacem et trevias obtulit, 
multotiesque requisivit, nec fuit principis consi- 
lium usque in domini regis reditum illi de pace 
acquiescere. Cum igitur videret quod proposuerat 
se explere non posse, fremebundus in nos arma 
convertit, et quoddam castellum nostrum Harenc 
nomine,duodecimo ab urbe nostra milliario distans 
obsedit.Obsessisautem ad nosjugiter clamantibus, 
qui eirciter septem milia erant inter bellatores, 
mulieres et infantes, nec cessantibus diu noctuque, 
. utmiüsereremur eorum, die etiam designato ultra 


ribus, princeps noster die Sancti Laurentii egressus, 
Antiochiam usque ad castellum, salvis omnibus 
qui cum eo erant, perrexit. Turci vero, sieut sunt 
callidi, obsidionem dimittentes, non longe a cas- 
tello inter angustias locorum in terra sua substi- 
terunt. Altera autem die nostri ad id locorum 
Turcos insecuti, cum se non satis sapienter age- 
rent, commisso prelio terga dederunt, adeoque 
infeliciter pugnatum est, ut nullus ex nobis fere 
evaderet alicujus nominis, nisi quem fortitudo 
equi, aut casus aliquis de tumultu illo eripuit. Re- 
tentus est princeps, retentus est et comes Tripolis 
quidam Greecus etiam Calamannus magni nominis 
dux Mamistiensis, Hugo de Lusiniano, fratres Tem- 


B pli et Hospitalis aliqui, qui de terra Tripolis cum 


comite venerant: detruncati alii, alii capti, de po- 
pulo nullis aut perraris salvatis, ad summum pe- 
nitus consumptis hominibus, et equis, ei armis. 
Post Christianorum stragem, ad castellum pre- 
dictum Turci revertentes, illud obtinuerunt, ex 
paetione debilem multitudinem tàm mulierum quam 
infantum et vulneratorum usque Antiochiam per- 
ducentes. Qui postmodum ad urbem accedentes, 
totam terram pervagati sunt, usque ad mare in ore 


-gladii, et igne cirea omnia, qua in oculis eorum 


fuerunt, pro libitu tyrannidem excercentes. Testis 
est Deus, quia reliquie, que» remanserunt nobis, 
minime sufficiunt diurnis noeturnisque excubiis 
murorum, quorum eustodiam etiam eis quos sus- 


C pectos habemus, ex penuria hominum tradimus 


et tutelam : portas, relicto ecclesiarum usu, clerici 
et presbyteri custodiunt ; nosipsi murorum vigiliis 
surgentes insistimus, fracturas eorum ex ierr&e 
motu multas in multo labore quomodo possumus, 
snie intermissione reficimus : ethoe totum frustra, 
nisi benigniori vultu nos respexerit Deus ; neque 
enim speramus diu subsistere, attendentes virtutes 
hominum hujus temporis deperiisseet nullasesse; 
sed hoc facimus, ut quidquid potuit fieri, intenta- 
tum non fuerit a nobis. Super omnia in hoc nos 
inducit sola anchora, quee relicia est spei nostre, 
quod ab omnibus audivimus de magnitudine vestra, 
quia semper hiec ad nos anhelans super reges Oc- 
cidentis universos in ore habeat Orientem. Unde 
daturintelligi nobis, quia non eritgaudium vestrum 
plenum,donec impleveritis,quod aliquando propter 
merita nostra non est datum nobis, et est nobis 
spes, quod in manu vestra visitabit Dominus po- 
pulum suum, et miserebitur nostri. Ingrediantur 
in auressummi et incomparabilis principis suspiria 
et gemitus Christianorum, pungant cor ejus tor- 
menta et dolores captivorum. Et nelongius modum 
excedamus epistole, autsub exspectatione hae vana 
deficiamus, umbraque mortis diutius consumamur, 
rescribere nobis et respondere dignetur majestas 
regia placitum suum, et non erit nobis grave quid- 
quid in verbo ejus sustineamus. Augeat Dominus 
Jesus Christus in corde regis desiderium quod de- 


4401 


AIMERICI PATRIARCHZE ANTIOCHENI 


4408 


sideramus, ut accendatillud in eujus manu corda A digno operi volueritis magnum apponere, ut venia- 


sunt regum. Amen. 
II. 


Aimerici ad. Henricum Anglorum regem.— Ejus- 
dem argumenti. 


(Banow. Annal. ad an. 1187, num. 3.) 

AiMERICUS, Dei gratia sancte et apostolicre sedis 
Antiochis patriarcha, HNRICO, per eamdem graliam 
Anglorum ilulstrissimo regi, dilecto domino et 
amico, in illo regnare per quem reges regnant. 

Condignum et insstimabilem dolorem nostrum 
pro insperato et terribili quod nobis, imo toti Chri- 
stianitati nuper accidit, infortunio,cum laerymis et 
singultibus excellenti& vestre per hsec presentia 
denuntiamus. Audiat vobiscum omne seculum do- 


lorem nostrum, ut sciat unde veniat, aut quo ten- g lonensem, et Valeniensem episcopos, quos prohoe 


dat noster luctus et nostra lamentatio. Quarto die 
mensis Julii, anno Inearnati Verbi millesimo cen- 
tesimo octogesimo septimo, Saladinus, collecta ho- 
stium peregrina multitudine, prelium commisit 
cum his qui erant in terra Hierusalem Christianis, 
et fusis eorum copiis de ipsis pro velle suo trium- 
phavit, vivifica cruce ludibrio Turcorum exposita, 
capto rege et magistro Templi, Raymundo quoque 
principe propriis manibus nefandi Saladini inter- 
fecto: et episcopis, cum Templariis et Hospitala- 
riis, e& cum omni fere multitudine MCC et peditum 
triginta millia in tuitione S. crucis gladiis jugula- 
tis, excepta multitudine copiosa qu& postea in ur- 
bibus quas cepit, est interempta vel captivata. Sa- 
tiatusdeniquesanguine Christianorum, Tiberiadem 
cepit et munivit: deinde civitatem nobilem Acca- 
ron [Accon],Cayphas, Ceesaream Joppen, Nazareth, 
Sebasten, Neapolim, Lydden, Ramatham, Arsur, 
Hebron, Bethlehem et tunc demum sanctam civita- 
tem Hierusalem, et sepulerum Domini obsedil, ju- 
rans quod ipsum frustatim comminuet, et ejus 
minutias in profundum maris projiciet. Pro residuis 
formidolosa nos detinet hesitatio, ignorantes diem 
et horam in qua subjicientur ditioni ejus et habi- 
tatores earum vel captiventur, vel occidantur, ma- 
xime cum victualibus et sequitaturis et armis bel- 
licis et defensoribus constet esse spoliatos. 

Pro hac tanta ira et indignatione Dei in nos ef- 
fusa desuper, panem nostrum cum lacrymis man- 


ducamus etturbamur terrore horribili,ne sepulcrum D 


Dominicum exteris tradatur nationibus, ne pauci, 
qui remansimus in terra Christiana, si tardaverit 
succursus, urgentibus inimicis, nostras cervices 
gladiis ferientium supponamus.Et quidem pruden- 
tia et opinioneet divitiis czeteris regibus Occidenta- 
libus preeminelis ; cujus auxilium semper exspec- 
tavimus : precamur ut Terre Sancte potenti fes- 
tinanter succurratis auxilio. Et si tardaveritis se- 
pulerum Dominicum cum Antiochia nobili civitate, 
et terra sibi adjacente in opprobrium sempiternum 
exteris subjacebit nationibus. Mementote laudis et 
nominis vestri, ut Deus qui vos sublevavit [subli- 
mavit] in regnum, per vos exaltetur. Et si huic tam 


C 


tis, vel optatum nobis mittatis succursum : totius 
Terre Sancteeliberatio vobis post Deum imputa- 
bitur, et nos ipsi, in quantum possumus, lugentes, 
et rea pectora nostra percutientes ad Deum clama- 
mus ut ipse donet vobis, et velleet posse ad ipsum 
sic perficiendi ad laudem et gloriam sui nominis : 
quatenus in hoc mortis articulo Terrae Sancte et 
nobis clementersuceurratis. Alioquin nobis, qui va- 
riis subjacentes periculis diulino languori succum- 
bimus, jam necesse eritexspirare, et fuso sanguine 
Christianorum, Dominicum sepulcrum, et Antio- 
chiam nobilem civitatem cum terra sibi adjacenti 
inopprobrium sempiternum exteris nationibus sub- 
jacere. Rogamus preeterea, ut dilectos fratres Cabi- 


ipso ad vos mandavimus, commendatos habeatis. 
Valete. 
Iil. 
Aimerici ad Hugonem Etherianum. — Librumejus 
contra doctrinam Ecclesie Gracz laudat, 

(Vide in Hugone Etheriano, Patrologie tom. 

CC.) 
IV. 
Terrici magni Templariorum praceptoris ad uni- 
versos fratres Templi. — De clade Christianorum. 
(Banow. Annal.ad an. 1187, n. .) — 

Frater TERRICUS, pauperrima domus Templi di- 
ctus magnus preceptor, omnisque fratrum pauper- 
rimus, etfere omnino annihilatus conventus, uni- 
versis praeceptoribus et fratribus Templi, ad quos 
littere istee pervenerint, salutem et in illum suspi- 
rare in quo sol et luna mirantur. 

Quot quantisque calamitatibus ira Dei, nostris 
peecatis exigentibus, nos in preesenti flagellari per- 
miserit, nec litteris, nec flebili voce (proh dolor !) 
explicare valemus. Turci enim immensam suarum 
gentium multitudinem congregantes, Christianorum 
nostrorum fines acriter invadere cceperunt ; contra 
quos nostrarum gentium phalanges coadunantes, 
infra octavas beatorum Petri et Pauli in eos con- 
gredi, et versus Tiberiadem (quam violenter, ca- 
stro solo relicto, ceperant) iter arripere presum- 
psimus. Cum nos in scopulis pessimis impulissent, 
nos ita acriter impugnaverunt, quod S. cruce et 
rege nostrocaptis, et omni multitudine nostra inter- 
fecta, et fratrum nostrorum (utin veritate credi- 
mus), eodem die ducentis et tricenis decollatis (ex- 
ceptis illis sexagenis qui prima die Maii interempti 
sunt) vix dominus comes Tripolis, et dominus Re- 
ginaldus Sidonis, dominusque Ballovius, et nos de 
illo miserabili campo evadere potuimus. Deinde 
pagani Christianorum nostrorum sanguine debac- 
chati versus civitatem Accon eum omni sua mul- 
titudine venire non distulerunt, quam violenter ca- 
pientes, totam terram fere invaserunt : Jerusalem 
et Ascalon, et Tyro, et Berithon nobis, et Christia- 
nitati solis adhuc relictis.Istas etiam civitates om- 
nibus earum fere civibus interfectis, nisi divinum, 


A 


1409 


ORDO RERUM QUJE IN HOC TOMO CONTINETUR. 


1440 


et vestrum praesto sit auxilium nullo modo retinere A silia et victuaria que erant in eastro Fabee, quod 


poterimüs. Civitatem etiam Tyrum inpresentia- 
rum acriter obsidentes, die noctuque, expugnare 
non cessant, et tanta est eorum copia, quod totam 
terre faciem a Tyro usque ad Jerusalem, et usque 
. ad Gazam velut formice cooperuerunt. Nobis ergo 
et Christianitati Orientis, ad praesens omnino deper- 
dite, quantocius succurrere .dignemini, ut per 
Deum et vestre fraternitatis eminentiam, residuas 
civitates, vestro fulti adminiculo, salvarepossimus. 
Valete. 


YS 


Ejusdem ad Henricum regem Anglorum. — De 
expugnatione Hierosolyma. 


(Ibid.) 


Charissimo domino Hrwnico, Dei gratia illustri 
Anglorum regi, duei Normannis et Aquitanie, et 
comiti Andegavisae, frater TERRICUSs, quondam ma- 
gnus preceptor domus Templi Hierusalem, salu- 
tem in eo qui dat salutem regibus. 

Sciatis quod Hierusalem cum arce David reddita 
est Saladino.Syrii autem habentcustodiam Sepulcri 
usque ad quartum diem post festum S. Michaelis ; 
et ipse Saladinus in domo Hospitalis permisit rema- 
nere decem de fratribus Hospitalisad custodiendum 
infirmos usquein unum annum. Fratres vero Hospi- 
talis de Belliverio optimeresistunt Saracenis adhuc, 
etduas jam carvanas Saracenorum expugnaverunt, 
in quarum alterius captione, omnia arma et usten- 


Saraceni destruxerant, viriliter lucrati sunt. Adhuc 
etiam resistunt Saladino Gragchus [Gregeus] Mon- 
lis regalis, e& Mons regalis, et Saphet Templi, et 
Gragchus Hospitalis, et Margatum, et castellum 
Blancum, et terra Tripolis, et terra Antiochiae. Cap- 
ta autem Hierosolyma, Saladinus crucem de templo 
Domini deponi fecit, et eam per duos dies per civi- 
tatem in ostentum fustigando portari fecit. Deinde 
fecit templum Domini aqua rosata intus et exterius, 
sursum et deorsum lavari, et legem suam desuper 
illud per quatuor partes miro tumultu acclamari. 
A festo vero S. Martini usque ad Cireumcisionem 
Domini obsedit Tyrum, tredecim pierariis die noc- 
teque, lapides in eam incessanter jactantibus. In 
vigilia S. Sylvestri dominus Conradus marchio 
milites et pedites per murum civitatis disposuit, et 
armatisseptemdecim galeis el decem aliis naviculis; 
cum auxilio domus Hospitalis et fratrum Templi 
adversus galeas Saladini dimicavit, easque expu- 
gnans, undecim ex eis retinuit, et magnum Alexan- 
drie admiraldum cum octo aliis admiraldis cepit, 
Saracenorum multitudine interfecta. Reliqua vero 
gale: Saladini Christianorum manus evadentes, ad 
Saladini exercitum confugerunt, quibus praecepto, 


illius ad terram extraclis, ipse Saladinus igne 


apposito in cinerem et favillam fecit redigi ; nimio- 
que dolore commotus, equi sui auriculaset caudam 
ampautans, equumillum per totum exercitum viden- 
tibus omnibus equitavit. Valete. 








ORDO RERUM 
QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


ARNULFUS LEXOVIENSIS EPISCOPUS. 
Notitia. 
J. A. Giles epistola dedicatoria. 15 
J. A. Giles prefatio. 15 
ARNULFI EPISTOLZS AD HENRICUM II REGEM 
ANGLLE, S. THOMAM ARCHIEP. CANT, ET ALIOS. 17 
I — Prefatio ad /Egidium archidiac. Rothom. — 17 


II. — Ad dominum papam Colestinum. 18 
IIl. — Ad eumdem. 19 
IV. — Ad Robertum Lincolniensem episcopum. 20 
V. — Ad Sugerium abbatem S. Dyonisii. 21 
VI. — Ad dominum papam Eugenium. 21 
VII. — Ad eumdem. 22 
Vili. — Ad Danielem priorem S. Barbare. 23 
IX. — Ad Arnaldum Bonevallensem abbatem. 23 
X. —Ad dominum papam Alexandrum cum esset can- 
cellarius. 25 
XI. — Ad G. monialem. 25 
XII. — Ad dominum papam Adrinum. 27 
XIII. — Ad eumdem. 28 
XIV. — Ad magistrum Petrum Helye. 29 


XV. — Ad Arnaldum Bonevallensem abbatem. ^29 
XVI.— AdRadulphum de Diceto Londoniensem archi- 
diaconum. 29 

' . XVII, — Ad papam Adrianum, 30 


XVIII. — Ad Joannem Neapolitanum et Willelmum 
Papiensem cardinalem. í 94 
XIX. — Ad abbatem S. Ebrulfi. 33 
XX. — Ad eumdem. 33 
XXI. — Ad dominum papam Alexandrum, de promo- 
tione sua. 34 
XXII. — Rescriptum domini pape Alexandri. 36 
XXIII, — Adarchiepiscopos et episcopos Anglie. 37 
XXIV. — Ad cardinales Romans Ecclesie de electione 
domini pape Alexandri. 40 
XXV. — Ad Henricum Pisanum legatum Romane 
Ecclesise. 45 
XXVI. — Ad eumdem. 46 
XXVII. — Ad Willelmum Cenomannensem episco- 
48 


um. 
XXVIII, — Ad Hugonem Rothomagensem archiepis- 
copum, 48 
XXIX. — Adsanctum Thomam dum esset regis Anglie 
cancellarius. &9 


XXX. — Ad dominum papam Alexandrum. 50 
XXXI. — Ad eumdem. 54 
XXXII. — Ad eumdem. 55- 
XXXIII. — Ad Thomam Cantuariensem archiepisco5 
pum. 55 
XXXIV. — Ad eumdem, $6 


AMT "'ORDO RERUM 41442. 


XXXV. — Ad eumdem. 63 
XXXVI. — Ad eumdem, 64 
XXXVII. — Ad eumdem. 65 
XXXVIII. — Ad Ludovicum regem Francie. 69 
XXXIX. — Ad Arnaldum Pictaviensem BIendiR agir. 
XL. — Ad dominum papam Alexandrum. 70 
XLI. — Ad eumdem. 710 
XLII. — Ad eumdem. 74 
XLIIIT. — Ad eumdem. 73 


XLIV. — Ad Gilbertum Londoniensem episcopum. 74 
XLV. — Ad abbatem Gristanensem, 74 
XLVI. — Ad Walterum Albanensem episcopum. 75 
XLVII. — Ad episcopum Engolismensem. 16 
XLVIII. — Ad Arnaldum Bonevallensem abbatem. 76 
XLIX. — Ad ZEgidium Ebroicensem electum. Ti 

'L. — Ad Ricardum de Almar., precentorem Lincol- 

niensem., 19 


LI. — Ad papam Alexandrum de dissolutione monas- 
terii Gristanensis, 79 
LII. — Ad abbatem Gristanensem. 84 
LIII. — Ad Laurentium Westmonasteriensem Rbiptes 
LIV. — Ad dominum Henricum Remensem archie- 
piscopum. 82 
LV. — Ad dominum papam Alexandrum, 83 


LVI. — Ad eumdem pro Gilberto Londoniensi epis- 
84 


copo. 
ivi — Ad Joannem et Willelmum cardinales, pro 

Rogerio Eboracensi archiepiscopo. 87 
LVIII. — Ad dominum papam Alexandrum, pro Josce- 

lino Salesberiensi episcopo. 88 
LIX, — Ad Baldewinum Noviomensem episcopum. 90 


LX. — Ad /Egidium Ebroicensem episcopum, ^ 90 
LXI. — Ad dominum papam Alexandrum. 90 
LXII. — Ad eumdem, 91 
LXIH. — Ad monachos Bernacenses. 92 
* LXIV. — Ad dominum papam Alexandrum. 92 
LXV. — Ad eumdem. 93 
LXVI. — Ad Ricardum Pictaviensem archidiaconum. 94 
LXVH. — Ad Henricum regem Anglorum, 95 
LXVIII. — Ad dominum papam Alexandrum, 97 
LXIX. — Ad eumdem. 97 


LXX, — Ad Willelmum Cenomanensem episcopum. 99 
LXXI. — Ad dominum Lucium papam III. 100 
LXXII. — Ad abbatem Cisterciensem et fratres ejus. 
102 
LXXIII. —Ad Ricardum Pictaviensem archidiaconum. 
103 


LXXIV. — Ad legatos Albertum et Theodwinum. 103 


LXXV. — Ad Nicolaum monachum de monasterio 
Arramatano. 

LXXVI. — Ad Bartholomeum Exoniensem episco- 
pum. 5 105 

LXXVII. — Ad abbatem Sancti Ebrulfi, 105 

LXXVIII. — Ad abbatem de Curia Dei, 106 

LXXIX. — Ad abbatem Cisterciensem. 106 


LXXX. — Ad Henricum Fiscanensem abbatem. 107 
LXXXI. — Ad dominum papam Alexandrum. 407 
LXXXII. — Ad Henricum Fiscanensem abbatem. 108 
LXXXIII. — Ad dominum Willelmum de Papia car- 
dinalem. i 109 
LXXXIV. — Ad legatos Albertum et dpa rr 
10 


LXXXV, — Ad Albertum et Theod winum pongo 
11 

LXXXVI. — Ad dominum papam Alexandrum. 4112 
LXXXVII. — Ad Henricum Baiocensem episcopum. 112 
LXXXVIII. — Ad Cantuariensem et Tarentasiensem 
archiepiscopos. 113 
LXXXIX, — Ad Rotrodum Rothomagensem archiepis- 
copum. 414 
kc. — Forma transactionis de quadam commissione. 
414 


XGCI. — Ad Henricum regem Anglie seniorem. — 415 


XCII. — Ad eumdem. 4117 
XCIH. — Ad eumdem. 41 
XCIV. — Ad Willelmum decanum Baiocensem, 1418 
XCV. —.Ad..: 419 
XCVI. — Ad dominum papam Alexandrum. 420 
XCVII, — Ad eumdem. . 490 


XGVIII. — Ad Hugonem Lexoviensem archidiaconum, 
D NIS suum. 
CIX. — Ad Henricum regem Anglice seniorem, 422 


C. — Ad Walterum de Constantiis. 123 
CI. — Ad Henricum regem Anglie seniorem. 123 
CI[. — Ad dominum papam Alexandrum. 124 . 
CIII. — Ad eumdem, 4257 
CIV. — Ad Dominum Petrum cardinalem. £25 
CV. — Ad dominum papam Alexandrum, 126 
CVI. — Ad eumdem. 197 
CVII. — Ad Ricardum Wintoniensem episcopum. 128 
CVIII. — Ad Henricum regem Anglic. 129 
CIX. — Ad dominum papam Alexandrum. 131 
CX. — Ad eumdem. 134 
CXI. — Ad eumdem. 133 
CXII. — Ad eumdem, 135 
CXIII. — Ad eumdem. 136 
CXIV. — Ad eumdem. 137 


CXV. — Ad Ricardum Wintoniensem episcopum. 139 
CXVI. — Ad dominum papam Alexandrum. 139 


CXVII. — Ad Petrum cardinalem. 140 
CXVIII. — Ad Theodwinum cardinalem. 144 
CXIX. — Ad dominum papam Alexandrum. 144 


CXX. — Ad Bartholomeum Exoniensem eptsvupua 
CXXI. — Ad Gilbertum Lexoviensem archidiaconum. 
143 


CXXII. — Ad Ricardum Wintoniensem episcopum. 143 
CXXIII. — Ad Nicolaum Meldensem episcopum. 144 
CXXIV., — Ad abbatem Clarevallensem. 4&4 — 
CXXV. — Ad Willelmum Remensem arpliepiscopum. 
4 


CXXVI. — Ad Ricardum Abrincensem episcopum et 
collegas ejus. 146 


CXXVII. — Ad Henricum regem Anglorum, 146 
CXXVIII, — Ad. eumdem. 148 
CXXIX. — Ad Ricardum Wintoniensem episcopum. 149 
CXXX. — Ad Henricum regem Anglie. 150 
CXXXI. — Exceusatio cujusdam episcopi. 151 
ARNULFI SERMONES. : 151 
I. — Sermo habitus in concilio Turonensi. 154 
II. — Sermo de eodem. 157 
III. — Sermo in synodo. 164 
IV. — Sermo in Annuntiatione gloriose Virginis 
Marise. 167 
TRACTATUS DE SCHISMATE orto post Honorii I 
papse decessum. A73 
ARNULFI CARMINA. 195 
I. — De Nativitate Domini. 195 
If. — Ad Henricum Wintoniensem episcopum. 195 
III. — De innovatione vernali. 196 
IV. — De alterna temporum successione. 197 
V. — Ad petam mendicum. 197 
VI. — Ad Sceevam, de anu non reformanda. 191 
VII. — Ad juvenem ut puellam affectuosius se invi- 
cem intuentes. 198 
VIII. — Ad lascivos sodales. 198 
IX. — Super sepulerum regis Henrici, in quo cere- 
brum et cor ejus sepulta sunt. 198 
X. — Quomodo pauperi vel diviti sit dandum. . 199 
XI. — Epitaphium Mathildis imperatricis, regis Hen- 
rici filie, et alterius regis Henrici inatris. 199 
XII. — De eadem. 199 
XIII. — Sub cruce, ex persona Crucifixi, 200 


XIV. — Ad nepotem suum, eum esset adolescens. 200 
XV. —Epitaphium Algari Constantiensis episcopi. 200 
XVI. — Epitaphium Hugonis Rothormag. archiepis- 


copi. 200 
GUILLELMUS TYRENSIS ARGCHIEPISGOPUS. 

Notitia historico-litteraria. 204 

Notitia altera. 204 


HISTORIA RERUM IN PARTIBUS TRANSMARINIS 
GESTARUM a tempore successorum Mahumeth usque 
ad annum Domini MCLXXXIV. 109 

Prologus. 209 

LIBER PRIMUS. 

Carur PRiIwUM. — Quod tempore Heraclii Augusti, 
Homar, filius Catab, tertius post Mahumeth dux Ara- 
bum, universam occupavit Syriam. 943 

Car. II. — Quse fuit occasio quod ita subito Orientem 
occupavit ; et quod idem Hierosolymam veniens tem- 
plum Domini reedificari precepit. 244 

Car. III. — Quanto tempore sub alternis dominiis 
Syria jugum passa est servitutis : et quomodo fidelibus, 
qui sub infidelium ditione degebant, utilis fuit amicitia 
magnifici imperatoris Caroli, cum Aarum rege Persarum 
contracta. 215 


48 — 07 

Ca». IV. — Quomodo in potestatem devenit ZEgyptii 
caliplue, e& quomodo Heque nequissimo regnante, ser- 
vitutis jugum super fideles jactum sit intolerabilius ; et 


de ruina ecclesie Hierosolymitanee. 2477 
Qa». V. — Que erat conditio fidelium per illud tem- 
pus inter infideles, 218 


Car. VI. — Quomodo patri nequam filius Daber egre- 
gius moderator regni successit : et precibus domini Ro- 
mani, Constantinopolitani imperatoris,recdificatur eccle- 
sia, cooperante Joanne Carianite, Constantino monacho 
necessaria ministrante. 919 

Car, VII. — De ortu et prima origine gentis Turco- 
rum. 220 

Car. VIH. — Quot et quantis vitiis per illud tempus 
.subjectus esset mundus. 223 

Car. IX. — Quomodo, peccatis exigentibus, Perse usque 
&d Hellespontum universas occupaverunt regiones. 224 

Car. X. — Quomodo per idem tenipus fidelium turbe 
ad Urbem sanctam accedebant et qua conditione habe- 
bantur tam intus quam extra : et quomodo in manus 
Turcorum iterum restituta est civitas. 226 

Car. XI. — De adventu viri Dei Petri Eremite; et 
collatione ejus et venerabilis viri Simeonis patriarche 


Hierosolymorum. 221 
Car. XII. — Revelatio qua facta est eidem Petro, in 
ecclesia Sancte Resurrectionis, 298 


Car. XIII. — De controversia inter imperatorem Hen- 
ricum et Gregorium papam septimum : e£ quomodo Ur- 
banus, ejus successor, Petrum ab Hierosolymis rever- 
sum benigne suscepit. 299 

Cap. XIV. — De ingressu domini Urbani pape ad 

artes ultramontanas, et synodo apud Clarammontem 

abita, 231 

Car. XV. — Exhortatio domini pape ad populum, pro 
via Hierosolymitana. 231 

Car. XVI. — Qui de principibus ad iter se obtulerunt ; 
et de signo crucis, quod ituri vestibus suis in signum 


voti et future& peregrinationis imprimebant. 234 
Car. XVII. — Nomina principum qui de regno Fran- 
corum et Teutonicorum iter assumpserunt, 236 
Cap. XVIII. — Galterus Sensaveir primus viam ingres- 
sus, Constantinopolim pervenit. 237 
Car. XIX. — Petrus Eremita subsecutus, per Hunga- 
riam transiens, Hungarorum sentit perfidiam. 239 


Car. XX. — Apud Niz, urbem Bulgaris, inter peregri- 
nos et Bulgaros tumultus oritur periculosus. 240 

Car. XXI. — Petrus fugientem suum revocat exerci- 
tum, et iterum cum Bulgaris querit pacifice convenire; 
sed factus est error novissimus pejor priore, et dissipa- 
tee sunt ejus legiones. ! 244 

Car. XXII. — Petrus, recollecto profligatarum legio- 
num suarum residuo, Constantinopolim pervenit ; et, 
transito Bosphoro, castrametatur in Bythinia. 2 


Car. XXIII. — Exercitus ejus, eo absente, a finibus 
Niecenis priedas agit, et juxta urbem Niczenam oppidum 
expugnat. : 243 

bu. XXIV. — Solimannus, Turcorum princeps, pra- 
dictum recuperat oppidum ; et quotquot in eo reperit 
gladio perimit. s O24 

Car. XXV. — Goncitatur adversus eumdem Soliman- 
num ob ceedeirn fratrum universus exercitus, et pugnans 
adversus eum consumitur. 245 

Cap. XXVÍ. — Solimannus victor, nostrorum castra 


diripit, residuum populi aut captivum trahit, aut peri- 
mit; castrum Civitot obsidet ; sed, audita imperatoris 
legatione recedit. i 246 
Qar. XXVII. — Godescaleus sacerdos quidam Teuto- 
nicus, iterum exercitum ducens,in Hungariam y rini 
Ca». XXVIII — Epistola regis Hungarorum ad predi- 
ctum Godescalcum et ejus exercitum ; et interitus eo- 
rumdem miserabilis. . 241 
Car. XXIX. — Quomodo precedentes exercitus sub- 
secuta est insensatorum hominum multitudo infinita, 
Judeorum interimens populum, et absque disciplina 
incedens. 248 
(Gar. XXX. — Quomodo castrum Meeszburg obsede- 
runt, et septuagintos ex Hungaris interfecerunt; et 
tandem divinitus in fugam versi, pene omnes ab Hun- 
garis interfecti sunt. 249 
LIBER SECUNDUS. . . 
Caeur PRiMUM. — Quo tempore dux Godefridus iter 
&rripuerit, et qui nobiles cum eo, et quomodo usque in 
Hungariam pervenerit. 249 


QUE IN HOC TOMO CONTINETUR. 


1445 


Car. II. — Legatio ejusdem ducis ad Calemanum re- 
gem Hungarie, per Godefridum de Asca, et responsum 
ejusdem regis ad eumdem ducem. 251 

, CA». III. — Colliguntur ad invicem rex et nostri prin- 
cipes et datur Balduinus ducis frater regi obses ; trans- 
cursaque Hungaria et fratre recepto, dux a rege multis 
muneribus honoratur, 253 

Car. IV. — In terram imperatoris nostro legiones in- 
grediuntur : describitur introitus, et Grecorum miseria 
significatur. 254 

Car. V. — Dux legatos ad imperatorem dirigit, ut 
Hugonem Magnum, et alios nobiles solvat, quos detine- 
bat in vinculis : universa regio prede exponitur et tan- 
dem nostri Constantinopolim perveniunt. 255 

CAP. VI. — Imperator ad se ducem invitat, ille renuit 
introire ; graves oriuntur inter eos inimiciti& : fraude 
imperatoris, ducis exercitus transfertur ad locum an- 
gustiorem. 256 

Car. VII. — Descriptio urbis Constantinopolitancz. Dux 
legatos ad imperatorem dirigit ; exercitus noster a Gre- 
cis ex improviso sustinet insidias. 251 

Ca». VIII. — Ad urbem revertitur exercitus, et ingens 
pugna committitur, Graecorum fit strages maxima. 9258 

Car. IX. — Populus ad arma convolat, regionem de- 
populatur universam : ingens fit in castris victualium 
opulentia. 259 

Car. X. — Nuntius Boamundi ad ducem accedit, ne 
cum imperatore conveniat deposcit:responsio ducis. 260 

Car. XI. — Imperatormisso filio Joanne Porphyroge- 
nito et dato obside, ducem ad se invitat. Dux ad eum 
ingreditur, eum imperator adoptat; pax inter eos refor- 
matur. 260 

Cae. XII. — Dux muneribus cumulatus, sumpta ad 
tempus licentia egreditur: rerum venalium forum exhi- 
betur ; ducis legiones Bosphorum transeunt et in pago 
Ghalcedonensi castrametantur. 261 

Ca». XIII. — Boamundus accelerat, describuntur no- 
biles qui eum sequuntur ; imperator occulte ei parat 
insidias. 202 

Car. XIV. — Epistola imperatoris Alexii ad Boamun- 
dum. Irruit clam exercitus imperatoris in castra Boa- 
mundi. Capiuntur quidam, qui malitiam imperatoris 
detegunt. 263 

Capr. XV. — Occurrit dux domino Boamundo, et invi- 
tum quasi ad imperatorem introducit , ubi plurimum 
honoratur. Tanecredus interim legiones transfert in Bi- 
thyniam, ubi ducis cohortibus sociantur. 264 

CA». XVI. — Comes Flandrensium Robertus cum suis 
adest, ad imperatore vocatus introducitur, et muneribus 
ingentibus susceptis, mare transit, et predictis sociatur 
principibus. 265 

Car. XVII. — Comes Tolosanus, et episcopus Podien- 
sis cum suis agminibus per Dalmatiam properant, mul- 
tam difficultatem itineris in ea regione perpessi. 266 

Car. XVIII. — Apud Durachium eidem comiti imperia- 
lis occurrit legatus ; episcopus Podiensis a Bulgaris ca- 

itur; sed Domino miserante, liberatur. Iterum apud 
honestum tam imperatoris quam principum nostrorum 
eidem occurrit legatio. 268 

Car, XIX. — Comes, relicto exercitu, ad imperatorem 
properat; cum eo non convenit. Imperator fraudulen- 
ter precipit ut in ejus irruatur exercitum. 269 

Car. XX. — Comitis absentis clam a Grecis impugna- 
tur exercitus. Comes indignatur ; imperator, facti pceni- 
tens, et sibi timens, principum interventionem postulat, 
suam allegans innocentiam. 269 

Car. XXI. — Comes, intervenientibus principibus, im- 
peratori reconciliatur, Invitat imperatorem, ut cum reli- 
quis principibus proficiscatur Qui mare transierant versus 
Niceeam contendunt. Comes eos protinus insequitur. 274 

Car. XXII.—HRobertus, Normannorum comes, et domi- 
nus Eustachius ducis frater, cum suis legionibus Constan- 
tinopolim perveniunt, ab imperatore ingentibus donis 
et multa preventi honorificentia. Deinde transeuntes 
Hellespontum reliquis principibus se associant. | 272 

Car. XXIII. — Tatinus quidam imperatori familiaris, 
nostris associatur principibus, vir subdolus nimium, et 
iniquitate notabilis. 214 

LIBER TERTIUS. 

CaPur PniMux, — Descriptio urbis Nicens et ejus prero- 
gative; quod Solimannus, qui in ea dominabatur, ex 
universo Oriente, Turcorum ingentes contra nos colle- 
gerat.copias, lates insidiis, ut nost irrueret. 274 

Gap. Il.— Nostriurbem acrius impugnant:cives tamen 


1115 


er lacum liberum habent discursum. Solimannus consp- 
|atoriáns civibus mittit epistolam. 216 
Ca». 1II. — Capitur epistole bajulus, et universa prin- 
cipibus hostium reserat secreta. Comes Tolosanus (qui 
solus aberat) velox accedit, a principibus reliquis cita- 
tus. 2776 
Cap. IV. — Solimannus de montibus descendens, in 
castra violenter irruit ; sternitur ejus exercitus ; signa 
victorie ad imperatorem diriguntur ; ille principes re- 
munerat. 271 
Car. V. — Locantur principes deputatis sibi stationi- 
bus, et urbs undique obsessa impugnatur ; quidam no- 
biles procumbunt in acie, 278 
Ca». VI. — Machina quzdam muro applicata, a civibus 
obteritur, sub qua multi nostrorum pereunt. Lacus no- 
strorum obstat conatibus. 279 
Ca». VII. — Nostri naves a mari deferunt in plaus- 
tris ; lacum occupant; cives nostrorum admirantur ar- 
gumentum et desperant. 280 
Car. VIII. — Iterum ex omni parte civitas oppugna- 
tur. Gomes Tolosanus contra se positam turrim machi- 
nis et omni arte debilitare nititur ; sed, resistentibus 
civibus, opera consumitur. 281 
Ca». Ix. — Factum Godefridi memoriale. Cives in 
machinas nostras ignemimmittunt ; casus cujusdam viri 
nobilis lamentabilis. 281 
Car. X. — Quidam principibus se offert artifex, ma- 
chinam construit, turrim suffodit suffossam diruit. 282 
Cap, XI. — Uxor Solimanni cum duobus filiis fugiens 
capitur. Desperant cives ; cum Tatino Greco de dedi- 
tione tractant ; mittuntur ad imperatorem super eo à 
principibus nuntii. 284 
Ca». XII. — Imperator, missis nuntiis, urbem recipit : 
principibus gratias ageus, munera mittit. Indignatur 
populus ; pacta confracta queritur ; captivos Constanti- 
nopolim ductos, imperator remittit ad propria muneri- 
bus honoratos. 285 
Cap. XIII. — Soluta obsidione iter arripuit exercitus. 
Dividuntur ab invicem principes. Solimannus cum innu- 
meris copiis iterum occurrit. 286 
Car. XIV. — Pugna committitur. Cadit Willelmus Tan- 
credi frater, et totus Boamundi in arcto nimis constitui- 
tur exercitus. Tancredus pene capitur. 287 
Ca». XV. — Adsunt reliqui principes ; fratribus op- 
pressis subveniunt ; vertitur in fugam Solimannus ; perit 
ejus exercitus ; nostri uberrima reportant spolia. Iterum 
munitur exercitus. 288 
Car. XVI. — Pisidiam ingresse pre aquarum inopia 
supra modum laborant legiones. Periclitatur miserabili- 
ter exercitus. 289 
Ca». XVII. — Dividuntur ab invicem quidam de prin- 
cipibus, et circeumjacentes oberrant regiones. Dux cum 
urso dimicans pene occiditur. 290 
Car. XVIII. — Comes Tolosanus ad mortem infirma- 
tur. Exercitus Lycaoniam pertransiens, Maresiam perve- 
nit. Uxor Balduini moritur. 291 
Car, XIX, — Tancredus in Ciliciam descendens, Tar- 
sum obsidet. Balduinum ducis fratrem ad easdem partes 
hostem venientem suscipit. 292 
Car. XX. — Balduinus Tancredi vexillum de arce ci- 
vitatis dejici mandat; suum ibidem locat. Tancredus 
iudignatus recedit. Guelfo Adamam occupat. 294 
Cap. XXI. — Tancredus, Mamistram in eadem regione 
violenter obtinet. 295 
Car. XXII. — Balduinus Tarsum occupat. Trecenti de 
nostris casu miserabili, ante portam ubis pereunt. 
295 


Ca». XXIII. — Populus contra Balduinum arma corri- 
pit ; sed tandem sedatur. Classis quedam apud Tarsum 
applicat virorum Occidentalium. 296 

AP. XXIV. — Balduinus, Tarso capta, Mamistram 
venit; pugnant invicem ipse et Tancredus; sed mox 
reconciliantur. 291 

Cap. XXV. — Balduinus ad majorem revertitur exer- 
citum. Tancredus universam impugnat et obtinet Cili- 
ciam. Finitimi principes, oblatis muneribus, ei se conci- 
liare festinant. 298 

LIBE R QUARTUS. 

Carur PRIMUM. — Balduinus, ducis frater, ad majorem 
reversus exercitum, instinctu Pancratii iterum assumpta 
militia, in partem septentrionalem descendit et usque 
ad Euphratem universam occupat regionem. 299 

Ca». II. — Fama ejus longe lateque diffunditur, a civi- 
bus Edessanis vocatur. Transito Euphrate, illuc accele- 


ORDO RERUM 


1446. 


rat, insidias in itinere perpessus ; occurrit ei populus 
Edessanus, et multa letitia in urbem introducit. 300 

Car. III. — Dux civitatis, facti poenitens, ejus succes- . 
sibus invidet ; pacta rescindere nititur, sed tandem vic- - 
tus a Pogue eum fraudulenter adoptat in filium. 301 

Ca», IV. — Rogatu civium Samosatum obsidet ; cives 
adversus ducem suum, virum inutilem, conspirant, re- 
colentes quantas eis intulerat injurias. 302 

CA». V. — Edessani ducem predictum interficiunt, Bal- 
duinum sibi precipiunt in dominum ; ipse vero Samo- 
satum predictam a Balduc, qui ei praeerat, multo emit 
pretio. 303 

Car. VI. — Sororgiam civitatem obsidet. Obsessam 
violenter occupat, gratiam apud populum suum deme- 
rens infinitam. 304 

Car. VII. — Directi quidam a majore exercitu, urbem 
Artesiam violenter occupant. Quo rumore exciti Antio- 
cheni, illuc cum multa properant militia ; nostris insi- 
dias prestruunt, urbem impugnant ; nihil proficientes 
redeunt, ponte tamen prius communito. 304 

Ca». VIIL — Major exercitus Artesiam pervenit: inde, 
premissis quibusdam, qui pretentarent vias ad pontem 
accedunt, et invitis hostibus, fluvium transeunt. 306. 

Ca». IX. — Descriptio urbis Antiochene et ejus digni- 
tatis. 307 

Car. X. — In qua provincia sita est; descriptio quo- 
que situs ejus. 308 

Car. XI. — Quis erat dominus in ea, et quomodo au- 
dito nostrorum adventu, urbem prius communierat, ex 
vicinis urbibus ; copiis in ea collectis, 311 

Car. XII. — Deliberatio nostrorum principum, et ac- 
cessus expeditionum ad urbem. 312 

Car. XIII. — Disponuntur principes circa urbem sta- 
tionibus congruis, et urbem valiant obsidione ; cives ti- 
more consternantur. 313 

Car. XIV. — Nostri super flumen pontem erigunt li- 
qum ut liberius pabulatum exeant, In castra comitis 

olosani a civibus fiunt eruptiones repentina. 314 

Car. X V. — Comes contra eos varia percurrit argumen- 
ta ; tandem porta, objectis molibus, obturatur. 315 

Car. XVI. — Nostris pabulatum egressis, hostes occur- 
rerunt; fit conflictus acerrimus : multi ex utroque exer- 
citu cadunt, tum confossi armis tum submersi flumine. 

311 

Car. XVII. — Consumptis necessariis, ccepit fames in- 
valescere, populus inopia laborare, pluviorum intempe- 
rie putrescere tentoria, exercitus deperire. 318 

Car. XVIII. — Boamundus et Flandrensis, cum ingenti 
militia pabulatum exeunt. Cives interim in castra clam 
irruunt, nostris damnum et injuriam irrogantes. 319 

Car. XIX. — Qui pabulatum exierant, inventis hostibus 
et devictis, cum preda redeunt et spoliis uberibus. 320 

Cap, XX. — Suenno, Danorum regis filius, exercitum 
subsequens, cum suis copiis juxta urbem Finiminis à 
Turcis interficitur. 324 

Car. XXI. — Tatinus, vir subdolus, tanquam victualium 
commercia missurus, et imperatorem rogaturus ut sub- 
veniat, ab exercitu discedit non rediturus. 394 

CAP, XXII. — Fame invalescente et lue pestifera po- 
pulum occupante, triduanum ab episcopis indicitur jeju- 
nium. Dux Godefridus plenam recipit sanitatem et exer- 
citus de ejus salute consolationem. 399 

Car. XXIII. — Exploratorum, qui missi erant &b hosti- 
bus, importunitas per quoddam domini Boamundi fac- 
tum memoriale compescitur. 323 

Car. XXIV. — JEgyptius calipha nuntios dirigit ad 
principes, fcedus postulans, et eorum gratiam sibi con- 
ciliare querens. 394 

LIBER QUINTUS. 

.Carur PniwuM. — Cives Antiocheni a finitimis subsi- 
dia vocant et obtinent : eorum auxilia circa castrum 
Harenc tentoria locant. 394 

Car. II. — Nostri principes, peditibus ad castrorum 
tuitionem relictis, cum equestri manu hostibus prece- 
dunt obviam, victores in castra redeuntes, 326 

Car. III. — Cives cognito auxiliarium suorum casu gra- 
viter consternantur. 391 

; Car. IV. — Nostri castrum cdificant. Naves Januen- 
sium in portu applicant. Populus ad mare descendit, et 
insidias LIN ex parte corruit. 3928 

Cap. Consilium ducis, et opus admirabile, con- 
tra sinistrum casum qui acciderat. 329 
Car, VI. — Hostes redeuntes cum victoria ante por- 
t&m civitatis nostrorum gladio obtruncantur; cadunt ex 





1417 
eis duo millia. Dux loricatum per medium dividit. 330 
Car. VII. — Nostri in capite pontis presidium con- 
struunt, victorie signum ad naves dirigunt. 332 
Car. VIII. — Civitas subito amplius angustiatur, mu- 
nitione nova super occidentalem constituta. 33 
. Car. IX. — Dispersi ad exercitum redeunt. Balduinus 
ab Edessa singulis principibus munera dirigit. 334 
Car. X, — Nuntiatur in castris, hostilium copiarum 
adventus. Stephanus Blesensium comes, simulata wgri- 
tudine, ad mare descendit, non rediturus. 336 
Car. XI. — De statu civitatis dicitur. Boamundi cum 
quodam fideli de civitate, gralia contracta describitur. 
337 
Car. XII. — Consilium per internuntios inter Boa- 
mundum, et predictum fidelem virum. 338 
Car. XIII. — Laborat Boamundus ut ei civitas conce- 
datur; solus Tolosanus comes contradicit. 339 
Cape, XIV. — Qui in subsidium Antiochenis propera- 
bant, Edessam obsident; sed, resistente viriliter Baldui- 
no, vacui recedentes Euphratam transeunt. 339 
Car. XV. — Nostri exploratores dirigunt de adventu 
hostium solliciti. 340 
Car. XVI. — Convenientes ad invicem deliberant, 
Boamundus secretum refert quod ei commiserat amicus. 
344 
Cap, XVII. — Gavisi principes Boamundo urbem con- 
cedunt, ipse cum amico deurbe tradenda tractat secre- 


tius, 342 

Car. XVIIL. — Cives predictum virum suspectum 
habent; ipse, coram principe, suam declarat innocen- 
tiam. 343 


. Car. XIX, — Quantis angustiis fidelium populus, qui 
in urbe erat premeretur: et quomodo eis strages des- 
tinata quievit. 345 

Car. XX. — Juxta consilium predicti viri, exercitus 
de castris egreditur, circa noctem reversurus. - 346 

Car. XXI. — Boamundus amicum sollicitat, ut opus 
compleatur : ille fratrem non consentientem perimit. 
Christianos per scalam demissam in urbem recipit. 347 

Car. XXII. — Intromissi aperiunt portam ; exercitus, 
jam facti conscius,in urbem irruit.Civitas expugnatur. 348 


Car. XXIII. — Cives in presidium se receptant ; Acxi- 
anus exira urbem fugiens occiditur; multi de monte 
préeipites prosternuntur, 349 


LIBER SEXTUS, 

Car. I. — Describitur mons, et pars ejus ab hostibus 
occupatur, custodibus illuc locatis. Emittuntur ad mare 
qui populum evocent ; et illatis victualibus civitas com- 


munitur. 354 

Car. II. — Trecenti à majore hostium premissi exer- 
citu, ante urbem discurrunt. Rogerius de Barnavilla in- 
cautius ocurrens occiditur. 352 

Car. III, — Princeps major accedit, castra locat, in 
montibus supra presidium. Dux in porta Orientali pro- 
sternitur, ducenti pereunt de nostris. 353 


Car. IV, — Nostri infra urbem secus radicem montis 
vallum dueunt ; pugnatur ibi; vincuntur hostes. Prin- 
ceps hostium de monte descendit, urbem obsidet a 
parte inferiori. . 954 

Car. V. — Populus infra urbem multa laborat inedia. 
Quidam nobiles clam inde aufugiunt ; Boamundus uni- 
versis preficitur. 355 

Car. Vl. — Comes Flandrensis presidium ante Pontis 
portam, quoniam conservare non poterat, ultro deserit 
et incendit. Princeps hostium quosdam de nostris cap- 


tivos in Persidem dirigit. 356 
Ca». VII. — Fame invalescente, populus ad immundos 
invitus convertitur cibos, 358 
Car. VIII. —- Hostes clam unam pene de turribus 
occupant ; Henricus de Ascha resistit viriliter, et plu- 
- ribus occisis arcem obtinet violenter. 359 
Car. IX. — Hostes ad mare descendunt, incendunt 
naves et in via de nostris multos perimunt, . 360 
Car. X. — Stephanus comes Carnotensium ad impe- 
ratorem Constantinopolim proficiscitur. 361 
Ca». XI. — Oratio ejus adeumdem imperatorem, men- 
dacio plena, perniciosa fidelibus. J 362 
Car. XII, — Revertitur imperator ad propria: expe- 


ditiones quas in nostrorum subsidium collegerat, dissol- 
vit, verbo credens predicti comitis. ; 3 
Cap, XIII. — Hostes, cognito imperatoris recessu, 
instant amplius. Desperant nostri, obsequia negant. 
Boamundus urbem incendit ut eos de latebris eliciat, 
principes fugam meditantur, dux resistit. 364 


ParRoL. GCI. 


QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1418 


Car. XIV. — Petro cuidam fit revelatio ; lancea Do 
mini reperitur. Iterum confortatur populus. 365 
Car. XV. — De communi principum consilio mittitur 
Petrus Eremita legatus ad hostes : intrepidus peragit 
legationem. 366 
Car. XVI. — Revertitue Petrus ad proceres ; hostium 
superbiam nostris insinuat ; bellum indicitur. 367 
ae, XVII. — Ordinatis aciebus, urbem egrediuntur 
Tolosano comite ad urbis tutelam derelicto, 3609 
Car. XVIIL. — Hostium princeps exitum parat impe- 
dire, sed nostri viriliter erumpunt. 310 
, Car. XIX. — Nostris egredientibus ros de supernis 
infunditur, in quo consolationem receperunt universi. 
Cae XX. — Curbagath suas instruit acies ; Pogcdten 
cominus. Solimannus a tergo irruens, aciem Boamundi 
graviter opprimit ; subveniunt principes. Turci deficien- 
tes ignem subjiciunt, ut fumum excitent. 372 
Car. XXI. — Fugit hostium princeps ; legiones eorum 
perimuntur; qui evaserant versi sunt in fugam, — 374 
CaAr. XXII. — Redeuntes à caede hostium nostri, de 
castris eorum infinita reportant spolia, 315 
Car, XXIII. — Civitate composita, ecclesias mundant 
et reparant ; clericum in eis ordinant studiose. 316 
LIBER SEPTIMUS. 
Car. I. — Diriguntur nuntii ad imperatorem Hugo Ma- 
nus et comes Heumaucorum ; Balduinus comes in via 
eficit ; Hugo Magnus non revertitur. Podiensis epis- 
copus moritur ; lues oritur. 371 
Cap, II. — Vociferatur populus ut Hierosolymam eatur ; 
differtur iter usque ad Kal. Octobris. Boamundus in Ci- 
lieiam descendit, et regionem recipit universam. 378 
Car. III. — Dominus Hasarth contra dominum suum 
Rodohan a duce petit auxilium, Dux, evocato fratre 
Balduino, illuc properat, 379 
Car. IV. — Balduinus fratri occurrit cum ingentibus 
copiis. Reliqui principes ministrant auxilium. Fugit Ro- 
dohan. Quidam ex nostris in via pereunt ; occiduntur 
hostium ad decem millia. 380 
Car. V. — Dux, cladem declinans, in terram fratris 
secedit ; quorumdam proditorum illic oppida diruit. 
Properant illuc et alii quidam principes, ut Balduini 
munificentiam consequantur. 381 
Car. VI. — Cives Edessani, indignati, quod comes 
eorum solis uteretur Latinis, adversus eum conspirant : 
super quo Balduinus commonitus, conspiratores inter- 
ficit. 382 
Cap, VII. — Balas proditionem adversus comitem mo- 
litur; comes sibi precavet; capiuntur ex ejus sociis 
uidam. Fulcherus Cacnotensis casum reddit leviorem. 
Balduc proditor occiditur, 383 
Car. VIII. — Comes Tolosanus Albaram occupat : 
episcopum in ea constituit, Classis Teutonicorum appli- 
catin portu. Clades non cessat. 385 
Car. IX. — Civitatem Marram obsident; obsessam 
capiunt. Dominus Wilhelmus Aurasicensis episcopus 
moritur, Gulferus de Turribus insignis habetur. 385 
Cap. X. — Dux ad fratrem revertitur,licentiam impe- 
trat : Rediens ad exercitum, insidias patitur in via ; 
sed illeesus evadit, 387 
Car. XI. — Apud Marram oritur contentio inter comi- 
tem Tolosanum et Boamundum. Boamundus partes 
comitis apud Antiochiam occupat. Principes apud 
Rugium conveniunt, nihi] utilestatuentes. Populus fame 
laborat. 387 
(14r. XII. — Comesin terras hostium ingressus, preedas 
inde ducit ; populum vociferantem non perferens, iter 
arripit. Junguntur ei Normannorum comes et Tancre- 
dus. 389 
Car. XIII. — Predonum incursus in itinere comitis 
sustinet exercitus : contra quos comes prudenter irruit. 
Castrum repugnans effringitur Ante Archis castra locan- 
tur et finitimorum nuntii ad principes accedunt. — 390 
Car, XIV. — Describitur Archis, Captivi ex nostris 
2 in urbe Tripolitana detinebantur, urbem obsiden- 
am significant. 391 
Car. XV. — A castris egressi quidam urbem Antara- 
don occupant viriliter; unde cum spoliis uberibus ad 
castra redeunt, et continuant obsidionem. 399 
Car. XVI. — Dux Godefridus cum Flandrensium co- 
mite et expeditionum residuo Daodiciam pervenit, Gui- 
nimerum à vinculis expedit, classem ei restituens, Boa- 
mundususque ad predictam urbem abeuntes dece 
tur. ; 9 


4u 


1419 


CA». XVII. — Dux et qui cum eo erat exercitus Gabelum 
obsidet. Tolosani fraus intercedit. Archis properantes reli- 
uis àssociantur principibus ; obsidio non proficit. 393 
Car. XVIII. — Renovatur questio de lancea Domini. 
Inventor regum intrat accensum ; paucis post diebus 


moritur, 395 
Car. XIX. — Nuntii, qui a nostris rpincipibus missi 
fuerant in ZEgyptum, revertuntur, 396 


Car. XX. — Imperatoris legati adsunt. De Boamundo 
conquerentes, imperatorem nuntiant venturum ; princi- 
pes dissentiunt ; pugnatur cum 'Tripolitanis et vincun- 
tur hostes, nosiri victores in castra redeunt. 397 

Car. XXI. — Prwses Tripolitanus multo pecunia et 
muneribus a nostris pacem impetrat. Principes de fide- 
liumconsilio, quiin illis partibus habitant, viam eligunt 
maritimam. 398 

Car, XXII. — Proficiscentes urbes preetereunt in littore 
maris sitas, Liddamque et Ramulam perveniunt. 399 

Car. XXIII, — Hierosolymite viris fortibus, armis et 
victualibus, urbem communiunt diligenter. Cives fideles 
ex plurima parte extra urbem projiciunt. 401 

Car. XXIV. — Bethlehemite ad principes legatos diri- 
gunt; dirigitur illuc Trancredus, qui ecclesiam et locum 
occupat. 402 

Car. XXV. — Proficiscens exercitus Hierosolymam 
pervenit ; sed interim excitatur tumultus, in quo cadunt 
nonnulli de hostibus. 404 

LIBER OCTAVUS. 

Ca». I. — Descriptio situs urbis sancte, in qua osten- 
ditur quas regiones et qua» habeat loca per E: 

05 

Car. II. — Quibus nominibus et quot appellatur civi- 
tas, et quod David eam regni solium constituerit, Quo- 
modo 4 ius Adrianus de clivo in mentis verticem .trans- 
tulerit. Et quedam iterum de situ ejus. 406 

Ca», III. — Quod partem duorum montium intra muri 
ambitum contineat, et quod sit Dominice resurrectionis, 

.in alto vero templum Domini, et qua sit forma utrius- 
que ecclesie. 408 

Car. IV. — Quod in loco arido etinaquoso sitasit ci- 
vitas, De fonte Siloe. Et quomodo cives, audito nostro- 
rum adventu, lacus dissipaverint, et obstruxerint XY 

410 

Ca». V. — Quo tempore noster exercitus ante urbem 
advenerit ; et quis fuit nostrorum, hostiumve numerus ; 
et quo ordine castra sunt locata. 412 

Cap. VI. — Quinta post obsidionem die urbem impu- 
gnant: duetu cujusdam fidelis in silvas descendunt, 
trabes deferunt, erigunt machinas. 413 

Car. VII. — Sili populus fatigatur; dumque aquas 
quarunt longe positas, et reliqua vite necessaria, ab 
hostibus perimuntur frequenter. - A14 

Car. VIII. — Cives machinas construunt ; ad resisten- 
dum se preeparant; fideles, qui cum eis erant, angariis 
afficiunt. 415 

Ca». IX. — Classis Januensium apud Joppen applicat; 
mittuntur de exercitu, qui eos ad obsidionem deducant ; 
patiuntur in itinere, qui missi fuerant, hostium insidias. 

AT 

Cap. X. — Qui in classe advenerant, ad exercitum se 
conferunt et in erigendis machinis plurimas prewstant 
commoditates, Pacificantur ad invicem Tolosanus et 


Tancredus. 418 
Car. XI. — Indicantur populo Litanie. In montem 
Oliveti ascendit universus populus. 419 
CAP, XII. — Dux et duo majores comites de noctu 


castra sua transferunt ; per gyrum ante urbem erigun- 


tur machine, 420 
Car. XIII. — Oppugnatur civitas et vehementissimus 
hinc inde fit conflictus ; sed nox interposita litem diri- 
it. 421 
Caps. XIV. — Nocte illa in multa anxietate tam obsi- 
dentes quam obsessi permanent. 423 


Car. XV. — Sequenti die redeunt inidipsum, et solito 
vehementius impugnatur civitas. Pereunt veneficee, quae 
nostram machinam fascinatum venerant. 4233 

Cap. XVI. — Datur signum a monte Oliveti divinitus ; 
kde qui fatigatus erat, redit inpugnam acrius.424 

lr. XVII. — In parte australi Tolosanus cum suis 
urbem nihilo segnius impugnat. 425 

Car. XVIII, — Dux, et qui cum eo erant, a castello li- 
gneo pontem super murum deponunt, suos immittunt. 
Ürbs capitur, porta aperitur, et noster introducitur 
exercitus, 426 


ORDO RERUM 


1420 


Car. XIX. — Dux cum suis per civitatem discurrens, 
stragem operatur innumeram. Tolosanus aparte australi 
violenter ingreditur, et suas introducit legiones. Civium 
pars in presidium civitatis se recipiunt. 421 

Car. XX. — Cives in atrium templi se conferunt. Tan- - 
credus illuc eos persequitur, Fit strages innumera, et 
sanguis ibidem funditur infinitus, 428 

Car. XXI. — Urbe composita, sedatur tumultus; et 
armis depositis, orationis gratia loca cireumeunt vene- 
rabilia, diem agentes solemnem. 429 

Car. XXIL. — Podiensis episcopus et alii quidam qui 
in itinere dormitionem acceperant visi sunt in civitate 
et apparuerunt multis. 430 

Car. XXIII. — Viri fideles, qui in urbehabitabant, Pe- 
tro Eremit:e, cui suam commiserant legationem, ingen- 
tes gratias exsolvunt et honore debito prosequuntur. 431 

Car. XXIV. — Civitas mundatur de interemptorum cà- 
daveribus, Qui in arcem se contulerant Tolosano comiti 
se dedunt, Diesilla in perpetuum celebris constituitur. 


432 

LIBER NONUS. 

Cap. I. — Octava die, post urbem captam, principes 
conveniunt, ut ex se unum eligendo urbi et regioni pre- 
ficiant ; clerus indiscrete nititur contraire. 433 

Car, Il, — Principes, neglecta cleri contradictione, 
dominum ducem eligunt, et electum cum hymnis et 
canticis sepulcro Domini representant. 434 

Car. IIl. — Dux promotus a comite Tolosano turrim 
David quam ab hostibus susceperat, reposcit. Dissen- - 
tiunt principes, sed tamen turrim obtinet postulatam. 435 

Ca», IV. — Episcopus Marturanensis, vir subdolus et . 
nequam, quemquam Arnulphum sibi similem in patriar- - 
cham nititur promovere ; sed non proficit, Crux Domi- 


nica reperitur. 436 
Cape, V. — Quiset unde fuerit et quibus majoribus 
progenitus dux Godefridus aperitur. 431 
Car, VI. — Matris presagium de futuro statu filio- 
rum, 438 
Cap. VII. — Recensetur factum ejus memorabile in 
quadam monomachia. 438 
Car. VIII, — Factum ejusdem egregium in victoria 


imperatoris Henrici, contra Radulphum pseudoregem 
Saxonum. 439 
Cap, IX. — Quam pia liberalitate erga ecclesias qu& 
sunt Hierosolymis, abundaverit ; et quod humilitatis 
intuitu regio diademate noluit insigniri. A41 
Car. X. — Princeps /Egyptius militiam et vires suas - 
omnimodas contra nostros excitat et in Syriam dirigit.441 
Car. XI. — Dux e diverso completis apud Hieroso- 
lymam litaniis etorationibus, circa Ramulam congrega- 
tis principibus, expeditiones colligit, &492 
Car. XII. — Committitur prelium et nostris divinitus 
confertur victoria, receptis divitiisinnumerabilibus. 443 - 
Car. XIII. — Discedunt principes ab invicem ; Norman- 
nus et Flandrensis repatriant ; Tolosanus redit Constanti- 
nopolim ; Tancredus urbi preficitur Tiberiadensi. 445 
AP. XIV. — Boamundus Antiochenorum princeps et 
Balduinuscomes Edessanorum, Hierosolymam veniunt, 
Nativitatem Dominicam ibi celebrantes. 446 
Car, XV. — Daimbertus Ecclesi; Pisane archiepisco- 
pus, Hierosolymitane preeficitur Ecelesice patriarcha. &47 
Car. XVI. — Studio malignorum inter ducem et pa-- 
triareham graves cum simultate suscitantur quzstiones 
super turri David, et quarta parte civitatis, 448 
CAP. XVII. — Qua ratione quarta pars civitatis in jus 


et potestatem domini patriarche cesserit. 448 
.Car. XVIII, — Item de eodem : et qua loca venera- 
bilia sepe dicta pars infra se contineat, &49 


Car». XIX. — Quis fuerit regni status per illa tempora; 
et quomodo dux urbem maritimam Assur obsedit ; et 
qua de causa eamdem solverit obsidionem. 451 
. Car, XX. — Factum memoria dignum, quod eidem 
in eadem obsidione accidit. 452 

Car. XXI, — Boamundus, Antiochenorum princeps 
apud urbem Meletenian eapitur. 453. 

Car. XXII. — Factum ducis dignum memoria in re- 
gione Arabum. 453 

Car. XXIII. — Obitus ducis, et sepultura. 45. 

LIBER DECIMUS. 

Car. I. — Dominus Balduinus, Edessanorum comes, 
defuncto fratri succedit in regno, A55. 
Car. II. — De corporis habitudine, et qualitate mo- 

rum ejusdem domini Balduini. | 

Car. III. — Comes Garnerus, defuncto duce, turrim oc- 


2 - 


MMC 


cupat ; preedietum Balduinum occultis citat internuntiis. 


496 

Car. IV. — Epistola domini Daimberti ad principem 
Antiochenum. 491 
Cap. V. — Accedit Balduinus Hierosolymam, et circa 
fluvium Canis hostium reperit insidias, 459 
Ca». VI. — Vincuntur hostes, et expedito itinere Bal- 
duinus pervenit Hierosolymam. 460 
Car. VIL — Patriarcha Daimbertus, Balduini timens 
adventum, in ecclesiam montis Sion, relicta domo pa- 
triarchali, se confert. 464 


Car. VIII. — Comes versus Ascalonem expeditiones 
dirigit ; Jordanem transit ; terras hostium ingreditur ; 


tandem Hierosolymam redit. 462 
Car. IX, — Reconciliatis ad invicem patriarcha et co- 
mite, comes in regem inungitur. 463 
Car, X. — Tancredus veteris memor injurie, ab eo 
discedit, ab Antiochenis vocatus. 463 


Car. XI. — Rex, Jordane transito, de hostium finibus 
redam trahit innumeram ; et factum ejus commenda- 
ile describitur. 463 
Car. XII. — Principes occidentales iterum ad iter se 
accingunt, et cum ingentibus copiis perveniunt Constan- 
tinopolim. 464 

Car. XII. — Imperator Alexis nomine, more solito, 
eis per Turcos molitur insidias; prosternuntur ex parte 
plurima peregrini ; et qui residui sunt, Hierosolymam 


pervenerunt, comitem Tolosanum secuti. 465 
Ca». XIV. — Rex Antiopatridam obsidet, et obsessam 
occupat violenter, 466 
Gar. XV. — Idem rex Cssaream obsidet urbem mari- 
timam, et obsessam impugnat. 468 
Car. XVE: — In oratorio civitatis civium multitudo 
perimitur infinita, et urbi captee assignatur archiepisco- 
pus. 468 


Car. XVII. — Rex, Ramulam veniens, hostium quiad- 
venire dicebatur exspectat exercitum ; et cum eis pu- 
gnans, obtinet victoriam. 469 

Car. XVIII. — Inde Joppem transit, et consternatos 
ejusdem cives confortat. 414 

Gaps. XIX, — Principes qui de novo advenerant Torto- 
sam capiunt, et captam coriti tradunt Tolosano ; deinde 
Hierosolymam properant ; rex eis usque Berithum ob- 
viam egreditur. 831 y: ,. 42 

Car. XX. — JEgyptii cum infinitis copiis fines ingre- 
diuntur nostros. Rex illis occurrit ; incautius pugnat 
cum eis et vincitur. AT3 

Ca». XXI. — Rex, fugiens de prelio, in castrum Ramu- 
lense se recipit ; cujusdam Arabis beneficio eripitur, 
aliis ibidem peremptis. ; EC 

Car. XXII. — Rex per diverticula fugiens, Arsur, inde 
Joppem pervenit. Conveniunt de regno universi, ut regi 
subveniant ; pugnatur cum hostibus ; nostri victores 
evadunt, Ln AB 

Car. XXIII. — Tancredus interim urbes nobilissimas, 
Apamaniam et Laodiceam, in suam recipit ditionem, 


rini 
Ca». XXIV. — Balduinus de Burgo, comes Edessanus, 
Gabrielis ducis filiam uxorem ducit, TT 


Cap. XXV. — Boamundus a vinculis hostium solutus 
redit Antiochiam, et Daimbertum patriarcham ad se con- 
fugientem benigne suscipit. ^ 478 

Eis. XXVI. — Expulso Daimberto, quidam Ebrema- 
rus, Hierosolymis inordinate preficitur, Rex Ptolemai- 
dem obsidet, nec proficit; rediens indesauciatur. 4T9 

Cap, XXVII. — Comes tolosanus ante urbem Tripolim 
castrum cdificat, cui nomen est Mons Peregrini. 480 

Cap. XXVIII. — Rex iterum Ptolemaidam obsidet'; et 
Januensium fretus auxilio, obsessam urbem occupat 
violenter. ] : 480 

Car. XXIX. — Carra Mesopotamicw a Tancredo, Bal. 
duino et aliis obsidetur. Cives, fame compulsi, de tra- 
denda urbe consilium ineunt. , : , 481 

Car. XXX. — Nostri disceptantes de imperio urbis, ea 
excidunt ; cives subsidia recipiunt ; pugnatur ibi comi- 
nus ; vincuntur nostri, fitque casus nostris valde pericu- 


losus. 482 
LIBER UNDECIMUS. , 
Car. I. — Boamundus, Antiochenorum princeps, com- 
misso principatu Tancredo, transfretans in Franciam 
roperat, Francorumque regisfiliam ducituxorem. Hiero- 
solymorum patriarcha Romam petit. Rex uxorem legi- 
timam absque cause cognitione deserit. 483 
'^Qar. II. — Dominus Raimundus Tolosanus comes ori- 


QUJ£ IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1492 


tur, Willelmus Jordanis, ejus nepos, ei succedit.Rodoan, 
Turcorum princeps magnus, fines nostros ingreditur, cui 
Tancredus occurrit, et confusum vertit in fusam. 485 
, Car. III, — ZEgyptii cum ingentibus copiis regno se 
infundunt ; quibus rex occurrens, captis nonnullis, plu- 
ribus interemptis, reliquos in fugam adegit. 486 
Car. IV. — Daimbertus patriarcha cum prosecutione 
apostolicarum rediens litterarum, apud Messanam ur- 
bem Sicilie moritur, Ebremarus sedis illius incubator, 
Romam contendit. Legatus Arelatensium archiepisco- 
pus Gibelinus mittitur, qui postmodum in patriarcham 
substituitur. 488 
, Car. V. — Virnobilis Hugo de Sancto Aldemaro Tibe- 
riadensium dominus, in montibus qui urbi preeminent 
Tyrensi castrum locat, cui nomen est Toron ; idemque 
non multo post cum Damascenis confligens, lethaliter 
confossus, sed tamen vietor, occubuit. Ascalonitce quo - 
que nostris volentes Jretenderm insidias in laqueum 
quem paraverant incidunt. 489 
Car. VI. — Boamundus de Francia in Apuliam rever- 
sus cum ingentibus copiis Griecorum fines depopulatu- 
rus ingreditur; demumque in Syriam volens redire, re- 
licto Boamundo filio vita decedit. 490 
Car. VII. — A finibus Orientalibus item ingentes Tur- 
corum copie partes Edessanas occupare nituntur ; sed 
Tancredus una cum rege resistunt viriliter. 491 
Car. VIII, — Balduinus comes Edessanus redit de vin- 
culis hostiuin, et Joscelinus cum eo ; et adversus Tancre- 
dum guerram excitant, 493 
Car. IX. — Bertramus, comitis Tolosani filius, cum 
classe Januensium in Syriam descendit, patri querens 
succedere ; Willelmus Jordanis contradicit. Capitur Bi- 


blium. 493 
Car. X. — Rex Balduinus Tripolim properat ; fervet 
obsidio, et capitur civitas. 495 


. Car. XI. — Balduinus comes Edessanus, ad socerum 
Gabrielem Meleteniam descendit, ubi factum ejus exstat 
satis memorabile, 496 
Car, XII. — Bethlehemitica ecclesia perregis studium 
ad cathedralem erigitur dignitatem. 497 
Car. XIII, — Obsidetur terra marique civitas Bery- 
thensium ; et secundo capitur mense. 499 
Car. XIV. — Danorum et Norvegiorum classis descen- 
dit in Syriam ; quorum ope rex Sidonem obsidet et 
capit ; narraturque casus circa regem mirabilis, — 504 
p 


XV. — Moritur Gibelinus Hierosolymorum pa 
triarcha ; suecedit ei vir impius et nequam Arnulfus, 
502 


Car. XVI. — Ab Oriente Turcorum ingens manus, et 
innumerabiles copie finibus se infundunt Antiochenis ; 
sed Tancredus, una cum Tripolitano comite Bertramo, 
resistit viriliter, 503 

Car. XVII. — Tyrus obsidetur ; sed resistentibus po- 
tenter civibus, obsidentium deluditur intentio, 504 

Car. XVIII. — Moritur dominus Tancredus, relicto 
principatu Rogero Ricardi filio, 505 

Car. XIX. — Menduoe, Turcorum princeps potentissi- 
mus, iterum cum ingentibus copiis regnum ingreditur; 
rex ei occurrens, conficitur; supra vires universa regio 


fatigatur. 505 
Car. XX, — Ascalonit» impugnant Hierosolymam ; 
sed tandem hostium dissolvuntur acies, et redeunt ad 
propria, 507 
Car. XXI. — Comitissa Sicilie, regis uxor futura, in 
portu applicat Acconensium. 507 
Car. XXII. — Inregione Edessana famesoritur valida. 
Balduinus Joscelinum eonsanguineum suum capit, et ab 
universa regione violenter exire compellit. 508 
Car. XXIII. — Terremotus ingens partes concutit 
Antiochenas, Borsequinus quoque, Turcorum satrapa 
potentissimus, in eadem descevit regione. 510 


Car. XXIV. — Ascalonitie urbem Joppensem obsident ; 
sed regis adventum formidantes, infecto negotio rece- 
dunt ad propria. 511 

Car. XXV. — Borsequinusiterum Antiochenorum ve- 
xat fines ; sed occurrente sibi principe Rogero cum suis 
auxiliis, confusus in fugam vertitur, legionibus disso- 
lutis. 513 

Car. XXVI. — Arnulfus Hierosolymorum patriarcha, 
super multis accusatus, Romam proficiscitur. Rex in Sy- 
ris Sobal transJordanem castrum, cui domen Mons Re- 
galis est, edificat. ( 514 

Capr, XXVII. — Rex videns urbem sanctam habitatori- 
bus vacuam, Syros fideles ex Arabia deducit ; quibus 


1423 


conferens domicilia, urbis eos constituit habitatores.515 
Cap, XXVIII. — Rex cleri suggestione adomino papa 
postulat, ut quascunque urbes subegerit, Hierosolymi- 
tane subdantur Ecclesie. Subjiciunturque variarum 
epistolarum rescripta. 516 
Car. XXIX. — Rex ad mare Rubrum descendit ; regio- 
nem pertustrat: comitissam Sicilie, quam uxorem de- 
duxerat, remittit ad propria, «egritudine ings. 
5 
Cap, XXX, — Ante urbem Tyrensem castrum Alexan- 
drium, quod vulgari Scandalium dicitur, SETS 
Cap. XXXI. — Rex in /Egyptum descendit ; Pharamiam 
occupat; in egritudinemincidit, qua fatigatusin eodem 
itinere vita decedit ; Hierosolymis juxta fratrem sepeli- 


tur. 520 
LIBER DUODECIMUS. 
Car. I, — Balduinus, comes Edessanus, sublimatur 
ad regnum ; describitur quis et unde fuerit. 524 
Car. II. — Qua de causa profectus est Hierosolymam, 
quando electus est in regem. 522 
Ca». III. — Modus electionis aperitur et memorabile 
factum comitis Boloniensium Eustachii describitur. 
523 
Car. IV, — De habitudine corporis, moribus et con- 
versatione ejusdem regis. 524 
Car. V. — Alexius Constantinopolitanus imperator, 
dominus quoque Paschalis papa. sed et comitissa Sici- 
lite, quee Hierosolymorum regina fuerat, moriuntur. 525 
Car. VL — JZEgyptiorum exercitus tam navalis quam 
terrestris in regnum ingrediuntur; rex cum suis occur- 
rit, sed non conveniunt. Arnulfus Hierosolymorum pa- 
triarcha moritur ; substituitur ei Gormundus. 525 
Ca». VII, — Ordo Militie Templi Hierosolymis insti- 
tuitur. 526 
Car. VIII. — Papa Gelasius defungitur; cui Calixtus 
succedit. 527 
CAP. IX. — Gazzi, quidam Turcorum satrapa poten- 
tissimus, partibus Anliochenis, cum ingentibus seinfun- 
dit copiis. universa depopulans. 528 
Ca». X. — Princeps Rogerus occumbit in acie ; ct no- 
ster prosternitur exercitus. 529 
Car. XI. — Rex et comes Tripolitanus Antiochiam 
properant, ut predicto Gazzi resistant. 530 
Car. XII, — Rex sum eodem comite, cum predicto 
Gazzi congrediuntur ; et eo in fugam verso, acies ejus 
prosternunt pluribus interemptis, regique principatus 
cura committitur. 531 
Car. XIII. — Apud Neapolim, urbem Samariae, conci- 
lium celebratur. 533 
Cap. XIV. — Rursum Gazzi predictus, renovatis expe- 
ditionibus, fines ingreditur Antiochenos, cui rex occur- 
rit. Gazzi vero apoplexia tactus moritur. 534 
Cap. XV. — Rex civibus Hierosolymitanis omnimodam 
donat libertatem ; et suo communit privilegio. 535 
Car. XVI. — Doldequinus, Damascenorum rex, Tibe- 
riadensium fines depopulatur ; rex occurrit, urbem di- 
ruit Gerazum., 
Car. XVII. — Balac, Turcorum potentissimus prin- 
SU fines Antiochenos violenteringreditur; comesJos- 
celinus ab eodem capitur ; rex quoque in ejus vincula 
decidit captus ab eodem, 535 
CA». XVIII, — Quidam Armenii, ut regem expediant, 
gravise exponunt periculo ; castrum in quo detineban- 
turcaptivi, occupant ; liberatur comes Joscelinus, 537 
Car. XIX. — Balac iterum idem castrum violenter re- 
cipit predictis Armeniis gladio interemptis. 538 
Car, XX. — Comes Joscelinus congregata ingenti mili- 
tia, ut dominum regem expediat, Antiochiam pervenit ; 
sed facti quod acciderat novitate motus, acies dissolutas 
remittit ad propria. 539 
Cap. XXI. — Iterum /Egyptii cum ingentibus copiis re- 
gnumingressi sunt; sed occurrentibus nostris manu va- 
lida, miserabiliter prosternuntur., 540 
Car. XXII. — Dux Venetice cum classe numerosa de- 
scendit in Syriam. 544 
Car. XXIII. — Classem hostium circa Joppem reper- 
tam idem dux violenter effringit et convertit in fugam, 
galeis pluribus retentis. 549 
Car. XXIV. — Regni principes cum eodem duce con- 
veniunt, et Tyrus obsidetur, 543 
Cap. XXV. — Rescriptum privilegii, continentis conso- 
nantiam pactorum inter Venetos et principes regni Hie- 
rosolymorum pro Tyrensi obsidione. 544 


ORDO RERUM : 


535 ' 


CUN SITE PERDE 


1424. 
LIBER TERTIUS DECIMUS., 1 
Car. IL. — Describitur Tyri antiquitas et nobilitas si- 
mul. 547 
Car. II. — Quantum protenditur, et quas partes habeat 
Syria. , 949 
Car. III. — Descriptio regionis ejusdem urbi adjacen- 
tis, et commoditatum quas prestat. 550 
Car. IV. — Quod sepius priscis temporibus obsessa 
fuerit, : 552 
Car. V. — Decribitur civitas et status civium et con- 
ditio aperitur. . 953 
Car. VI. — Locatur obsessio, et principibus in ea 
parte designantur ; et civitas hostiliter iro pugnae 
Car. VII. — Damasceni qui in civitate erant, resistunt 
animosius ; civibus aliquantulum remissis. 555 
Car. VIII. — Ascalonitee Hierosolymam accedunt ut 
urbem impugnent ; sed, in reditu, à civibus male tra- 
ctantur. 555 
Car». IX, — Rex Damascenorum Doldequinus,ut solvat 
obsidionem accedit; nostri occurrunt; ille territus a pro- 
posito discedit. 556 
Car. X, — Cives in nostras machinas ignem adhibent, 
nostri resistunt viriliter ; ab Antiochia quidam jaculandi 
habens peritiam, a nostris evocatur. 551 
Cape. XI. — Balac apud v cn occiditur ; quo ru- 
more audito, noster exercitus fit hilarior, et ad. impu- 
gnandam urbem insistunt animosius. 556 
Car. XII. — Ascalonite iterum, dum noster in obsi- 
dione adhue detinetur exercitus, partes vastant Hieroso- 
Iymitanas. 559 
Ca». XIII, — Cives famis importunitate laborant ; ad 
deditionem se przparant, Doldequinus in eorum subsi- 
dium properat, sed incassum ; nostris civitas Er 
Cap. XIV. — Urbe capta, in castra cives egrediuntur; 
nostri quoque urbem occupant. 561 
Car. XV. — Rexa vinculis solvitur ; Halapiam obsidet; 
sed oecurrentibus hospitibus solvitur obsidio; rex Hiero- 
solymam revertitur; Calixtus papa moritur, substituitur 
ei Honorius. 
Car, XVI. — Bursequinus Turcorum princeps fines 
Anliochenos depopulatur ; rex occurrit, et cum eo con- 
greditur ; hostium prosternitur exercitus. : 563 
Car. XVII. — Rex Ascalonitas prosternit, et simul 
JEgyptios, qui ad eorum subsidium convenerant. 564 
Car.XVIII. — Rex fines Damascenorum ingreditur ; 
occurrit ei Doldequinus ; pugna committitur ; victorre- 
dit noster exercitus. 565 
Car. XIX. — Comes Tripolitanus urbem Rapfaneam 
occupat. Henricus Romanorum imperator, moritur ; Lo- 
tharius ei substituitur. 567 
Car. XX. — Iterum Bursequinus fines Antiochenos in- 
greditur; tandem a suis confossus interiit. Classis ZEgy- 
ptia in Syriam ascendit ; sed, infecto negotio, damnum 
perpessa, revertitur. 568 
Car. XXl. — Boamundus Junior Antiochiam pervenit; 
rex ei terram suam restituit, filia sua Haljis nomine, in 
uxorem data, 569 
Car. XXII. — Inter eumdem et Boamundum et Josce- 
linum comitem Edessanum, graves oriunturinimicitis ; 
sed et rex celer advolat et componit. Africani urbem 
Sicilie Syracusam violenter effringunt. 510 
Car XXIII. — Tyri, primus Latinorum constituitur ar- 
chiepiscopus. 514 
Car. XXIV. — Fulco, Andegavensium comes, vocatus 
accedit; eique Milisendis, primogenita regis filia, in üxo- 
rem datur. 913 
Car. XXV. — Gormundus Hierosolymorum patriarcha 
moritur ; Stephanus ei substituitur. Inter regem et pa- 
triarcham questiones oriuntur difficiles, 513 
Car. XXVI. — Rex, princeps Antiochenus, comes Tri- 
politanus, comes Edessanus, fines Damascenorum ingre- 
diuntur ; sed confusi, exercitus parte amissa, redeunt. 
Moritur Stephanus patriarcha ; Willelmus ei substitui- 
tur. 914 
Car. XXVII. — Boamundus, Antiochenorum princeps, 
in Cilicia cirea Mamistram occiditur. Rex Antiochiam pro- 
erat. Boamundi uxor patrem advenientem tentat repel- 
ere ; sed civium opera regi traditur civitas, exclusa 
prineipissa., ? 576 
Car. XXVIII. — Rex Hierosolymam revertitur ; valida 
correptus wgritudine moritur ; cum aliis regibus in ec- 
clesia Dominici Sepulcri tumulatur. 978 


ORTU TES 


haue di 


562 . 


Hm-o 
LIBER QUARTUS DECIMUS. 


Cap. I. — Quis moribus, et quibus majoribus editus 
fuerit dominus Fulco, tertius Hierosolymorum rex. 577 
CAP, II. — Quod antequam vocaretur a domino Bal- 


duinorege causa peregrinationibus Hierosolymam vene- 
rat; et de ejus in regem promotione. 580 
. Car. III. — Senior Joscelinus Edessanus comes, teger 
in lectica hostibus occurrit et obtenta victoria carne sol- 
vitur ; et de filio ejus Joscelino. 584 
Cap. IV. — Rex vocatur ab Antiochenis ; et malitia 
principiss:e aperitur, 582 
Cap. V. — Properanti Antiochiam comes Tripolitanus 
se opponit, sed a rege devincitur. Res Antiochena in 
. tuto collocatur, 583 
Cap. Vl. — Iterum ab Antiochenis revocatur. Sangui- 
nus in finibus Tripolitanis castrum quoddam obsidet ; 
rex sororis interventu obsidionem solvit. 584 
Cape. VII, — Rex Antiochiam properat ; hostes qui 
convenerant in fugam vertit, hostium spoliis ditantur 
Antiocheni. 584 
Car. VIIT. — Hierosolymitanus patriarcha et regni 
principes presidium fundant valde necessarium, cui no- 
men Castrum Arnaldi. 585 
Cap. IX. — De regis consilio mittitur ad Raimundum 
Pictaviensium comitis filium, qui Constantiam Boamundi 
ducat uxorem. 586 
Car. X. — Bernardus, Antiochenus patriarcha, mori- 
tur ; Radulphus Mamistranus archiepiscopus ei succedit 
cum tumultu. 587 
Car. XI. — Papa Honorius vita decidit ; substituitur ei 
Innocentius ; oritur schisma periculosum. Willelmus Ty- 
rensis archiepiscopus earne migrat; Fulcherius ei sub- 
stituitur;Romam proficiscitur;pallium petit etobtinet.588 
Cap. XII. — Priecipit Romana Ecclesia ut idem obediat 
Hierosolymitano pontifiei ; et eum locum obtineatapud 
eum, quem prius obtinuerat apud Antiochenos. 589 
Car. XIII. — Mandatur ejus suffraganeis ut ei obe- 
diant ; et ad hoc diriguntur epistole. 590 
Cap, XIV, — Aperitur unde et ex qua causa hee in- 
ter duos patriarchas orta sit controversia ; et qua ra- 
tione se quisque tueatur. 592 
Car. XV. — Comes Joppensis apud regem accusatur, 
et grandis in regno excitatur tumultus. 594 
AP. — XVI. — Galterus Czsariensis comitem ad duel- 
Ium provocat ; ille se ad hostes confert ; a suis destitui- 
tur. 595 
Cap. XVII. — Civitas Joppensis obsidetur ; regni prin- 
cipes de pace tractant ; Belinusinterim ab hostibus ca- 
itur. 596 
Car. XVIII. — Comes Joppensis apud Hierosolymam 
malitiose vulneratur ; fit tumultus iterum ; sed recepta 
convalescentia, ex condicto mare transit. 596 
Car. XIX. — Fit treuga cum Damascenis ; restituun- 
tur captivi qui apud Belinas capti fuerant. 598 
Cap, XX. — Raimundus Pictaviensium comitis filius 
occultus accedit, e£ Antiochiam perveniens, Boamundi 
filiam Constantiam uxorem ducit, invita et renitente 
principissa, ejusdem puelle matre, et obtinet exis A 


tum. 
Car. XXI. — Quis et qualis, et ex qua majorum pro- 
sapia fuerit Raimundus describitur. . 600 

Car. XXII. — Ad comprimendam Ascalonitarum inso- 
lentiam rex castrum cdificat, cui nomen Gybelin, quod 
alio nomine Bersabee dicitur. 6041 

Car. XXIII. — Comes Tripolitanus proditione quo- 
rumdam ex suis juxta Montem Peregrinum occiditur; 
succedit ei filius Raimundus ; necem paternam ulcisci- 


tur. 602 

Cap. XXIV. — Joannes imperator Constantinopolita- 
nus versus Antiochiam properans, Ciliciam occupat uni- 
versam. 602 


Car. XXV. — Sanguinus castrum, cui nomen Monte- 
ferantus, obsidet; rex cum comite Tripolitano obsidio- 
nem querit solvere, sed deficiunt ; et victi, comes capi- 
tur, rex in castrum se recepit. 604 


Car. XXVI. — Sanguinus iterum castrum obsidet ; 
obsessi finitimos ad subsidium undique evocant. ^ 605 
Car. XXVII. — Bezeuge, Damascenorum procurator, 


Neapolim incendit et depopulatur. . 23 606 
Car. XXVIII. — Festinatur ad regis subsidium ; sed 
obsessis majores interim inferuntur molestia. 607 
Car, XXIX. — Adest subsidium ; sed interim rex ad 

- deditionem inclinatur ; et, pactis initis, sospes ad pro- 
pria regreditur. 608 


QUJE IN HOC. TOMO CONTINENTUR. 


1426 


Car. XXX. — Princeps Antiochiam reversus, urbem 
obsessam reperit ; imperatori totis viribus contradicit ; 
sed tandem quorumdam. interventu, eidem reconvcilia- 


tur. 609 
LIBER QUINTUS DECIMUS. 
Car. I. — Imperator Cesaream obsidet ; principe et 
Edessano comite in ejus obsequio constitutis. 609 


Car. II. — Indignatus idem, imperfecto negotio, obsi- 
dionem solvit Antiochiam reversus. 612 
, Car. III, — Imperator a principe civitatis repetit prai- 
sidium, quest moram in regione facturus. 612 
Car. IV, — Excitatur in civitate tumultus ; timet im- 
perator et petitionem remittit ; et sedatur scandalum, 
eodem ab urbe egresso. 614 
Ca». V.— Mittunturlegati, qui indignationem imperato- 
ris mitigent,et obtinent; imperator ad propria redit. 615 
, Car. VI. — Hierosolymorum rex ultra Jordanem pre- 
sidium obsidet et occupat violenter. Apud Thecuam 
nostri miserabiliter prosternuntur. 616 
Car. VII. — Sanguinus regnum Damascenorum inqui- 
etat ; Damasceni a nostris auxilium postulant, et inter- 
positis obtinent conditionibus; Sanguinus ad propria 


revertitur. 6418 
Car. VIII. — Obsidetur civitas Paneadensis, Damas- 
cenis prebentibus auxilium. 629 
Car. IX. — Princeps Antiochenus et Tripolitanus co- 


mes ad eamdem accedunt obsidionem : et urgentissime 
impugnatur civitas, 620 

Car. X. — Principe et comite peesentibus, machina 
ad oppugnandam urbem erigitur ; civibus spe subsidii 
strenue se defendentibus. 621 

Car. XI. — Legatus Ecclesi€ Roman: applicat ; ad 
obsidionem accedit; capitur civitas ; ibique ordinato 
episcopo, Hierosolymam principes omnes prope 
tur. 62 

Car. XII. — Princeps Antiochenus cum adversariis 
Antiocheni patriarche conspirat; patriarcha Romam pro- 
ficiscitur. Capitur à duce Apulie Rogerio ; sed tandem 


cum eo pacificatus, Romam pervenit, 624 
Car. XIII, — Accusatur ab adversariis ; tandem cum 
plenitudine gratie ad propria revertitur. 6235 


Cape. XIV. — Rediens a elero suo, instinctu principis 
non recipitur ; in terram secedit comitis Edessani ; tan- 
dem cum principe pacificatus, Antiochiam ingreditur. 

626 

Car. XV. — Lugdunensis archiepiscopus, apostoliece 
sedis legatus, apud Accon defungitur ; dirigitur ad 
idem Albericus, episcopus llostiensis. Synodus. apud 
Antiochiam indicitur. 627 

Car. XVI. — In ccetu episcoporum ad versus patriarcham 
accusatio proponitur: citatur, sed venire differt. Serlo 
Apamensis archiepiscopus, ejus fautor deponitur. 4627 

Car. XVII. — Patriarcha, quasi contumax, absens de- 

onitur ; ignominiose tractatus, vinculis mancipatur ; 

omam iterum profectus, ex parte gratiam obtinet ; 
sed rediens veneno interit. 629 

Car. XVIII. — Legatus Bierosolymam redit ; syno- 
dum celebrat ; templum dedicat Dominicum. 630 

Car. XIX, — Rursus imperator in Syriam descendit ; 
ad pacta prius inita principem invitat. 631 

Car. XX, — Cives, missa legatione ad imperatorem, 
pactis contradicunt, et ingressum inhibent. 632 

Cap. XXL. — Imperator ad regem Hierosolymorum 
nuntios dirigit, simulans se habere propositum loca 
visitandi venerabilia ; et super eodem recipit à rege 
responsum, 633 

AP. XXII. — In Cilicia moram faciens, lethaliter sou- 
ciatur imperator, dum venationi operam dat. 633 

Car. XXIII. — Sublimato ad imperium juniore filio, 
defungitur imperator. Exercitus, duce Manuele impe- 
ratore substituto, domum revertitur. 634 

CA». XXIV, — Rex et regni principes ante Ascalonam 


castrum fundant cui nomen Ibelim. 635 

Car. XXV. — Iterum ante eamdem Ascalonam de 
communi principum consilio castrum wdifieatur, cui 
nomen est Blancaguardu. 636 


Car. XXVI. — Regina in loco cui Bethania nomen, mo- 
nasterium :edificat ; et amplissimo ditat patrimonio, 
sororem ibi prewficiens. .63T 

Car. XXVII. — Rex in campestribus Acconensibus 
leporem agitans, de equo ruit praeceps ; moritur ; 
Hierosolymis inter suos predecessores sepelitur. 638 

LIBER SEXTUS DECIMUS. ; 

Car. I. — Premittitur prefatiuncula brevis. Defuncto 


1421 


Fuleoni succedit filius ejus, Balduinus III ; et qualis cor- 
pore fuerit describitur. 


Car. II, — De moribus et conversatione ejus. 640 
Car. III. — De promotione ejus in regno ; et quandiu 
sub matris tutela regnaverit. 642 
Car. IV. — Sanguinus Edessam obsidet ; et describi- 
tur ejusdem civitatis situs. 642 
Car. V. — Capitur civitas et populus ejus spia 
Car. VI. — Trans Jordanem castrum cui nomen Val- 
lis-Moysi per regem acquiritur. 645 


Car. VII. — Sanguinus moritur dum obsidet Calagem- 
bar ; succedit ejus filius Noradinus. 646 
Car. VIII, — Nobilis quidam ex Damascenis, Bos- 
irensis civitatis procurator, cum rege paciscitur ; et 
exercitus regni versus Bostrum properat; Ainardus 
Damascenorum procurator factum nititur impedire. 647 
Car. IX, — Procedens exercitus, infinita sustinet peri- 
cula. 648 
Car. X. — Ad locum pervenientes destinatum, civita- 
tem reperiunt ab hostibus occupatam ; et infecto nego- 
tio, reditus indicitur. 650 
Ca». XI. — Rediens exercitus, intolerabilia patitur pe- 
ricula ; stupent hostes nostrorum perseverantiam. 652 
Car. XII. — Mittitur ad hostes pro pace legatus, qui- 
dam nobilis de hostibus cadit, dissolvitur hostium exer- 
citus ; noster liberior proficiscitur. 653 
Car. XIII. — Perveniunt Gadaram nostre legiones ; 
describiturlocus; etad propria revertitur exercitus. 654 
Car. XIV. — Cives Edessani comitem vocant ; comes 
aecelerat ; et urbem ignorantibus recipit hostibus. 653 


Car. XV. — Noradinus occurrit ; urbem obsidens, 
nostros angit miserabiliter. : 656 
CapP, XVI, — Comes cum suis egrediens, ad propria 
redire contendit; insequitur Noradinus ; obtruncat 
exercitus ; comes fuga elabitur. 656 


Car. XVII. — Moritur Hierosolymitanus patriarcha 
Willelmus ; Fulcherius Tyrensis archiepiscopus ei subs- 
tituitur ; Tyrensi Ecclesie per regiam violentiam intru- 
ditur Radulphus, regius cancellarius. 658 

Ca». XVIII. — Excitatur populus Occidentalis ; et ad 
subveniendum Orientalibus Christianis iter arripiunt 
Romanorum imperator Conradus, et Ludovicus rex 
Francorum, cum aliis multis principibus. 659 

Car. XIX. — Imperator praecedens cum expeditioni- 
bus suis, Constantinopolim pervenit. Soldanus Iconiensis 
contra eum insidias prestruit. 660 

Car. XX. — Transito Hellesponto seducitur imperator 
Conradus, Grecorum malitia; et ad locà periculosa 


nimis ejus trahitur exercitus. 661 
Car. XXI. — Absentant se malitiose, qui ejus exerci- 
tui a Greco imperatore duces erant dati : et periclitatur 


imperatoris exercitus. 662 

Cap, XXII. — Irruunt e repente super Teutonicorum 
legiones Turci, et eas obtruneant ; evadit tamen impe- 
rator. 664 

CAP. XXIH, — Rex Francorum transito Hellesponto 
apud Niceam Bithynice, cum suis pervenit legionibus ; 
colloquuntur sibi ad invicem ; imperator Constantino- 
polim revertitur. 665 

Car. XXIV. — Rex Francorum alia procedens via, 
Ephesumpervenit ; Guido comes de Pontivo ibi moritur. 
Franci Meandrum fluvium transeunt, invitis hostibus. 666 

Car. XXV. — Francorum, casu mirabili, prosternitur 
exercitus ; pers us precesserat, evadit. 667 

Cap. XXVI. — Rex, casu evadens, ad eos qui praeces- 
serant, se colligit ; residuum exercitus apud Attaliam 
pervenit, inde in Syriam transfretans. 668 

Car. XXVII, — Raymundus, princeps Antiochenus, 
regem Francorum apud portüm Sancti Simeonis ho- 
neste recipit ; deducit Antiochiam ; sed tandem male 
dividuntur ab invicem. 670 

Car. XXVIII. — Hieme transcursa, Conradus impera- 
tor, usus navigio, in Syriam pervenit ; comes quoque 
Anfossus apud Acconensem applicat civitatem moritur- 
que apud Cesaream., 671 

CAP, XXIX. — Rex Francorum ab Antiochia digres- 
sus, Hierosolymam properat ; mittitur ei obviam Hie- 
rosolymitanus patriarcha. 674 


LIBER SEPTIMUS DECIMUS. 


Ca», I. — Apud Ptolemaidam urbem maritimam curia 
celebratur generalis, nominanturque principes qui ad 
eam convenerunt, 613 


ORDO RERUM 


1428 | 


Car. lI. — Urbem Damascenam proponunt obsidere, 
et ex condicto ad eam accedunt. 614 
Car, III. — Describitursitus Damascenz urbis. 675 
Car. IV. — Nostri pomeria civitatis violenter effrin- 
gunt, etfluvium invitis hostibusoccupant in manu forti. 
Factumimperatoriseximium etadmirabile describitur.676 
Car. V. — Desperant cives, et de fuga cogitant, ex 
nostris principibus quosdam data corrumpunt pecunia, 
quorum persuasione in oppositam civitatis partem 
transfertur exercitus. 61 


Car. VI. — In nostrorum castris victus defieit ; dete- 
gitur proditorum malitia; et soluta nostri redeunt 
obsidione. 618 


Cap. VII. — Diverse ponuntur opiniones, quis tante . 
proditionis auctor fuerit. Iterum Ascalonam proponunt 
obsidere, sed non proficiunt. 679 

Cap, VIII. — Imperator Conradus ad propria regre- 
ditur, rege Francorum in Syria moram faciente. 680 

Cap, IX. — Noradinus ingreditur fines Antiochenos ; 
princeps Raimundus occurrit; pugnatur inter eos, 
Princeps Raimundus occiditur. 681 

Car. X. — Noradinus universam regionem pro suo 
ctat arbitrio, Rex illuc properat, solatium ministratu- 
rus, Soldanus Iconensis terram comitis ingreditur Edes- 
sani. 682 

Cap, XI. — Comes Edessanus, post regis ab Antiochia 
discessum ab hostibus capitur, ubibt ignominiose mori- 


tur, 684 
Car. XII. — Rex cum regni principibus juxta Ascalo- 
nam Gazam resdificat. 685 


Car. XIII. — Inter regem etmatrem ejus graves oriun- 
tur simultates; et matre ignorante rex coronatur. 686 
Car. XIV. — Regnum inter se dividunt filiuset mater. 
Rex Hierosolymam ingreditur violenter et matrem in 
arce obsidet Davidica ; tandem pax eum tranquillitate 


reformatur. 687 
CaAP,. XV. — Soldanus Iconensis, comitatum Edessa- 
num rursum ingreditur ; rex illuc cum omni celeritate 
properat. 688 
Car. XVI. — Imperator Constantinopolitanus exerci- 


tum ad partes dirigit Antiochenas ; comitatum Edessa- 
num sibi resignari postulat ; obtinet postulatum ; Gr:e- 
cis castella resignantur ; rex inde Latinos educit. 689 
Car. XVII. — Noradinus regi occurrit ; exitum impe- 
dire procurat, Rex, licet cum difficultate, Antiochiam 
redit. Noradimus, ejectis Gr&cis universam occupat 
regionem. 690 
Cap, XVIIL -— Rex principissam monet, ut unum de 
principibus in maritum accipiat, qui regioni possit pre- 
esse ; sed non proficit. Rex inde Tripolim accedit, ad 
propria reversurus. 692 
Car. XIX, — Rex et mater ejus apud Tripolim conve- 
niunt ut comitem uxori reconcilient ; sed non proficiunt. 
comes ab Assissinis in porta civitatis occiditur. 693 
CAP. XX. — Turcorum ingens multitudo Hierosoly- 
mam venit, ut eam occupet, sed egredientes nostri eos 
in virtute magna prosternunt. 694 
Cap, XXI. — Hex, regnique principes, Ascalomam 
properant, ut pomoeria circa urbem depopulentur ; sed 
promoto ad amplius proposito, urbem obsident. ^ 695 
Car. XXII. — Describitur situs civitatis, et commo- 
ditas aperitur. 696 
Car, XXIII. — Ordinatur obsidio, et preficiuntur qui 
classi presint, et qui legiones per terram moderentur. 
698 

Cap. XXIV. — Secundo obsidionis mense adest pere- 
grinorum transitus, multas deferens ad opus obsidionis 
commoditates., 699 
CAP, XXV. — Quinto mense, classis ZEgyptiorum ad 
urbem accessit, multam obsessis civibus afferens con- 
solationem. 700 
Cap, XXVI. — Constantia, Antiochenorum principissa, 
Rainaldo de Castellione nubit. Noradinus quoque re- 
gnum Damascenorum occupat violenter. Amalricus Si- 
doniensi praeficitur Ecclesie. 7100 
Cap, XXVII. — Qui in obsidione sunt, urbem instanter 
impugnant.Cives machinam exteriorem nituntur exurere. 
Murus civitatis ex parte corruit ; nostri volentes ingredi, 
ex parte pereunt : noster desperat exercitus, 104 
Car. XXVIII, — Iterum confortantur nostri, et ad 
continuandam obsidionem animiantur, insistentes ani- 
mosius. 103 
CAP. XXIX, — Ascalonite desperant, et de communi 
consilio ad deditionem inclinantur. 705 


— 


4i39. 


Cap, XXX. — Missis de majoribus. civitatis, apud 
regem, obtinent liberum cum uxoribus et liberis et 
omni substantia exitum, et urbem resignant. 106 


LIBER OCTAVUS DECIMUs, 
Car. I. — Rainaldus de Castellione, princeps Antio- 
€henus, patriarcham Antiochenum ignominiose tractat ; 


ille in regnum confugit, Oritur fames valida super ter- 
ram. 101 


Cap, IL. — Defuncto Anastasio, substituitur ei Adria-. 


nus. Imperator Fredericus Romae coronatur. Inter papam 
et regem Sicilie Willelmum graves oriuntur inimicitiz, 
z 109 
... Car. III. — Inter dominum patriarcham et fratres Ho- 
spitalis qucestiones suscitantur de decimiset quibusdam 


injuriis, qu: ab ecclesiis eis inferebantur. 140 
Car, IV. — Describitur unde habuit ortum et initium 
-domus Hospitalis. TAA 


. Car. V. — Quomodo ZEgyptius calipha ad petitionem 
Amalphitanorum, locum eis designari precipit, ubi 
ecclesiam wdificent, 719 
Car. VI, — Patriarcha, cum plurima parte episcopo- 
rum Orientalium, Romam  proticiscitur, ad AdMánuni 
papam. TA& 
, Car. VII. — Imperator Constantinopolitanus, consen- 
tiente papa, Apuliam invadit. Dominus patriarcha cum 
suis ad curiam pervenit. 745 
. Car. VIII. — Adrianus papa Beneventum properat; 
patriarcha illuc festinat, proponit actiones ; sed cor- 
rupta muneribus curia, justitia opprimit, Revertitur 
infecto negotio ejus patriarcha. 116 
Car. IX. — In JEgypto tumultus excitatur civilis ; 
fugit soldanus ab eis, et occiditur a nostris ; capitur 
ejus filius Nosceradinus. 748 
' Qar. X, — Princeps Rainaldus insulam Cyprum oc- 
cupat, et ejus habitatoresspoliat violenter.  - 119 
AP. XL — Rex contra pacta et pacis fedus, quod 
cum eis pepigerat, Turcos et Arabes in silva capit Pa- 
neadense. 120 
Cap». XII. — Henfredus constabularius urbem Panea- 
densem pro parte dimidia, Hospitalariis concedit ; capi- 
tur à Noradino subsidium quod inferebatur, et civitas 
obsidetur. 794 
Car. XIII. — Rex, illuc properans, obsidionem solvit ; 
sed incaute rediens noster exercitus, hostium insidias 
in itinere patitur periculosas. 123 
Cap, XIV. — Rex apud castrum Japhet, fugiens de 
prelio se recipit, prosternitur exercitus ; et de princi- 
pibus plurimi capiuntur. T2& 
Cap, XV. — Noradinus iterum Paneadem obsidet, 
sed, rege rursum occurrente, non proficit. 125 
Cap. XVI. — Comes Flandrensium Theodericus ap- 
plicat, Mittuntur nuntii Constantinopolim, qui domino 
regi uxorem petant. 126 
Car. XVIL — Rex, cum universis regni viribus et 
comite Flandrensium, Antiochiam properat. Noradinus 
desperatam incurrit :gritudinem. 121 
Cap. XVIII, — Obsidetur Cesarea et post modicum 
violenter effringitur. 728 
Car. XIX. — Noradini frater ad nostransit. Hierosoly- 
mitanus patriarcha Fulcherus moritur. Spelunca trans 
Jordanem nostris restituitur, Rex in partibus Antioche- 
nis castrum Harenc obsidet ; et obsessum occupat. 730 


Car. XX. — Hierosolymis Amalricus prior ecclesie 
Dominici Sepuleri in pairiarcham eligitur ; de ejus ele- 
ctione inter episcopos oritur contentio. 132 


Car. XXI. — Noradinus in regione Suitze, speluncam 
obsidet nostram ; rex occurrens obsidionem solvit ; pu- 
gnat cum nostris Noradinus, et vincitur, 132 

Cap. XXII. — Redeunt nuntii, qui Constantinopolim 
pro regio matrimonio missi fuerant ; et regi uxorem du- 
cunt, neptem imperatoris, : , 133 

Ca». XXIII. — Imperator Constantinopolitanus Antio- 
chiam venit; princeps Raynaldus de eo quod in Cyprios 
commiserat satisfaciens, ei reconciliatur. 134 

Cap. XXIV. — Rex ad partes illas properans, ab eodem 
imperatore honeste suscipitur et infinita reportat imnu- 
nera. j : 136 

Car. XXV. — Imperator Antiochiam ingreditur, in 
cives multam liberalitatem exercens ; unde postmodum 
&d propria revertitur. 191 

Cas. XXVI. — Adriano defuncto in Ecclesia Roma- 

. nà schisma oritur periculosum. 138 

Cap, XXVII. — Noradinus, [leoniensis soldani fines 


QU4E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1430. 


ingressus, partem ejus violenter occupat. Rex Damasce- 
norum fines depopulatur. 739 
Car. XXVIII, — Princeps Antiochenus Rainaldus ab 
hostibus capitur, et apud Halapiam vinculis mancipatur. 
140 


Cap. XXIX. — Joannes quidam Roman:e Ecclesise pre- 
sbyter cardinalis, in Syriam descendit legatus ; de ejus 
susceptione inter episcopos oritur dissonantia. Amalrico 
Joppensi comiti, fratri regis, filius nascitur Balduinus, 

744 

Car. XXX. — Rex ab Antiochenis vocatus, illuc pro- 
perat; imperiales legati adsunt, uxorem domino suo, 
unam de consanguineis domini regis postulantes. 742 

Car. XXXI. — Rex sororem comitis Tripolitani, virgi- 
nem illustrem Milisendem nómine, ei deputat ; sed post 
annum eam repudiat imperator, et uxorem ducit Mariam 
principis Raimundi filiam. 743 

Ca». XXXII. — Rex circa Antiochiam castrum redi- 
ficat, quod dicitur Pons-Ferri, Regina Milisendis mater 
ejus moritur. 145 

, Cap. XXXIII. — Comes Tripolitanus pro repudio soro- 
ris iratus, imperatori quantas potest irrogat prd 
' 5 


Car. XXXIV. — Rex apud Antiochiam pharmaeum bi- 
bit; unde in suprema deductus egritudine, quaerebat 
&d propria reverti, sed invalescente egritudine, in ili- 
nere apud Berithum vitam finit. 146 

LIBER NONUS DECIMUS. 

. Car. I, — Domino Balduino fratri Amalricus succedit 
in regno. 741 

Car. II. — Describitur qualis moribus fuerit ; et de 
vita et conversatione ejus. 148 

Car. III, — De corporis habitudine ; et de quadam 
siepe tae quam cuidam suo familiari solvendam obtu- 
it. 750 

Car. IV. — Quod antequam coronaretur, coactus estab 
uxore sua, quam contra sacros duxerat canones, disce- 
dere. 194 

Car. V. — Rex in /Egyptum descendit ; cum Dargan 
soldano pugna committitur. Savar Siraconum introducit 
in Egyptum; Dargan ad regem, pacem postulans, lega- 


tos dirigit. 152 
Car. VI. — Petrus archiepiscopus Tyrensis defungi- 
tur; succedit ei dominus Fredericus Acconensis episco- 


pus. "(54 

Car. VII. — Dargan, soldanus in ZEgypto, dolo suorum 
occiditur. Salvar soldanus efficitur. Regem invitat : rex 
in ZEgyptum descendit ; Siraconus violenter expellitur. 


T94 
Ca». VIII. — Noradinus circa partes Tripolitanas vin- 
citur, et fuga vix nostrorum manus effugit. 155 


Ca». IX. — Noradinus in parlibus Antiochenis castrum 
Harene obsidet; princeps Antiochenus, comes Tripoli- 
tanus, Calamannus, Cilicite procurator capiuntur. 755 

Car. X. — Comes Flandrensium Theodericus in. Sy- 
riam descendit. Noradinus Paneadem obsidet, et occu- 
pat obsessam 156 

Cap, XI. —.Rex de/Egypto rediens Antiochiam profi- 
ciscitur. Princeps, data pro se pecunia, restituitur liber- 
tati. Spelunca Sidoniensis hostibus traditur. Item trans 
Jordanem aliam speluncam hostes accipiunt. 158 

Car. XII. — Describitur compositoris hujus historie in 
patriam reditus; et de ejus processu aperiuntur non- 
nulla. Siraconus in ZEgyptum descendit multam secum 


trahens militiam. 759 
Car. XIII. — Rex Siraconum subsequens, similiter 
descendit in. /Egyptum, /Egyptiis auxilium ministratu- 
rus. 160 
Ca». XIV. — Describitur Cahere ; et quis ejus loci pri- 
mus fundator fuerit, aperitur. T64 : 
CA». XV. — Accedenti Siracono rex occurrit, obviam ; 
ille regem prieveniendo transit flumen. 162 


Car. XVI. — Savar soldanus ut regem detineat pactis 
innovatis, elaborat, . 162 

Car. XVIL — Mittitur ad  calipham qui fcedus inno- 
vent ; et describitur regi: domus magnificentia. 763 


Car. XVIIL. — Complentur pacta ; et in eorum con- 
firmationem calipha dexteram dat Hugoni UR TM 


Car. XIX. — Dicitur quare princeps ZEgyptius dicatur 
Mulene. 165 
t Car. XX. — Subjungitur quare idem ipse dicatur cali- 
pha ;*et quomodo sit jadversarius; Baldacensi uia 


1434 


Car. XXI — Rex super Nilum pontem «cedificat. Si- 
raconus in insulam descendit, Rex eum Hisequi 
Car. XXII. — Describitur insula ; et quot et quibus 
ostiis mare ingrediatur Nilus. Nostri, ejectis hostibus, 
insulam occupant; fugit Siraconus in solitudinem. 768 
Car. XXIII. — Describitur ZEgypli regio et qualis sit 
aperitur. T10 
Car. XXIV. — Inter regem et Siraconum pugna com- 
mittitur in solitudine, maximo utriusque partis peri- 
culo. TA 
CA». XXV. — Siraconus iufra Alexandriam se recipit. 
Rex illuc properans, urbem obsidet. "13 
Car. XXVI. — Describitur Alexandriw situs. Tí 
Car. XXVII. — Rex obsidionem continuans, cives 
Alexandrinos molestat gravissime. T15 
Car. XXVIII. — Siraconus hec audiens, cum Hugone 
Cwsariensi de pace loquitur. TII 
Cap, XXIX. — Hugo cum rege et principibus, fcederis 
complet tenorem, T8 
Car. XXX. — Resignatur regi civitas, et pax indicitur 
Alexandrinis. 718 
Car. XXXI. — Rex victoria potitus, receptis suis uni- 
versis ad pars revertitur, T19 

LIBER VICESIMUS, 

Car. I. — Dominus Hernesius, Cesariensis archiepis- 
copus, et Odo de Sancto Amando regius pincerna a Con- 
stantinopoli- redeunt, uxorem futuram regi secum du- 
centes. Rex in ecclesia Tyrensi coronatur, et uxorem 
ducit. T9 

Car. II. — Andronicus quidam imperatoris consangui- 
neus, Theodoram, Balduini regis viduam, secum per ter- 
ras hostium abducit, 180 

Ca». III. — Petracensis Ecclesia el Ebronensis episco- 
pis datis ordinantur. Stephanus, regis Sicili:& cancella- 
rius, et Panormitan:w Ecclesie electus, in Syriam des- 
cendunt. Comes Nivernensis Willelmus apud nos defun- 
gitur. xu vest 

Cas, IV. — [fmperatoris legati ad regem accedunt, 
pacta quedam a domino rege postulantes. Mittitur Ty- 
rensis archidiaconus, et pacta proposita cum impera- 
tore complet, 182 

Car. V. — Rex in ZEgyptum cum suis descendit ; et 
contra fcederis formam, quam cum ZEgyptiis peregerat, 
eis bellum infert. 183 

Car. VI. — Obsidetur civitas Belbeis, et expugnatur 
obsessa. Soldanus regem infinita promissa decipit pecu- 
nia. 784 

Cap. VII. — Rex ante Cahere castra locat, exspectans 
promissam a soldano pecuniam. 185 

Car. VIII. — Classis nostra per Nilum immissa, nostro 
se adjungere exercitui conatur ; sed, re infecta, domum 
revertitur. 185 

Car. IX. — Rex, obsessa Cahere urbe, pecuniam à 
soldano promissem exspectat. Soldanus vero a pactis 
resilire tentat et Turcorum implorat auxilium. 186 

Car. X. — Milo de Planci sinistro consilio regis men- 
tem subvertit. Siraconus ab /Egyptiis vocatus accedit ; 
rex ei occurrit in solitudine ; sed, eo non invento, in- 
fecto negotio redit ad propria. 186 

Car. XT. — Siraconus Aigyptum occupat ; soldanum 
interficit; et ipse paulo post vita defungitur. 188 

Car. XII. — Salahadinus, ejus ex fratre nepos, defun- 
cto succedit, et regnum obtinet /Egypti. 789 

Ca». XIII. — Bernardus monasteri montis Thabor ab- 
bas, Liddensi Ecclesie preficitur, Fredericus Tyrensis 
archiepiscopus ad Occidentalibus principibus petiturus 
auxilium ad partes dirigitur occiduas. 189 

Car». XIV. — Imperator pactis volens satisfacere, clas- 
sem in Syriam dirigit, et quosdam de suis principibus. 

790 

Car. XV. — Rex in /Egyptum descendit cum suis ex- 
peditionibus ; Grecis quoque, tam navigio quam per 
terram eum sequentibus. "191 

Car. XVI. — Rex Damiatam obsidet ; et in ejus expu- 
gnatione tam Latinorum quam Grecorum inutiliter de- 
sudat exercitus. 192 

Car. XVII, — Oritur in castris fames, et nostra clas- 
sis pene tota incenditur, tandem solvitur obsidio opera 
consumpta inutiliter, 194 

Car. XVIII. — Revocatis expeditionibus, rex ad pro- 
pria revertitur. Grecorum classis in redeundo pene 
tota depone sinistris acta flatibus. 795 

Car. XIX, — Terremotus maximus pene universum 


ORDO RERUM 


concutit Orientem, et urbes dejicit antiquissimas. 796 


Car. XX. — Salahadinus nostros fines iexei ut. et 


castrum cui est nomen Darom obsidet. 97 

Car. XXI. — Rex cum modica militum manu illi oc- 
currit; plures ex nostris tam in urbe Gaza, quam in iti- 
nere, ab hostibus obtruncantur,  - 7199 

Car. XXII. — Salahadinus ad propria revertitur. Rex 
quoque, reparato castro, quod ex parte dirutum fuerat, 
rediit Ascalonam. 800 


Car. XXIII. — Eodem quoque anno gloriosus Christi 


martyr, Thomas Cantuariensis archiepiscopus in propria 
occiditur ecclesia. 804 

Car. XXIV. — Rex, assumptis secum aliquot de prin- 
cipibus suis, Constantinopolim proficiscitur ; imperator 
eum multiplici honore prevenire satagit. 804 

Car. XXV. — Introductus ante imperatorem, honeste 
tractatur ; et frequentia cum eo de rebus necessariis 
miscet colloquia. 803 

Car. XXVI. — Completis negotiis e£ muneribus cumu- 
lati, tam rex quam ejus principes, ad propria revertape 
tur. 


Car. XXVIL — Rex apud Sephorim exercitus convo- - 


cat. Fredericus Tyrensis archiepiscopus ab ultramonta- 
nis partibus redit. Dominus Willelmus, Acconensis 
episcopus, in Romania occiditur. 805 
Car. XXVIII. — Milo Armenius, frater domini Toros, 
Noradino conjunctus, partes vexat Antiochenas; rex 
illuc properat, ut ejus compescat malitiam. 807 
Car. XXIX. — Salahadinus trans Jordanem castrum, 
cui nomen Mons Regalis est, obsidet ; sed nihil profi- 
ciens, ad propria revertitur. 809 
Car. XXX.— Salahadinus terram trans Jordanem uni- 
versam depopulatur. Rex, in loco cui nomen Carmelus, 
exercitum detinet. Comes Raimundus Tripolitanus de 
carcere revertitur. 809 
Car. XXXI. — Describitur Assissinorum secta, et mis- 
sio legati eorum ad dominum regem. 810 
Car. XXXII. — Occiditur a fratribus militi: Templi 
Assissinorum legatus; et ingens in regno exeitatur tu- 
multus. Radulphus Bethleemita episcopus vita decedit. 
811 
Car. XXXIII. — Moritur Noradinus. Rex Paneadem 
obsidet, et facta treuga recedit ; collecta cegritudine Hie- 
rosolymam proficiscitur, ubi et infra paucos dies vita 
decedit. 813 
LIBER VICESIMUS PRIMUS. 
Car. I. — De primis auspiciis Balduini IV, Hierosoly- 
morum regis sexti ; de moribus, setate et forma corpo- 
8 


ris. 43 
Car. II, — Quo tempore inunctus et coronatus fuerit. 
815 

Car. III. — Anno ejus regni primo classis Siculorum 


regis Alexandriam veniens damnum incurrit enorme. 
Comes Tripolitanus regni procurationem, et regis tute- 
lam tanquam agnatorum proximus poscit. 816 
Car. IV, — Milo de Planci apud Accon occiditur. Ty- 
rensis archiepiscopus Fredericus moritur. 816 
Car. V.— Describitur comes Tripolitanus ; quis mori- 
bus, et ex quibus majoribus fuerit; quomodo regni pro- 
curationem susceperit ; hujus historie conscriptor, can- 
cellarius regis efficitur. 818 
Car. VI. — Salahadinus, vocantibus eum Damascenis, 
Damascum obtinet, et reliquas regionis partes. Dirigitur 
contra eum Tripolitanus comes, qui ejus obsistat moli- 
minibus. 819 
Car. VIL. — Assignantur cause quare contingat quod 
super populum nostrum, solito amplius, hostes invales- 
cant, 820 
Car. VIII. — Mussale dominus in nepotis subsidium 
properat. Salahadinus proficit; regionem occupat uni- 
versam. Comes cum eo paciscitur; obsides recipit. 823 
Car». IX. — Magnardus Berythensis episcopus moritur. 
Hujus conseriptor historie ad Tyrensem metropolim 
promovetur. 825 
Car. X. — Rex Damascenorum regionem ingreditur, 
et eam depopulatur. Hernesius, Cesariensis archiepis- 
copus, defungitur. 824 
Car. XI. — Rex iterum fines hostium Damascenorum 
ingressus, vallem, cui cognomentum est Bachar, depre- 
datur. Rainaldus de Castellione et Joscelinus regis pa- 
iruus aà vinculis hostium solvuntur. 8 
Car. XII. — Dominus imperator Constantinopolitanus 
apud Iconium ignominiose conficitur. 826 
Car, XIII. — Guillelmus Junior, marchio de Monte- 


ET 


peo Dc 


|; ADM. 
dicha dgio 07 5 Rp MR 


Vis des p jh ode b pe 


* 


* 


AES 


1433 


ferrato,in Syriam veniens, regis sororem uxorem ducit. 


826 

Car, XIV. — Comes Flandrensium, diu exspectatus, 
regnum ingreditur. 828 
AP. XV. —- Qui cum comite venerant, seducunt eum, 
monentes ne regui principibus acquiescat. 829 
Car. XVI. — Imperatoris Constantinopolitani adsunt 


legati, petentes instanter pacta quie cum domino eorum 
rex inierat impleri, et contra ZEgyptum expeditiones 
preparari. 830 
Car. XVII. — Comes factum impedit, ab honesto alie- 
nus proposito. 834 
Car. XVIII. — Imperatoris legati ad propria redeunt. 
Comes versus partes Antiochenas contendit, Balianus 
domini regis Amalrici viduam uxorem ducit. 832 
Car, XIX. — Comes Flandrensis, una cum principe 
Antiocheno et Tripolitano comite, castrum Harenc ob- 
sidet, et sine fructu laborat. 833 
. . Car. XX. — Salahadinus cum multitudine infinita ab 
JEgypto veniens regnum ingreditur; ante Ascalonam se 
locat rex, cum universis regni viribus illi obviam occur- 
rit; ante predictam urbem conflictus cum hostibus ha- 
betur maximus. 834 
Car. XXI. — Hostes regionem longe lateque depopu- 
lantur, urbes et suburbana succendunt. 835 
, Car. XXII. — Rex Ascalona egressus, hostibus occur- 
rit ; ordinantur utrinque acies; procinctus fit ad dimi- 


candum. 836 

Car. XXIII. — Committitur pugna ; vincitur Salaha- 
dinus, et in fugam cum supremo periculo et ignominia 
vertitur. 837 


Car. XXIV. — Pluviarum intemperies et frigus inso- 
litum eos qui ex acie fugerant, fatigant supra vires, oc- 
ciduntur ex eis innumeri, capiuntur quamplures. Rex 
Hierosolymam victor revertitur. 838 

Car. XXV. — Quin in partibus Antiochenis castrum 
Harenc obsederant, infecto negotio, reversi sunt ad pro- 
pria. 839 

Car. XXVI. — Rome generalis synodus indicitur. Rex 
super fluenta Jordanis, infaustis avibus castrum «difi- 
cat ; edificatum templariis tradit. 844 

Car. XXVII. — Rex in terras hostium ingressus, damna 
patitur enormia. Henfredus regius onstabularius, occa- 
sionem mortis ibi colligens, defungitur. 842 

Car. XXVIII. — Salahadinus regionem ingreditur Si- 
doniensem ; rex, convocatis regni viribus, hostibus oc- 


currit. 843 
Car. XXIX. — Committitur pagna ; nostri vincuntur; 
capiuntur ex eis quamplures. 844 


Car. XXX, — Salahadinus castrum, quod de novo edi- 
ficatum fuerat obsidet; obsessum occupat ; diruit occu- 
patum. Henricus, comes Trecensis, Petrus, regis Fran- 


corum Ludovici frater, in Syriam veniunt. 846 
LIBER VICESIMUS SECUNDUS. 
Car. I. — Rex sororem suam, qui marchionis uxor 


fucrat, cuidam adolescenti, Guidoni videlicet de Liziniaco 
uxorem tradit. Cum Salahadino, paribus conditionibus, 


preter solitum, treuga firmatur. 841 
Car. II. — Salahadinus partes Tripolitanas hostiliter 
invadit ; et segetes et terree bona depopulatur. 848 


Car. III. — Classis JEgyptiorum ad insulam Aradum ac- 
cedit; comes Tripolitanus cum Salahadino feedusinit. 849 
Car. IV. — Tyrensis archiepiscopus a Constantinopoli 
regreditur ; dominus Ludovicus, rex Francorum, vita 
decessit. 849 
Car. V. — Rex sororem suam juniorem Henfredo ter- 
tio uxorem tradit. Constantinopolitanus imperator vita 
defungitur. 851 
Qar. VI. — Princeps Antiochenus occasione pellicis, 
quam uxori viventi superduxerat, anathemati subjicitur. 
In Alexium imperalorem conspiratur. . ..882 
Ca». VII. — Hierosolymitanus patriarcha Antiochiam 
dirigitur ut rei periclitanti tentet afferre remedium, AÀ- 


lexander papa vita decedit. , 852 
Car». VIII. — Noradini filius moritur, domino Mussule 
consanguineo suo hereditate relicta. 855 


Car. IX. —Inter regem et Tripolitanum comitem si- 
multas oritur periculosa, et usque ad odium manifestum 
procedit. à 856 

Cap. X. — Constantinopoli tumultus oritur; el prie- 
valente viro nequam Andronico, Latinorum populus 
exturbatur, . 881 

Car. XI. — Cause tumultus et dissensionis assignan- 
tur. 858 


. QUA IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1434 


Car. XII. — Urbem et palatia, interfectis nobilibus, 
Andronicus occupat, et violenta dominatione populum 
opprimit. 859 

Car. XIII. — Populus Latinorum, quiin galeis se rece- 
perat, insulas et loca maritima hostiliter depopulatur. 

860 


Car. XIV. — Salahadinus foedus, quod cum domino 
rege inierat, rescindit; rexilli ultra Jordanem occurrit. 
Turci vicum Buriam effringunt, habitatoribus ejus in 
Sy Nes de redaetis, 862 

4AP. XV. — Idem castrum nostrum in nostra regione 
Suicide, speluncam videlicet munitissimam, occupat 


violenter. 863 

Car. XVI. — Idem fines nostros violenter ingreditur; 
angá castrum Torbelet pugna committitur, ancipiti vic- 
oria. 865 


Car. XVII, — Idem, classe vocata ex Egypto, urbem 
obsidet Berythensium, 867 

Car. XVIII. — Rex ad ejus liberationem properant. 
usque Tyrum pervenit. Salahadinus obsidionem solvis, 


868 
Car. XIX. — Salahadinus Euphratem transit, Meso- 
potamiam ingressus. 870 


Car. XX. — Rex fines Damascenorum hostiliter depo- 
pulatur. 874 
Cap, XXI. — Idem presidium quod proxime Salaha 


dinus occupaverat, obsidet ; obsessum occupat, et 
Christianitati restituit. 872 
Car. XXII. — Rex iterum fines Damascenorum cum 
suis expeditionibus ingreditur. 874 
Ca», XXIII. — Census in regno colligitur, quo contra 
futuros casus regnum se tueatur. 875 


Car. XXIV. — Salahadinus Halapiam obsidet, et obses- 
sam quibusdam conditionibus interpositis obtinet. Prin- 
ceps Antiochenus cum Rapino, Armenorum duce Tar- 
sum commutat. 878 

Car. XXV. — Rex apud Nazareth segritudine correp- 
tus valida Guidonem de Liziniaco, comitem Joppensem, 
régni procuratorem constituit, 879 

Car. XXVI. — Salahadinus cum ingentibus copiis 
fines nostros ingressus, circa partes Scythopolitanas 
consedit. Nostri occurrunt ei. 884 


Car. XXVII. — Fames in exercitu oritur valida ; tan- 
dem, sine commisso prelio, tam nostri quam hostes ab 
invicem discedunt. 882 


Car. XXVIII. — Salahadinus urbem Petracensem trans 
Jordanem obsidet, et obsessam impugnat hostiliter. 884 


Car. XXIX, — Rex comiti Joppensi regni administra- 
tionem aufert ; Balduinum nepotem suum regio diade- 
mate coronat, 886 


Cap. XXX. — Rex, congregatis copiis, ultra Jordanem 
festinat, ut obsessis subveniat. Salahadinus obsidionem 


solvit. 887 
LIBER VICESIMUS TERTIUS. 
Prefatio. 889 
Car. I. — Inter regem et comitem Joppensem nutrita 


diu simultas erumpit in lites exsecrabiles ; reconcilia- 
tionis nulla apparet spes. Tripolitanus regni adminis- 
trationem et tutelam regiam obtinet. 890 

GUILLELMI TYRENSIS CONTINUATA BELLI SACRI 
HISTORIA. 

LIBER VICESIMUS SECUNDUS IN CONTINUATIONE. 

I. — Rex infans, accepto a baronibus hominio, cus- 
todiendus traditur comiti Jocelino. Aquarum in civitate 
defectus. Puteus prope fontem Siloe detectus. 895 

If. — Defonte Siloe. Induciascum Saladino paciscitur 
comes Tripolitanus, 897 

III. — Bonifacius marchio Montisferrati crucesignatur, 
uti et Conradus filius ejus qui Constantinopolim Fw 
lit. 

IV. — Andronici imperatoris C. P. impudiciti:, Quir- 
sacum seu Isaacum accessit occidendum. Qui et ipse, 


occiso Langosto, imperii coronam occupat. . 900 
V. — Andronicum ignominiose habitum feminarum 
furori occidendum permittit. 900 
VI. — Imperium invadit Alexius, capto et exceéato 
fratre suo. fcx 901 
VII, — Imperatrix Alexium, filium caute mittit Hun- 
garie regi custodiendum, Junior rex Jerosolymitanus 
moritur, . 901 
VIII. — Joppensis comitissa regni corona debct 


IX. — Guido de Lezignano fit rex de Jerusalem, 904 
LIBER VIGESIMUS TERTIUS. 


1435 


I. — Barones, accepta Guidonis iu regnum assump- 
tione Huníridum. regem statuunt constituere. At ille 
regiam coronam respuit. 903 

II. — Guidoni regi barones hominium prestant. 905 

III. -— Guido rex exercitum parat in comiter Tripoli- 
tanum, qui suum in auxilium Saladinum aecersit. Co- 
mili pacem oblaturos nuntios dirigit rex. 906 

IV. — Interim comes liberum filio Saladiniingressum 
permittit in terras Christianorum. Milites Templi obviant 
Saladivo a quo delentur, 907 

V. — Tures capita occisorum Christianorum tollunt, 
Releanus, accepta Christianorum profligatione, eam re- 
gine significat. Nuntii ad comitem accedunt et eum 


regi reconciliant. 908 
VI. — Rex comiti venit obviam, Vera crüx ad exer- 
citum ducitur. 910 
VII. — Regi traditur thesaurus regis Anglice. Saladi- 
nus Tyberiadem obsidione cingit, 910 
VIII. — Tyberiadi nullum ferendum auxilium censet 


comes Tripolitanus. Econtrà magister Templi, cujus 
consilium rex sequitur. 911 
IX. — Saladinus per sagam exercitum Christianorum 


incantare laborat. 912 
X. — De electione Eraclii patriarche. Ejus electioni 
adversatur archiepiscopus Tyrensis. 914 
XI. — Archiepiscopum veneno necat Eraclius impudi- 
citiis deditus. 915 
XII. — Guidoni regi obviant Sarraceni qui Christianos, 
rege capto, penitus profligant. 915 
XIII. — Vere crucis amissio. 916 


XIV. — Saladinus regem captivum et alios viros no- 
biles sibi representari jubet. Raynaldo principi caput 
amputat. Regem in vinculis Damascum mittit, Tyberia- 


dem capit. 917 
XV. — Beleanus accedit Jerusalem et ibidem quasi in- 
vitus a patriarcha retinetur. 918 
XVI. — Saladinus plurescapit civitates. Tyrum Chris- 
tianis Deus conservat. 918 
XVII. — Conradus filius marchionis Montisferráti, re- 
licta C. P., venit Acconem. 919 


XVIII. — Deinde ad Tyrum properat, cujus custodia 
et committitur. Tyrum obsidet Saladinus. Obsidionem 
solvit, Cesaream et Joppem capit. Ascalonem capit, et 


regem captivum libertate donat. 919 
XIX. — Saladinus civibus Jerusalem denuntiat ut sibi 
civitatem tradant. 924 


XX. — Saladinus totum regnum, excepto Tyro et Je- 
rusalem, capit. 9 
XXI. — Saladinus obsidet Jerusalem, cui viriliter resis- 
tunt Christiani. Saladinus mutat obsidionis locum. 922 
XXII. — Christiani consilium capiunt de reddenda 
civitate. Illam interim Turc:e adorientes repelluntur. 923 


XXIII. — Preces Christianorum propter eorum pec- 
cata Deus non exaudit. Tractatur cum Saladino de red- 
denda civitate. 924 

XXIV. — Conditiones tractatus. 924 

XXV. — Saladino redditur civitas. 926 
XXVI. — Saladinus mille captivos libertate donat. 
Plures alii liberantur. 928 


XXVII. — Quàm bene Christianos habuerit Saladinus., 
Comes Tripolitanus Christianos recipere recusat. 928 
XXVIII. — Saracenorum in Christianos charitas. 929 
XXIX. — Saladinus templum aqua rosacea lavari 
facit. Tyrum obsidet. 930 
XXX, —Missum Tyro auxilium vi ventorum repellitur 
Conradi industria Saraceni ante Tyrum patiuntur detri- 


mentum, 931 
XXXI, — Saraceni deleti in maritimo et terrestri prz- 
lio solvunt Tyri obsidionem, 932 


XXXII. — Archiepiscopus Tyrensis Romam venit. Guil- 
lelmus rex Sicilie sibi ascribit Terrae Sancte amissio- 


nem. 933 
XXXIII. — Rex Sicilie auxilium mittit Terre Sancta. 
933 


XXXIV. — Papa Christianos principes invitatad feren- 
dum Terri Sànete subsidium. Primus crucesignatur 
imperator Alemannie. Qui aquis in Armenia suffocatur. 
Francie et Anglie reges crucesignantur. Saladinus 
obsidet Tripolim. Obsidionem solvit; 934 

XXXV. — Saladinus capit Valentiam et Byblum, 936 


LIBER VICESIMUS QUARTUS. 


I. — Rex Guido Tyrum tendit, eujus ei denegatur in- 
troitus, Acconem obsidet. 931 


ORDO RERUM 


ddgé 


II. — Bellüm inter Francie el Anglie reges. Paxinter 
eos. Richardusrex coronatur. - ea yl 
lI. — Duo reges crucesignati in Terram Sanctam 
roficiscuntur cum pluribus aliis principibus et nobili- 


'bus. 938 
IV. — Res Francorum Messané hibernat. Charitas 
&pud Acconem. 939 
V. — Christiani in exercitu Saracenorum cibos qua&- 
rentes perimuntur. Regind obitu regnum defertur Isa- 
belle uxori Hufridi quie ab ipso separatur. 939 
VI. — Anglie rex Panormum appulit. Rex Franciae 
Acconem advenit. Ejus sorore rejecta, filiam regis Na- 
varre ducit uxorem Richardus. 940 - 
VII. — Rex et regina Anglie Cyprum accedunt. 941 
VIII. — Rex Anglie Cyprum insulam capit. Accone 
regi Galli: reddita, fit pax cum Saladino, 942 
IX. — Capta Accone sua cuique antiqua redditur 
hereditas. 943 


X.— Saladinus recusat reddere S. Crucem et solvere 
redemptionem admiralium. Rex Francie cgrotat, et 
redit in Galliam.Richardus rex versus Jerusalem tendit.943 - 

XI. — Dux Burgundie cumbaronibus Franeicis Acco- 
nem se recipit. Joppen obsidet Saladinus. Richardus 
rex Joppense recuperat castellum. Et vitat insidias Sala- 


dini. 944 
XII.. — Saladinus solvit obsidionem Joppensem et 
pugnat eum Christianis. Ascalonem expugnat rex p 
glice. 94 
XIII. — Griphii a Latinis ceduntur. Cyprum insulam 
regi Guidoni vendit Richardus. 946 


XIV. — Guidoni regi Cypri succedit Aymericus, ejus 
frater. 941 
XV. — Marquisus, depredatis Assissinorum navibus, 
occiditur dolo, ut creditur, regis Anglice. Henricus co- 
mes Campaniae desponsat ejus uxorem. 947 
XVI. — Richardus, destructa Ascalone et duobus cas- 
tellis, inducias cum Saladino paciscitur et in patriam 


revertitur. 948 
XVII. — Richardus, mutato habitu, proficiscitur, et a 
duce Austrie capitur. 950 
XVIII. — Angli terras invadit rex Philippus. Richardus 
promisso redemptionis pretio, libertate donatur. 951 
XIX, — Henricus imperator fit rex Sicilie. 951 
XX. — Henricus imperator classem preparat in sa- 
crám expeditionem. 952 
XXI. — Henricus imperator rex Cypri coronatur. Sa- 
ladini obitus. Saladinus, Saladini filius, Joppen obsidet 
et vi expugnat. Henrici comitis luctuosa mors, 952 
XXII. — Soldani ZEgypti obitus. Rex Cypri corona 
Jerosolymitana donatur. 954 
XXIII. — Aimericus rex Baruch obsidet. 954 
XXIV. — Civitatein capit, 955 
XXV. — Aimericus Baruch ingreditur. Mortuo impe- 
ratore, inducias cum soldano paciscitur. 955 
XXVI, — Rex Armenie Antiochenum principem capit 


et terram ejus devastat. Pacem inter eos componit 
Henricus comes Campania&.Antiocheno principi defuneto . 
succedit comes Tripolitanus. Qui adversus Armenium 

Confeederatur Halape soldano. Àrmenus Antiochiam 


superat et rex coronatur. 9517 
XXVII. — Henricus comes cum honore excipitur a 
prineipe Assissinorum. 938 
XXVIII. — Henricus imperator ante mortem provi- 
det filio suo. 959 
XXIX. — Imperatrix, coronato filio, moritur. 959 


XXX. — Galterius Branensis comes occiditur. ^ 960 
XXXI. — Confcederatio inter Anglite regem et Baldui- 
num comitem Flandrie adversus rezem Francorum. 960 
XXXII. — Rex Anglie in Pago Lemovicino sagitta in- 


terimitur. Otto fit imperator. 961 
XXXIII. — Multi Francie barones crucesignantur. 962 
XXXIV. — De Fulcone de Milli, 962 
XXXV, — Qrucesignati ex Gallia diversis viis pro- 

ficiscuntur, et a soldano omnes capiuntur. 963 


XXXVI. — Soldanus /Egypti preparat se ad resisten- 


dum Christianis. Soldanus Halapi obsidet Damascum. 964 


XXXVII. — Veneti crucesignatos in Terram Sanctam 
transferre recusant, nisi prius in expugnanda Sclavoniae 
civitate quadam eos juvent, Ea de re ad papam que- 
ritur rex Hungarix, 966 

XXXVIII. — Pontifex eos excommunicat. Crucesignati 

er Hé as vias profieiscuntur. Versus Antiochiam ten- 

unt, 961 


4437. 


XXXIX. — Acconenses commeatum Saracenorum in- 
tercipiunt. 968 
.XL. — Rex Haimericus pactas cum Saracenis inducias 
violat. 968 
XLI, — Rex terras Saracenorum depredatur, ac tan- 
dem crucesignatis recedentibus cum eis inducias facit. 


969 

. XLII. — Consilium de restituendo Isaaco imperio 
JwP. AX 970 
XLIII. — Alexius imperator preparat se ad resisten- 
dum Isaaco nepoti, 974 


XLIV. — Galli C. P. appulsi turrim Golgotham dic- 
tam impugnant et expugnant. Alexius in Latinos egre- 
ditur Constantinopoli. 972 
. XLV. — Veneli civitatem capiunt. Galli legitimum 
imperatorem suo throno restituunt. 972 

. XLVI. — Marcofles, occiso imperatore, invadit impe- 
rium. Galliet Veneti Constantinopolim expugnant. 972 

XLVII. — Latini depredantur C. P. 973 
e XLVIII. — Balduinus comes Flandrie fitimperator C. 

E 915 

XLIX. — Conspiratio &dversus Latinos Andrinopoli. 
Latini obsident Andrinopolim. 916 

L. — Balduino imperatori dedere sese volunt cives 
Andrinopolis, modo iis non imperent Veneti. Veneti vi- 
lant ne imperator cum iis paciscatur. Blacci et Comani 
veniuntin auxilium Andrinopolis. À quibus occiditur 


comes Ludovicus. 971 
Ll. — Imperator insiliens in Blaccos et Comanos, ab 
lis oceiditur. Solvitur obsidio Andrinopolis. 979 
LII — Henricus, audita morte imperatoris ad cujus 
veniebat auxilium, Rodestam se recipit. 979 
LIII. — Henricus, imperatoris frater, constituitur im- 
perii administer, deinde post annum imperator. 980 


" LIV. — Petrus Romam profectus à papa coronatur im- 


perator. Tendit C. P. 982 
LV. — Imperator occiditur. Frater comitis Namurcen- 
sis fit imperator, 982 


LVI. — Imperatoris mater aquis submergitur. Ejus 
uxori nasus et labia imputantur, Ipse vero moritur. 983 
LVII. — Otho imperator coronatus invadit Ecclesie 
Lerras. Excommunicatur. 983 
LVIII. — Otho frustra Siciliam invadere tentat. Fride- 
- rieus Sicilie rex sororem regis Aragonum uxorem pos- 


tulat. 984 
LIX. — Ei conceditur. 985 
LX. — Papa Fridericum hortatur ut transeat in Ger- 

maniam Aquisgrani coronandus. 985 
LXI. — Coronatus crucesignatur, Ejus mortem írus- 

tra tentat Otho. 985 


LXII. — Philippus rex Othoni adversatur qui in eum 
fedus init cum Anglis et Flandris. Rex Anglic victus à 
Ludovico regis Francorum filio. Pugna Bovinarum in 
qua victor rex Francorum. 986 

LXIII. — Othonem persequitur Fridericus, cui impe- 
rialia insignia resignat. 987 

LXIV. — Joannes de Brana fitrex Jerosolymitanus. 988 

LXV, — Papa crucem predicari mandat. Jacobus de 
Vitriaco eligitur episcopus Acconensis. 989 

LXVI.— Christiani obsident montem Thabor. Obsidio- 
nem solvunt. 989 

LXVII. — Rex Joannes Damietam obsidere deliberat. 


990 

LXVIII. — Papa crucesignatos et legatos Damietam 
mittit. 991 
LXIX. — Soldanus muros Jerusalem et vicinorum 
eastrorum destruit, 991 
LXX. — Christiani trans flumen tentant transire. 992 


LXXI. — Christiani trans flumen transeunt et Damie- 
tam obsident. Saraceni muniunt castella propre eA 
9 


nem. 
LXXII. — Pugna inter Christianos etSaracenos prope 


Aeconem. Christiani a Saracenis victi. utiodu 99s 
LXXIII. — Damieta à Christianis capta. Divisio inter 
regem et cardinalem. 995 


XXIV. — Relicta Damieta, rex Armeniam, deinde 
Aeconem proficiscitur. Cardinalis exercitum et peregri- 


nos molestat. ! "E 996 
LXXV. — Cardinalis salutaria spernit consilia, Pere- 
grini a Saracenis capti. 996 


LXXVI. — Duo Christianiad soldanum pergunt Chris- 
tum predicaturi. Soldanus pro Damieta Christianis 
offert regnum Jerosolymitanum, 997 
: LXXVII. — Papa Fridericum accersitum Romam coro- 


QU4E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1438 


nat jubetque ut ad recuperandam Terram Sanctam 
transfretet, quod ille pro tempore recusat. 999 
LXXVIIL. — Christiani Babylonem obsidere delibe- 
rant. 999 
LXXIX. — Soldanus Christianis cum regno Jeroso- 
lymitano offert inducias annorum xxx. 1000 
LXXX. — Cardinalis pacem recusat. 1000 
LXXXI. — Saraceni precludunt Christianis vias 
laxantque aquarum repagula. 1004 
LXXXII. — Colloquium inter regem et soldanum, et 
pax inter eos. 1001 
LXXXIII. — Redditur Saracenis Damieta. Rex trans- 
fretat et Romam venit. 1002 
.LXXXIV. — Rex Galliam, Angliam et Hispaniam adit. 
Filiam ejus ducit imperator. Dissidium imperatoris et 
regis. 
, LXXXV. — Rex et imperator reconciliantur. ]mperator 
simulat transfretare in Terram Sanctam. 1004 
LXXXVI. — Imperator a. papa excommunicatur. Mor- 
tuo Conradino, peregrini quzedam muniunt castella.1005 
LXXXVII. — Imperator, papa non monito, transfretat 
el tractat de pace cum soldano. A papa petit absolutio- 
nem, 1005 
LXXXVIII. — A Templariis male excipitur imperator, 
pacemque facit cum soldano. 1006 
LXXXIX. — Pacis conditiones. 1007 
XC. — Papa copias ministrat regi Joanni quiimpera- 
toris terras invadit. Imperator terras suas recuperat, pa- 
cem cum pontifice facit etab eo absolvitur. 007 
XCI. — Saraceni a Christianis victi. 1008 
XCII. — Regi Joanni offertur imperium Constantino- 
polis, quod ille recusat. Sed heredi imperii dat filiam 


suam uxorem ;imperium administrat. 1008 
LIBER VICESIMUS QUINTUS. 
I. — Elis regina Cypri reposcit regnum Jerosolymi- 
tanum tanquam sibi debitum, 1009 
II, — Rex Joannes ut se gesserit Constantinopoli. 
101 
III. — Soldanus Babylonis Damietam obsidet et expu- 
gnat. 1011 
IV. — Fridericus, facta pace cum Gregorio papa, 


simulat se velle transfretare in Terram Sanctam. 1011 
V. — Christiani Terre Sancte in locis tutissimis se 
recipiunt, 1012 
VI. — Christiani Saracenos Hierosolymis cedunt.1012 
VD. — Imperator jubet expelli Joannem Ibelinum é 
Cypri regno. Quod rex recusat facere. 1013 
VIII. — Castellum Baruth obsidetur. 1044 
IX. — Fridericus imperator regni administrum consti- 
tuit Richardum filium Augerii. 1014 
X. — Oratio Beliani ad Richardum regni administrum, 
quam ille parvi facit. 1015 


XI, — [Sine rubrica.] 1015 
XII, — Regni habitatores immunitates et sua privile- 
gia tueri conantur. 1016 
XIII. — Joannes Ibelinus Cypri regem orat, ut ad re- 
QARUCCRM terram suam se adjuvet, quod rex iara 
it. : 


XIV. — Idem petit a baronibus apud Acconem exis- 
tentibus. 1017 
XV. — Joannes Ibelinus accedit Acconem  hortatur- 
que populum ut salendras marescalei diripiat. Obsidet 
Tyrum. 1018 
XVI. — Richardus marescalcus Cyprios nihil tale co- 
gitantes capit. 1019 
XVII. — Rex Cypri ducitur Acconem. 1020 
XVIII. — Joannes Ibelinus cum rege Cyprum se MAN 


it. 
j* XIX. — Richardus magnam partem regni Cypri expu- 
gnat. 1021 
XX. — Rex Henricus in Cyprum redit et Richardum 
insequitur. 1024 
XXL - Pugna inter Cyprios et Adulos qui egi 
XXII, — Richardus in Armeniam se recipit. Henricum 
rex obsidet Ceranniam. 1022 
XXIII. — Obitus 4Elidis reginze et Bohemundi.Bellum 
inter soldanum de Hamano et Hospitale. : 1023 
XXIV. — Faciunt pacem. Templi etiam milites cum 
Armenis pacem faciunt. , 4023 
XXV. — Nuntii Romam missi pacem faciunt cumimpe- 
ratore. Que a. regni incolis improbatur. à 1024 
XXVI. — Gaufridus Letort ad » am venit qui etipse 
pacem damnat. Mors soldani Babylonici, 1025 


1439 


XXVII. — Imperator Fridericus Lombardiam ingres- 
sus Mediolanenses impugnat. .. 1026 

XXVIII. — Gregorius papa indicit generale concilium, 
àd quod vias precludit Fridericus. Relatos capit et in 


vinculat conjicit. 1027 
XXIX. — Plures crucesignati in Gallia ME ED. 
XXX. — Christiani a Turcis deleti. 1028 
XXXI. — Soldanus Hamani terras suas dolose offert 

Christianis. 1029 
XXXII. — Soldanus Damasci inducias offert  Christia- 

nis. 1029 
XXXIII. — Inducie jurantur. 1030 


XXXIV. — Rex Navarre Britannie, et Hospitalarii 
etiam inducias jurant. 1031 
XXXV. — Radulfus Suessionensis ducit lidem ma- 
trem regis Cypri, obtinetque regni Hierosolymitani ad- 
ministrationem. 1031 
XXXVI. — Richardus, frater regis Anglie, in Terram 
Sanctam transfretat, et mox in patriam redit. 1032 
XXX VII. — Belianus civitatem Tyrum capit. 1033 
XXXVIII. — Quam reposcit Radulfus Suessionensis et 
ei negatur. Innocentius IV indicit concilium Lugdunense 
ad quod imperatorem citiat. Ille per nuntios excusat se 
apud papam. 1033 
XXXIX.. — Imperator deponitur. Guillelmus Hollan- 
die comes imperator eligitur. 1034 
XL. — Richardus Friderici marescalcus multisjactatus 
ventis coptrariis Tyrum redit, ubi traditur Beliano.1035 
XLI. — Soldanus Babylonis delet Christianos. 1036 
XLII. — S. Ludovicus rex Francorum depre 
XLIII. — Soldanus Damasci a soldano Halapic victus. 
Soldanus Babylonis obsidet et capit Damascum et plu- 


res alias civitates et castella. 1038 
XLIV. — Christiani commeatum et auxilium ferunt 
Ascaloni. 1038 
XLV. — Ascalonem expugnant Saraceni. 1039 
LIBER VIGESIMUS SEXTUS. 
I. — S. Ludovicus transfretat et capit Damietam. 1039 
1l. — Apud Masoram occisi comes Atrebatensis, Sa- 
lisberiensis, et Codiciaci. 1044 
III. — Corradini filii Friderici mali mores. S. Ludo- 
vicus Cwsaream et Joppen munitionibus firmat. 1042 


IV. — De Alexandro papa IV. Varia ab anno 1255 ad 


1260. 1043 
V. — Tarlari capiunt Jerusalem, postea ceduntur à 
soldano Babylonico. 1044 


VI. — De Urbano papa IV. Saraceni obsident Antio- 
chiam et solvunt obsidionem. Obsidio Tyri et ejusdem 
solutio. 1044 

VII. — De Clemente IV papa. Carolus Andegavensis fit 
rex Sicilie. Obitus Clementis pape ;electio Gregorii XI. 


1046 
VIII. — Soldanus Babylonice expugnat castrum Arsur. 
1047 
IX. — De Carolo Andegavensi Sicilie rege. 1047 
X. — De Mainfredo Friderici filio. 1048 


XI. — Soldanus Babylonis Saphis castellum expugnat. 
1049 

XII. — Acconem obsidet soldanus Babylonicus. Ludo- 
vicus cruce iterum signatur. 1049 
XIII. — Soldanus Babylonicus expugnat Joppen et 
Antiochiam. 1050 
XIV. — Varia ad annum 1269. Pugna inter Saracenos 


et Christianos. 1050 
XV. — Ludovicus transífretat. 1054 
XVI. — Varia ad annum 1274. 1054 


XVII. — Inducie inter regem Cypri et Jerusalem et 
soldanum Babylonicum. 1053 
XVIII. — Regis Armenic et ducis Burgundie obitus, 


1 1053 
XIX. — Obitus mazistri Templi. 1053 
XX. — Concilium Lugdunense, 1054 
XXI. — Obitus soldani Babylonici. 1055 
XXII. — Bellum inter Saracenos et Hispanos, 1055 
XXIII. — Regnum Navarre transit ad Gallos. 1056 


XXIV, — Blanca regina Castelle in Galliam redit. 1057 
XXV. — Bellum inter Gallie et Castelle reges. 1057 
XXVI. — De Gregorio X papa. 1058 
XXVII. — Decima bonorum Ecclesie pro subsidio 


Terre Sancte, 1058 
Glossarium vocum Gallicarum exoticarum. 1059 
Notitia episcopátuum Orientalium. 1063 


ORDO RERUM us 


fuo 


LUGIUS IIl PONTIFEX ROMANUS. - 
Notitia, * 
Notitia diplomatica. 

EPISTOLZE ET PRIVILEGIA LUCII III PAPE. 
ANNO 41481, 
I. — Monasterii S. Petri ad Vincula Ravennatis pro- 


1067. 
1069. 


tectionem suscipit bonaque ac jura confirmat, imposito - 


monachis duodecim monet: Papiensis denariorum cen- 
su annuo. 1074 


II, — Monasterii S. Marie Gallomontensis protectio- - 


nem suscipit possessionesque ac privilegia COndru e 3 
III. — Ecclesiam Lucensem tuendam suscipit, ejus- 

que possessiones et privilegia confirmat. 1074 
IV. — Philippo archiepiscopo Coloniensi significat se 

preposito Bonnensi mandasse ut comitem Sainensem,si 


illata monasterio Siegburgensi damna non compensas- 
set, excommunicatione afficeret. 1077 
V. — Privilegium pro abbatia Sancte Marie Suessio- 
nensi. 1071 
VI. — Monasterium Siegburgense tuendum suscipit et 
ejus bona juraque confir.nat. 1071 
VII. — Monasterii S. Petri Cerretensis, dicecesis Vola- 


terrange, protectionem suscipit Bonaque ac privilegia 
confirmat. 1079 

VIII. — Bulla pro fratribus Hierosolymitani Hospita- 
lis. 1081 
IX. — Archipresbytero et canonicis ecclesi:  Tucensis 
significat priorem S, Fridiani privilegiorum confirman- 


dorum causa ad sese venisse. Aífirmat se eorum jurà . 


tuiturum. 1082 
X. — Privilegium pro parthenone Sancti Hilarii. 1083 
XI. —Ad clerüm Teutonicum. 1085 


XII. — Canuto, regi Suecie, /Ezidium episcopum 
Arusiensem commendat. 1 


MEE PETEUNS 


LJ a mro RO ORC NUAAT 


085 





ie 


LE 


amo apt mp yn 


«o 


à 


Ax tege 


XIII. — Privilegium pro ecclesia SS. Crispini et iv Y 
10 


spiniani de Cavea Suessionensi, 


sis. 1088 

XV. — Monasterii S. Augustini Caütuariensis super 
benedictione abbatis privilegium ab Alexandro III ins- 
titutum confirmat. 1090 

XVI. — Richardo archiepiscopo, etarchidiacono Can- 
tuariensi interdicit, ne de possessione monasterii S. Au- 
gustini, hominibus, clericis vel ecclesiis, lite pendente 
super privilegiis ullatenus se intromittant. 1090 

XVII. — Hominibus ad jurisdictionem monasterii S. 
Augustini Cantuariensis spectantibus, tam clericis quam 


laicis, interdicit, ne archiepiscopo in aliquo respondeant - 


vel ejus officialibus, donec de privigeliis falsis qucestio 
terminetur. 


XVIII. — Richardo archiepiscopo Cantuariensi inter- 


dicit ne ab abbate S. Augustini professionem aliquate- - 
1090 . 


nus exigat. 

XIX. — Rogero abbati S. Augustini Cantuariensis in- 
terdicit ne archiepiscopo professionem faciat aut promit- 
tat. 1091 


XX. — Henrico, Anglorum regi, monasterium S. Au- - 


gustini Cantuariense commendat. 1091 
XXI. — Monasterium S. Augustini Cantuariense in 

jussu sedis apostoliecze affici interdicto vetat. 1091 
ANNO 1482, 


XIV. — Privilegium pro abbatia S. Germani Parisien- r 


1090 


XXII. — Ecclesia S, Salvatoris Venete possessiones et 
privilegia confirmat. 1091 — 


XXIII. — G. abbati Vizeliacensi et ejus successoribus 
usum mitre concedit. 
XXIV, — Pacem inter monachos et burgenses Tre- 
norcienses confirmat. 1094 
XXV. — Monasterii Bonifagelensis protectionem sus- 
ipit, possessionesque ac privilegia confirmat. 


1093 . 


1094 . 


XXVI. — Delegatis apostolicis mandat ut inquirant de . 


cnobedentia plebani ecclesie S. Bartholomwi,eamque si 
invenerint, puniant. 
XXVII. — Transactionem initam inter comitem Joi- 


1097 


igniaci et abbatissam S. Juliani Antissiod.confirmat. 1098 
XXVIII. — Monasterii S. Petri Stivagiensis possessio- 


nes quasdam, ab ecelesia Hohenburgensi datas confir- 
mat. 

XXIX. — Ecclesie S. PetriJovillarensis protectionem 
suscipit, possessionesque ac privilegia confirmat. 


1098 - 
1100 - 


XXX. — Monasterio S. Augustini Morinensi ecclesiam - 


Qualquellensem asserit. 1103 


XXXI. — Monaslerii S, Maris: Soroensis protectionem - 


suscipit, possessionesque ac privilegia confirmat. 4114 


yeu core 


Pd la 2r E m 4E ? TA 


1444 
XXXII. — Ad Simonem Meldensem episcopum. — 


.. Confirraat ipsium statutum deresidentia eorum qui per- 


/ 
" 


«^ patriarcha, confirmat. 


.pit et ejus bona ac jura confirmat. 


sacramentum apud se dicere 


sonatum obtinent in ecclesia Meidensi. 1106 
. XXXIII. — Bona et libertates S. Marice Regic-Wallis 
confirmat. 1107 
XXXIV. — Monasterii S. Mari: de Nemore protectio- 
nem suscipit, possessionesque ac privilegia confirmat. 
: 1110 
XXXV. — Ecclesie S. Marie Eugebinw possessiones 
et grivilceit confirmat. 1115 
.XXXVI. — Ad J. priorem el fratres eccclesie S. Frig- 
diani Lucensis. 1116 
, XXXVII. — Ecclesi: $. Waldetrudis Montensis protec- 
tionem suscipit bonaque ac privilegia confirmat. — 1116 
. XXXVIII. — Parthenonis E Marie et S. Petri de Ca- 
roli Castro protectionem suscipit, possessionesque ac pri- 
1118 


: vilegia confirmat. 


XXXIX. — Privilegium super redemptione decimarum 
Osnaburgensis ecclesiz. 1120 


XL. — Privilegium de decimis laico non concedendis. 
1121 

XLI. — Privilegium de sepullura in ecclesia Osna- 
burgensi. 1124 


XLII, — Ecclesias et bona monasterii S. Cassiani de 


Carisio confirmat. 1121 
XLIII. — Privilegium pro ecclesia Mutinensi. 1124 
XLIV. — Privilegium concessum canonicis ecclesie 

Placentine. 1126 

. XLV. — Canonicorum Placenünoqum institutum san- 

e 1126 


it. 
XLVI. — Ad episcopus et clericos Scotie. — Deabso- 


lutione Willelmi, regis Scotie. 1121 
XLVII. — Monasterii Bellelagiensis protectionem sus- 
cipit, possessionesque ac jura confirmat. 1121 
XLVIIL. — Privilegium pro monasterio S. Quintini 
-Montensis. 9321430 
XLIX. — Ad Theobaldum abb, Clun, — Statuit quod 


nullus ordo se religio alia ponatur in parochiis juris 
Cluniacensium. 1132 
L. — Bona et jura prioratus Sancti Petri de Rumilia- 
co, Boloniensis dicecesis, confirmat. 1133 
LI. — Monasterii Reichenbacensis protectionem sus- 
cipit, possessiones confirmat, privilegia amplificat. 1134 
LII. — Ecclesice Grandensis privilegia, petente EH M 
1135 
LII. — Monasterii S. Marie Celle superioris Virze- 
burgensis possessiones confirmat, 1136 
LIV. — Eeclesiam S. Marie de Reno tuendam ne 
8 
LV. — Burgundi episcopi Argentinensis statua de ju- 
ribus prepositi Haselacensis et canonicorum ibidem con- 
firmat. 1140 
LVI. — Monasterio Repsholtensi asserit reditum, à 
Liemaro quondam archiepiscopo Hamburgensi conces- 
sum. 1143 
LVII. — Gerardo archiepiscopo Ravennati mandat ut 
lebis S. Mari: in Portu, 
plebis S, Martini in Maiera incolas atque alios in ditione 
Ferrariensi jubeat, quos, jurata archiepiscopi obedientia, 
Ferrariensium consulum jussu, Pericinus eorum inter- 
nuntius, exemerat. 1144 


LVIII. — Monasterium Dudleyense tuendum suscipit 
et ejus possessiones ac privilegia confirmat. 4144 
LIX. — Privilegium pro ecclesia S. Marice Alteria- 
censi. 1146 
LX. — Ecclesie S. Marie Magdalen: Vesontionensis 
possessiones confirmat. : . A450 
LXI. — Ecclesie S. Marie Lausannensis protectionem 


suscipit, canonicorumque possessiones confirmat. 1150 
LXII. — Confirmatio bonoruiu ecclesie Seo 
LXIHI. — Petro, abbati Casinensi, asserit ecclesiam 

$. Nicolai de Gurgo, à Barasone, Judice Arborensi, col- 

latam. f 1155 

^ LXIV. — Universis ecclesiarum prelatis mandat ut ex- 

communicent eos qui monachis ad generale capitulum 

Cluniacense euntibis insidias posuerint. 1157 
LXV. — Ad Guidonem Senonensem epi n, oy 


LXVI. — Monasterii S. Marie Murelensis protectio- 


nem suscipit, possessionesque confirmat. . 1158 
LXVII. — Ecclesiam Signensem tuendam suscipit et 
ejus bona ac privilegia confirmat. 1158 


" LXVIII. — Ecclesiam Ravellensem tuendam suscipit et 


QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1449 


ejus bona confirmat, petente Joanne episcopo. 1160 
LXIX. — Stephano Augustodunensi et Manassi Lingo- 
nensi episcopis mandat, videant ne contra privilegium 
monachis Cistereiensibus concessum agatur. 1164 
.LXX. — Monasterii S. Marie Baumgartensis patroci- 
nium suscipit, et bona juraque confirmat. 1163 
LXXI. — Transactionem a Guichardo archiepiscopo 
Lugdunensi, cum Guigone, comite Forensi, factam con- 
firmat. 1155 

ANNO 1182-1183, 

LXXII. — Canonicis Astensibus ecclesiam S. Michaelis 
de Intercisio asserit. 1165 
LXXIII. — Privilegium pro capitulo Remensi. 1166 
LXXIV. — Petentibus canonicis Placentinis sententiam 
inter ecclesiam Placentinam et Alphonsum, quondam epi- 
scopum Papiensem, latam corroborat., 1166 
LXXV. — Monasterio S. Dyonisii asserit ecclesias ab 
archiepiscopis Senonensibus concessas. 1166 
LXXVI. — Monasterio S. Dyonisii asserit ecclesiam de 
Forest et altaria quaedam, ab episcopis Cameracensibus 
con cessa. 1167 
LXXVII. — Henrico episcopo et Willelmo decano et 
canonicis Bajocensibus conceditut tamipsi quam successo 
reseorum apud ecclesiam cathedralem valeant sepeliri. 
1167 
LXXVIHI. — A [delheidem] abbatissam et sorores 
Quedlinburgenses reprehendit « quod censum, ad indi- 
cium percepta libertatis Romance Ecclesie debitum, di- 
minuant, et cum in eisdem privilegiissit expressum quod 
libram argenti Romano pontifici annuatim tribuere de- 
beant, nonnisi marcam velint exsolvere, libram ibi mar- 
cam debere intelligi asserentes. » Attamen, petente S. 
reposito Moguntino concedit « ut nonnisi marcam de- 
wcati argenti ad pondus Coloniense ulterius annis sin- 
gulis persolvant. . 1168 
LXXIX.— AdPetrumabbatem et capitulum Eric s 

: 6 
LXXX. — Monasterio S. Remigii Remensi privilegia 
varia concedit. 1168 
LXXXI. — « Refutationem prave consuetudinis, quam 
Bulcardus de Montemorenciaco in vineis monasterii S. 
Dionysii, in Dioilo villa sitis, babebat, et ro aticum quod 
in terra sua idem Bulcardus habebat, sicut ea monasterio 
remisit, » confirmat. 1169 
LXXXII. — Ad capitulum Narbonense. 1170 
LXXXIII. — Abbatem et monachos Uranenses jubet 
archiepiscopo Havennati obedire. 1174 
LXXXIV. — Vireliacensi et Flavinianensi abbatibus 
mandat, cogant canonicos Cabilonenses et Matisconen- 
ses, ut monaslerio Trenorciensi subtractas ecclesias 
restituant. 1174 
LXXXV.— Sententiam ab archiepiscopo Viennensi, et 
episcopo Genevensi in comitem Genevensem latam, 


confirmat. 1172 
LXXXVI. — £cclesiwe Basenvillensis immunitatem 
confirmat. 1172 


LXXXVII. — Ad Willelmum Remensem archiepisco- 
pum. — Queritur quod solvat ligatos ab episcopo Belva- 
censi. 1173 

LXXXVIII. — Monachis S. Pancratii concedit ne filii 
eorum qui ecclesias monasterii tenuerint, ipsas ecclesias 
jure successiones habeant. 1113 

ANNO 1183. 

LXXXIX. — Monasterii S. Mari: Mirc-Vallis protec- 
tionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 4173 

XQ. — Ecclesi: S. Dionysii de Passu protectionem 
suseipit, et possessiones confirmat. 1116 

XCl.— Ecclesiam S. Eusebii Vercellensem tuendam 
suscipit, canonicorumque possessiones confirmat, [Fra- 
gmentum.] | MTT 

XCII. — Petro episcopo et capitulo Carnotensi concedit 
ut honores Carnotensis ecclesiw aliis de ccetero minime 
concedantur, nisi qui residentiam se promiserint habi- 
turos, t 1111 

XCIII. — Joanni Magalonensiepiscopo ecclesias quas- 
dam confirmat. Tor v 

XCIV. — Episcopum  OCatanensem, archiepiscopi 
Monteregalensis suffraganeum factum, pallii gestandi 
potestate privat. 1178 

XCV. — Monasterium Monteregalense sedem archi- 
episcopalem constituit. Abbatem Guillelmum archiepis- 
copum consecrat, pallioque ornat atque episcopatus 
Catanensis metropolitam declarat. ] : 14178 

XCVI, — Cephaloediensi etPactensi episcopis pricipit, 


1443 
ut Richardo, archiepiscopo Massanensi, obtemperent, 


XCVII, — Ecclesiam S, Stephani Pratensem tuendam 
suscipit, et ejus bona ac jura confirmat. 1184 
XCVIII, — Compositionem Caldenbornensis monasterii 
et Rodensis confirmat, 1185 
XCIX . — Privilegium pro monasterio Wilbacensi. 1186 
C. — Monasterium $. Laurentii Aversanum tuendum 
suscipit, ejusque bona ac jura confirmat, 1188 
CI. — Ecclesiam ZEserniensem, rogatu Rainaldi epis- 
copi, tuendam suscipit et bona ejus confirmat. 1190 
CII. — Privilegium pro abbatia S. Gisleni. 1192 
CIII. — Privilegia fratrum militice Tenipli Hierosolymi- 
tani confirmat, 1195 
CIV. — Ecclesie S. Petri Ratisponensis protectionem 
suscipit et privilegia bonaque confirmat. 1200 
CV. — Monasterium S. Martini In Insula Barbara tuen- 
dum suscipit, possessionesque et privilegia confirmat. 


1202 
CVI. — Monasterii S. Dionysii protectionem suscipit, 
possessionesque ac jura confirmat. 1205 


CVII. — Monasterium SS. Flore et Lucille Arretin. 
sub protectionesancte Roman:e Ecclesi: recipit, ejusque 
bona enumerat et confirmat. 1208 

CVII. — Monasterii S, Himerii protectionem suscipit, 
possessionesque ac privilegia confirmat. 4210 

CIX. — Abbati Siegburgensi scribit ut vel ipse afferat 
vel mittat testimonia ad id necessaria, quod sepe petie- 
rit, ut Anno, monasterii patronus, sanctus declararetur. 
Monet ut nuntio banc epistolam perferenti aliquod ho- 
nestum benefieium ecclesiasticum tribuat. 1213 

CX. — Ecclesie S, Aniani Aurelianensis protectionem 
suscipit, bonaque confirmat. 1213 

CXI. — Privilegia parthenoni S, Zacharie Veneti ab 
Alexandro III concessa confirmat. 1215 

CXII, — Monasterii Ebersheimensis tutelam suscipit, 
possessionesque et jura confirmat. 1217 

CXII. — Monasterii S. Nicolai Hermeriensis protectio- 
nem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 1220 

CXIV, — Privilegium pro canonicis Reginensibus. 


CXV. — Ad universos Germanie presules. — Chistia- 
num I. archiepiscopum Moguntinum pie defunctum pre- 
cibus eorum commendat. 1224 

CXVI. — Ad Petrum abbatem et fratres Casinenses, 

1225 

CXVII. — Capitulum Terracinense tuendum suscipit 
ejusque bona confirmat. 1235 

CXVIII. — Monasterii S. Petri Thierhauptensis pro- 
tectionem suscipit, possessionesque ac privilegia con- 
firmat. 1226 

CXIX. — Sententia in sacrilegos juris ecclesiastici 
pervasores, quibus omne aufertur appellationis reme- 
dium. 1227 

CXX. — Privilegium pro abbatia Longipontis. 1227 

CXXI. — Constitutum, a canonicis S. Ursi de Augusta 
cum episcopo Augustensi per Haimonem archiepisco- 
pum Tarentasiensem de ecclesiis quibusdam factum, 
confirmat. 1228 

CXXII. — Petro Cisterciensi et Petro Clarcvallensi ab- 
batibus scribit Petri quondam archiepiscopi Tarenta- 
siensis in sanctorum numerum referendi nondum esse 
tempus. Mandat ut de actibus ejus et conversatione ea 
que certa sint in scripta redigi faciant. 1229 

CXXIII: — Judicium in raptores, qui remedio appel- 
lationis abutebantur contra statuta ecclesiastica. ^ 1229 

CXXIV. — Privilegium pro monasterio S. Matthei de 
Castello. 1229 


ANNO 1184, 


CXXV., — Ad Mauritium Parisiensem episcopum. — 
(Gontra presbyteros fornicationis accusator. 1234 
CXX VI. — Sententiam a Theodino, episcopo Portuensi, 
et Octaviano, SS. Sergii et Baechi diacono cardinali, la- 
tam inter Oderisium episcopum Pennensem et Senebal- 
dum abbatem S. Quirici de Intethroco, confirmat. 1259 
CXXVII. — Monasterii Lehonensis privilegia confirmat. 
1234 

CXXVIII, — Monasterium S. Trinitatis Florentinum 
tuendum suscipit, et ejus possessiones ac jura confir- 
mat. 1234 
QGXXIX. — In ecclesia Mutinensi institui canonicos, 
nisi &b omnibus canonicis aut saniori parte electos, ve- 
tat. 1236 


ORDO RERUM 


CXXX. — Canonicis Mutinensibus capellam S. Dal- 
macii asserit. 1237 
.CXXXI. — Monasterio S. Georgii in Silva Nigra cel- 
lam S. Marci confirmat. ; 
CXXXII. — Ordinis Premonstratensis protectionem 
suscipit, legesque ac privilegia confirmat. . 1238 
CXXXIII, — Abbati et monachis Classensibus preci- 
pit ut archiepiscopo Ravennati obediant, 


1244 .— 
CXXXIV. — Fratribus Casce-Dei significat se in Coena - 


3 
* 
2 


F1 
:| 
d 


Domini (die 29 Martii) Lantelmo abbati ejusque sueces- | 


soribus mitre usum concessisse, 1944 

CXXXV, — Bona et jura prioratus $, Arnulphi Cri- 
speiensis, ordinis Cluniacensis, Silvanectensis dicecesis, 
confirmat. 1245 

CXXXVI. — R. decano et capitulo Rothomagensi 
mandat, cum mortuus archiepiscopus sit, ut Willelmum 
electum Constentiensem, a suffraganeis ecclesie Rotho- 


magensis episcopis consecrandum curent. 1248 
CXXXVII. — Privilegium pro monasterio S. Severi 
Ravennate. 1249 


CXXX VIII-CXXXIX. — Ecclesiam de Capite Ursuli tuen- 


dam suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 1251 . 


CXL. — Possessiones ecclesie collegiatee B. Marie 


TUE 


ww 7. re dide pes al 


Brugis recenset, easque privilegio apostolico confirmat. . 


1282 


CXLI. — Statutum pro juramento personarum super 
residentia. 1953 


CXLII. — Concordiam Guichardi Lugdunensi archi- - 


episcopi confirmat. 254 
CXLHI. — Monasterii Leetiensis possessiones confir- 
mat. 1254 
CXLIV. — Monasterii Capeiensis protectionem suscipit 
et possessiones confirmat. 
CXLV. — Privilegia, immunitates ac possessiones c&- 
nonies S. Ursi de Aosta confirmat. 125 
CXLVI. — Bulla pro capitulo S, Martini Turonensis. 


1259 - 


CXLVII. — Bulla pro ecclesia S. Martini Turonensis: 
1260 
CXLVIII. — Bulla pro capitulo S. Martini Turonensis. 


42955 — 


4260 - 2: 


CXLIX. — Aimerico priori et capitulo Silviniacensi con- 
cedit nequisinfra eju 
assensu ecclesiam vel capellam construat, nec excom- 
municationis sive interdicti sententiam in Silviniacen- 
ses promulget. 1262 

CL. — Monasterium $. Marie Noviportus tuendum 
suscipit, et ejus bona ac jura confirmat. 1262 

— Donaliones Godefridi I, Henrici I et Gode- 
fridi II, Brabantie ducum, in favorem equitum Tem- 
plariorum confirmat. 1262 

CLII. — Monasteria Camaldulensia adimi congrega- 
lioni vetat. 1263 

CLHI. — Monasterii S. Benigni Divionensis possessio- 
nes et privilegia confirmat. 1266 


CLIV. — Ecclesiam 8, Petri Nessinam tuendam sus- - 


cipit ejusque possessiones ac privilegia confirmat. 1968 
CLV. — Parthenonem $$. Salvatoris et Julie Brixien. 
sub sancte Romans Ecclesi: protectione cum suis bo- 
nis, juribus et jurisdictionibus confirmat. : 1269 
CLVI. — Bulla pape pro monasterio Boni-radii. 4972 
CLVH. — Monasterium Altahense superius tuendum 
suscipit et ejus bona juraque confirmat. 1213 
CLVIII. — Privilegium de usu mitre pro abbatibus 
S. Michaelis Bambergensis. 1215 
CLIX. — Bononiensem et Mutinensem ecclesias-.testa- 
tur a sese, salvo jure Gerardi archiepiscopi Ravennatis, 
consecratas esse. 1276 
CLX. — Privilegium pro ecclesia S. Thome Regiensi. 
1216 

CLXI. — Privilegium pro ecclesia S, Evasii de Casali. 
1278 


emecelesieparochiassineipsorum : 


CLXII. — Monasterii S. Petri Radoliensis prolectio- 


nem suscipit et bona confirmat, 1280 
CLXIIH. — Privilegium pro ecclesia Tarvisina. — 4984 
CLXIV. — Canonicorum Tarvisinorum possessiones 


8c privilegia confirmat. 1285 
CLXV., — Monasterii S. Petri Viennensis protectionem 
suscipit. 1288 
CLXVI. — Privilegium pro ecclesia Magdeburgensi. 
1288 


CLXVII. — Privilegium pro monasterio SS. Petri et 
Pauli Munsteriensi. :4290 


CLXVIII. — Ecclesiam Feltriensem tuendam suscipit, 


. Rothomagensem archiepiscopum. 


Pee 
Ex : J 
, A5 
CSV dE I 
. ejusque possessiones et privilegia confirmat, petente 
Drudone episcopo. : 1292 
. CLXIX. — Privilegia et possessiones abbatie Corbeien- 
sis confirmat. 1294 
. . CLXX. — Privilegium pro ecclesia S. Martini Turo- 
nensis. 1296 
^— CLXXI. — Decretum contra hzreticos. 1207 
, CLXXII. — Gabrieli preposito et canonicis Aquileien- 
sis Eecclesite quie jam Alexander III papa confirmaverat, 
eadem et iisdem verbis asserit privilegia, his paucis 
mutatis « Preterea, sicut. Burkardus, Aquileiensis 
Ecclesiw advocatus, et postea Henricus placitum advo- 
calite in manibus bone memoric patriarcha Ulrici re- 
futarunt pro se, etc. » 1300 
CLXXIII. — Ad capitulum Rothomagense. — Gratam 
habet electionem factam de Lincolniensi episcopo in 
1300 
CLXXIV. — Ordinis Cisterciensis abbatibus concedit 
« ut nulliomnino liceatin eos vel monasteria eorum seu 
fratres inibi constitutos excommunicationis vel suspen- 
sionis seu interdicti sententiam promere, neve abbates 


. x p LP 
ARV 


ullam professionem facere compellantur. » 1304 
CLXXV. — Privilegium pro congregatione Veronensi. 
1302 


CLXXVI. — Privilegium pro ecclesia S. Ursi de Au- 
usta, 1303 
CLXXVI bis. — Bulla pro Hermanno abbate Rhen- 
hardsbornensi. 1305 
CLXX VII. — Robertoarchiepiscopo Viennensi,ejusque 
suffraganeis ordinem Carthusiensem commendat. 1305 
CLXXVIII. —Domus Carthusiensis protectionem susci- 


pit S1 dpa ic confirmat. 1306 
CLXXIX. — Privilegium pro monasterio S. Bertini 
Sithiensi. 1307 
CLXXX. — Canonicis regularibus monasterii Sancte 
Marice ad Carceres in territorio Estensi privilegia reno- 
vat. 1309 
CLXXXI. — Ad Henricum Anglorum regem. 1314 


CLXXXII. — Ad eumdem. — Pro subventione facienda 
terre Hierosolymitane. 1349 
ANNO 1181-1185 
CLXXXII bis. — Privilegium pro ecclesia S, Germani 
Montensi. 1313 
ANNO 1184-4185. 
CLXXXIII. — Pactensem et Cephaleodiensem episcopos 
obedire Richardo archiepiscopo Messanensi jubet. 4315 
CLXXXIV. — Synagoge Stampensis, Judceis a Philippo 
Francorum rege expulsis, in ecclesiam S, Crucis mutate, 
protectionem suscipit. 1315 
CLXXXV. — Privilegium pro eodem ecclesia, — 1316 
CLXXXVI. — Privilegium pro fratribus S. Bertini 
Sithiensis, 1316 
CLXXXVII. — Privilegium pro monasterio de Curia 
Dei. 1317 
CLXXXVIII. — Decano Cenomanensi, J. de Veteri- 
Ponte, archidiacono Rothomagensi, et magistro Hug. 
Januensi mandat ut in Dolensis et Turonensis ecclesia- 
rum controversia testimonia testium prasscribant. 1317 
CLXXXIX. — Monasterium Fullinense episcopis Mar- 
chie Tarvisin&e commendat. 1318 
OXC. — Archiepiscopis et episcopis in regno Franco- 
rum constitutis mandat ut monachis S. Dionysii ad 
exsequenda monasterii jura opitulentur. 1319 
CXCI. — Parthenoni S. Zacharie Veneto asserit bona 
a Leonardo comite concessa. 1320 
CXCII — Episcopo Veronensi precipit ut a laicis 
decimas exhiberi canonicis Veronensibus jubeat. 1320 
CXCHI, — Castellano Veneto et Torcellano episcopis 
mandat, ut quosdam ecclesie S. salvatoris parochianos 
ad solvendas decimas cogant. ; , 1321 
.CXCIV, — Privilegium pro monasterio Remensi. 1321 
CXCV. — Bulla pro capitulo S. Martini Madicus 071 
CXCVI. — Bulla pro canonicis S. Petri Lr C 
CXCVII. — Arnaldo Blesensi, canonico ecclesice Remen- 
sis, villam de Fraillicourt asserit, ; 1322 
CXCVIIL — Privilegium pro monasterio Leodiensi 
S. Jacobi. — Confirmat ipsi ecclesiam S. Maricee Mag- 
dalene., ; 1323 
CXCIX. — Monachis S. Remigii in generalibus excom- 
municationibus sive interdictis, ostiis clausis officia 
celebrare permittit. : . 4824 
. QQ.— Civium Remensium consuetudines et libertates 


^ 


QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


1446 


a Willelmo archiepiscopo institutas confirmat, 1324 
QUOI. — Privilegium pro abbate monachisque Lacen- 


sibus. 1325 
CCH., — Ad Walterum archiepiscopum Rothomagen- 
sem. — Noninslituendos in ecclesiis, nisi qui vel sint 


aut proxime futuri sint sacerdotes, et residere ibidem 
parati sint: nec minus idoneos, etiamsi a patronis pre- 

sentati fuerint. 
CCILL. — Clericis Osnabrugensibus concedit facultatem 
condendi testamentum. 1326 
COIV. — Monasterio Cluniacensi asserit locum a Jo- 
ceranno Grosso concessum. 1326 
CCV. — Ad Radulphum Andegavensem episcopum, 
1321 


CCVI. — Monasterio Altembergensi villam Isacherode 
asserit. 1327 
CCVI. — Mauritio episcopo Parisiensi concedit ne 
feoda Parisiensis episcopatus sine consensu ipsius obli- 
gari possint, vel vendi, 1328 
CCVIII. — Abbatibus monasterii S, Georgii in Silva 
Nigra usum mitre;, chirothecarum et sandaliorum con- 
cedit. 1328 
CCIX. —. Ad Philippumarchiepiscopum et B. preposi- 
tum Coloniensem. 1329 
GOX. — Episcopo Senogalliensi mandat, ne ecclesie 
Ravennatis privilegia ledi sinat, 1329 
CCXI. — Conventui S. Remigii Remensis et decimam 
de Besenes et privilegia quzedam confirmat. 1329 
CCXIL. — Sententiain de prebenda ecclesie S, Exu- 
perii Corboliensis à J., quondam episcopo Carnotensi, 
latam inter eamdem ecclesiam et monasterium S. Dio- 
nysii confirmat. " 4330 
CCXIII. — Balduino, archiepiscopo Cantuariensi sus- 
ceptum munus gratulatur, palliumque per Transmun- 
dum, notarium suum, mittit. 1334 
CCXIV. — Privilegium priori Carthusiensi et omnibus 


ordinis fratribus concessum. 1334 - 
CCXV. — Privilegium pro monasterio sancti Gisleni. 
1332 


CCX VI. — Joannipriori et fratribus de Valle S, Joannis 
Seitzensis permittit, et episcopum quemcunque invitent 
&d ordines accipiendos si tempore ordinationis dicce- 
sanus nequeat. 1335 

CCXVII, — Adelbertoarchiepiscopo Salzburgensi ejus- 
que suffraganeis commendat monasterium Rotense. 1335 

CCXVIH. — Ecclesie $. Mari: Ratisponensis protec- 
tionem suscipit juraque confirmat. 1336 

CCXIX. — Privilegium pro monasterio Raitenhasela- 
censi et reliquis ordinis Cisterciensis ccenobiis. 1338 

CCXX. — Monasterii Parisiensis in pago Alsaciensi 
protectionem suscipit bonaque confirmat, 1339 

CCXXI. — Ad Guillelmum episcopum Pictaviensem. 
— De quibusdam abusibus in dicecesi Pictaviensi corri- 
gendis. ' 1344 

GOXXII. — Privilegium pro monasterio de Valle S, 
Joannis Seizensi. 1342 

CCXXIII. — Monasterii S. Marie de Charitate prote- 
ctionem suscipit, possessionesque et privilegia confir- 
mat. 1343 

CCXXIV. — Romani monasterii protectionem susci- 

it, immunitatemque talliarum seu aliarum novarum et 
indebilarum exactionum conlirmat. 1344 

CCXXV. — Privilegium pro monasterio S. Miniatis 
juxta Florentiam. 1345 

GCXX VI. — Privilegium pro capitulo Pistoriensi. 1347 

CCXXVII. — Monasterii Scotorum S. Jacobi Ratispo- 
nensis tutelam suscipit, possessionesque ac privilegia 
confirmat, 

CCXXVIII. — Bulla pro capitulo S. Martini Turonen- 


sis. 1350 
CCXXIX. — Fundatio monasterii de Trutenhusen or- 
dinis S, Augustini dicecesis Argentine, seu potius ejus- 
dem fundationis contíirmatio. 1350 
CCXXX, — Privilegium pro monasterio S. Marice 
Holmecoltramensi. 1354 


COXXXI. — Hartwigo II, archiepiscopo Hamburgensi, 
significat se inobedientes Daci, Sueci;, Norvegis epis- 
copos propter tumultuosum regnorum illorum statum 
evocare distu isse. 1356 

CCXXXII. — Privilegia pro monasterio SS. Petri et Viti 
Calavenensi. 1351 

CCXXXIII. — Compositionem factam inter Joannem 
Gratianopolitanum episcopum et Hugonem ducem Bur- 
gundise confirmat, 1939 


M 
- 


1441 


^ . D 
CCXXXIV. — Hebdomadarii ecclesi: Spinalensis red- 
ditus quosdam asserit. . 1359 
GOXXXV. — Privilegium pro parthenone Ep 
CCXXXVI. — Privilegium de libertate burgi S. Remi- 
gii ab archiepiscopo concessa et quod homines ejusdem 
burgi capi non debent Remis et de mercatis. 1360 
OOXXXVII. — Sententiam ab episcopo Torcellano et 
priore Charitatis delegatis apost. latam pro monasterio 
8. Salvatoris approbat. 1361 
GOXXXVIII. — Bona et privilegia cenobii Admonten- 
sis confirmat, et nova de electionibus abbatissarum et 
aliorum monasteriorum regimine superaddit. 1364 
QCXXXIX.— Clericis de Rhodigo significat se delegasse 
episcopo Patavino causam nove ecclesi; ab ipsisconstru- 
clie in praejudicium ecclesic S. Jo. Baptistee de Costa sub- 
jecte monasterio S. Cypriani de Muriano. 1364 
CZXL. — Privilegium pro fratribus ordinis S. Joannis 
Hierosolymitani. 1364 
CCXLL — Privilegium pro monasterio giuqu 


CCXLII. — Privilegium pro canonicis ecclesia» Spina- 
lensis. 1368 
CCXLIII. — Privilegium pro ecclesia Bellunensi. 1368 
GCXLIV. - Eeclesie S. Marie Garzensis tutelam sus- 
cipit bonaque et jura confirmat. 1374 
XLV. — Ecclesi: Upsalensis protectionem suscipit, 

et possessiones juraque confirmat, petente Joanne ar- 
chiepiscopo. 1313 
ANNO 1181-1185. : 
COXLVI. — Ad Spalatensem archiepiscopum. . 1374 
CCXLVII. — Ad decanum et canonicos Vocestem. 1375 
CCXLVIII. — Ad... 1375 
GCXLIX. — Ad Cantuariensem archiepiscopum. 1375 
CCL. — Ad... 1375 
CCLI. — Ad Barch. episcopum, et abbatem de rer 


den, et priorem S. Frigida. 1316 
LII. — Ad... 1316 
DECRETA LUCI III. 
I. — Ad magistrum et fratres militie S. Jacobi. — 
De cohabitatione clericorum et mulierum. 1311 


—J]I. — Ad Norvicensem episcopum. 1378 

EPISTOL4E VARIORUM AD LUCIUM III PAPAM. 

I. — Bertrandi episcopi Agennensis ad Lucium. — 
Quod Henricus rex Anglie junior sepulturam elegit in 
ecclesia Rothomagensi. 1371 

II. — Odonis ducis Burgundie ad eumdem. — Ejus- 
dem argumenti. 1378 

III. — Castellani Sancti Audomari ad eumdem. — 
Ejusdem argumenti. 1319 

IV. — R, ducis Narbonensis ad eumdem. — Ejusdem 
argumenti. 1319 

.— Rolandi, Roman: Ecclesie subdiaconi, et Silvani, 
. Riavellensis abbatis, legatorum apostolice sedis, ad 


Lucium, — De negotio S. Andrew in Scotia. 1319 
ALANUS ANTISSIODORENSIS EPISCOPUS. 
Notitia. 1381 
EPISTOLAE QUINQUE ALANI, ad Ludovicum Junio- 
rem Francorum regem. — Ut ecclesiam Antissiodoren- 
sem contra vexationes comitis Nivernensistueatur. 1383 
Epistola prima. 1383 
Epist. II. 1384 
Epist. III. 1385 
Epist. IV. 1385 
Epist. V. 1386 


Charta qua Godefridus quondam Lingonensis episco- 
pus, Wichardus Pontiniacensis et Gaufridus Clarcvallen- 
Sis, abbates, controversiam inter Alanum Antissiodoren- 
sem et comitem Nivernensem ortam componunt. 1387 
DIPLOMATA ALANI. 

I. — Charta Alani episcopi pro monasterio S. Mariani. 
1387 


II. — S. Amatoris prioratus S. Satyri Bituricensis mo- 
nasterio unitur. 1389 
IIl. — Alanus monachis Donziaci confirmat ecclesias 
quasdam. . 4390 
Testamentum Alani, 1390 





ORDO RERUM QUAE IN HOC. TOMO CONTINENTUR. - 





4 E 270 


Vita sancti Bernardi auctore Alano. — .— 
B.PETRUS CLARAEVALLIS ABBAS OCTA VUS. 
Notitia historico-litteraria. E a rario 
EPISTOLAE B. PETRI. 


I. — Ad Alexandrum III papam, Queritura siecularibus - 
vexari ordinem Cisterc. litibus, direptione bonorum, etc., . 
-4293 . 

lI. — Ad eumdem. — Gratias agit pontifici pro collatis - 
beneficiis, priesertim ccenobio Balernensi (quod est del- - 


et opem pontificis adversus hiec mala implorat. 


nea Clarzvallis) cujus inchoatum judicium adversus 
iniquos celeriter terminari exoptat. ..4393 
lil. — Ad cancellarium. — Commendat ei Heduensem- 


episcopum a suis ad sedem apostolicam appellatum. 1393 
IV. — Ad Moguntinum archiepiscopum. — Ejus vir- 


tutes extollit, deinde coenobium Eberbacense ejusque 
abbatem illi commendat. --.. 1394 

V. — Ad abbatem Cisterciensem. — Mortem abbatis. 
Trium-Fontium a pessimo quodam interempti nuntiat. 


4391. 





1395 — 


VI. — Ad conventum Trium-Fontium. — Monet con- 


ventum illum, ut diligenter servent homicidam, nec - 
1396 


fame enecent. : 
VII. — Ad abbatem Cariloci. — Mercatori, 


ui sein - 


negotiatione pecoris dicebat circeumventum, reddi quod 


justum fuerit precipit. 1396 
VIII. — Ad Simonem Montisacuti. — Hortatur illum, 
instare operibus pietatis erga proximos. 1397 


IX. — Ad Vintoniensem episcopum. — Ait se in quo- 


dam negotio regem non inhonorasse, sed ordinis puri- 


tati consuluisse, adversus falsum fratrem : et domum . 


Mortuimaris commendat. 1397 
X.— Ad abbatem de Vallibus. — Queriturlibrum quem 
commodaverat, pessumdatum stillicidio fuisse, et noctu 
restitutum, ne pateret detrimentum. 
XI. — Ad reginam Tarasiam. — Laudat reginam, ma- 
xime ob liberalitatem in pauperes, et in Ordinem. 1398 
XII. — Ad regem Portugalie. — Regis humilitatem, 
cujus praeventus litteris fuerat, commendat, ac in Ordi- 
nem charitatem : acceptatque ccenobium de Castineria 
sibi ab eodem rege oblatum. ; | 
XIII. — Conventus Clarevallis,ad papam Alexandrum. 
— Orat conventus pontificem, ne suo abbate Henrico, 
ies ad Tolosanum episcopatum querebatur, destitua- 
ur. 
XIV. — Conventus Clarevallis, ad regem Francorum. 
— Orat regem ne permittat abbatem suum sibi auferri, 
et Tolosanum episcopum constitui. | .4400- 
XV. — Conventus Clarevallis,ad dominum Cadorum 
archidiaconum. — Moleste se ferre ait, quod non potue- 
rit ejus visitatione honorari; et mortem prioris sui nun- 
tiat: 1400 
XVI. — Ad religiosos in Germania constitutos. — Con- 
ventus Clarevallensis abbatibus Germanice participatio- 
nem orationum, ete., communicat. 1401 
XVII. — Ad conventum Mortuimaris. — Afflictos hor- 
tatur ad exerendam virtutem, et patientiam exhiben- 


am. 402 
XVIII — Ad Batoniensem episcopum, et abbatem 
Fordensem. — Commendat causam monachorum de 
Fontibus. 1403 


XIX. — Ad Albanensem et Prenestinum episc. — Ro- ^. 


gat ut eorum malefactores coerceantur. 1404 
AIMERICUS PATRIARCHA ANTIOCHENUS ET - 
TERRICUS TEMPLARIUS. 

EPISTOLA& AEMERICI ET TERRICI Templariorum 
magni praeceptoris. 1404 
I. — Aimerici patriarche Antiocheni ad Ludovicum 
regem Francorum. — Relata Turcorum in Christianos 
victoria, ipsius implorat auxilium. 
II. — Aimerici ad Henricum Anglorum regem. — 
Ejusdem argumenti. . 4407 
,HII. — Aimerici ad Hugonem Etherianum. — Librum 
ejus contra doctrinam Ecclesie Grecs laudat. 1408. 
IV.—Terrici, magni Templariorum preceptoris,ad uni- 


4398 


VEA: 


4400 .- 


1405 . 


versos fratres Templi. — De clade Christianorum. 1408 
V. — Ejusdem ad Henricum regem Anglorum, — De - 
expugnatione Hierosolyme. 


. 1409 


FINIS TOMI DUCENTESIMI PRIMI. 


Valleguidonensi. Ex Typis L. BARNÉOUD et Cie. 







































DÉMONSTRATIONS ÉVANGÉLIQUES 


"De Tertullien, Origéne, Eusébe, S. Augustin, Montaigne, 
Bacon, Grotius, Descartes, Richelieu, Arnaud, de Choiseul du 
Plessis-Praslin, Pascal, Pélisson, Nicole, Boyle, Bossuct, Bour- 
| daloue, Locke, Lami, 
Bruyére, Fénelon, Huet, Clarke, Dusuet, Stanhope, Bayle, Le- 
clerc, du Pin, Jaequelot, Tillotson, de Haller, Sherlock, Le Moine, 
Pope, Leland, Kacine, Massillon, Ditton, Derham, d'Agues- 
scau, de Polignae, Saurin, Buffer, Warburton, Tournemine, 
Bentley, Littleton, Fabricius, Addison, de Bernis, Jean-Jacques 
| Rousseau, Para du Phanjas, Stanislas I*", Turgot, Statler, West, 
| Beauzée, Bergier, Gerdil, Thomas, Bonnet, de Qrillon, Euler, 
V, Delamarre, Caraccioli, Jennings, Duhamel, S. Liguory, Butler, 

| Bullet, Vauvenargues, Guénard, Blair, de Pompignan , Deluc, 
Porteus, Gérard, Diessbach, Jaeques, Lamourette, Laharpe, Le 
Qoz, Duvoisin, de la Luzerne, Schmitt, Poynter, Moore, Silvio 
| Campien, Fr. Pérennés, Wiseman, Buchlant, Marcel de Serres, 
| Keith, Ghalmers, Dupin ainé, Grégoire XVI, Cattet, Milner, Sa- 
- | batier, Morris, Bolgeni, Chassy, Lombroso et Consoni; conte- 
nant les apologies de 117 auteurs rópandues dans 180 volumes ; 








| elles avaient été écrites; reproduites INTEGRALEMENT, non 
j| par extraits. — Ouvrage également nécessaire à ceux qui ne 
- | eroient pas, à ceux qui doutent et à ceux qui croiont. 20 vol.in-4^. 


- dé 1,300 col. l'un dans l'autre. Prix : 120 francs (1). Chaque vol.- 


| se vend séparément au prix de 7 franes. Jt 
| Ainsi les 90 volumes des DÉwosTRATIONS en contiennent 180 
dont 4 in-fol., 3 in-4*, 415 in-8*, 55 in-12 et 3 in-18. Chacun de 
| nos 90 tomes est fort, par conséquent, de 9 volumes entiers. 
| Mais ce n'est pas le nombre des volumes absorbés intégralement. 
; jlication qu'il faut considérer; c'est la rareté de 














Nous ne craignons pas de dire des Démonstrations qu'elles 
ntsur la vérité du christianisme en général, et du catholicisme 


ter aujourd'hui dans le moude entier. Eu effet, les 
éments qui le constituent ne partent pas, comme la plupart 
bons livres, d'un seul écrivain distinguó; mais de l'ensem- 
resque entier des plus beaux gónies dont s'enorgueillissent. 















| qu'ils semblent étreune armée rangée en bataille, et les auteurs 
| qui en font partie ne sont pas seulement des commentateurs ou 
des théologiens p 
|| des prétres, mais ce sont des célébrités européennes, réputées 
telles par l'hommo 
protestant comme par 
lo croyant. Qu'on. veuille bien passer leurs noms en revue, ot 
l'on verra si presque tous ne sont pas de ceux qui ont le plus 
|| honoré leur siecle et leur pays par la grandeur de leur intelli- 
| gence. La moitié d'entre eux démontrent invinciblement le chris- 
tianisme contre les incrédules et les infideles de toutes sorles ; 
les autres poussent jusqu'au eatholicisme les hérétiques ct les 
schismatiques anciens et modernes. S'il y a dans le monde des 

-]| esprits et des caractéres de tout 
| preuves pour les contenter tous; car il n'est pas un aspect sous 
| lequel la religion puisse étre considérée, qui n'y soit traité par 
plusieurs a oologistes de maniére à ne rien laisser à désircr. 
Toutes les objections y trouvent leur tombeau. Celles de la phi- 
| losophie paienne y sont pulvérisées par Origene, Eusébo, saint 
| Augustin, etc.; celles du moyen áàge, du quinziéme et du sei- 
]| zi&me siécle le sont par Bacon, Montaigne, Descartes, etc.; 
/ | celles du dix-septiéme siecle par Bossuct, Pascal, Nicole, etc. ; 
celles du dix-huitiéme, par Gerdil, La Harpe, Moore, etc. ; cel- 
les du dix-neuviéme, par Poynter, Perrone, Wiseman, etc., etc., 
et les arguments ont d'autant plus de force qu'ils ne sont pas 
présentés au moyen de simples fragments : cette publication ne 
renferme que des ouvrages ENTIERS. 

Tout le monde connait la Raison du: Christianisme. Ce li- 
vro a rendu de grands services. ll est aussi bon qu'il pouvait 
Pétre, fabriqué, comme il l'est, avec des extraits. Les Démon- 
strations sont la réalité de cette ombre. (e qui avait été donné 
par fragments dans la 1** de ces publications se trouve cn entior 
dans la seconde. Tous les libraires religieux de l'Europe, réu nis 
| ensemble, n'ont pas édité, en 60aus, d'aussi forts ouvrages apo- 
| logétiques que n'en conticunent les Démonstrations évangéti- 
ques toutes seules. - 

Pour que le lecteur puisse faire son choix avec connais- 
sance de cause; on trouvera ci-dessous le titre souvent abrégé 
d'une partie des ouvrages contenus dans chaque volumo. - 

Tome I». Introduction aux DÉwoxsrRATIONS. — L'Eden. — Le 
Sinai, — Le prophétisme. — Le paganisme. — La rédemption. 
| — L'Éslise. — Dissertations complémentaires, par Cuassav. 

"Tome II. — Apologétique et Prescriptions de TERTULLIEN. — 
Traité d'OniGENE contre Celse. — Préparation évangéliquo 
d'EusÉBE. 

(4) Lés ceuvres complétes de Mgr Wiseman, dont un tie 











CONES. Aere 


Ne rd 


Purnet, Malebranche, Lesley, Leibnitz, La 


"traduites pour la plupart des diverses langues dans lesquelles . 


l'excellence et la valeur du plus grand nombre. — 


e| &n particulier, l'ouvrage le plus fort qui existe et méme qui - 


vion et l'humanité. De plus, le nombre en est si grand, - 
: pius; ; nd, 


lus ou moins connus presque exclusivemeut . Lrcrrnc.- Traité dela doctrinechréten 


du monde comme par celui du cloitre, par le - 
le catholique, par l'inerédule comme par 


e espéce, il se trouve ici des - 


Nd 






























- Tour III. — Démonstra 





. de la véritable religion, de SAINT 
MowTAIGNE, par LABOUDERIE. — C 





h 


par LABOU 
EwEnY. — Vérité de la. religio 
Pensées de DEscanmrEs sur la 






TouzrIV.—D 
nal ne RICHELI - Néce la foi en Jésu 
sauvé, par ARNAULD. — Mémoi eenfaveurdel 
athées, les déistes ct les libertins. — Le vrai. 
giouchrétienneetcatholique, par Cno1sEUL DU '* 
— Pensées de Pascan. — Réflexions sur les d 
religion. — De l'examen en gén al. — De 
ur les vérités 
r le profond respect que I' 

— Exposition d trin 
res de controve 


zit 


aux point 















Pírissow. — L'esprit de NICOLE $ 






" TowE V. — Dissertation su 
humain doit à Dieu, par DOYLE 
Elise catholique sur les mat : 
sur la divinitó de la religion, par BossuzT. 
eligion chrétienne, la foi, l'Ezlise, la sagesse, la dou 





-sainteté et la force de la loi chr 
Rationalité de la religion chrétenr 
amené à la religion par la raison, par 2 
démontrée par un enchainement de conséquenc 
ue. sürs, par BURNET rsations 
ALEBRANCHE. — Méthode courte et aisée c 
— Dialogue entre un chrétien et un 
ticulier et del'autorité en matiere- 
de théologie. — Pensées sur la r 
cours sur la conformité de la foi ave 
Des esprits forts, par LABRUYERE.— Let 
. de méthaphysique et de religion: par FÉNi 
. Towx VI. — Authenticité des livres de l'ancien 
veau Testament. — Accomplissement des prophé 
conformité avec le caractere du Messie. 
Qhrist et vérité de Ja religion chrétienne, p. 
. monstration de l'existence et des attributs de 
et liberté des actions humain: - Discoi 
immuables de la religion naturel : 
gion chrétienne.— Preuves do l'immatériali 




























H 
[. 











T 


Di 









" 





immortalité, par CLARKE. —— - — Nur. 
. Towz VII. — Principes de la foi chrétienne, par DeGuET. — | | 
Défense de la religion chrétienne contre les juifs et contre les | h E. 


























































faux sages, tant paiens que chrétiens STANHOPE 


Analys 
. de Bavnr, par l'abbé Dupors nE L I 


abrégé de l'ame et de la liberté, par 3 
sur le christianisme, de TiLLoTSON. — Discours sur [ 
ses principes et ses suites funestes opposés aux principes ot 
heureux effets du christianisme. — Lettres sur les plus im 
tantes vérités de la révélation, par HALLER. — De l'usage et 
fins de la prophétie dans divers àges du monde. — Les témo 
. de la résurrcction de Jésus-Christ examinés et jugés selon - 
rósles du barreau,. par SuEnLock. — Disser atio ? 2 
. les écrits de Woolston, par Le MotxE. — Essai sur l'homme, par | 
Porr. — Discours sur la religion naturelle et ré élée. — Nou- | 
velle Démonstration évangélique, par LELAND. d n 
Towz IX. — La Religion, poéme. — La Gráce, poeme, par. 
Louis hacixE.— Discours et pensées sur la foi, par MASSILLON.- 
— La vérité de la religion chrétienne démonirée par la résu 
rection de Jésus-Christ. — De la pensée, de la matiere, du mo 
vement, de Dieu, de l'àme et de l'univers, par Dirrox. — Thé 
logie astronomique, par DEngaM. — Lettres sur Dieu et la re- 
ligion. — Fragments sur l'Eglise et les deux puissances. — 
Caractéres divins de Jésus-Christ dans sa doctrine et dans ses 
cuvres, par D'AcUEssEAU. — L'Anti-Lucréce, par DE PorieNac, 
Towr X. — Discours sur la religion, par Saunix. — Exposit 
des preuves les plus sensibles de la véritable religion, par Bt 
FIER. — Dissertations sur l'union de la religion, de la morale 
et de la politiqne, par WAnBURTON. — Lettre sur l'immatérialité 
de l'àme et les sources de l'inerédulité, par 'TOURNEMIN 
Rélutation de l'athéisme, par BENTLEY. — La religion chrétienn. U 
démontrée par la conversion et l'apostolat de saint Paul, par | ew 
. Lirr1groN.— Discours sur l'excellence des saintes écritur Ti 
SrkEp. — Théologie de l'eau, par Fannicrus. — De la religion | /— 
.ehrétienne, par Apnpisox.— La Religion vengée, par p BERNIS. ||. 
— Apologie de la religion chrétienne, par J.-J. RoussEAv. — | 
TowE XI. — Les principes de la saine philosophie conci 
avec ceux de la religion, par PARA Du PnANJAs.— Le philosophe | 
chrétien, par SraNisLAs l*r. — Discours sur les avantages pro 
curés par le christianisme au genre humain. — Discours si 
progrés de l'esprit humain, par Tuncor. — Démonstratio 
gélique, ou Certitude de la religion révélée par Jésus 
démontrée contre les déistes, les juifs et les mahomét 
SrATLER. — Observations sur l'histoire et les preuves d 
surrection de Jésus-Christ, par WEsr. — Expost on abrégé : 
preuves historiques de la religion chrétienne, par BEAUZÉE. X 
(La fin au tome suivant.) — 


rs a été traduit, valent seules au-delà de cette somme, — — 


Tour VIII.—Conformité do la foi avec la